http://occitanica.eu/files/original/fd8ade11253fa6b3bc4ee4ca67d506a9.jpg 2243f1f1b9abc2bc7159e5a29dbb1c03 http://occitanica.eu/files/original/ae84a672c108f0c6fc03335e9a304d2b.jpg 9c3fe606f95a47db269d314948af9f06 http://occitanica.eu/files/original/6f4256820b31e3dacaf7ff8dffb1e3ba.jpg 94a5f4a3b313d10df8c27c58fe65b51d http://occitanica.eu/files/original/d7ff4367e719e0060bb52d46426b360f.jpg e5e758715f22613c7c84f21fb7a3607c http://occitanica.eu/files/original/a5f67c871a2c78624f81763f45c964de.jpg 4158e52c8dfb2db37d41d89ab7dcf1f0 http://occitanica.eu/files/original/df64ec2978dc07fac43dde62716c7270.jpg 69908666b0ae72f6f3641370c3f79bb5 http://occitanica.eu/files/original/40a45614700a52e3c50c1b73b63848a7.jpg eeee230a51be3b3a9917e89bc1497ee8 http://occitanica.eu/files/original/329a28afe3310f91afccf8a05410745d.jpg 70924b0784a0f8738d8949aec4620459 http://occitanica.eu/files/original/40122c9663c0a49da3459f6767fdc884.jpg 8ac5fcc54704138de1d4b65cbf375a5a http://occitanica.eu/files/original/fc882cc3c9476e64fb784b80681afe96.jpg 41239a9e9d71d98a712f7a87171323fd http://occitanica.eu/files/original/80735a001197d10ff49e49bd42fcfbf6.jpg cee48ef6403343638860c41fbe5e494b http://occitanica.eu/files/original/d00aa50683e86e07de17ba3fce5212eb.jpg 560501623c0552b892676e13315cf4e6 http://occitanica.eu/files/original/42c383ec3baad62c525a129f5f7e6a55.jpg 57688261be3a7d14acc106bf4f7b794a http://occitanica.eu/files/original/f9ec42d4e3b52eeefaed8a2441a3aab6.jpg 599b171ab9dc8ed1bfc726bc88cbcc9f http://occitanica.eu/files/original/456aaf9f013da22a43359a07ba158697.jpg 566cebb4b444ca8eebb3b6e421055898 http://occitanica.eu/files/original/83202040ad292dacf4ea35493938c378.jpg e7844e9961b9633bca66fc2f63d7a99a Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures http://occitanica.eu/files/original/e2e8e1c0e14e2025ecfd24758deb43d5.jpg 2ba67cb7c6f5018c8a83cfb75544d7a8 http://occitanica.eu/files/original/9a68c787cf3db1514baa9e6eb9bd8af8.jpg 79b433ae3d8b7139af3516dedc46a00a http://occitanica.eu/files/original/2e426ff26c386102a291d0b7beb50cb2.jpg 75de34ef7abb23af1d9cf5dca9c7d583 http://occitanica.eu/files/original/d6e3967a9c49e457143519aa8b6602fd.jpg dbab8762a8e688c9531d0ee4f76a5da9 http://occitanica.eu/files/original/5d9b020e84be2ed9f4eae6e37c8c883e.jpg a54c179a442056d471da2bc76519a164 http://occitanica.eu/files/original/5ac096a0288cb777cfbd67455dc0b4ac.jpg bf2acb048c871acbf7f5f5ee2cd453b3 http://occitanica.eu/files/original/dbeac41890e76da6d770e2fe20c7f506.jpg 0c11b5b882027459c6289af795e13840 http://occitanica.eu/files/original/e07ef598165c79343801d3c28d325fa9.jpg a455ed4bf68df85b16af226b26cb9a01 http://occitanica.eu/files/original/07097e7d7a4e549524ce73c9bbd169c2.jpg 0dbd3970bd1e67143f9bd8241b503020 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures http://occitanica.eu/files/original/7b83e9fac9aaaf7cbabf17d903aa8c1b.jpg bd004028c09af8f53a67df311192b883 http://occitanica.eu/files/original/1fcc75e0acb839ce30da42ef5c1524ab.jpg 33284d2ccdad12f993d0799a2a57048b http://occitanica.eu/files/original/ebd4e1914f6e94c745dcd8790efb7a13.jpg 5091e19357d77f1dc5af7ace173f2850 http://occitanica.eu/files/original/3a885b17ea924886f2f4095b70e53ffe.jpg 37927f0ca4709ca01f48ca0b1dbf62de http://occitanica.eu/files/original/789fc6f48c2a414ba6b0d228afdfe8ac.jpg a3c4dd9849f9ba13e9597cd33d62d584 http://occitanica.eu/files/original/749f829f9aa44e6f04527d204a20f494.jpg 23455ae06a882753b67cb1947213be9d http://occitanica.eu/files/original/de8005ff3f4d245f4e0d6bad003f150f.jpg c4929339a5c3aa9821ac50ec5cb9c984 http://occitanica.eu/files/original/63ad3b40ed56e2a05db2b4fa0e57ef9f.jpg 1aae50b899dac097053a1fc9d20a75a2 http://occitanica.eu/files/original/934d7bcb9dcdb7e0ea1f2d7d3cbc0b78.jpg cc82c749ec431e43a19c3a6525d5fafb http://occitanica.eu/files/original/28ba019a297bc1c18e106aa861d95522.jpg 0ce898084e73be9297f1714f714cd0bc http://occitanica.eu/files/original/4174071fb721424d047c0c8d7bcb34b3.jpg 7d35fbf6065dd3547a777d91999d675a http://occitanica.eu/files/original/2ceb929d83deca7f7971affdc0e3e068.jpg fe96f916691ea6c777d55e48e28d5e9e http://occitanica.eu/files/original/dc2d0a15353be3cb48c4f14822c5ac3b.jpg 83b84242f26406b15d119749da99db98 http://occitanica.eu/files/original/011dbe182a570d0e137c4edb14e47558.jpg 7498125f57bbd6fced27ada80793b68d http://occitanica.eu/files/original/079b75e3e9e7c9190b0faca2a78b1d2f.jpg 2511e713bfceb3965367c864293a8f38 http://occitanica.eu/files/original/5a8e8a241b5ce9b72b714e48c81da010.jpg c7c4063d1efd18d01120303fed1701bf http://occitanica.eu/files/original/6bd1a60588bc1a4d9b8de7f6c4349b11.jpg dde424a166eee439e28d3c3935c64c53 http://occitanica.eu/files/original/094162388cbebceabc299d6d3cb2f009.jpg 4624fd3f1c105c5ee267a6d37fdb5fac http://occitanica.eu/files/original/c8e4055064aef3d4aef835621b8233cc.jpg ab12bf7a31279f32a43e317852cd3a71 http://occitanica.eu/files/original/3a54b8a924a4bbffb94ce443f6f3915c.jpg 4217f721dd40822937976190eb6a4c5c http://occitanica.eu/files/original/b9ed3fdc135fd099e03a06666fbea0da.jpg 8916bd2eeaca4f5dafd378c95adbc758 http://occitanica.eu/files/original/47cbf2bfee2fd0055acfb19d3a8a8348.jpg f1d2b071678e8f3f6c4c23bdae6b7498 http://occitanica.eu/files/original/7fccf65060d0c0b2cd99ff6b3fe1e0f2.jpg 4a89d026c084777e248e0d6f32c3736c http://occitanica.eu/files/original/5985f1df8685a7a2dd8bea9aef161141.jpg 0a26fa6b26a0c25e34b6ee9a3f3f5b44 http://occitanica.eu/files/original/6aa0dce726ec7f9d205bb5eb2e929303.jpg 4b0270d88ced55e0dde4713ae65da1c7 http://occitanica.eu/files/original/cbea009e0da8103fd4a3330225afb16f.jpg bc82a068ef826c0e751fc1923b20fb17 http://occitanica.eu/files/original/1a51b627b16c53878cbc0787bdb37d24.jpg b836e3faaa5f19a6421ad2f16d6e7050 http://occitanica.eu/files/original/e549cff4550ffe1ed021d272cc850f7a.jpg 2bb96b05dbd3d993e46c2445a5a48934 http://occitanica.eu/files/original/1a75f54f92ac3b26a8042eeb362d4246.jpg 6f08fb759871091ad49747f8f9a5be64 http://occitanica.eu/files/original/3bb28f65f58081070a894537dda4e562.jpg 6e449200905898d1a4a944539982bb99 http://occitanica.eu/files/original/39cb8378ab7a3621a6b4bb9b05c7f871.jpg 74e7f25ed07ee05c312a456821030cb9 http://occitanica.eu/files/original/15f150e3e28701f7c8533e1130dceee8.jpg 6794b49e1398360e16fe8e98b7a406d1 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures http://occitanica.eu/files/original/a1f0080f71dd94798403b8372e973e95.jpg 3b96baa06576c08cf32d1261da6bffdd http://occitanica.eu/files/original/3a481fcc695c3eb8780df230b7f4a7ae.jpg bdde2de97012c04e77e35fabda867a55 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures http://occitanica.eu/files/original/bed69c002f7ab8b6fc9db65468618c15.jpg 7bf5ba178b83b75c9239e3cdeb346987 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures http://occitanica.eu/files/original/2cbfd99855af5a7b7a8545efa02c65f5.jpg 4ab11c6c97bc2de241c9f0b1d668fc21 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures http://occitanica.eu/files/original/c9a575785d0fadb70b93846e0b5400a5.jpg 28b9250b498dbd110e2a41042cdff779 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures http://occitanica.eu/files/original/746d13d8499abba9f38f3b4baa2f10d4.jpg d0529dcf91deb8018878cc49b40a8f6f Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures http://occitanica.eu/files/original/aa9c38fdac17ecb393b396d6869ef4d1.jpg 46376ef592d24f4de50afa6b68605440 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures http://occitanica.eu/files/original/b9bb363054d12254e93e0ba41ea11108.jpg d15ad7a370c9fb6bbc3bfddb0e14a9dd Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures http://occitanica.eu/files/original/4e8764dfa51a6622823210523f6b6f96.jpg 249744665d0f54a31e3fc7d977c3fc0d Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures http://occitanica.eu/files/original/fcdbf6cfa0c598ebcd5e8de6d88531de.jpg 0197a5d2453718e2f5b0b2d77aa847c7 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures http://occitanica.eu/files/original/4e71366825fb56accc1229dfb0bad0df.jpg f9615a113b7d31628649fb7b68eb5dd6 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures http://occitanica.eu/files/original/9faa48e1804ed10e937172b283683f69.jpg 1d4e46f6b4318cadc2e537e2e379f36a Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures http://occitanica.eu/files/original/aa6dd9e01f3f66b93c1e9b8501e25748.jpg 3f80845a0c50a4f63f508b46179aa827 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures http://occitanica.eu/files/original/8eb0d1e467904a21d106eeb46870866d.jpg 254b17c2b4b6a11af8235b098c340da1 http://occitanica.eu/files/original/d8e305eee936bfdf54ee2f0873bccb66.jpg 772198d86b90deb7eb4b5346cdf3e6ce http://occitanica.eu/files/original/068f0bab8fe7d3f14d449e499a455d66.jpg a9a336e1c584acde5dcd4a5d146b5089 http://occitanica.eu/files/original/705f8882f7b5a87bb67b2b5510dc3efc.jpg a356f83c6a570aa34282c30a709beeb9 http://occitanica.eu/files/original/750fb595d38dfd4a45179c3947be3812.jpg 54bad92932c4826dc1fb108dd081b9c1 http://occitanica.eu/files/original/926194675bc4eeea068bc4912b40c28f.jpg 84994b8624b2921a9e836b6a65703fdf http://occitanica.eu/files/original/5a945de952318f49c71d26ecd622e46a.jpg 6cdc2dc6db96a60ef632ad4fdf3ae1ec http://occitanica.eu/files/original/fe4db4d0d81e6a7df3ba5750a842ed7d.jpg 5ec47f825667ba17d61fb652989ef778 http://occitanica.eu/files/original/01e38c9c36acb89974f2dbb0c51422b2.jpg 2c9ff13077ff3228ebba8b3bf37d4d15 http://occitanica.eu/files/original/f4bb8e3993278afb3546dd1f8ccfd5bc.jpg f20bb807e051485ed2a160e6cdb5208b http://occitanica.eu/files/original/770ec09b5ed093e558cf608c6ecade25.jpg 4c9355134dfb6aa7ece260b7cb67280b http://occitanica.eu/files/original/4b3ab91a2d4008485fae2ac321ffdac1.jpg 7d07b7d9c72771620ec528367df0294e http://occitanica.eu/files/original/e74e9c40ebc7b8017ed4c84d09e73c03.jpg 47f49c5cfb6dd312e5094c79ce2aa240 http://occitanica.eu/files/original/f9336a53dc5f96d009b62f07d122c05e.jpg 2a94a565eb47797a21f03f59d523fd97 http://occitanica.eu/files/original/59e27ecc08c509e3cc5a8439a681d77e.jpg f4e488a5143f73f72da1f65d5fcf9e2b http://occitanica.eu/files/original/eb9ed68122fadc08cd20e3e3833f1cbb.jpg 5acf84c138607268b1a198724806c76b http://occitanica.eu/files/original/7633eea50419529bb28e48f905d284d2.jpg 3079aa0fce43967f719abf06a353fed2 http://occitanica.eu/files/original/b5c8abd411dc986a5fb6a7a7d4bbd651.jpg ece95546dbddb2abfc722c9e08485374 http://occitanica.eu/files/original/c36a79d6c6b3d505187c16cc883bc94c.jpg 4b26c8c538a934a5c885bc3c0a5b944d http://occitanica.eu/files/original/cfc371e8a20671418445a632ea6c43ce.jpg 4c0489b8bd32962c62f4078bd063aeca http://occitanica.eu/files/original/a8e57eb89aa6afdf17e337bd796a9483.jpg 2e5d86e05706a5d54306ded46b8d9e16 http://occitanica.eu/files/original/2a9eb1d453da83174da0de9c11b274a7.jpg 5390a32279b0b235f43aa0c0739444b5 http://occitanica.eu/files/original/ad508235395a98f9482070c54aa4afd6.jpg 886d6d77b3c35dad94a6f1b32120ddc6 http://occitanica.eu/files/original/326048d83d10574a6b37c3f67d0bf7ee.jpg b11107658fd999d014e73a36d65d4ab5 http://occitanica.eu/files/original/01eacddb1a2efb7918c7009db5ce746b.jpg af35de157c74cbd615a2e375f51559b1 http://occitanica.eu/files/original/b003222e088b55852a04e93d8e720278.jpg a4fa78157b5a28b41b985f639d5d93ba http://occitanica.eu/files/original/5e84d55762316975cb9cb24dd93e5166.jpg 2605b9b49c742f0285c30f8e7b5a2ded http://occitanica.eu/files/original/e2a8d78b3ca7952b546ab9751d507f54.jpg 7e19feb22de96c005f9ae102957a5261 http://occitanica.eu/files/original/5f549f957e4e2516f1bcb8f5383a4ebb.jpg 58e88be1cc6d935086eb8daefdc0aded Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © IEO-Limousin © IEO-Limousin http://occitanica.eu/files/original/5dd178d59938d1c68870cef2a3768c84.jpg 24a85fb6e6b146e7b61164a9eba0d385 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © IEO-Limousin © IEO-Limousin http://occitanica.eu/files/original/e29214b7dfefe352b2ce5bddf85bd33d.jpg 207c2baf364b841562009eba8aeede5a http://occitanica.eu/files/original/c662935c7d361314f31400d64b4b6330.jpg 9ccdbb75ebd870fecf152dd46ad76c7c http://occitanica.eu/files/original/88f7e9798031606f4d6fe49ee08d9c53.jpg ba441858fb3b2a6a575fb715427d510b http://occitanica.eu/files/original/a92b01cb8120a3d6f8986cd7d15bc982.jpg a6ce5266a8aba4567c184db942b424ab http://occitanica.eu/files/original/1030780e84c86ea2da0e0c6969485119.jpg a8510b3a2eab87c3b2090fa5e7d1707e http://occitanica.eu/files/original/0fa9d50b4ce04b3f938bcf1b581b7c19.jpg 0d2b320bf9f0aa2b2f70f7941bafa35b Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © IEO-Limousin © IEO-Limousin http://occitanica.eu/files/original/9142379d69dab6325b4a6b286c8df636.jpg 458ba882c1d9e47a1b89843533a7d3b0 http://occitanica.eu/files/original/ad3dca4a613484df179a570f88aa613c.jpg 0f74f7bd43a838c73c5bcdbe89abd014 http://occitanica.eu/files/original/b9e99a115b7e3c26a0ae53d5427bb0fe.xml b662ad4060a90d265dfd1a007de314c7 http://occitanica.eu/files/original/ee8f0124cbf3fe39ecf190decf5a87e9.pdf 814f75285e69874643504bbd80429468 PDF Text Text UNIVERSITÉ PAUL VALÉRY - MONTPELLIER III Arts et Lettres, Langues et Sciences Humaines et Sociales MASTER II LLCER Spécialité occitan PEDUSSAUD Miquèl Edicion critica de la correspondéncia de Joan Bodon a Robèrt Lafont (1951-1974) Memòri dirigit per Maria-Joana VERNY, Professora Departament d’occitan Universitat Pau Valéry - Montpelhièr 3 Jurada : Maria-Joana VERNY Arvèi LIEUTARD �Mercejaments Avèm de grandmercejar totas las personas qu’an permés la realizacion d’aquel trabalh : los professors Maria-Joana VERNY, a l’origina d’aquel memòri, qu’a balhadas de dralhas preciosas, tota la còla dels professors del Departament d’Occitan de l’Universitat de Montpelhièr III, amb Laurenç ALIBERT, Gèli ARBOUSSET, Gilda CAÏTI-RUSSO, JoanClaudi FORÊT, Melania LAUPIES, Arvèi LIEUTARD, Felip MARTEL, sens desbrembar Joëla GINESTET de l’Universitat de Tolosa lo Miralh, Ròsa BLIN-MIOCH e Sèrgi CARLES per las informacions donadas, lo CIRDÒC amb son director Benjamin ASSIE e Aurelian BERTRAND, lo responsable dels Archius. An transmés la coneissença que nos fasiá mestièr mas tanben l’estrambòrd e la fiertat d’aparar la cultura nòstra d’un biais dobèrt. Mercejam tanben Fausta GARAVANI coma Joanina BODON (amb una mencion per un testimoniatge fòrça sensible) per aver balhada l’autorizacion de l’edicion. 2 �A ma menina Maria, als mieus 3 �Taula Mercejaments 2 Taula 4 Introduccion 8 Caracteristicas generalas de las letras La question de la datacion Un complement a las letras a Molin D’en primièr : lo paire espiritual Un destinatari de tria Lo resson de la personalitat 9 9 9 12 12 13 L’aire del temps Lo contèxte general E la part occitana ? Un camin espinut 15 15 15 17 Lenga e grafia La lenga del país Lo problèma de la grafia Evolucion de la grafia Un rebat d’oralitat Las variacions dialectalas Lo lexic 20 20 21 22 24 24 26 Questionaments La recèrca de la vertat Creire : necessitat e dificultat Questionaments sus l’occitanisme Far avant Defugiment de la simplificacion 28 28 29 30 32 34 Relacions cap al mond Una granda umilitat L’umor de Bodon La conviccion Una dubertura autentica e una granda umanitat Una franca retenguda La question de las interlengas 36 36 36 37 37 38 39 Los escambis literaris Lo problèma de La Grava sul camin La Santa Estela del Centenari La poesia Lo Libre dels Grands Jorns Los Contes 42 42 45 46 47 48 L’espaci, lo temps, la ficcion Los luòcs 50 50 4 �Lo temps En defòra del temps : la sciéncia-ficcion 50 52 Conclusion 54 Glossari Otisses emplegats Abreviacions emplegadas. 55 55 55 Còrpus 62 Convencions d’edicion 62 Inventari de la correspondéncia conservada de Joan Bodon a Robèrt Lafont (19511975). 62 Las letras 65 1- Lo Mauron de Malavila 26-8-1951 65 2- Lo Mauron lo 24-9-51 65 A - Nimes, lo 26-9-51 66 3- Lo Mauron lo 7-1-1952 67 4- Lo Mauron de Malavila 20-2-1952 68 5- Lo Mauron de Malavila 19-5-1952 69 6- Lo Mauron lo 11 de setembre [1952] 69 7- Lo Mauron lo 16-2-1953 70 8- Lo Mauron lo 17 d’abril [1953 ?] 70 9- Lo Mauron lo 18 de mai [1953 ? 1954 ?] 71 10- Lo Mauron lo 23 de novembre [1953 ? 1954 ?] 71 11- Lo Mauron lo 1-1-1955 72 12- Lo Mauron lo 2-3-1955 72 13- Lo Mauron lo 1er d’abrialh [1955] 73 14- Lo Mauron lo 5 de Mai [1955] 73 15- Lo Mauron lo 23 de mai de 1955 74 16- Lo Mauron lo 31 de mai de 1955 74 17- Lo Mauron lo 5 de junh [1955] 75 18- Le Mauron le 15 de juin 1955 [à l’IEO] 75 19- Lo Mauron lo 25 de junh [1955] 76 20- Lo Mauron lo 28 d’agost de 1955 76 21- Sant Laurens d’Olt lo 6 d’octobre de 1955 77 22- Sant-Laurens lo 16-11-1955 77 23- St Laurens lo 29-11-55 78 24 - St Laurens lo 13 de setembre [1956] 78 25- St Laurens lo 16-3-1957 79 26- St Laurenç lo 15 de julh [1957] 79 27- St Laurenç lo 3 de novembre 1957 80 B - Nimes, lo 5 de novembre /1957/ 81 28- St Laurenç lo 26-4-1958 81 29- St Laurenç lo 26 de decembre de 1958 82 30- Sant Laurenç lo 7 de genièr de 1959 83 31- Sant Laurenç lo 2-2-1959 84 32- Sant Laurenç lo 30-10-1960 85 33 - St Laurenç lo 11-1-1961 85 C - Nimes, lo 15 de genièr de 1962 86 34 – [1962] 86 35 - A St Laurenç le 15 de junh. [62] 87 36 – [Julh 62] 87 37 - St Laurenç lo 2 d’agost de 1962 88 38 - Sant Laurenç lo 17 de setembre /63/ 88 39 – [1964] 89 40 – [1964] 89 5 �41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 - Lo 21 d’agost de 1965 - St Laurenç le 9-2-1966 – St Laurens lo 13-3-67 – St Laurenç lo 6-4-67 - L’Arbatache le 18-1-69 - Lo 11 d’octobre de 1972 - Lo 29 de genièr de 1973 – [1973 ?] - Lo 27-2-73 - [1974 ?] - Letra sens data adreçada a Mme Lafont 89 90 90 90 91 91 92 93 93 93 94 Anèxes 96 Nòstre mestier / Per Joan BOUDOU e Bernat MANCIET 96 À PROPOS DU BILINGUISME 99 Entrevista del Pas de Jaus, julhet de 1973 (Bodon-Combetas, Burg, Bibal) 101 Rezzog de l’Arbatach : un enfant algérien dans les jambes de Jean Boudou (Rose BlinMioch, Février-Mars 2013). 102 Èran tres fraires 104 Bibliografia Òbras de Joan Bodon Estudis Tèxtes literaris Obratges d’istòria Diccionaris 105 105 105 106 106 106 6 �7 �« C'est pourquoi fault ouvrir le livre et soigneusement peser ce que y est déduict. [...] Puis, par curieuse leçon et meditation frequente, rompre l'os, et sugcer la substantifique moelle, [...]. » François Rabelais, La vie très horrifique du grand Gargantua, père de Pantagruel, jadis composée par M. Alcofribas abstracteur de quintessence. Livre plein de Pantagruélisme, 1534. Introduccion Avalida la curiosa impression de vertigi (sembla que sèm al seu a espiar per dessús l’espatla de Joan Bodon), lo prètzfach aquò’s d’ensajar de tirar de la correspondéncia de Joan Bodon a Robèrt Lafont aquela « substantifique moëlle » coma i nos convida Rabelais. En 1986 Joan Delmàs declarava : « Cantalausa, dins son JOAN BODON – Documents, aviá ja entrebada la pòrta, mas èra pas pro de l’entrebadar : la caliá alandar1 ». Malgrat las dificultats teoricas e practicas, serà doncas question de contunhar a dubrir aquela pòrta bèla de la coneissença : coneissença de las condicions dificultosas de l’escritura e de l’edicion de l’epòca, de la personalitat complèxa de l’autor, de sos questionaments nombroses sus l’occitanisme o sus l’anar general del mond, coneissença de la gestacion de l’òbra bodoniana (veirem qu’es pas tant aisit que se poiriá esperar), coneissença sus de questions pro susprenentas (coma la de las interlengas) mas que son totjorn d’actualitat. Dins los escambis epistolaris entre aquels dos personatges emblematics de la literatura e de la cultura nòstra, nos a semblat interessant de considerar, en mai dels quites estudis literaris, qualques aspèctes istorics e tanben linguistics. Entrecrosar de còps aquela correspondéncia amb la de Molin aquò’s tanben paregut plan instructiu. Ni per la riquesa d’aquel còrpus, nos sèm volontariament impausat de limits dins son tractament, mas segur qu’aquel subjècte s’ameritariá d’èsser completat. Tanben, la pèrda de las letras de Lafont a Bodon (levat las tres qu’avèm tiradas de las Letras de Joan Bodon a Enric Mouly) redusisson las perspectivas. Pasmens, ensajarem ça que la de riscar l’escomesa formulada per Maria-Joana Verny : « Una edicion critica d’aquela correspondéncia portariá probable d’elements nòus a la coneissença de Bodon2 ». 1 Joan DELMÀS, Director dels Servicis d’Archius d’Avairon, Estampèl de Letras de Joan Bodon a Enric Mouly, Valence d’Albigeois, Vent Terral, 1986. 2 « De qualques letras de Joan Bodon a Robèrt Lafont (1950-1960) », article per paréisser in Amb un fil d’amistat, CELO, Tolosa. 8 �Caracteristicas generalas de las letras La question de la datacion Las datas son a vegadas omesas, de còps es lo destinatari que l’apond. Per las letras sens mencion de l’annada, foguèt mai o mens aisit de tornar trapar la data completa. Se pòdon restablir quand lo contengut evòca d’eveniments coneguts, mas es pas totjorn lo cas. Per exemple es permés d’afortir que la del 11 de setembre, classificada n° 6, es estada redigida de segur en 1952, mercé la frasa : « E passi lo permés de conduita lo dimars 23 de setembre ». Aquò’s çò meteis per las letras n° 17 e 19 que fan referéncia al Congrès Interlenga de Tors de 1955. La letra del 13 de setembre es classada en 1956 per doas rasons : primièr, lo libre que son prètz de venda es 600 FR3 deu èsser probable La Grava sul camin, roman publicat aquela annada 1956, e tanben subretot l’ortografia del vilatge ont la letra es estada escricha es encara Sant Laurens, alara que Bodon escriurà « Sant Laurenç » pas qu’a partir del 3 de novembre de 1957. La letra n° 34 es portada en 1962 encausa de l’evocacion de la commemoracion de La Santa Estela que se debanèt d’aquesta passa a Vilafranca de Roergue. Per d’autras es mens aisit d’èsser solide. Las letras n° 13 e 14 an degudas èsser escrichas en 1955 que contan los « rambalhs » per far estampar La Grava sul camin que sortís en 1956. La causida de botar la letra n° 26 del 3 de novembre en 1957 ven de la comparason amb la letra de Lafont (B) del 5 de novembre que los editors de Letras de Joan Bodon a Enric Mouly restacan a l’annada 1957, e que ne sembla èsser sa responsa. Per la letra n° 8 del 17 d’abril, es possible de la classificar en 1953, que Bodon senhala una sason bravament freda (l’ivèrn 1953 foguèt dels plan canins). Lo 18 de mai (letra n° 9) sembla que siá de l’annada 1953, annada de parucion dels Contes dels Balssàs que concernís una bona part del contengut d’aquela letra. Lo supòrt, papièr d’escòla a la debuta puèi papièr de letras, aquò’s benlèu lo rebat de la situacion materiala de l’autor. Una autra evolucion es aquela de l’escritura : anglesa penjanta (1947-1949), puèi ligada drecha (1951-1952) e mai tard escript (1953-1955)4. Representa un autre biais de tornar situar cèrtas letras sens data. Un complement a las letras a Molin Pas mai que las letras destinadas a Enric Molin, las letras a Robèrt Lafont son pas estadas escrichas per èsser publicadas. Tanplan Ramon Chatbèrt parla de letras « escrichas als grands quatre pès » (Prefaci a las Letras de Joan Bodon a Enric Mouly, p. 13). Los tèmas i son barrejats e de còps lo fial es malaisit de seguir. Conscient d’aquò, Joan Bodon se’n desencusa pro sovent : « Perdona-me aquela letra que sentís ni a sal ni a òli5 ». 3 Veire en anèxe la reclama del libre dins la revista Òc, n° 201-202, julh-decembre de 1956. Veire Letras de Joan Bodon a Enric Mouly, nòta de la p. 138. 5 Letras a Lafont del 7-I-1952 e del 18-V-1953. 4 9 �Coma amb Molin, aicí tanben la frequéncia es pas de contunh. Lo tablèu que seguís illustra aquela realitat. TABLÈU COMPARATIU ENTRE LAS LETRAS PER MOLIN E LAS PER LAFONT Annada Molin Lafont 1941 4 4 1942 11 11 1943 12 12 1944 1 1 1945 5 5 1946 4 4 1947 3 3 1948 4 4 1949 2 2 1950 0 0 1951 6 2 8 1952 5 4 9 1953 2 2 4 1954 3 2 5 1955 0 13 13 1956 2 1 3 1957 2 3 5 1958 1 2 3 1959 3 2 5 1960 3 1 4 1961 3 1 5 1962 7 4 11 1963 4 1 5 1964 5 2 7 1965 14 1 15 1966 9 1 10 1967 7 2 9 1968 4 0 4 1969 1 1 2 1970 1 0 1 1971 0 0 0 1972 1 1 2 1973 0 2 2 1974 0 1 1 1975 2 0 2 10 Total �16 14 12 10 Lafont 8 Molin 6 Total 4 2 0 41 43 45 47 49 51 53 55 57 59 61 63 65 67 69 71 73 75 Bodon escriu pas regularament. Vertat es que, dins los periòdes ont s’encontran amb Lafont, lo besonh d’escriure demesís. Solide tanben que lo mestièr6 (que li pren fòrça temps), las nombrosas activitats (escriveire, jornalista, sindicalista)7, la familha, los problèmas de santat daissan pas gaire de plaça als lésers. Aquela manca de temps es tanben una constanta que torna sovent coma o fa remarcar Joëlle Ginestet8 : « Jean Boudou aurait voulu plus de temps pour mener à bien ses projets. Or il n’en était pas le maître. Et c’est avec un sentiment de révolte constant qu’il a été à la fois instituteur, homme d’action au niveau syndical, assumant des fonctions au niveau local et dans les associations occitanes, mari, père de famille, et… écrivain ; et, quand il le fallait, il travaillait occasionellement la terre pour arrondir les fins de mois ». Per çò qu’es de la conservacion dels documents, de letras se son segurament perdudas. D’efièch, dins l’epòca ont escriu « Jamai de la vida cresi t’aviái pas tant escrich9 », trobam pas que doas letras dins una annada. Tanben lo 13 de novembre de 1955, Molin escriu a Bodon : « Fa que caldrà que m’excusèsses d’èstre en retard per respondre a ta letra10 ». Mas en 1955 coneissèm pas cap de letra de Bodon a Molin… 6 Trantalha quitament pas a netejar l’escòla : « Tot duèi ai balajada l’escòla e plaçadas de cadièiras per las autoritats. » (Letra a Molin del 11-IX-1949). 7 Cal ajustar una ocupacion pro susprenenta comandada pel govèrn de l’epòca : dins una letra a Molin del 17-XI1941 escriu : « Ara soi a Castanet e amassi lo coire vièlh ». 8 Joëlle Ginestet, Jean Boudou, La force d’aimer, Vienne, Edition Praesens, 1997, p. 11. 9 Letra a Lafont del 7-I-1959. 10 Letras de Joan Bodon a Enric Mouly, p. 149. 11 �D’en primièr : lo paire espiritual Quora Bodon comença d’escriure a Lafont en 1951, fa ja un detzenat d’annadas que correspond amb Molin. Aquel primièr ligam ven pauc a cha pauc una vertadièra relacion filiala assumida. Se las tres primièras letras escrichas en 1941 pòrtan « Mossú » o « Sénher », tre 1942 l’adreça passa a « Òu l’òme ». Los rapòrts van evoluir encara e en 1947 vesèm aparéisser la formula finala « vòstre filh », « filialament » o « vòstre filh en Santa Estela ». Mai tard, las letras a Lafont van confirmar aquela estima prigonda per Molin : « Pregui Mouly de te mandar un libre qu’ai escrich en son onor e dins lo seu biais que se ditz « Lo libre de Catòia » […] Es per lo consolar que li ai porgit mon libre de Catòia11 ». « L’òme » Molin va èsser mai qu’un conselhièr : « Alara Mouly me diguèt : « deurias metre a part tot ço que parla dels Balssas e ajustar qualques contes de mai. Auriás aqui un polit libre… » E aital ai fach12 ». Es tanben lo quite Molin que lo va butar cap a la pròsa alara que Bodon estimava mai la poesia13. Mas benlèu qu’es conscient de la necessitat de comolar aquela manca que lo conselh de Molin torna dins La Santa Estela del Centenari : « La pròsa es çò que nos manca lo mai dins nòstra lenga14 ». Bodon capitèt de conjugar sa fidelitat al paire espiritual amb un biais d’escriure plan personal, çò que Lafont exprima dins lo prefaci de La Grava15 per la formula : « Bodon, e mai escriguèsse d’un biais antitetic de la retorica de Molin, tuèt pas jamai lo paire ». Fidelitat, solide, mas qu’enebís pas la dubertura : « E mai aquel escrivan aguèsse causit de pas trencar amb una mena de provincialisme felibrenc e foguèsse totjorn demorat fidèu a la votz folklorica que reculhiguèt dins sa familha, sa curiositat pèr lo defòra s’aflaquiguèt jamai. Era un immènse legèire : de poësia, de romans16 ». Un destinatari de tria Bodon es al Mauron de Malavila dempuèi la dintrada de 194917. Puèi muda a Sant Laurenç d’Òlt ont es nommat regent itinerant per la dintrada de 1955 e acaba a l’Arbatach entre 1968 e 1975. Lafont declara veire Bodon pel primièr còp per l’estagi pedagogic de Rodés en julhet de 195118. En realitat, aquò’s puslèu a Tolosa que se faguèt lo rescontre amb l’I.E.O 19. Bodon 11 Letra a Lafont del 9-II-1966. Letra a Lafont del 18-V-1953. 13 Los autres amics de l’I.E.O. van tanben insistir sus la manca de prosa se ne’n cresèm la letra autobiografica de Bodon a I. Roqueta del 8-X-1971 : « Totes me diguèron que mos vèrses non valián gaire que caliá de pròsa ». 14 La Santa Estela del Centenari, « Lo camin de fèr, La fe ». 15 R. Lafont, Prefaci de La Grava sul camin, edicion de 2003. 16 R. Lafont, Prefaci de La Grava sul camin, edicion de 1976. 17 Letras de Joan Bodon a Enric Mouly, p. 117. 18 Veire R. Lafont, Prefaci de La Grava sul Camin. 12 12 �a trenta ans, Lafont vint-e-uèit. Lo secretari de l’I.E.O. es un jove plan en vista dins lo mitan occitanista dempuèi 1944 : « Dans les lettres de l’été 1944, il est question d’un nouveau venu particulièrement prometteur, un jeune nîmois de 21 ans dont l’enthousiasme et l’intelligence sont remarqués par nos deux interlocuteurs [Ismaël Girard e Max Rouquette NDLR ?] : il s’appelle Robert Lafont. « Je crois Lafont susceptible de devenir un bon élément. Il est intelligent et s’améliore à chaque envoi. Je crois que vous feriez bien de le suivre dans votre correspondance20 » ». Lo ròtle de Lafont va anar crescendo e Bodon va trobar en el un pilar de l’occitanisme, un corrector, un conselhièr, un amic. Las letras pòrtan testimoniatge d’aquela franca amistat comola de fisança e pastada de respècte mutual, ni per los vejaires de còps diferents. D’efièch, Lafont es un òme important, que trai las basas de l’occitanisme modèrne, çò que confirma L.Abrate dins sa tèsi : « Tout au long de son mandat, Lafont a fortement insisté sur l’importance de la production littéraire, de l’activité pédagogique, des « Annales » comme instrument scientifique de l’organisme21 ». Tre la debuta, lo sòci modèl Bodon es abonat a Òc, al Bulletin Pédagogique, a las Annales, las tres revistas que òbran pels tres objectius butats per l’I.E.O. : « Recevi totas las vòstras publicacions : Oc, les annales, Bulletin pédagogique22 ». Lo resson de la personalitat La primièra letra comença per « Òu l’òme ! » e emplega lo vosejament. Tre la segonda letra lo tutejament va venir costumièr e la debuta « Òu l’amic » se càmbia regularament en « Car amic », rebat de la naissença d’una amistat prigonda que s’atudarà pas jamai. Dins las formulas de fin remarcam una recèrca de varietat d’expression. Lo biais comun coma « adieussiatz » se tròba pas qu’un còp23. Bodon emplega puslèu per aquò far un vocabulari ligat als sentiments : « frairalament », « amistats », « coralament », « de tot còr », « te disi tot mon grat ». Aquelas formulas, que son sovent doblas o triplas, rebaton un cèrt gra d’insisténcia : « Vos torni dire lo meu grat e coralament salut24 ». Sèm al temps de la pluma del genre « gauloise » o « sergent-major », de l’escritura plan motlada, del papièr de traça qu’esparnha pas de còps las tacas de tinta. Pauc a pauc, passam a l’estilo… 19 « Non èri pas a Rodés mas a Tolosa . I aviá Bèc, Lafont, Castan ». Letra autobiografica de Bodon del 8-X1971 adreçada a I. Roqueta. 20 J.F. Brun, Les cahiers Max Rouquette, n°5, « Ismaël Girard à travers sa correspondance avec Max Rouquette », Association Amistats Max Rouquette, Montpellier, 2011, p. 32. 21 L. Abrate, 1900-1968 Occitanie Des idées et des hommes, I.E.O., Toulouse, p. 427. 22 Letra a Lafont del 7-I-1952. 23 Letra a Lafont del 19-V-1952. 24 Letra a Lafont del 26-VII-1951. 13 �Bodon confessa a Molin qu’escriu « a tustas e bustas » (Lo Mauron, lo 26 d’agost de 1951). O sabèm plan dempuèi la letra en francés (per encausa de censura) de Breslau del 14 de mai de 1944 a Molin : « Je n’ai jamais su écrire une lettre ». çò que lo destinatari interpreta (e aquò’s benlèu mai pròche de la realitat) coma : « Sabi plan qu’aimas pas gaire escriure » (Letra de Molin a Bodon, Complibat 03-III1961). Mas d’un autre costat, reconeis qu’aquels escambis amb Molin li fan mestièr : « Pr’aquò ai besonh de vos escriure » (20-I-1942). « Alara vos m’escriuretz per me desrevelhar » (Ibid.). Es pauc de dire que Bodon es un òme fòrça pudic, n’avèm la pròva gaireben a cada letra. D’efièch cal pas s’arrestar al primièr agach que, de còps, lo dire es mascarat coma per exemple dins aquela afirmacion completament contradicha per l’examèn dels manescriches : « Escrivi coma un cat25 ». Cal far remarcar que lo còrpus complet (levat la letra a Girard del 15 de junh de 1955) es escrich en occitan çò qu’es pas evident d’aquesta passa se ne cresèm P. Gardy : « Les lettres de Sully-André Peyre à Max Rouquette […] sont toutes rédigées en langue d’oc […].Si ce fait n’a rien d’étonnant, il mérite cependant d’être souligné : tel n’est pas toujours le cas à cette époque. Parmi les lettres reçues alors par Max Rouquette, certaines sont rédigées à peu près toujours en français (lettres de René Nelli), d’autres majoritairement en français (lettres d’Ismaël Girard), d’autres sont soit en français soit en occcitan, plus ou moins à égalité (lettres de Jean Mouzat), d’autres encore, comme celles de Peyre, uniquement en oc (lettres de Charles Galtier, peu nombreuses il est vrai)26 ». 25 Letra a Lafont del 19-V-1952. Philippe Gardy, « Sully-André Peyre à Max Rouquette. Une correspondance (1938-1945) », Lengas, n°69, PULM, Montpellier, 2011, p.57. 26 14 �L’aire del temps Lo contèxte general Quand Bodon comença sa correspondéncia amb Lafont, lo contèxte politic es fòrça aissable. La guèrra es acabada fa pas gaire (en Grécia va perdurar fins a 1949). Las grandas nacions son a se tornar armar (amb la bomba a idrogèn 200 mai fòrta que la d’Iroshima). Los preses aumentan mai viste que non pas los salaris e mantun produit son encara de manca o d’un còst elevat. Lo mond es trencat en doas parts encausa de la « guèrra freja » : maccarthysme als Estats Units27 (es l’epòca ont Charlie Chaplin, Bertold Brecht, Orson Welles son forabandits), diabolizacion del sindicalisme e campanha anticomunista en França, tot aquò afavoriza las tensions de totas menas. En mai d’aquò las guèrras colonialas, que son de mai en mai contestadas, roïnan las finanças publicas. Dins aquel contèxte los Americans van fargar lo plan Marshall que son intencion declarada d’ajuda economica a Euròpa es ça que la mascarada e amaga subtilament una volontat de plegar los païses europencs a la politica americana. Lo desvolopament induch de las tecnicas va provocar, entre autras causas, una fòrta mecanizacion de l’agricultura e un cambiament de las practicas culturalas dels paisans qu’a per consequéncia lo creis d’un exòdi rural ja plan entamenat, e doncas la pèrda d’una populacion que ten encara la lenga. Es contra aquel avenir pauc estrambordant que Bodon se lèva, en faire la denòncia de la planificacion qu’escana lo campèstre per ne far una resèrva folclorisanta. Fin finala, lo tablèu de la patz retrobada es pas tan crane que se poiriá esperar. Es que poiriam pas legir en filigrana d’unas remarcas dels contes, una allusion a aquel aire del temps ? Pensam a de formulas coma : « Aital comencèt lo temps aule » (Contes del Drac, « Los Dracons »). « Lo vesi pas clar lo temps novèl » (Contes dels Balssàs, « Lo temps novèl »). Dins sa letra del 5-V-1955, es clarament que Bodon daissa puntejar son descòr de la situacion : « Non, es solament aquel retorn del nacionalisme lo pus reaccionari dempuèi la Liberacion qu’ai pas jamai pogut digerir » E la part occitana ? Costat occitan, es gaire possible de considerar aquela correspondéncia en defòra de l’ambient de l’epòca. L’efervescéncia dels projèctes, las edicions sul talh, l’abausiment de las 27 En 1953, Arthur Miller capita de fa jogar Les sorcières de Salem, denonciacion de la politica americana del moment. 15 �idèas que podèm relevar, tot aquò se debana dins un contèxte, dins de condicions materialas e ideologicas plan particulars. La lei Dixonne (11-I-1951) ten lo meriti d’existir mas règla pas gaire la question de l’ensenhament : « En attendant, l’enseignement des langues régionales se met doucement en place, là où il y a des maîtres volontaires. À charge pour eux de se trouver des élèves capables de s’intéresser à un enseignement qui ne rapporte rien, à charge aussi pour eux de se former tout seuls : l’institution ne prévoyant rien dans ce domaine, cette formation se fera dans des stages associatifs, organisés par l’Institut d’Etudes Occitanes ou Ar Falz en Bretagne, par exemple, et bien sûr hors temps scolaire, pendant les vacances, aux frais des stagiaires28 ». Los testimoniatges de Lafont o Camprós precisan las condicions del moment : « A la fondacion de l’I.E.O. i èri ieu en vestit militar. Peire Lagarda èra per arribar de Silèsia. Castan èra encara a se batre devers Royan29 ». « … los problèmas pratics son pas pron resolguts. Lo public occitanista augmenta, mas es pas bastant per sostenir las ambicions nòvas, e las publicacions son gaire asseguradas encara. Las collaboracions exterioras demòran raras30 ». En mai, los desacòrdis amb lo Felibritge adoban pas gaire las causas. Escotem Lafont : « J’ai appartenu au Félibrige. C’est une expérience de génération, j’avais entre 18 et 19 ans. Je venais d’un milieu provençal rhodanien. Par des amis, j’ai pu atteindre le cœur du Félibrige provençal. J’ai été probablement un des derniers à âtre reçu par la veuve de Mistral. J’ai connu ce milieu de l’intérieur, ce qui m’a engagé d’emblée à être critique. […] Ce n’était pas facile parce que j’appartenais à une famille protestante cévenole, où la résistance à l’occupation n’était même pas un engagement, c’était l’évidence, et je tombais dans un milieu collaborateur et maurrassien… En fait, mon expérience félibréenne m’a montré précisément ce qu’il ne fallait pas faire31 ». La question de la grafia apond un discriminant mai e los desacòrdis entre « escòlas » son sorsas de guirguilhs suplementaris : « En ce qui concerne la graphie, Alibert part des traditions médiévales, mais il tient compte des graphies mistraliennes et surtout du système catalan que l’Institut d’Estudis Catalans sous l’influence de Pompeu Fabre (1868-1948) vient de propager avec succès. Pratiquement les différences avec les positions de l’Escòla Occitana sont minimes (le système d’Alibert est plus explicitement à vocation morphonologique et étymologique, il est plus « savant », par souci de jeter des ponts vers les autres variétés de la langue) ce qui n’a pas empêché d’âpres querelles32 ». D’efièch, las garrolhas, e mai en defòra de la grafia, es pas çò que manca : 28 P. Martel, « La France et l’occitan à l’époque contemporaine : Histoire d’une étrange politique linguistique », in Dix siècles d’usages et d’images de l’occitan des Troubadours à l’Internet, Ed. L’Harmattan, Paris, 2001, p. 377. 29 R. Lafont, Pecics de mièg-sègle, edicions Federop, 24680 Gardonne, 1999, p.79. 30 Occitania n° 28-29, 1962, « Raport presentat a l’Amassada generala de l’I.E.O. de 1962 per Pèire Bec, Robèrt Lafont e Pèire Lagarda » citat per L. Abrate in 1900-1968 Occitanie Des idées et des hommes, p. 426. 31 « Entrevista Lafont del 14-VI-1983 » in L. Abrate, 1900-1968 Occitanie Des idées et des hommes, p. 453. 32 G. Kremnitz, « Le travail normatif en occitan », in Dix siècles d’usages et d’images de l’occitan des Troubadours à l’Internet, Ed. L’Harmattan, Paris, 2001, p. 34. 16 �« Oc » parla / de las « Estatuas que fan rizeta » e / lo Gai Saber quand parla de qualques / unes de vostres articles dis « Riga-raga-res33 ». Un camin espinut Quora trufaire amb los sòcis mistralencs, quora respectuòs, Bodon, qu’es a l’encòp al Felibrige e a l’I.E.O., deplòra aquelas discòrdias qu’entrepachan la causa occitana : « Per la cigala a reaccion dubrirai una soscripcion ». (7-I-1959). « Perqué sabi que los fargaires de lenga son un pauc coma los majorals del felibrige, lor cal pas jamai mancar de respèct ». « Francament es que vos poiriatz pas endevenir… » (24-IX-1951). Al moment ont Bodon e Lafont se rescontran en 1951, lo jove I.E.O. ven d’obténer la votacion de la lei Deixonne, mas tot demòra de far. Als problèmas ligats a l’organizacion de las estructuras naissentas s’ajustan las questions economicas : la manca de moneda se fa crudelament sentir coma o conta d’un biais anecdotic un article de J. F. Brun34 : l’I.E.O. e la revista Òc capitan de téner còp pas qu’amb l’ajuda financièra del metge Ismaël Girard, ajuda tirada de la venda d’un vaccin a basa de sang de tortuga ! D’aquesta passa quitament lo papièr èra de manca… Es benlèu per aquò que Bodon emplega per escriure de fuèlhas de quasèrn d’escòla ? Per Bodon, l’argent tanben fa defaut. Pasmens las allusions sul sicut son pauc nombrosas que, totjorn pudic, l’òme quicha pas tròp sus una question evocada pas que dos còps d’un biais dubèrt : « La gramatica d’Alibert i a tres ans solament que l’ai per que dabant ieu abiai pas d’argent per la crompar35 ». « Te voldrià plan mandar quicòm per te pagar Joan de Larsinhac. Mas cal esperar36 ». Doas autras letras nos ensenhan puslèu de reaccions de dignitat rapòrt a aquels problèmas de moneda : « Per çò que es de la question financièira demandi pas que l’I.E.O. prengue l’edicion a carga. Demandi solament de facilitats de pagament de l’Imprimeire, e una ajuda per la venda [de raiat] per las publicacions de l’I.E.O.37 ». « L’I.E.O. a pas a se pressar de me reglar, perqué ieu i devi tanben d’abonaments a las revistas mas seriái content d’aver lo compte just, per saber ont ne sèm, aital poiriái crompar los libres pareguts38 ». La descripcion d’unes moments del cada jorn de l’epòca nos balha una idèa de las dificultats e nos val qualques paginas d’una espontaneitat pertocanta coma quand Bodon 33 Letra a Lafont del 24-IX-1951. J. F. Brun, « Ismaël Girard à travers sa correspondance avec Max Rouquette », Les cahiers Max Rouquette n°5, p. 30, 2011. 35 Letra a Lafont del 24-IX-1951. 36 Letra a Lafont del 19-V-1952. 37 Letra a Lafont del 5-V-1955. 38 Letra a Lafont del 13-IX-1956. 34 17 �ensaja d’adobar pel menut la venguda d’un convidat « anglés » (pas nommat mas que sabèm èsser lo poèta irlandés Alan Ward39). Subretot son las questions de l’edicion que tafuran Bodon mas aquela preocupacion se torna trobar per d’autres escriveires coma o soslinha Maria-Joana Verny : « Coma per los escambis de Lafont amb Allan o amb Sèrgi Bec, la question practica de l’edicion es de longa presenta dins los escambis. Dins los temps dificils de l’après-guèrra, dins l’encastre d’un moviment naissent ont lo volontarisme amaga pas totjorn la raretat de las bonas volontats, tota parucion d’un libre es una aventura materiala e economica que se’n seguís las piadas dins las letras, de còps dins los apondons chifrats de la man de Lafont, coma aquel calcul, a la fin de la letra del 6-10-55, de çò qu’an raportat las soscripcions obtengudas per Bodon40… » Per Joan Bodon aquelas questions materialas son un copacap. Tre decembre de 1945, dins una letra a Molin, parlava ja de sa desconeissença del problèma : « Soi pas al corrent de çò que cal far per se faire imprimir ». Las incomprensions cap als estampaires tornan sovent : « Mas son longs dins lor trabalhs los imprimeires. » (19-V-1952) « Subervie es en retard » (16-XI-1955). « Aqui que te torni copar lo cap. Benlèu que dins la mia darrièira letra estipulèri pas tot coma cal. Veni de recebre un oremus a res i comprene » (29-XI-1955). Lo camin es semenat de mespresas, coma ne testimònia aquela letra en francés adreçada al secretari administratiu de l’I.E.O.41 lo 15 de junh de 1955. De tot biais, aquela besonha l’interessa pas tròp e demanda ajuda : « …serai urós que me trobètz l’imprimeire » (31-V-1955). Ten fòrça dificultats per seguir los dorsièrs : « Sabi pas al just a Tolosa ont ne son per aquel libre, se an començat d’imprimir o non, ni quora pareisserà42 ». « Cresiái que lo libre serià imprimit a Tolosa que Girard m’avià mandat un devis tot prèste amb totes los prètzes43 ». « Es solament pels eisemplaris de luxe que sabi pas quantes ne far tirar qu’ai 30 soscriveires per aqueles eisemplaris de luxe. Sabi pas quantes d’aqueles eisemplaris de luxe es estat entendut amb Subervie44 ». « Sabi pas çò que i a de decidit45… ». 39 « Alan Ward es irlandés. Aprenguèt la lenga d’òc a Oxford e la venguèt perfeccionar a St Laurenç d’Òlt » (Letras de Joan Bodon a Enric Mouly, 17-I-1963). Es tanben l’autor d’una òbra en vèrses La còrda roja, (Toulouse, I.E.O., 1964) e a escrich dins la revista Òc. 40 « De qualques letras de Joan Bodon a Robèrt Lafont (1950-1960) », article per paréisser in Amb un fil d’amistat, C.E.L.O., Tolosa. 41 A l’epòca es Ismaël Girard. 42 Letra a Lafont del 5-V-1955. 43 Letra a Lafont del 5-VI-1955. 44 Letra a Lafont del 29-XI-1955. 45 Letra a Lafont del 16-XI-1955. 18 �La mesa en forma dels tèxtes en amont de l’estampariá es tanben per el un trabalh plan penós : « Per la coverta òc. Mas pel tèxt vesi pas consi far. Se podias me far un plan per una o dos paginas. » (2-II-1959). Lo summum arriba amb los romegadisses dels soscriveires que se despacientan: « … ai los soscriveires que braman46 ». « Voldriai pas que tot aquò retardès la publicacion del libre que ai los soscriveires que començan de bramar e sabi pas consi los far calar47 ». Pasmens aquela problematica ocupa fòrça los actors, pròva qu’es una question centrala qu’a pas quitat de trevar lo mond de l’occitan fins a uèi. Fagam la comparason amb l’ora d’ara, ni per una melhora situacion generala, vesèm que lo tiratge a pas evoluit positivament. D’efièch Joan Bodon parla de 1000 exemplaris48 e un article de La Setmana precisa que los ostals d’edicion d’uèi « editan en general entre 100 e 500 exemplaris49 ». Es de notar qu’en 1963, dins son libre La langue occitane, P. Bec èra pas tant optimista qu’aquò : « Ce qui tue la langue, ce sont les moyens modernes de diffusion de la pensée, presse industrialisée, radio, cinéma, télévision qui vont au plus profond des campagnes comme véhicule d’un français imposé aux consciences ; ce sont les pénétrations d’une population permanente de fonctionnaires déracinés, d’ouvriers étrangers et maintenant d’entreprises agricoles qui s’installent dans les réserves les plus reculées ; ce sont les arrivées périodiques de touristes. On peut penser que la langue abandonnée à sa simple résistance naturelle, en est à son dernier soupir et que les hommes de notre génération pourront assister à sa mort. La mort de l’occitan est écrite dans le procès entamé depuis des siècles et de plus en plus accéléré depuis vingt ans50 ». Podèm atal melhor mesurar lo trabalh, la pena, l’abnegacion dels tutors de l’occitanisme d’aquel temps, en un mot lo prètz pagat per que poscam uèi presar las òbras qu’avèm a posita. 46 Letra a Lafont del 6-X-1955. Letra a Lafont del 29-XI-1955. 48 Letras a Lafont del 15-VI-1955 e 29-XI-1955. 49 Aura Séguier, « Cal mutualizar per salvar l’edicion », La Setmana, n° 951 del 10/01 al 16/01/2014, p. 8. 50 P. Bec, La langue occitane, Paris, Presses Universitaires de France, 1963, p. 123. 47 19 �Lenga e grafia « Le parler que j'ayme, c'est un parler simple et naif, tel sur le papier qu'à la bouche : un parler succulent et nerveux, court et serré, non tant delicat et peigné, comme vehement et brusque. Hæc demum sapiet dictio, quæ ferie ». Montaigne (Essais, XXV, De l’institution des enfans) La lenga del país Las soscadissas sus la lenga apareisson d’ora, primièr dins los escambis amb Molin : « Qual sap se nòstra lenga deu pas aver de règlas a part, de règlas que los ancians emplegavan » (11-XI-1945). « Ara me torni sovenir del vièlh temps quand parlavi solament lo « patés » ». Aquí la confidéncia que fa Bodon a Molin dins sa letra del 11 de setembre de 1949 quora arriba al Mauron pròche Vilafranca. Joan Bodon mestreja una polida lenga orala del Roergue qu’es sa lenga mairala. Escotam Lafont que ven de descobrir los Contes : « Legiguere a la lesta. La darriera frasa : « Aviái un esclopon de veire, mas l’ai perdut, lo tornarai pas veire». L’incantacion era recebuda e transmesa sens subrecarga de retorica populista. L’oralitat pura aveniá dau bon sorgent : saupere puei qu’aquò era la quita votz de la maire de Joan51 ». Lo Segalar apareis totjorn coma una referéncia bèla d’ont partisson las reflexions : « … coma dich [sic] lo provèrbi de Roèrgue52… ». « … un resumit del Roèrgue tot53 ». « En Roèrgue degun sap pas res54 ». « Mas en Roèrgue am ven òm55 ». « La revirada francesa : se dependiá solament de ieu me’n passariái mas en Roergue totes mos compraires de libres la volon56 ». Aquela veneracion de la tèrra mairala perleja tornarmai dins los romans : « Fabié… Pomairòls… Besson… Aqueles dos, aqueles tres que cantavan la santa tèrra del Roèrgue57 ». 51 R. Lafont, Prefaci de La Grava sul camin, Castras, edicions I.E.O., 2003, p. 7. Letra a Lafont del 20-II-1952. 53 Letra a Lafont del 6-X-1955. 54 Letra a Lafont del 2-II-1959. 55 Ibid. 56 Ibid. 57 La Santa Estela del Centenari, « Quasèrn primièr, Flor de ginest ». 52 20 �« En primièr cal aimar lo país que sèm nascuts, lo Roèrgue nòstre58 ». « Lo nòstre país es coma una persona viva. Ne cal conéisser la cara trach per trach, ruga per ruga59 ». Lo problèma de la grafia Dins las letras, la lenga escricha es plan pròcha de l’oralitat. I trobam traches caracteristics del lengadocian occidental amb per exemple l’emplec de la contraccion de per lo en pel : « tot çò que faretz pel meu libre60 ». Una autra particularitat aquò’s la conjugason : la primièra persona del singular s’acaba en i (en plaça de e pel lengadocian oriental). Per contra lo participi passat de far se realiza en fach e non pas en fait coma en lengadocian occidental. La plaça del pronom personal complement d’objècte dirècte es plan una particularitat occidentala del lengadocian : « vos vòli cridar61… ». De notar tanben lo biais particular d’ajustar una i dins de vocables coma vertadièiras (vertadièras), aital (atal). Mas per Bodon lo problèma aquò’s l’ortografia e tanben las variacions dialectalas. Tre lo 29 de genièr de 1943, de Durenca escriviá a Molin : « Ai pas cap de libre, ni mai coneissi pas de revista de lenga d’òc ». I torna un pauc mai tard : « Encara soi pas tròp segur de la grafia » (Durenca, lo 28 de novembre de 1945). Se vei qu’es plen de trantalhs : « Me soi fisat a la gramatica occitana de Salvat. Mas me pòdi èsser trompat mai d’un còp » (Durenca, lo 8 de genièr de 1946). « Per exemple brogir sabi pas tròp consi l’escriure » (Durenca, lo 25 de genièr de 1946). E aquò contunha : « Sus la grafia i me coneissi de mens en mens » (Durenca, lo 28 d’octobre de 1948). Vesèm qu’aquò’s una preocupacion granda, tre la primièra letra a Robert Lafont62 : 58 La Santa Estela del Centenari, « Quasèrn primièr, La Santa Estela ». La Quimèra, « Segonda part, Dimenges e fèstas ». 60 Letra a Lafont del 26-VIII-1951. 61 Letra a Lafont del 7-I-1952. 59 21 �« Ara per la grafia acò es tot un trabalh ». Dins la meteissa letra demanda amb insisténcia e argumentacion una simplificacion de la lenga : « […] totes los saberuts d’Occitania vos deuriatz ramozar e cercar a vos endevenir per trobar quicòm de simplificat. Se parla de simplificar la grafia franceza e nautres simplificariam pas la nòstra ? ». Se tròba en dificultat e espròva d’insatifaccion (ibid.) : « Ieu escribi a tustas e bustas pel moment e soi pas brica content per que d’abòrd ai pas estudiat pron. Mas me plegarai a las vòstras règlas se las adobatz qualque briat. Saquelà lo vòstre institut es per acò far ». Lo mes seguent torna sus la question63 : « E de repic te torni atalar sus la grafia, aquela grafia que me trabalha dempièi que cerqui a escriure nòstra lenga ». Lo 26 de setembre, Robèrt Lafont li respond e lo felicita per sa franquesa (A). Cal creire qu’aquela leçon de grafia (plan pedagogica) li fa de ben en veire çò que ne ditz lo 7 de genièr de 1952 : « Per la grafia ara soi convertit segrai la vòstra. Benlèu m’enganarai tres còps per un mas dins vint ans d’aicì cresi que me reconeisserai dins totas las règlas de la gramatica ». Mas las causas son pas encara pas pro estabilizadas : « Encara i a de causas que compreni pas tròp64 ». « Mas sabi que de-çà de-là i a de causas que van pas. A començar per la grafia65 ». Tanplan Bodon demanda ajuda mai d’un còp : « Lo contraròtle de la grafia. Mas benlèu cap de vautres tres avètz pas leser66 ». « Voliái tanben acabar aquel libre que te mandi aquí. Se as un moment lo me podes tornar veire que encara soi pas a biais67 ». Evolucion de la grafia Ça que la, podèm seguir l’evolucion progressiva de la grafia cap a una lenga mai normada : 62 Letra a Lafont del 26-VIII-1951. Letra a Lafont del 24-IX-1951. 64 Letra a Lafont del 11-IX-1952. 65 Letra a Lafont del 16-II-1953. 66 Letra a Lafont del 5-V-1955. 67 Letra a Lafont de [1962]. 63 22 �saquelà 68 ven ça-que-la 69 nautres 70 ven nosautres 71 qual 72 ven cal 73 tant ben 74 ven tanben 75 pièi 76 ven puèi 77 E mai demòre encara qualques esitacions : las archius lo 19-V-1952, los archius lo 26-XII-1958 mas tornarmai las archius lo 3-XI-1957. augan lo 28-VIII-1955, ongan lo 25-VI-1955, mas augan lo 26-XII-1958. Dins las darrièras letras aquò’s de bada que cercariam de decas… Pels biais de las escafaduras, avèm l’impression de seguir la pensada de l’autor. Benlèu qu’es alassat, mas benlèu tanben que las idèas grelhan, butan, la man s’afana mas pas pro… Aquí de decas que poiriam dire « de distraccion » : «… debes aver de mal…» (19-V-1952). « Sul còp i ai escrich » (02-III-1955). « Ai escric » (05-VI-1955). « rambals » (08-VIII-1955) mas « rambalhs » lo 05-V-1955. « desoccitazat » (16-III-1957). « luènh » en paça de « lèu » (ibid.). « aisi » en plaça d’ « aicí » (ibid.). « […] los a los prononcian ço meteis » en plaça de « prononciam » (16-II-1953). « La Santa Estela sabi pas solament quand se vend… » (11-I-1961). « … mon abonament a Oc et Occitania e los quaserns et la cotizacion » (ibid.). « el que es contat aicí coma Roergat. », « contat » en plaça de « comptat » (02-VIII-1962). « Eron tres fraires » allòc de « Eran tres fraires ». (1964). « cadu » (20-II-1952) mas « cadun » (13-IX-1956). « Sulcòp i ai escrich » (02-II-1955) en plaça de « Sulcòp li ai escrich ». Apareisson tanben d’escafaduras « d’auto-correccion » que materializan la progression : Qual corregit en cal (19-V-1952). pours corregit en paurs (18-V-1953). mas tanben que revelan lo pes del francés amb las consonantas doblas d’« affar » o de « differencia » o encara : eco (anava escriure école) corregit en escòla. (07-I-1952). sor (anava escriure sorcier) corregit en masc. (ibid.). e al (èra endralhat per et alors) corregit en e aital. (18-V-1953). 68 Letra a Lafont del 26-VII-1951. Letra a Lafont del 16-II-1953. 70 Letra a Lafont del 20-II-1952. 71 Letra a Lafont del 31-V-1955. 72 Letra a Lafont del 16-I-1955. 73 Letra a Lafont del 16-III-1957. 74 Letra a Lafont del 19-V-1952. 75 Letra a Lafont del 23-V-1955. 76 Letra a Lafont del 24-I-1951. 77 Letra a Lafont del 28-VIII-1955. 69 23 �« Vòli t’escriure una comunicacion… » ont lo « t » de « comunication » es corregit en « c ». (02-VIII-1962). Un rebat d’oralitat Se la correspondéncia es pas trabalhada tant coma o son las òbras, retrobam pasmens a vegadas de biaisses vesins de l’oralitat que Bodon emplega dins sos romans coma la repeticion : « Qual sab ? Qual sab ? » (20-II-1952). « Non non » (ibid.). « Castan se plora e se plora… » (/1964/). la dislocacion : « Erètges sèm en Lengadòc » (20-II-1952). « Alara aquel libre lo vòli publicar tot sol… » (26-XII-1958). « Aicí los òmes avèm lo cap dur… » (03-XII-1957). « Mas los olius n’i a pas a Complibat » (02-II-1959). de frasas sens vèrb : « E ara per acabar » (24-IX-1951). « Los parents encara mens » (07-I-1952). « Mas lo temps » (19-V-1952). « Es lo sens contra » (18-V-1953). « Lo contraròtle de la grafia » (05-V-1955). « Una amassada a Sant Laurens » (13-IX-1956). d’idiotismes plan sentits coma : « Probable que per l’adreça t’enganèras » (19-V-1952). « Veni de recebre un oremus a res i comprene » (29-XI-1955). « Ai de poesias dempièi un parelh d’ans, a l’Imprimaria Carrère a Rodez » (07-I-1952). « […] que los Arabis i venguèron parés » (24-IX-1951). « […] e d’argent las plenas pòchas » (29-I-1973). o l’emplec de datiu etic qu’es lo pròpi de l’enonciacion en occitan : « Que te sabi quora los acabarai » (19-V-1952). « Que vòls ieu i te coneissi pas res » (17-IV-1953). Las variacions dialectalas En legir sas òbras, sabèm que Bodon pòrta atencion a las variacions dialecticas, coma per exemple dins la frasa : 24 �« Alara venguèt lo quartièr d’auca, una per cadun, tirat de la topina e confit amb de pastenagas que disèm carròtas78 ». E P. Canivenc de s’interrogar : « Tissa dels mots que càmbia d’un endrech a l’autre ? Identitat e diversitat de la lenga perduda ? […] De la pastenaga a la carròta, los mots que naisson e dispareisson, e las identitats que s’escàmbian, a palm de gat79 ». Bodon ten al còr la passion de son país e aquel país aquò’s de segur Occitània (« nòstra vièlha tèrra d’òc80 ») mas mai que mai Roergue. Per el, es aquí que jai la referéncia que balha lo biais de viure : « Es per aquò que vos ai cridar a la mòda de Roergue81… ». Es alara tirassat entre sa lenga naturala roergata « En Roèrgue Cridarà o cridariá, los a los prononcian ço meteis. » « Es que lo vocabulari sera tot a cambiar ? (Perqué i a de jos dialectalismes roergats)82 ». e sa volontat panoccitana : « I a un briu ça que la que sabiái que caliá escriure nosautres per nautres, vosautres… Mas gausavi pas cambiar la grafia83 ». « De libres n’i a, perque pel bac cal un ensenhament panoccitan84. » que confirma a Molin lo 11-VI-1965 : « De libres n’i a, perque al bac cal un ensenhament panoccitan. » Es interessant de remarcar l’evolucion de la metatèsi comprar > crompar (del latin comparare). Dins la correspondéncia es notat crompar mas las edicions dels romans pòrtan comprar. Un amic de l’I.E.O. (Chatbert ?) a degut conselhar aquela modificacion. Mas la pensada de Bodon evoluís amb lo temps e es clarament d’una granda modernitat çò qu’escriu a Molin lo 20-XI-1967 : « Aquí çò que pensi : trabalham pas per Roèrgue mas per Occitània qu’es mai que Roèrgue. Mas en trabalhant per Occitània demoram de Roèrgue. » « Grafia d’Alibèrt o pas d’Alibèrt : una sola grafia per poder ensenhar. » « Es per aquò : per far quicòm d’interoccitan cal pas particularizar çò que sèm. Un mot polit de Roèrgue tot còp. Mas per l’ensemble los mots interoccitans. » Pasmens dins la meteissa letra vesèm que demòra realista e conscient de las dificultats : « Tot aquò son d’idèas. Per las metre en rega es un autre trabalh. » 78 La Quimèra, « Primièira part, Lo polhaire ». Prefaci de La Quimèra, Rodés, Ed. De Roergue, 1989. 80 Letra a Lafont del 07-I-1952. 81 Letra a Lafont del 26-VIII-1951. 82 Letra a Lafont del 5-V-1955. 83 Letra a Lafont del 31-V-1955. 84 Letra a Molin del 11-VI-1965. 79 25 �Dins lo domeni interlinguistic Bodon ten la meteissa posicion de dubertura : « Es al mot lo mai internacional que cal donar la preferencia85 ». Es tanben partejat entre lo respècte estrech de la grafia e lo besonh d’èsser entendut. Aquò se vei dins l’enveja que ten d’escriure son nom Bodon, mas fin finala estima mai servar Boudou per crenta d’èsser mal comprés. « S’aquò èra pas la question venda en Roergue ont soi qualque briat conegut occitanizariái tornar lo meu nom : Bodon. Mas Bodon, degun me coneisseriá pas86 ». Ça que la remarcarem tres signaturas Bodon (lo 17-IV-1963, lo 18-I- 1969 e la darrièra carta postala del Larzac). Lo lexic87 Las consideracions sul lexic venon mai tard : « Racine emplegava solament dos mila mots. De mots ne cal pas talament » (20-IX-1967). D’efièch, dins sas òbras Bodon emplega un vocabulari pas tròp larg e mai demòre plan precís. Aquel besonh de s’exprimir en tèrmes simples fa contraste amb la complexitat de l’arquitectura dels romans coma per exemple la construccion de La Grava sul Camin que plega la cronologia d’un biais espantant o los camins escalabroses que menan Dionisis Saurat fins a Sant Ferreol dins la Santa Estela del Centenari. E pr’aquò los romans fan mòstra, dins la bastison de las frasas, d’una cerca de simplicitat. Mas aquela simplicitat es la resulta d’un trabalh acarnassit de reescritura. Al capítol de las ocurréncias lexicalas, podèm remarcar l’emplec plan frequent de la locucion adverbiala ça que la. Un rasonament es tot escàs acabat qu’es seguit sul pic d’aquela temperança que pòrta una nuància al discors. Çò que se poiriá sonar lo pecat de finesa de Bodon. Farem una pichona remarca a prepaus de l’expression : « Perdona me aquela letra que sentís ni a sal ni a òli » que cal comprene coma un vejaire que desvaloriza la letra. Lo sens balhat per Mistral dins Lou Tresor dóu Felibrige sembla pas adaptat al contèxte : « iè met ni sau ni òli : il dit crûment la vérité. Agir, parler sans ménagements = metre ni sau ni òli ». mas de raprochar puslèu d’aquel extrach de Martranel cent ans i a... de Laurent Ruffié88 amb la significacion de « sentir pas a sal ni a pebre » es a dire un quicòm qu’es sens chuc ni muc : 85 Letra a Lafont del 2-III-1955. Letra a Lafont del 16-II-1953. 87 Un estudi del lexic de las letras es desvolopat en fin de memòri. 88 « Laurent Ruffié est un écrivain et poète français d'expression occitane (1921-2003). Ses œuvres ont été écrites en occitan et traduites en français par Germaine Ruffié (son épouse). Il entre au Félibrige en 1973. En 1975, il emporte 4 premiers prix aux Jeux floraux de l'Escolo deras Pireneos et reçoit le 86 26 �« Toutos aquelos charradissos que senten pas ni a sal, ni a oli, atalenton pas brico le mounde a pourta intérès als ancians temps del bilatge89 » . Bodon s’interessa a totes los domenis linguistics coma per exemple dins aquelas letras ont parla d’etimologia : « Soi mèstre d’escòla al Mauron (que los Arabis i venguèron pares !90) ». « Complibat : aqui se discutis dempuèi un briu. Perbosc parlava de Camp olivat (quicòm coma lo camp de las olivas). Mas los olius n’i a pas a Complibat. D’autres dison que libat vòl dire « aisagat » (irrigué) e seriá Camplibat (mas en Roergue am ven òm. La prononciacion es Comp-libat91 ». Sa demanda pertocanta de diccionari es a l’epòca plan d’actualitat e la question fa debat, coma pròva lo prepaus de Feliç Castan : « Se te faguèri part de la suggestion de Bartha, aquò’s justament la formula del diccionari francés-occitan me sembla qu’es una error tant practica coma doctrinala. Vesi que son d’aquel vejaire Allier, Bartha, E. Cabanas, Girard e d’autres probablament. […] Çò que nos cal practicament per totas nostras publicacions, Oc, Prosa, e mai Messatges, es un diccionari occitan-francés : un lexic, se vòls, coma o ditz Bartha. […] Lo cal en 1 volum e per lèu-lèu92 ». titre de Maître en Gai-Savoir du Félibrige. En 1983, il est nommé Mestre d'obro du Félibrige à la Sainte Estelle d'Espalion. En 1992, il est élu Majoral du Félibrige (Cigalo de Gascougno) pour la Sainte Estelle de Mende. Œuvres : Les Contes de Pifano, (1990) ; Martranel cent ans i a..., (1996) ; Les garrabiers en flors, (1998) ; Les contes de l'ase gris (non publié) ». Sorsa : Wikipedia [http://fr.wikipedia.org/wiki/Laurent_Ruffié]. Es tanben co-autor amb Adelin Moulis d’un Dictionnaire Français-Languedocien en 2 volums. 89 Laurent Ruffié, Martranel cent ans i a, Pinsaguel, Ed. Garonne impression, 1996. 90 Letra a Lafont del 24-IX-1951 91 Letra a Lafont del 2-II-1959. 92 Actes des Journées Félix Castan, Larrazet, 2008, Letra de F. Castan a R. Lafont 30-VI-1950. 27 �Questionaments La recèrca de la vertat Dins las letras de Bodon, vesèm un pensaire qu’es sovent dins un posicionament interrogatiu : « Mas ont es lo verai ? Ont es çò qu’es pas jòc ?93 ». « Mas lot eu libre me fa soscar a las annadas que venèm de passar e compreni pas. Compreni pas94 ». Aquel questionament rampèla a l’evidéncia çò que trobam dins l’òbra de Bodon : « De qu’es aquò la vertat ? ja demandava Pilata » (Lo Libre dels Grands Jorns, « L’amor de Lempdes, La pèrdia »). « Aquelas plancardas rojas que los Alemands espintavan pertot davant la retirada, qual sap se disián la vertat ?... (La Grava sul Camin, « Torni, En preson »). L’interrogacion « Qual sap ? » torna 7 còps dins La Grava sul Camin. Al questionament metafisic s’ajustan los problèmas de conviccion, l’interrogacion de saber s’avèm o pas lo poder de cambiar las causas : « Los comunistas creson (o fan semblant de creire) que sèm los mèstres del jòc. Mas se per en cas i a de potencias misteriosas que menan lo jòc, se la partida nos escapa ? Tot es possible ?95 ». Mas fin finala, l’autor reconeis qu’avèm besonh de creire : « Tot es vertat de çò que l’on crei96 ». …mas pr’aquò amb qualques particularitats : « Tric Trac… Tric Trac. Val mai amor que vertat97 ». Aquela conclusion del conte « Floreta e Pietonèl » (que vei lo maridatge de la princesa e del pacan) fa s’acarar l’amor e la vertat dins una relacion de contradiccion amb l’afirmacion de la causida del primièr terme. De còps fa de ben de creire que de causas urosasas pòdon arribar e mai se sabèm qu’aquò’s impossible… Una autra caracteristica de la recèrca de la vertat en çò de Bodon la trobam dins Lo Libre de Catòia : « Tota parabòla a mai d’una clau98 ». 93 Letra a Lafont del 20-II-1952. Ibid. 95 Letra a Lafont del 18-V-1953. 96 Letra a Lafont del 19-V-1952. 97 Contes del meu ostal, « Floreta e Pietonèl », p. 121. 94 28 �Tèma etèrne de la vertat pluriala, que cadun ne’n portam una part. Una clinhada als poètas de la Pèrsa d’un còp èra ? Evocarem Djalâl ad-Dîn Rûmî (1207-1273) : « La vérité est un miroir tombé de la main de Dieu et qui s'est brisé. Chacun en ramasse un fragment et dit que toute la vérité s'y trouve99 ». Creire : necessitat e dificultat Un besonh prigond de creire, malgrat la complexitat de la natura umana imatjada dins aquel provèrbis roergàs que torna dos còps : « Non non, cresi pas a las messorgas de las propagandas, los òmes totes nos valem totes sem parius, totes coma dich lo proverbi del Roergue sèm faches del mème biais de carn e d’òsses e de mèrda de bons tròces100 ». « […] totes sèm coma ditz lo provèrbi roergat « De carn e d’òsses e de mèrda de bons tròces »101 ». La question de la cresença pareis un punt central que se retròba dins los romans, coma per exemple dins Lo Libre dels Grands Jorns amb aquelas reflexions que mirgalhan lo roman [l’italic es de nòstre fach dins las citacions que seguisson] : « Pels autres qu'impòrta çò que pòdi creire. Es la fe d'un cadun que compta »102. « Parli pas de voler mas de creire. Om crei çò que l'òm pòt »103. « Creire pas mai, mas autrament »104. « Creire mai, mas autrament »105 . « Creire. Totjorn creire »106. o encara dins La Grava sul Camin : « Alemands, ieu vòli creire e creirai que sètz los nòstres fraires. Vòli creire que totes los miserables un jorn nos comprendrem »107. Tanplan « La fe » es pas lo títol de capítol que trobam a l’encòp dins Lo Libre dels Grands Jorns e dins La Santa Estela del Centenari ? Mas es una fe qu’es confessada perduda pro d’ora : « Èri deviciós benlèu mai que totes los autres mas a l’entorn de dètz ans la me copèron la devocion108 ». 98 Lo Libre de Catòia, « Lo semenaire », p. 127. Citat per Jamel Balhi, Les routes de la foi, Le Cherche midi, 1999, p. 292. 100 Letra a Lafont del 20-II-1952. 101 Letra a Lafont del 5-V-1955. 102 Lo Libre dels Grands Jorns, « Lo curat de Fontcocut, La fe ». 103 Ibid. 104 Ibid. 105 Lo Libre dels Grands Jorns, « Lo curat de Fontcocut, La victòria de Gergovia ». 106 Lo Libre dels Grands Jorns, « L’amor de Lempdes, La pèrdia ». 107 La Grava sul Camin, « Torni, Sul camin de l’ostal ». 99 29 �Car Joan Bodon sap plan que lo genre uman es capable de tot, quitament del pièger. Es una causa que tafura l’escriveire que ne fa part primièr a Molin lo 28-X-1948 : « E vòli pas saupre se Cayenne e Buchenwald se valon pas. Perque los camps de concentracion son en Alemanha çò que lo banhe es en França. Antoni Paoli Schwartz, un Alsacian que voliá pas èsser soldat francés anèt a Cayenne. Los Indochineses que nos vòlon pas en aval se’n van a Poulo Condor… D’óradors n’alucam un parelhat cada jorn sus una tèrra luènha, e los S.S. engatjats dins la legion estrangièra sa demandan ara perque ne volèm tant al lor païs109 ». puèi en 1952 a Lafont : « Sul meu libre d’istòria aviái totjorn legit que los Alsacians èran contents d’èsser franceses. En Alemanha legiguèri l’istòria de Paoli-Schwartz un alsacian que en 1920 volguèt pas èsser soldat francés e que passèt un quinzenada d’ans a « l’île du Diable » en « Guyane » un polit païs. E Orador sus Glana un païs ensangnosit de la tèrra d’Oc, qual ausa dire d’uèi que los Alemands que lo cramèron per lor maja part èran d’Alsacians o de Mosellans ? E qual pòd reprochar Orador als Alemands quand nautres en Tunisia o al Viet Nam cramant un païs deçà delà. Goering e tota la banda meritavan la còrda mas qual en 1945 massacrèt los Bicòts a Philippeville si que non lo general Leclerc. e qu’un general francés teniá lo Viet Nam n’i a pas gaire. Qual se merita la còrda ? Qual a rason, al temps que sèm ?110 ». Questionaments sus l’occitanisme Dins aquel periòde la guèrra provòca una rompedura dins la representacion collectiva. Lo biais de viure american trauca l’Euròpa vièlha e ven pro sovent un modèl de referéncia : los marcaires socials coma cigaretas blondas, chewing gum, debàs de nilon, coca cola, jazz venon de mòda en plaça de la bereta, dels esclòps, de la borèia. Ne’n parla finament Bodon dins son poèma « Lo flahutaire111 » : « L’òme vièlh darrièr sas fedas Sul camin de Gaudetruc Se tampèt contra la cleda, Mas de filhas dins un órt Parlaban petàs de seda E camizetas d’espòrt. Mensonaban la marida, Los gendarmas del païs, Amassaban la bolida E se crezian a París. La trobaban pas polida 108 La Grava sul Camin, « Qual èri, La procession ». Letras de Joan Bodon a Enric Mouly, p. 112. 110 Letra a Lafont del 20-II-1952. 111 E. de Oliveira, « Lo flahutaire », Edition critique et commentée de Jean Boudou, La canson del país (1948), Ed. A.I.E.O., Toulouse, 2012. 109 30 �La muzica d’autres còps Comprenian res a la vida Pracòs portaban d’esclòps ». Avèm vist que lo contèxte general de l’epòca èra pas tan flame qu’aquò. Cal legir lo prepaus de L. Abrate112 : « Libération. Malgré sa joie, le mouvement occitaniste se sentait menacé. Menacé dans ses propres fondements. Vichy se réclamait du régionalisme. Vichy avait accordé du bout de la plume d’un ministre un décret favorisant l’enseignement des langues régionales. Il n’en fallait pas plus pour que régionalisme et enseignement des langues régionales deviennent suspects. Les revues occitanistes vont donc s’employer à désolidariser idée régionaliste et enseignement du régime de Vichy ». Vertat que per l’occitan, la situacion de l’epòca es complicada. Per illustrar aquela complexitat, basta de s’interessar a un òme que joguèt un ròtle màger per la reconeissença de l’occitan : P. L. Berthaud, reconegut gaireben coma lo paire de la lei Deixonne. Cal legir çò qu’escriu d’el lo cercaire Y. Lespoux113 : « Es un òme qu’a fach fòrça causas per l’occitanisme, de las annadas 30 fins a sa mòrt en 1956. A un percors un pauc particular, perque es un òme qu’es passat del socialisme, es a dire vertadièrament de l’extrèma-esquèrra dins las annadas 1918, a l’accion francesa, a l’extrèmadreta dins las annadas 30. A trabalhat a Vichèi, al ministèri de l’informacion, puèi a fach de resisténcia. Es estat deportat a Dachau abans de venir, après la guèrra, un deputat del R.P.F. de De Gaulle. Èra un òme de contradiccions114 ». De son costat, Bodon espepissa los diferents actors de la societat dins l’estima que pòrtan a la lenga. Al Mauron, vei los ensenhaires qu’« an pas brica de simpatia », las filhas tanpauc. Deplora lo fach que « degun cerca pas a nos ajudar115 » e denóncia la trencadura entre una vision populista de la lenga (que sembla coma tala) e una que li vòl mai de dignitat. « Mouly lo felibre majoral a tròp de trabalh a l’ostal. E pièi li far [sic] de veire Carles son filh renegar tota accion occitanista per se consagrar a la « Catinou » als « Pescofis » de radio-Tolosa e de la « Despacha116 ». Encara a l’ora d’ara, n’avèm pas acabat de nos interrogar sus aquel trauma. Dins un article de La Setmana117, es presentat l’estudi del psiquiatre J. J. Kreiss sul sicut de la pèrda de la lenga. 112 1900-1968 Occitanie Des idées et des hommes, I.E.O., Toulouse, 2001, p. 354. Yan Lespoux es professor d’occitan, doctor en istòria, autor de la tèsi : Un demi-siècle de revendication en faveur de l'enseignement de la langue d'Oc (1940-1990) : enjeux, projets et réalisations, Universitat de Pau, 2009. 114 Y. Lespoux entrevistat per A. Séguier, La Setmana n° 847 del 23/12/2011, « Pierre-Louis Berthaud, un òme contradictòri ». 115 Letra a Lafont del 7-I-1952. 116 Ibid. 117 « Tot se passa coma se lo poder, cara del Mèstre, aviá exigit que se desbarassèssen amb la lenga, de çò qu’èra mainadenc, arcaïc, originari ; e que dispareguèsse lo sistèma dels significants constitutius de l’inconscient de sos subjèctes ; e foguèt entendut. Pensi que la vergonha de la lenga mairala resulta de l’assimilacion d’aquela lenga a l’inconscient, al domeni de l’inibicion, de çò de reprimit ». J. J. Kreiss citat per D. Grosclaude, « Lo traumatisme de la lenga trencada », La Setmana n° 740 del 19/11/2009. 113 31 �Dins una de sas primièras letras, Bodon regreta que las doas solas revistas en òc se carcanhen tanben entre elas. Ça que la, encara un còp, vesèm los patiments de Bodon rapòrt als desacòrdis entre occitanistas e sa volontat de copar palhas amb degun : « Aicí vezem que sus Oc e sus Gai Saber vos gitatz pas gairas de flors. « Oc » parla de las « estatuas que fan rizeta » e lo Gai Saber quand parla de qualques unes de vòstres articles dis « Riga-raga-res » […] Que ne pensar. Francament es que vos poiriatz pas endevenir… » (Lo Mauron 24 09 1951). De remarcar la polida formula doblament remirabla, aquela demanda qu’es assortida d’una autra demanda d’èsser d’acòrdi amb la requesta : « Se siás d’acòrdi te demandi118… ». Sus la situacion d’Occitània, trobam una analisi socio-linguistica totjorn d’actualitat : « Los occitans sèm pas una nacion, sèm un levam, sèm una sal coma dins l’Evangèli. Nostre dever es de portar pertot ont la vida nos carrejarà e de qu’un biais que nos carreje, lo testimòni de nòstra occitanitat119 ». La defensa de l’identitat es facha amb fòrça insisténcia (« sèm pas… sèm… sèm… erètges sèm ») mas, a la diferéncia de Lafont, cerca pas lo salvament del costat economic o politic. L’òme, plan conscient dels problèmas que se pausan al movement occitanista, formula d’idèas a bodre. Mas, ça que la, de còps sa pensada es en avança sus la realitat e fin finala se tròba en situacion de demandar ajuda : « L’autre jorn sul tren l’amic Seguy lo regent (pas lo professor) me diguèt que cercava entresenhas sul « Catarisme » sens ne poder trobar en lòc. Li prometèri de li ajudar Mas sul catarisme sabi pas grand causa120 ». Una autra demanda adreçada a Lafont121 mòstra un perfeccionisme bèl. Pel projècte d’un libre (La Crotz occitana que menèt pas al cap), reclama un plan de Breslau, una carta d’abans guèrra, de nòtas istoricas sus la vila, suls SS Wallons, sus l’ensenhament occitan en Alemanha. Pas res es daissat a l’azard. Far abans Per far avançar l’occitan, Bodon es totjorn a soscar per trapar la bona estrategia : « Per çò que es de la Prefacia de Mouly aquò es per tocar de gents en Roergue122 ». « Cresi tanben qu’amb un titol pariu los felibres me compraran lo libre123 ». 118 Letra a Lafont del 7-I-1959. Letra a Lafont del 20-II-1952. 120 Letra a Lafont del 17-IV-1953. 121 18-V-1953. 122 Letra a Lafont del 31-V-1955. 123 Letra a Lafont del 2-II-1959. 119 32 �Per aquò far, après aver defenit la filosofia del projècte, es dobèrt a totas las possibilitats. Aquí una reflexion sus l’oportunitat de crear una seccion de l’IEO en Avairon : « La creacion d’una seccion de Roergue de l’I.E.O. es una solucion124 ». o l’evocacion del centenari de la naissença de Tolosa-Lautrec, sens anar mai luènh. Sabèm pas s’a dins l’idèa de far quicòm ? Sembla pr’aquò plan conéisser la biografia del pintre (« Bebe lo polit aviá sièis ans en 70 ») qu’es lo subjècte d’al mens un poèma : « Alba de Pigala »125. Tre qu’arriba en Argèria, ni per l’aluenhament e lo despaisament, clama sa manca d’entresenhas per far quicòm : « Es que i a relacions entre los movements d’occitania e l’universitat d’Arger ? « Es que coneisses qualqu’un en Argeria que sap que i a una lenga d’òc ? « Se tot aquò se podiá saber benlèu a mos moments de pausa anariái veire çò que se passa en Arger ». Enfaciat a la crisi de l’IEO de 1964126 que vei la compausanta economica-politica l’emportar sus l’opcion culturala lo vesèm completament despoderat, tirassat qu’es entre las doas tendéncias, partejat entre l’amistat cap a Lafont al qual escriu e los ligams afectius qu’entreten amb Castan. Del patiment sublimat ne’n resulta una letra d’una granda poesia : « Lo confortàvem un de cada part e lo cèl èra mut127 ». Perque lo desir de Joan Bodon aquò’s de conciliar tot lo mond. Lo 11-VI-1965, escriu a Molin : « Lo Felibritge e l’I.E.O. an pas a èsser un contra l’autre. Solament per d’unas causas son pas d’acòrdi e las diferéncias van luènh. Las concepcions literàrias, poeticas, folcloricas son d’a fons diferentas. E d’un biais la concepcion politica tanben. Vòli pas dire politica per aparténer a un partit mas la vista de l’evolucion d’un païs ». Cresi donc melhor de daissar las doas societats plan separadas. D’unes pòdon èsser a las doas e assistir a las reünions de las doas. D’autres pòdon ne causir solament una. […] Mas cadun deu saber çò que vòl ». E lo 22-III-1968 totjorn a Molin : « Lo principal es que i aja quicòm d’occitan. Los que s’agradan al Grelh van al Grelh, d’autres van a l’I.E.O., d’autres al Cercle Occitan, d’autres al C.O.E.A., etc. E d’autres se pòdon agradar pertot ». Fa la constatacion qu’Enric Molin patís de veire son filh s’interessar a de causas que son per el de « besucarietas » (lo teatre de Catinou e Jacouti). Bodon, de son costat, pensa qu’avèm besonh de totes, i a pas de pichons profièches. Tanplan, escriurà en grafia patesejanta un tèxte («Sèm timbrats ») que mandarà a Carles Molin128. 124 Letra a Lafont del 3-XI-1957. Joan Bodon, Poèmas, Tolosa, Ed. IEO, 2010. 126 Per mai de precisions veire : L. Abrate, 1900-1968 Occitanie Des idées et des hommes, « La voix économiste», p. 460, Toulouse, Ed. I.E.O., 2001. 127 Letra a Lafont de /1964/. 125 33 �Mas la preocupacion màger de Joan Bodon aquò’s lo reviscòl de la lenga demièg la joinessa. Atal, la tresena letra (Lo Mauron 07-I-1952) pòrta la constatacion amarganta : « Una filha tròba grossièr lo jovent que li parla d’amor en « patoues » ». Per Bodon es aquí lo picar de la dalha. Per el, la lenga traparà son salvament son que quand la parladura d’amor dels trobadors ressonarà dins la boca del joves d’uèi. Necita escomesa, cal juntar lo temps ancian amb lo « temps novèl ». Aquela idèa torna coma una obsession dins un Bulletin de l’I.E.O : « La langue d'Oc sera-t-elle reléguée au fond des étables quand on sort le fumier ou, au contraire, éclatera-t-elle joyeusement sur les routes du dimanche ? Sera-t-elle pour tous ces jeunes la langue de leurs premiers mots d'amour129 ». e tornarmai dins La Santa Estela del centenari amb lo parelh Joseta e Ambròsi dins la scèna de l’amor pels majofièrs que revèrta la d’Adam e Eva de la Bíblia : « Aquel poton primièr que te prenguèri just quand vegèrem la sèrp130… ». Defugiment de la simplificacion Al questionament de Bodon s’apond la negacion d’una simplificacion que considerariá las causas quora totas blancas quora totas negras. E mai Bodon defugís pas (pas qu’un còp) la necessitat pel movement occitan de prene posicion suls problèmas politics : « Per ara recebi tot còp de letras de Fontan de Nimes que ditz que totes sem de colhons e qu’en primier cal aderir al P.N.O. Dire que qualqu’un escriviá dins Oc que i podiá pas aver de nacionalistas occitans. Pareis qu’aquel P.N.O. s’es engulhat pertot, benlèu a Nimes e que al pus lèu nos cal prene posicion131 ». Fin finala, sa reflexion politica demòra gaireben totjorn dins un encastre global (nacional o internacional). Ten una coneissença aguda dels problèmas de son temps e una consciéncia prigonda dels perilhs qu’amenaçan l’avenidor. La letra del 2 d’agost de 1962 que denóncia la prevision de far desaparéisser las raças (animalas e vegetalas) localas n’es un exemple. S’i fa referéncia al B.T.I. (Bulletin Technique d’Information du Ministère de l’Agriculture) n° 169 qu’una letra a Molin132 nos revèla lo contengut : « Ne pourrait-on enfin songer au regroupement possible dans quelques villages bien choisis de tout ce qui subsiste encore de notre ancienne agriculture en même temps que des vieilles traditions locales en y comprenant l’habitat traditionnel, le maintien de certaines spécialités gastronomiques plus ou moins tirées en particulier du matériel conservé, etc… A la 128 Charles Mouly, La vie trépidante de Catinou et Jacouti, N° spécial, Ed. Païs de Catinou et Jacouti, St Lys, 2005. 129 Cahiers Pédagogiques de l’IEO n° 4 (1èr trimèstre 1957-1958), p. 14. 130 La Santa Estela del Centenari, « L’òrt de Dieu, La luna de bresca ». 131 Letra a Lafont del 30-X-1960. 132 Letras de Joan Bodon a Enric Mouly, 16-VII-1962. 34 �conservation du matériel génétique on ajouterait ainsi un aspect folklorique qui pourrait améliorer l’intérêt touristique de certaines régions et aider à résoudre le problème financier ainsi posé ». 35 �Relacions cap al mond « Une marginalité tolérante et ouverte à autrui » . (Catherine Parayre, Jean Boudou, écrivain occitan, p. 148). Una granda umilitat Çò que caracteriza las letras de Joan Bodon (a Robèrt Lafont coma a Enric Molin) aquò’s es la granda umanitat que perleja de contunh dins l’escritura. Las formulas per se desencusar son nombrosas : « Perdona-me… » (7 letras), « Me perdonaràs » (2 letras). L’autor es un òme dubèrt que ten una granda fisança en los que trabalhan amb el : « las metràs a ton idea » (16-XI-1955). « faretz coma coneisseretz…», « coma coneisseràs » (25-VI-1955). Nasejan totjorn una modestia e una simplicitat bèlas : « En tot cas me vantatz pas tròp » (09-IX-1952). « Soi maridat, la mia femna es pas mèstra. Aquí çò que soi » (24-IX-1951). L’umor de Bodon Aquela pudor bèla empacha pas brica lo trach umoristic. Ja una letra del 28 de genièr de 1964 destinada a Molin comença per « Òu l’ainat ! », formula costumièra emplegada pel quite Molin revirada aquí d’un biais galejaire. Dins la correspondéncia amb Lafont cal relevar la remarca, plan trufandièra, plan umoristica, adreçada a Lafont e d’una factura bèla amb una salva de tres qualificatius que ressonan en ‘ut’ e un darrièr (‘acatat’) que peta coma un truc fatal qu’acabariá lo maselatge… mas urosament s’agís pas que de posca : « D’abòrd te dirai que preniái lo secretari general de l’IEO per calque vielh professor barbut, ventrut, reganhut e tot acatat del cap als pèds de la posca dels pargamins e de las cartas d’un còp èra133 ». Dins aquela pintura, digna d’una benda dessenhada, avèm un escapolon de l’art del retrach qu’espelirà dins la pròsa dels romans (pensam a la galariá de figuras dins Lo Libre de Catòia : « Lo meu paire, Trogecia, Jaumeta Moran, Monsen Vèrnhas, Fernanda »). L’expression « La posca dels pargamins » retipa lo títol del capítol X de la primièra part de La Quimèra («La polsa dels libres vièlhs »). 133 Letra a Lafont del 24-IX-1951. 36 �L’umor torna dins la letra del 11 setembre [1952] ont se parla de la revista L’Auvergnat de Paris vista coma lo « Jornal oficial dels Auvernhats e dels Roergats » o quand parla de la « cigala a reaccion » a prepaus de la distincion felibrenca134. L’umor punteja encara dins la remarca comola de derision : « Benlèu m’enganarai tres còps per un mas dins vint ans d’aicì cresi que me reconeisserai dins totas las règlas de la gramatica135 ». Aquel biais trufandièr se trapa tanben dins los enregistraments qu’a daissats136. La conviccion Ni pels trantalhs e los dobtes, la conviccion es ça que la presenta coma ne testimònia aquela pagina ont Bodon vòl convéncer Lafont de venir a Sant Laurenç e, per aquò far, argumenta entre autres en presentar l’endrech d’un biais fòrça atractiu : « E ara parlatz ben de me far davalar a Nimes mas parlatz pas brica de montar aicí. I a lo tren (50% de reduccion, un cadun i a drech). Te senhali que a St Laurens i a una maison familiala de repaus que trabalha subretot l’ivern mas que dins las epocas cròias seriá contenta de nos aculhir per una amassada. Seriá una causa d’estudiar. Una amassada a St Laurens. St Laurens es pas un païs perdut qu’es sus la granda linhe del tren e sul camin grand de Tolosa a Lion. E benlèu qu’una amassada aicí ajudariá per la propaganda en Roergue, e Gavaudan. I a de curiosetats aicí tanben e las bonas majofas a la sason. E puèi sens parlar d’amassada perque vendriatz pas en familha. Encara i a de frucha e de mosselons e de trochas a-z-Olt. Coma coneisseretz. Sens parlar del formatge lo blau que se far dins las baumas 137». Ni per l’adversitat, vesèm un òme de fe que refusa de se daissar plegar : « Mas serià pas una rason per far pas quicòm138 ». Una dubertura autentica e una granda umanitat La manca de temps d’un òme fòrça ocupat es pas cap un obstacle a sa dubertura al mond. Ja dins una letra a Molin lo vesèm s’interessar a totas las literaturas : « E d’aquí legiguèri una legenda japonesa […] Ai legit tanben « le Vase d’or » de Hoffmann. […] I a tanben lo conte polonés139 […] ». Bodon es tanben dobèrt als autres, totjorn socitós del mond pròche de son amic Lafont : 134 Letra a Lafont del 26-XII-1958. Letra a Lafont del 7-I-1952. 136 Joan Bodon, Contes del Drac [enregistrement sonore] diches en public per l’autor, Vendargues (34), Ed. Occitània Produccions, 2004. 137 Letra a Lafont del 13-IX-1956. 138 Letra a Lafont del 2-XI-[1957]. 139 Letras de Joan Bodon a Enric Mouly, Letra del 8-VIII-1951. 135 37 �« E la familha ? » (18 05 53). « Tot lo meu (grat) per tu e la tia dona » (06 10 1955). « De tot còr e las nòstras amistats a l’ostalada » (16 03 1957). « Encara tot lo meu grat car amic e a tota l’ostalada de tot còr » (02 02 1959). « E ara pels teus e per tu de tot còr ton amic140 ». Una dubertura que se confirma amb los testimòniatges rapugats per Francés Pornon en Algèria : « Elle ne tarit pas d’éloges pour l’homme qu’elle se rappelle si aimable et attentif aux autres et pourtant si fidèle à lui-même, s’assumant tel qu’il était, sans flagornerie ni concession, si attaché à son identité qu’il ne sortait pas sans son éternel béret, agaçant un peu ses enfants […]. Il confirme que Jean aimait la plaisanterie et aussi qu’il était bon vivant141 ». Una entrevista (de veire qualques extraches en anèxe) entre Ròsa Blin-Mioch142 e un ancian escolan de l’Arbatach es fòrça interessant e pòrta un lum preciós sus la personalitat e sus l’accion de Bodon en Argèria143. Una autra anecdòta, senhalada per J. Vialaret144 parla d’una rumor encara viva a Crespin a prepaus de la partença de Bodon pel S.T.O. Aquel dire vòl que l’escriveire aja pres volontàriament la plaça d’un autre jove. Sens prejutjar de la veracitat de l’informacion, lo fach que l’opinion li prestèsse aquel comportament es significatiu del personatge… Un pichon film145 titolat « Jeanine Boudou raconte Jean Boudou à Naucelle », ont son ainada parla de son paire (de son esperit de dubertura mai que mai), pòt completar utilament lo retrach. Las letras se caracterizan per l’espontaneitat de son autor. Dos exemples illustran aquel biais natural de franquetat ; primièr lo vesèm se reprene per corregir un convit, puèi un autre còp, la suplica preissanta giscla del còr dins tres repeticions d’insisténcia [l’italic es de nòstre fach] : « Se lo còr te’n ditz veni nos veire, vòli dire que venguètz totes146 ». « Alara donc se l’idea te ven de venir, vèni147... ». Una franca retenguda Los laguis personals son evocats pas que rarament e son puslèu amagats : 140 141 Letra a Lafont del 3-XI-1957. Francis Pornon, En Algérie sur les pas de Jean Boudou, Valence d’Albigeois, Ed. Vent Terral, 2011, p. 72. 142 Rose Blin-Mioch es anciana jornalista, autora de Lettres de la Félibresse rouge Lydie Wilson de Ricard (1850-1880), P.U.L.M., Montpellier, 2013. 143 Propos recueillis par Rose Blin-Mioch, Bobigny-Sète, février-avril 2013. 144 Littérature en Lagast, Cahier n° 4, « Jean Boudou, l’homme qui marche », 2012, p. 70. 145 http://www.dailymotion.com/video/xvmqhi_jeanine-boudou-raconte-jean-boudou-a-naucelle_creation 146 Letra a Lafont del 6-X-1955. 147 Letra a Lafont del 2-VIII-1962. 38 �« Se venguèri pas a Rodés a l’estagi es que poguèri pas » (26-VIII-1951). « Ieu podi pas organizar grand causa per mantuna rason, e de rasons vertadièiras148 ». « Pogueri pas venir a Vilafranca149 ». Coma los personatges de sos romans, Bodon se sentís sol. Aquí tanben cal agachar jos la jaça de resèrva pudica costumièra per trobar los mots que revelan aquel patiment : lo vocable « sol » es present pas qu’un còp, lo mot « sola » torna 4 còps mas aquela solesa s’amaga darrièr una cordelada de « solament » (30 ocurréncias sus un cinquantenat de letras). Una retenguda estrifada pas que per de raras reaccions de scepticisme que venon de son estat de dobte permanent, sul mond e mai sus el. Son agach sul mestièr n’es tanben marcat : « Ai una banda d’espelofrits de galapians que m’en podi pas vengar. E soi ensorcelat. L’autre jorn a Vilafranca al brevet Desportiu i agèt solament un « rostit » e siaguèt un escolan meu. Davant ièr a las Bòrsas (sic) 2a seria Tecnica un autre escolan meu per tèrra. E ara lo certificat que m’espèra. Al Diables150 ». E l’expression « Al Diables » es aquí per marcar un moment de maucòr, coma n’i a tantes en çò de sos personatges. La question de las interlengas S’interessa tanben d’un biais dubèrt a las questions de las interlengas e del bilinguisme : lo subjècte torna dins 6 letras. Non solament Bodon es totjorn en bosca d’una estrategia per aparar e espandir la lenga mas rebuta pas jamai las escasenças nòvas que se presentan a el. Atal amb lo contacte que se fa amb Renat Jego, portaire d’una lenga auxiliara, l’Europèu. Ni per sa manca de léser, defugís pas d’escambiar, d’encoratjar, de criticar son correspondent : « Li respondèri amb felicitacions e criticas » (23-V-1955). Conselha a sos amics de l’I.E.O. de s’interessar a la question fins a participar al collòqui de las interlengas151 : « Benlèu que l’I.E.O. deurià cavar aquela question interlinguistic » (23-V-1955). « Benlèu serià interessant de i portar la votz de l’I.E.O. » (Ibid.). « Te sovenes que te diguèri que dins un mes se tendriá a Tors un congres interlinguistic e que benlèu seriá bon que l’I.E.O. i siaguès representat » (25-VI-1955). Mai tard, declara qu’a fach una revirada de sos poèmas en « interlingue » : 148 Letra a Lafont del 7-I-1952. Letra a Lafont del 30-X-1960. 150 Letra a Lafont del 19-V-1952. 151 Fin de junh de 1955 se debanèt a Tors l’acamp fondator de « li Union Mundial pro interlingua ». 149 39 �« Mas me vòli pagar l’enveja de publicar aquel « Libre pel meu amic » que ne soi al poema XI (amb una traduccion en Interlingue) » (30-X-1960). Se vei que ten una bona coneissença del subjècte (çò qu’es afortit per la contribucion que mandèt a Lafont per paréisser sus un Bulletin Pédagogique, de veire en anèxe) quand parla de las règlas que regisson aquelas interlengas : « Un punt benlèu pr‘aquò que se poiriá discutir es l’opinion de Carrières sus Jego. Ditz que « Jego applique ces règles (de wahl152 et de I.A.L.A.153) avec une rigueur accrue » » (25-VI1955). Coma es bastit a partir de las lengas romanicas aquel Europèu dona d’aire a l’occitan : « Çò que i a de pus curios dins aquela lenga es que Jego a tornat inventar l’occitan que coneis pas perque es Breton » (23-V-1955). En passant, proposicion es facha a Jego d’estudiar l’occitan : « Li conselhi d’estudiar l’occitan. » (5-VI-1955). Fin finala, tornam trobar Jego dins Lo Libre dels Grands Jorns154 tal coma se’n parla dins las letras (levat lo pichon nom) : « Un còp, un òme tot sol m’escriguèt. S’apelava Robèrt Jego, de l’iscla de la Reunion. Amb son duplicator voliá conquistar lo mond. Veniá de fargar una lenga novèla, l’europèu, que serviriá de lenga entre totas las lengas. En europèu m’escriviá. E quand legiguèri sa letra cresiái que m’esciviá en occitan ». Son atal raprochadas las destinadas comparablas de Jego, « un òme tot sol » que s’adreça al mond amb l’Europèu e de Bodon, tanben tot sol, amb l’occitan. Encara un còp la ficcion es plan pròcha de la realitat quand Bodon apond : « Vertat es que las interlengas, del volapük a l’interlingua en passant per l’esperanto o l’ido de mai en mai evoluisson, a revertar la lenga d’Òc155… » Dins lo document mandat a Lafont per paréisser dins lo Bulletin pédagogique (de veire en anèxe) Bodon balha una molonada de reflexions sul sicut, qualificadas de « suggestives et audacieuses » pel quite Lafont. Demièg aquelas idèas avançadas, la teoria sus la posicion geografica plan particulara d’Occitània es d’una modernitat granda : « Si la langue d’oc fut autrefois langue internationale, elle le dut à la situation du pays d’oc au point de convergence des trois autres groupes de parlers romans (groupe ibérique, groupe italien, dialectes d’oïl) ». Aquel concèpte d’una Occitània-istme, luòc bèl de passatges e d’escambis es a l’ora d’ara desvolopat per A. Surre-Garcia dins la seria de sas conferéncias « Les Orients d’Occitanie ». 152 Edgar de Wahl farguèt una lenga, « l'occidental » que vendrà « interlingue » en 1922, en reaccion a l'esperanto. La règla de Wahl es una règla de formacion de mots que permet de fargar unas unitats gramaticalas a partir d’autras. 153 International Auxiliary Language Association, fondada en 1924 per Alice Vanderbilt Morris. 154 Lo Libre dels Grands Jorns, « L’Alba del rossinhòl », Rodés, Ed. de Roergue, 1996, p. 62. 155 Ibid. 40 �Es pas novèl ça que la aquel besonh d’aver a posita un mejan de comunicacion a minima. Ja a son epòca Molière, dins son Bourgeois gentilhomme (Acte V, scèna 4), metiá lo sabir sus l’empont : « Se te sabir, Ti respondir ; Se non sabir, Tazir, tazir » Lo sègle XXen a conegut tanben una floreson abondosa d’interlengas : Europèu, Interlinga, Occidental e lo mai espandit l’Esperanto. E sembla qu’encara a l’ora d’ara aquò contunhe de pivelar lo mond de l’occitanisme coma ne testimònia un recent Collòqui Jules Ronjat156 que consacrèt una sesilha a la question de l’intercompreneson de las lengas romanicas, o una tièra d’articles del jornal La Setmana157, una comunicacion de P. Dumont dins la revista Lengas158, o un obratge de Joan Francés Blanc sul subjècte159 o encara mai recentament un talhièr d’intercompreneson (« Comment je peux comprendre 7 langues romanes ») de « La Setmana Occitana » organizada per l’Universitat de Tolosa lo Miralh e Convergéncia Occitana (10-18 d’abril de 2014)… 156 Collòqui organizat a Tolosa per l’Universitat de Tolosa lo Miralh (21 e 22-XI-2013). Rubrica « Lengas d’aval » sus las lengas minorizadas del mond ont las lengas « bastidas» tenon una bona part: chakobsa, pidgins, etc. 158 P. Dumont, « Le français d’Afrique est-il une interlangue ? », Lengas n°23, 1988. 159 Joan Francés Blanc, Las lengas de Libor Sztemar : Lo mrezisk, (http://edicions.talvera.online.fr, 2010). 157 41 �Los escambis literaris Se poiriá pensar legitimament trapar dins aquela correspondéncia de precisions sus la gestacion literària de las òbras de Bodon, mas trobam un autor que pro sovent embolha las dralhas. Lo problèma de La Grava sul camin Lo primièr còp que Bodon evòca lo roman aquò’s dins una letra a Molin (6-I-1948) per dire que lo projècte es ja escrich almens dins sas grandas linhas tre 1948 : « Ieu, dempuèi l’an passat, ai començat d’escriure dos romans : Lo temps de l’escodre e La Grava sul camin ». N’ai escrich un quinzenat de capítols a cadun e puèi me soi arrestat160 ». Coma o ditz Joan Delmas dins la nòta que comenta la letra, benlèu los dos romans acabaràn per far pas qu’un : « Dins sa letra del 31/1/1947, Bodon disiá aver començat un roman titolat : Lo temps de l’escodre. E aicí ne mençona dos. Es de pensar que los dos ne faguèron pas qu’un que foguèt La Grava sul Camin : a partir de la letra que seguís aicesta lo primièr titol desapareis definitivament ». Quand Molin buta Bodon cap al roman, pensa a la forma tradicionala mas es pas l’objectiu del jove escriveire se ne’n cresèm la letra del 28 d’octobre de 1948 : « Tot aquò es pas de literatura ni de lenga d’òc : empacha pas que remeni sovent totas aquelas causas e que quand escrivi quicòm, mal o ben me cal parlar de tot aquò161 ». Un autre punt de considerar aquò’s la dificultat declarada de Bodon per escriure de romans : « Entrepreni quicòm e de còps demòri quinze jorns sens i tornar : alara las idèas càmbian162 ». A aquela epòca, lo libre Mas Espingadas demòra un modèl de seguir : « E puèi, d’un biais, vòstre libre Mas Espingadas me pareis dins lo fons qu’una seguida de novèlas. Alara tanplan benlèu me lançarai sus aquel sicut163 ». Ni per de dificultats de desnosament, es gaireben acabada La Grava en 1949 al mens dins sa màger part : « Ai arrestat lo roman la Grava sul camin al darrièr capítol, mas lo pòdi pas tòrcer aquel darrièr capítol164 ». 160 Ibid. p.103. Letras de Joan Bodon a Enric Mouly, p. 112. 162 Ibid. 06-I-1948. 163 Ibid. p. 103. 164 Letras de Joan Bodon a Enric Mouly, 12-VI-1949. 161 42 �En genièr de 1952 lo n° 15 de la revista Òc publica lo primièr capitol de La Grava : « Waldenburg ». Mas Bodon confessa que lo roman es pas completament acabat : « Aquesta an soi fenhant coma tot. Me contenti de recopiar La Grava sul camin que vòli acabar, mas quora ? Veirem165 ». La primièra evocacion del roman dins las letras mandadas a Lafont apareis lo 18 de mai de 1953 o 1954 : « Veni d’acabar un libre pichon « la grava sul camin » que d’un biais vòl respondre al teu « Joan Larsinhac »166 ». En 1956, es dins una letra a Combes de Patris que Bodon declara èsser tornat sus La Grava : « En 1946, j’avais écrit les trois premières parties de mon livre et je ne pensais pas le terminer. Puis, j’ai lu la Vida de Joan de Larsinhac de Robert Lafont… Robert Lafont a voulu lui aussi écrire une œuvre autobiographique, mais à la gloire de la Résistance. C’est pour répondre à ce livre que j’ai repris ma Grava. J’ai revu les premières parties et j’ai écrit la dernière en 1954. Le S.T.O. Henri Savignac est du même âge que le maquisard Jean Larsignac167 ». Represa, reescritura ? Benlèu la lectura del roman de Lafont ajudèt Bodon per adobar lo sieu, qu’a totjorn dins lo cap la crenta de la recepcion. Que que siá, la Vida de Joan Larsinhac e La Grava sul camin, cada roman desvolopa sa logica pròpia coma o afortís lo quite Bodon : « Puèi, aquel libre que vendriá dins la colleccion après lo teu Larsinhac, es tant val dire e de mai d’un biais lo sens contra de Larsinhac. La sola causa es que aqueles dos libres son totes dos un testimoni sus la meteissa epoca168 ». L’aprension de la recepcion torna sovent siá dins las letras a Molin : « Mas sabi que se La grava sul camin pareis un jorn serà mal vista de pertot169 ». siá dins las letras a Lafont : « Ça que la es un bocin tròp descosegut, lo meu libre, per valer lo tieu. Cresi que ambe aquel ma farai estarrussar170 ». « E la « grava » val mai que sia pas tròp compresa171 ». « Cresi pas qu’agrade a grand monde. Veiretz aquò en legiguent172 ». « Ai pas acabat La Quimèra. Sabi que cecebrà173 ». 165 Letras de Joan Bodon a Enric Mouly, 31-XII-1952. Letra a Lafont 18-V-1953 ? 1954 ? 167 Cantalausa, Joan Bodon, Documents, Toulouse, CREO, 1975. 168 Letra a Lafont 1-IV-1955. 169 Letras de Joan Bodon a Enric Mouly, 28-X-1948. 170 Letra a Lafont, 18-V-1953 o 1954. 171 Letra a Lafont, 31-V-1955. 172 Letra a Lafont, 26-XII-1958. 173 Letra a Lafont, 29-I-1973. 166 43 �Es pertocant de veire la modestia de Bodon que sembla considerar son libre coma menor rapòrt al de Lafont : « Ça que la es un bocin tròp descosegut, lo meu libre, per valer lo teu174 ». « Aquela grava es un libre un pauc especial fach de peças e de troces mal apariats, sens cap de plan, sens desnosament175… ». « Coma te disi es pas vertadièirament un libre176 ». Mas aquí encara es un vejaire qu’es pas gaire partejat per la critica : « Les romans de Jean Boudou se terminent d’ailleurs tous ainsi : une image offrant au lecteur la liberté de la suite. Cela vaut pour La Grava sul Camin, Lo Libre de Catòia, Lo Libre dels Grands Jorns, La Quimèra, Las Domaisèlas. Seul l’épilogue de La Santa Estela del Centenari, exception apparente à la règle, donne le sentiment de clore le récit d’une façon définitive. Mais là encore, par une ultime invitation, un réflexe qu’il ne doit qu’à lui, Boudou entr’ouvre et nous appelle : « laisse les morts ensevelir leurs morts, mon brave jeune homme, et viens avec nous autres car nous sommes la Vie177 ». Son tanben esmovents los escrupuls de Bodon quand Lafont li prepausa de publicar La Grava dins la colleccion « Pròsas » de l’I.E.O. Se fa encara de lagui d’èsser editat per l’Institut, declara que ten paur qu’un fracàs ipotetic de son roman faga d’ombra a l’associacion : « Alara aquel libre lo vòli publicar ieu tot sol per pus copar lo morre a l’I.E.O. 178 ». Una autra constanta es que lo vesèm totjorn a l’escota del public : « … totjorn ai cercat de biaisses per contentar tot lo mond179 ». « La revirada francesa : se dependiá solament de ieu me’n passariái mas en Roergue totes mos compraires de libres la volon180 ». Sabèm que ten compte tanben de çò que s’escriu en occitan, en particular l’òbra de son correspondent. Tre la primièra letra (26-VIII-1951) la replica « se sèm solets coma de pastres entre pastres se cal ajudar » es una allusion dirècta als darrièrs vèrses d’un poèma titolat « A meis amics ocitanistas181 » : « Aquí es uei aicí deman Tastam deman dins nòstra fam E siam solets coma de pastres » 174 Letra a Lafont del 18-V-1953. Letra a Lafont del 1-IV-1955. 176 Letra a Lafont del 5-V-1955. 177 Littérature en Lagast, cahier n°4, Jérôme Vialaret, « Jean Boudou, l’homme qui marche », 2012, p. 75. 178 Letra a Lafont del 26-XII-1958. 179 Letra a Lafont del 24-IX-1951. 180 Letra a Lafont del 2-II-1959. 181 R. Lafont, Poèmas 1943-1984, Montpeyroux, Ed. Jorn, 2011, p.123. Aquel poèma es paregut pel primièr còp dins la revista Òc d’abril de 1951. 175 44 �Un pauc mai tard, dins la letra del 19-V-1952, trobam la frasa « aquí tanben nòl lo mentastre » que fa segurament referéncia a un article de Lafont titolat « Lo mentastre », publicat dins la revista Òc (n° 16, abril de 1952, p. 21-24). Pròva que Bodon, tre la debuta, legís las òbras de Lafont e las revistas literàrias. La letra del 17-IX-1963 sul teatre e la letra n° 39 de [1964] a prepaus dels Camins de la saba fan pas qu’assolidar lo constat. Seguís d’autras revistas literàrias (Les Lettres Françaises182, Europe183) e pasmens crenta las reaccions a l’encontre de çò qu’escriu : « Coma un fum ai d’idèas mas aqueles ideas sèm pas a un temps que se podon semenar. Las cal gardar o las estremar184 ». « Me demandi pr’aquòs se a Lettres Françaises trobaran pas mos contes reaccionaris, mistics e que sabi mai185 ». « Que vòls me semblava ben que mon libre seriá pas del gost de las L.F.186 ». « Cresi pas qu’agrade a grand monde187 ». Aquela aprension cap als legeires nos pòt encoratjar per far una lectura encara mai fina de son òbra. Que lo discors de Bodon es sovent comol de dualitat e d’un biais volontari. Encara un còp n’avèm la pròva dins una letra del 18 de mai de 1953 ont escriu : « Oc, dins mon darrièr conte ai volgut cantar l’esper dins lo temps novèl. Mas tant-ben, e o ai volgut, aquel conte se pot comprene a la revèrs ». De tot biais, aquela dificultat de la recepcion es a la mesura de la dificultat de l’escritura. Aquí çò qu’escriu Lafont gaireben 50 ans après la primièra edicion de La Grava : « Dins lei primiéreis anndas que fasiáu legir La grava, parlave volontiers d’una grandor de l’absurd, e religave Bodon a l’existencialisme de nòstre temps, qu’era pas de besonh d’estre filosòf de mestièr per lo viure : s’alenava dins l’aire de l’epòca. Vese ara que l’absurditat de la revòuta dau Ricon, clavat coma es per la retombada entre lei cledas de la mediocritat, es tanben l’absurd de la fe sens salut. Es una damnacion predestinada, immeritada. Nòstra comuna condicion de tropeu188 ». La Santa Estela del Centenari Entre las letras que nos van entresenhar sus las òbras de Bodon, la del 26 de decembre de 1958 a prepaus de La Santa Estela del Centenari nos fa veire un autor (enfin) conscient de la valor de sa pròsa : 182 Les Lettres Françaises, revista literària francesa creada al moment de la Resisténcia en 1942 per J. Decour e J. Paulhan (L. Aragon, F. Mauriac, R. Queneau, entre autres, i an contribuit). Quitèt d’èsser publicada en 1972 per tornar paréisser coma suplement mesadièr dins lo jornal L’Humanité dempuèi 2004. 183 Europe, revista literària francesa creada en 1923 per R. Rolland. Demièg sos animators : P. Eluard, E. Triolet, A. Vitez, H. Meschonnic. 184 Letra a Lafont del 20-II-1952. 185 Letra a Lafont del 16-II-1953. 186 Letra a Lafont del 18-V-1953. 187 Letra a Lafont del 26-CII-1958. 188 R. Lafont, Prefaci de La Grava sul camin, edicion de 2003. 45 �« Pels archius de l’avenidor pr’aquò quand dins cent ans d’aici aquel libre s’estudiarà es bon que vos done qualques indicas ». Seguisson de detalhs suls personatges : « Totes los personatges d’aquel libre sonque un son vertadiérs e parli d’eles amb lor nom ». Aquò dona d’aire a la declaracion de Federico Garcia Lorca en 1936 : « … todas las personas de mis poemas han sido189… » Ça que la se poiriá mençonar d’autres traches comuns amb lo poèta andalós (ligam fòrt amb la tèrra de l’enfança, mesa en scèna de superticions, tradicions localas, cresenças popularas, mescla dels registres sabent e trivial, etc.). Se sap tanben que Bodon presava fòrça de totjorn la poesia espanhòla coma o testimònia la letra a Molin (jòus sant de 1941) : « Soi vengut a un punt qu’aimi mai l’espanhòl e la poesia espanhòla que lo francés e la poesia francesa ». Dins l’intimitat de la correspondéncia puntejan la dignitat e la modestia. Sa granda sensibilitat la cal puslèu devinhar qu’es plan sovent amagada, levat dins aquel messatge del 5 de mai de 1955 ont se delarga : « Crei plan car amic que soi estat tocat ». Las idèas que Bodon desvolopa dins son corrièr las tornam trobar dins los romans e las interrogacions que ne fa part dins la letra 4 (« Qual a rason al temps que sèm ? ») n’avèm lo resson dins La Santa Estela del Centenari (« Lo camin de Fèr, La paur ») : « E perqué nos batiám en quatorze, Franceses e Alemands ? Encari me demandi perqué ? E tu en Indochina, e lèu en Africa del Nòrd ? O sabes perqué te bates ? ». E aquel « temps novèl », que torna dins doas letras, comol de totes los espers e de totas las crenhenças, va venir lo títol d’un film, adaptacion dels Contes dels Balssàs). Son meses en scèna de personatges inspirats d’èssers vertadièrs (Dorià qu’es una tanta de l’autor, Francés son promés, Julon de Casols lo devinhaire, Joan Jaurès e son cochièr Larmand lo Garrèl, los carbonièrs de Caramauç, fins a l’evocacion de l’escriveire H. de Balzac). La poesia La poesia es lo primièr genre literari de Bodon coma o testimònia son companh de l’Escòla Normala de Rodés Pèire Vernet : « « Velhada » Bodon l’aviá escrich quand èra a l’escòla a Naucèla, qu’aviá pas qu’una quinzenada d’ans190 ». 189 Prefaci, F. Garcia Lorca, Poema del Cante Jondo, Romancero gitano, Madrid, Ed. Allen Josephs e Juan Caballero, 1994, p. 63. 46 �Mas Molin lo buta per escriure de pròsa qu’es l’escritura que manca (objectivament) a la literatura occitana. Ça que la aquela caréncia es pas novèla tant se’n manca, èra ja una preocupacion del Mèstre de Maiana : « Quand à la rédaction, mon avis est qu’il faudrait faire la part plus large à la prose et tolérer très peu de poésies. Nous avons des poètes, il nous faut des prosateurs, il nous faut tout ce qu’ont les autres langues191 ». La poesia es tanplan lo contengut complet de la primièra letra a Molina mb sièis poèmas (prima de 1941). Es plan conegut tanben que Bodon presa fòrça la poesia espanhòla. Per çò qu’es de son retorn en poesia, aprenèm que Bodon se vòl « pagar l’enveja » d’aquela decision. Nos podèm arrestar un moment per remarcar la facilitat de l’autor per versificar, a pròva lo ritme octosillabic d’aquel passatge en pròsa del Libre dels Grands Jorns192 : « Cantar l'amor valiá l'amor. / Al pus negre de la nuèch, / sabiái que tornariá lo jorn... / Virèt lo vent, cambièt lo temps. / Al meu ostal téner de pan, / de pan de blat, non pas de mots. / Cal far l'amor per far d'enfants. / E los enfants ploran la nuèch. / Grisa la nuèch e gris lo jorn. / Mas ieu sabiái un autre mond... / Ni per plaser, ni per argent, / ni per la glòria d'un moment, / èra solament mon dever, / caliá complir lo meu prètzfach, / tot lo prètzfach del meu mestièr. / […] Mas aquel mond se’n es anat. / Milanta mots los ai servats, / lo cap claufit coma un bornhon… / Aqueles mots qual los compren ? / Los cridarai pas dins lo vent… / Perque degun m’escota pas, / ni los pastres, ni los sabents, / es coma se parlavi pas. / Cercarai pas mai de luchar. / Ça que la contra qual tustar ? / Aver agut un enemic, / lo conéisser de còs, de nom. / Tot lo meu vam m’auriá servit. / Una batèsta sens esper… / Mas i a pas degun contra ieu. / Contra qual aparar lo ben : / l’eretatge que degun non vòl ? / Un enemic val un amic. / cadun pren l’autre per qualqu’un. / Mas totes me prenián per res. / Per ieu solament lo mesprètz, / encara mens que lo mesprètz : / l’indiferéncia sens onor. / La fin de tot. Tant val aital. / Alara donc es a Clarmont / que s’acabarà lo meu mond… / ». Lo Libre dels Grands Jorns Lo roman publicat en 1964 es ja sul talh en 1961 coma o precisa la letra a Molin del 2 de novembre d’aquesta annada : « Pel moment escrivi un libre que d’un biais serà la seguida de La Santa Estela e que se ditz Lo Libre dels Grands Jorns : se passa tot a Clarmont d’Auvèrnha ». Lo trabalh es plan avançat en 1962 quand i fa allusion dins una letra a Lafont : « … lo 8 d’agost à St Roma de Tarn al prèp de Milhau se ten l’amassada del Grelh Roergat quicòm que sabi pas consi te definir, que revèrta la raça dels Bizets193 ». 190 Letras de Joan Bodon a Enric Mouly, nòta de Joan Delmàs, p. 27. Letra de F. Mistral a T. Aubanèl, 3-IX-1853, Revue du Felibrige, T. X, p.136. 192 Lo Libre dels Grands Jorns, « L’eternitat, Lo plaser dels Dieus », Rodés, Edicions de Roergue, 1996, p. 3839. 191 47 �Dins aquel exemple, l’associacion ? del Grelh Roergat es referenciada rapòrt al passatge del Libre dels Grands Jorns (capítol « Marxilhat ») : los imatges literaris son emplegats coma marcas dins la vida vidanta. E aquel vai e vèni de la realitat cap a la literatura fonciona de longa coma dins aquela autra letra a Lafont del 13-I-1969 escricha de l’Arbatach : « Ai la familha a Clarmont al pè de la gleisa Joana d’Arc un remembre dels grands jorns194 ». Quand escriu sas letras, avèm l’impression que de còps ten lo cap dins sas òbras puslèu que dins la realitat. O vesèm per exemple dins l’escafadura de Marxilhat corregit en Marmilhat195… Se vei plan que l’idèa de Bodon es de tirar son inspiracion directament de l’environament pròche e dels eveniments que fan l’actualitat : « Sabi pas tanben consí aquò me fariá pas pensar a la guèrra d’Algeria. Dels ventres negres als pès negres i a pas luènh196 ». Çò remirable tanben aquò’s la mena d’efervescéncia que sembla animar l’autor. Un libre es pas encara acabat que pensa de n’escriure un autre : « E ara lo libre serà çò que serà. Comprenes ne vòli començar un autre que serà pus a fons « science fiction » o benlèu encara pus diables197 ». D’autres còps, se tròban d’evocacions ont ne sèm reduches a de suposicions. Per exemple quand parla de Someire, pensa Bodon al país de Joan-Batista Fabre ? « Pr’aquò seriái estat content de tornar veire Someire e lo païs del Vidorle » (13-IX-1961). E quand rampèla (en 1964) lo sovenir de Tolosa-Lautrec, semblariá aver en vista de celebrar lo centenari del pintre. Pr’aquò mai tard l’artista serà pres coma simbòl d’abandon del país : « Rotland derisòri : Tolosa-Lautrèc. Al castèl del Bòsc se plorava « Bebé lo Polit » lo Comte pichon : Enric. Mas seriá pas el que la tornariá levar la bandièira roja ! Polit en borrassa, laides en plaça. Estròpi lhabrut, l’omenon cortin. Enric de Tolosa, fugiriá lo Bòsc per Montmartra… Desondre trist d’una raça qu’aviá perdut lo sèu païs198… » Los Contes Per çò que concernís los Contes, son puslèu dins las letras a Molin que se tròban d’explicas plan interessantas. Dins sa letra del 8-VIII-1951 que parla dels Contes de Viaur, son pas mens de cinc atribucions que son donadas als contes. 193 Letra a Lafont del 2-VIII-1962. Letra a Lafont del 13-I-1969. 195 Letra a Lafont de /julhet 1962/. 196 Letra a Lafont del 17-IX-[1963]. 197 Letra a Lafont del 2-II-1959. 198 Joan Bodon, Revista Viure, n° 1, prima de 1966. 194 48 �Primièr, çò ditz Bodon, « aqueles contes servisson mai o mens a estremar de causas qu’ai conegudas. De causas personalas ». Puèi parla de la foncion de transmission orala (« los ai ausits quand èri pichon »). Mai luènh, es evocat lo costat etiologic199 amb l’origina dels noms (« L’etimologia de Viaur seriá Buòu »). Una autra caracteristica soslinhada dels contes aquò’s lor valor universala : Bodon cita « la legenda japonesa d’un pescaire que se maridèt amb una tortuga-fada », un conte de Hoffmann (« le Vase d’or »), « lo conte polonés del prince que se maridèt amb la filha de l’escarabissa giganta », la Lorelei de Heine que revèrta tant la filha de Viaur…Valor universala dins l’espaci mas tanben dins lo temps (« En mòda de contes d’un còp èra, son de causas de duèi que vòli parlar »). Enfin, d’unes contes tenon sa fòrça de la memòria istorica que remembran d’eveniments reals coma a Mirandòl ont « i se batèron ». Tanben, sa passion pels contes e la plaça importanta que tenon dins l’òbra representariá l’intuicion que cal que bastigan los occitans sa mitologia coma element important de la literatura ? Aquels mites fondators pòdon venir la matèria per desvolopar una literatura de l’imaginari e del fantastic. Es un trabalh realizat per exemple J.F. Brun amb Lo temps clar de las incantadas e que fa resson al de Bodon. Una analisi interessanta sul sicut es estada donada dins La Setmana200 : « Compòrta uèit novèlas en pròsa que son a l’encòp un imne a la beutat dels Causses e tanben una especulacion imaginativa sus lor creacion. Segon aquel raconte, aquel parçan emblematic d’Occitània foguèt creat per de gigants, de sèrps e de fadas al cors de lors longas passejadas pel planeta. Es una mitologia qu’a precedit lo cristianisme, segon l’autor, a l’Edat neolitic ». Per çò qu’es del Libre de Catòia, la letra del 9-II-1966 passa lis sus l’evocacion. Aprenèm son que dos detalhs : es escrich dins « lo biais » de Molin e « per lo consolar » dels entrepachaments deguts als problèmas de l’associacion « Lo Grelh Roergàs ». Per ne saber mai sus l’òbra literària caldriá crosar las informacions amb d’entresenhas tiradas d’autres documents coma l’entrevista Bodon-Combetas, Burg, Bibal al Viala del Pas de Jaus de julhet de 1973 (que balha de precision sus La Quimèra201) o la correspondéncia de Bodon amb D. Descomps202, G. Fabre203, o B. Combas de Patris204. 199 Veire C. Torreilles : [http://www.crdp-montpellier.fr/languesregionales/occitan/ressources/ contes_ex_recit_fondation.pdf ]. 200 Clamenç Pech, La Setmana n° 873 del 22/06/2012, « A la recérca del mite occitan ». 201 Citat per Cantalausa dins Joan Bodon : documents, Tolosa, I.E.O., 1975, de veire en anèxe. 202 Domenge Descomps, anciana professora en colègi, presidenta del C.R.E.O. de Lemòtges. 203 Gisèla Fabre, anciana regenta e secretària de l’I.E.O., uèi presidenta de l’associacion Les Amis de Jean Boudou. 204 Bernard Combes de Patris (1884-1965), istorian e jurista, autor d’una Anthologie des écrivains du Rouergue, escriguèt dins mantuna revista d’Avairon e foguèt president de La Société des lettres, sciences et arts de l’Aveyron. 49 �L’espaci, lo temps, la ficcion Los luòcs Las letras dison tanben un itinerari : Lo Mauron de Malavila, St Laurenç d’Òlt, L’Arbatach. La distància entre St Laurenç d’Òlt (ont Joan Bodon es demorat lo mai de temps, entre 1955 e 1968) e Nimes, que dessepara Bodon de Lafont, se tròba materializada dins La Santa Estela del Centenari : Nimes, Alès, Mende, Monastièr, La Mòta, Prat-Naut, Sant Ferreòl, Sant Geniès d’Òlt, totes aquels luòcs existisson vertadièrament. Sabèm pro que los luòcs son importants per l’autor qu’es sensible a la geografia sovent en ligam amb los personatges : Durenca (ont son escrichas mantuna letra a Enric Molin) e son molin de Riupeirós ont nasquèt l’escrivan Francés Fabié205, lo Castèl del Bòsc que desrevelha lo sovenir del pintre Tolosa-Lautrec, Someire qu’evòca benlèu (emai s’es pas dich explicitament) la memòria de Joan Batista Fabre. Lo Mauron balha l’ocasion de far d’etimologia. De Malavila ven benlèu Malarega de La Grava sul Camin. Sant Laurenç d’Òlt nos dona una pagina de promocion toristica plan druda qu’avèm ja vista. Sabèm que los luòcs ont visquèt Bodon los tornam trobar dins los romans. Una nòta de las Letras de Joan Bodon a Enric Mouly206 nos ensenha : « En agost de 1941, Bodon faguèt un estagi de gimnastica a Pau. Al cors d’aquel viatge, passèt a Sarrant, en Gasconha, e se banhèt dins lo Sarrampion : episòdis que trobaretz adobats del sieu biais, dins los darrièrs capítols del Libre de Catòia ». Dins la comuna de Sant Laurenç d’Òlt se tròba tanben una capèla dedicada a Sant Ferreòl que torna apareisser dins La Santa Estela del Centenari. Aquela causida es pas facha per azard, lo sant en question èra militar e es sovent representat dins son armadura de fèrre, una proteccion que ven una preson per Ambròsi Lorei, eròi malurós del roman. Per Larbatach, la revirada en occitan aquò dona quatorze, … Catòia, una clinhada amarganta del destin. Lo temps « Lo temps me manca… » Aquela sofracha torna d’un biais recurrent. L’avèm ja dins las Letras de Joan Bodon a Enric Mouly : 205 F. Fabié (1846-1928), poèta regionalista. Lo molin de Riupeirós es ara un musèu consacrat a sa vida e a son òbra. 206 Letras de Joan Bodon a Enric Mouly, p. 31. 50 �« Avèm pas mèmes lo temps d’èsser jovents » (genièr de 1946). « Lo temps, Dieu ne dona pas gaire » (lo 29 de febrièr de /1948/). « Ieu ai pas cap de léser de res, pas solament lo temps de trabalhar l’òrt, que fa pietat » (Lo Mauron, 30-4-1952). Fins a passar l’òsca quand escriu lo 25 de setembre de 1957 que lo va venir veire lo 10 de setembre ! Aquela problematica del temps sembla curiosament al cada jorn dels personatges dels romans sieus, coma per exemple lo d’Enric Savinhac dins La Grava sul Camin : « Las annadas passèron dins aquela escòla pichona sens que me’n trache » (« Qual èri, A Novacèla »). « La guèrra èra venguda e s’èra acabada sens que m’en mainèssi » (« Qual èri, Lo gal »). Dins la correspondéncia amb Robert Lafont las causas s’adoban pas gaire : « Mas pel moment ai un trabalh fòl que se pòd pas dire207 ». « S’aviai leser. Mas lo temps208 ». « Bon, ai un trabalh fòl209 ». « … plangi lo temps210 ». « Ai començat aquel article sul bilinguisme mas aquò serà long e lo temps me manca211 ». « Mas ambe los rambalhs del mestièr lo temps me manca sovent212 ». « Encara soi tot novèl dins lo païs e lo leser me manca213 ». « Que volètz lo temps passa e jamai avèm pas lo temps214 ». « Perdona me se ai pas respondut a res de tot çò que m’as escrich. Soi pas contra, mas lo temps m’a mancat ongan215 ». Es benlèu per aquò que Bodon, dins sos romans, en retorn, plega lo temps a sa convenença coma o mòstra per exemple la construccion non cronologica de La Grava sul Camin, una trencadura de l’arquitectura del tèxte coma una metafòra de la trencadura viscuda, e tanben aquela remarca de R. Lafont : « L’imatge arquitecturau es lo de dos mièg-cercles que se jonchan ; la perfiecha binaritat escracha çò pus important : l’experiéncia alemanda. Lo text de manca s’escond en composicion circulara216 » Çò qu’afortís de son costat J. Ginestet : « Le narrateur oublie le temps tyrannique du calendrier et de sa montre. Jean Boudou se moque de ce temps et sa technique narrative sert à le détruire217 ». 207 Letra a Lafont del 19-V-1952. Ibid. 209 Letra a Lafont del 16-II-1953. 210 Letra a Lafont del 18-VI-1953. 211 Letra a Lafont del 23-XI-1953. 212 Letra a Lafont del 5-V-1955. 213 Letra a Lafont del 6-X-1955. 214 Letra a Lafont del 30-X-1960. 215 Letra a Lafont de /1962/. 216 R. Lafont, Prefaci de La Grava sul camin, Castras,, Ed. I.E.O., p.22, 2003. 217 J. Ginestet, Jean Boudou La force d’aimer, p. 31, Viena, Ed. Praesens, 1997. 208 51 �Se pòt trobar curiós qu’un òme, tant aclapat de besonhas de tota mena, parla pro sovent de « se desrevelhar ». Mas delà la paradòxa aparenta s’amaga una vision que bota, dins la ierarquia de las valors, l’escritura, la literatura al nivèl mai naut de l’expression umana. En defòra del temps : la sciéncia-ficcion Dins mantuna letra Bodon confessa son atrach per la sciéncia ficcion : « Veni de començar « l’òme que èri, ieu » - l’istòria « science-fiction » de cambiament de sex218 ». « Comprenes ne vòli començar un autre que serà pus a fons « science fiction » o benlèu encara pus diables219 ». Nos podèm demandar se i auriá pas aquí un biais d’escapar a una realitat marrida, a un mond que denega la dimension umana de la persona. Mas aquò seriá desbrembar la passion que Bodon pòrta dempuèi longtemps a aquel genre literari coma o precisa J. Ginestet : « Les lectures de Jean Boudou furent abondantes et très diverses, tous l’ont confirmé, sa fille Jeanine et même henri Mouly –pour ne citer qu’eux - . Henri Mouly fait allusion aux livres de science fiction entrevus sur les étagères de la maison Boudou alors qu’il n’était encore qu’un jeune instituteur à Durenque220 ». Un document trobat dins la correspondéncia a Lafont e titolat « Lo fach d’escriure » precisa las causas. Bodon i desvolopa l’idèa qu’« on escriu pas que çò qu’on viu ». E mai amb la sciéncia-ficcion « òm demòra çò qu’òm es totjorn » : « Los Americans an volgut crear la literature nova: la “Science Fiction”. Mas pels tres quarts e mai aqueles racontes son d’istòrias de « gangters » despaïsats sus las estèlas, de « Westerns » ont la granda prada roja de Mars a pres la plaça de la granda prada verda de Kansas221 ». Una autra motivacion es benlèu de cercar del costat d’un anticonformisme que vòl denonciar lo condicionament que ne sèm las victimas ? Es çò que suggerís J. Ginestet : « Que la réalité ne soit qu’une projection de nos fantasmes intérieurs – ainsi que le pensait Philip K. Dick – n’était certainement pas pour déplaire à Jean Boudou. ‘On se joue de nous’ dit Ragle Gunn dans Le temps Désarticulé – Time out of Joint – publié en 1959. Le personnage vit réellement dans le monde de son enfance et n’arrive pas à en sortir. Il est un psychotique en pleine régression diront certains, mais Philip K. Dick estimait que c’était le signe qu’il n’était pas conditionné […] Il n’est pas étonnant que cet écrivain occitan, et donc pour beaucoup atypique, mesure avec une grande acuité l’ampleur du conditionnement et le danger qu’il représente pour ‘l’humain’222 ». 218 Letra a Lafont del 7-I-1959. Letra a Lafont del 2-II-1959. 220 J. Ginestet, Jean Boudou La force d’aimer, p. 76, Viena, Ed. Praesens, 1997. 221 « Lo fach d’escriure », document retrobat dins la correspondéncia a Lafont, que sembla una entrevista (per èsser produita a la ràdio ?). Veire en anèxe. 222 J. Ginestet, Jean Boudou La force d’aimer, p. 77, Viena, Ed. Praesens, 1997. 219 52 �Benlèu tanben qu’arribat a un cèrt gra d’escritura, après los contes, los romans, la poesia, Bodon estima mai trespassar l’encastre de la realitat de la vida vidanta e del cada jorn per s’encaminar (« se pagar l’enveja ») cap a la noveltat ? Las Domaisèlas e L’Òme qu’èri ieu ne poirián portar la pròva. 53 �Conclusion D’èsser convidat per veire un brave tròç de vida, aquí una mission qu’es a l’encòp fina e estrambordanta. Cabussar dins una correspondéncia personala longa d’un quart de sègle qu’es una part privada, aquò’s pas una causa neutra. Ne’n sortissèm pas blanc coma nèu. Vertat que los personatges de l’autor e del destinatari son d’autentics monuments. Dintrar dins aquela intimitat, es l’escasença « d’alandar la pòrta » un pauc mai per melhor conéisser lo caminament del grand escriveire, un còp d’astre gaireben embriagant que permet de participar a una etapa sul camin bèl de la coneissença de la literatura nòstra. Que siá dins los escambis linguistics, las confrontacions ideologicas, lo domeni literari o personal, aquela correspondéncia constituís un axe fruchós entre dos levaires de la literatura occitana modèrna. De costejar Joan Bodon pel biais d’aquel corrièr, aquò completa la lectura de son òbra e nos afortís dins l’idèa d’un òme de la passion bèla per sa lenga, son país, sa cultura. « Et ce qui est dit, comme une constante parcourant l’œuvre, au-delà d’un enracinement évident dans un terroir, une culture, une histoire, ce qui est exprimé, c’est l’attachement fou, passionné à une langue223 ». Per çò qu’es de la personalitat de Joan Bodon, sa granda umanitat perleja de contunh dins sas letras, çò qu’afortís la paraula d’una de las personas mai pròchas, son ainada, Joanina Bodon : « Je n’ai encore jamais rencontré personne capable d’autant d’humanité que lui224 ». Seriá pas aquí fin finala aquela « occitanitat » que pensava d’èsser per el un dever de « portar pertot ont la vida nos carrejarà e de qu’un biais que nos carreje225 » ? Per « clavar » citarem la conclusion d’un article recent de Maria-Joana Verny226 sul sicut : « Ai pas trobat – mas las cercavi pas – dins aquelas letras, de revelacions sus l’intimitat de l’òme Bodon. Mas i ai cercat e trobat un esclairatge sus un autor confrontat, coma o diguèt Max Allier « a la raja del temps ». Las letras revèlan un òme que, sa vida tota, se pausèt de questions existencialas e portèt sus lo mond un agach ont la desesperança es totjorn contrabatuda per l’umanitat, un òme que pasmens, coma encara cantava son « paure merlhaton », quitèt pas de crear e d’escriure dins una lenga eiretada e causida. » E coma ditz Robèrt Lafont : « N’aurem pas finit lèu amb Bodon227 ». 223 Bernard Vernières, Littérature en Lagast, Jean Boudou, « De l’èrba d’agram à l’Arbre de Vie quel enracinement ? », Edition Amitié François Fabié, 2012, p. 62. 224 Entreten personal del 8-IV-2014. 225 Letra a Lafont del 20-II-1952. 226 « De qualques letras de Joan Bodon a Robèrt Lafont (1950-1960) », article per paréisser in Amb un fil d’amistat, CELO, Tolosa. 227 Prefaci de La Grava sul camin, edicion de 1976. 54 �Glossari La tòca d’aquel glossari aquò’s de facilitar la lectura e mai lo lexic emplegat siá pas un dels mai complicats, mas Bodon liga una granda precision amb una autenticitat bèla. La causida dels vocables explicitats es estat facha sus tres critèris. Per una part, nos a semblat interessant de relevar los mots que venon del vocabulari de Roergue. D’un autre costat, es tanben important de mençonar los mots que son sens es pas pro prés en compte dins los diccionaris. Enfin avèm volgut notar las formas lexicalas que presentan una varianta. Aquelas preocupacions d’uèi las vesèm ja nasejar dins la letra de Molin a Bodon del 22-X1948 ont lo mèstre, après aver corregit las decas del discípol, demanda d’explicacions sul lexic : « T’anonciarai qu’ambe Calelhon, Enric Bousquet, tu, e totes, entreprenèm un diccionari roergat. Bousquet lo pagarà. I me soi atalat e te demandarai tot còp quauque rensenhament. Per uèi, me contentarai de te demandar la significacion exacta de : l’autò s’escanta ; borbotge ; banlèu ; enfonilhar, que tròbi dins las pajas que veni de legir228 ». Otisses emplegats Lo Dictionnaire patois-français du département de l’Aveyron de l’abat Vayssier es interessant rapòrt al vocabulari de Roergue. Lou Tresaur dóu Felibrige (TDF) recampa mai generalament los mots del vocabulari d’Occitània tota. Per çò qu’es del Dictionnaire occitan-français d’après les parlers languedociens de L. Alibert, es un obratge contemporanèu d’aquela correspondéncia e ven, pauc cha pauc la referéncia per Bodon. Lo Diccionari ortografic, gramatical e morfologic de l’occitan de J. Ubaud (U) balha la nòrma actuala. Lo Dictionnaire de la langue romano-castraise et des contrées limitrophes de J.P. Couzinié, Lo Diccionari d’expressions e locucions occitanas de M. Romieu, A. Bianchi e L. Gaubèrt, la basa de donadas Thesoc [thesaurus.unice.fr] son estats emplegats quand portavan una precision interessanta rapòrt als autres diccionaris. La referéncia entre parentèsis es lo numèro de la letra ont lo mot es emplegat. Abreviacions emplegadas. Ø adj. adv. neg. n.f. n.m. 228 absent adjectiu advèrbe negatiu nom femenin nom masculin Letras de Joan Bodon a Enric Mouly, p. 110. 55 �p.p. v. v.pron. v.r. v.tr. participi passat vèrbe vèrbe pronominal vèrbe reflexiu vèrbe transitiu BRIAT, adv. « peu ». Se las adobatz qualque briat (1). Se poiriá veire coma un p.p., mas l’entrada « brisal » del TF e sa terminason en « al » balha l’idèa del resultat d’una accion. De notar l’escafament de la consonanta intervocalica (BRISAL > BRIØAT) e l’evolucion de la finala <L> o <U> en <T>. Ubaud BRIAT adj. e n.m., Vayssier briát « brisé, émietté, un morceau, un petit morceau », Alibert brisal « fragment », Mistral briat (rgt) « fragment, débris, parcelle, un peu ». BRICA, adv. neg. « du tout ». Soi pas brica content (1). Afortís la negacion. Ubaud BRICA, BRIGA n.f. e adv., Vayssier bríco « miette, menu débris de pain », Mistral brico « parcelle, miette en Languedoc et Rouergue ; peu, rien », Alibert brica « dérivé de bric, petit morceau ; négation : pas du tout ». BRIU, n.m. « moment ». Ai esperat tant bèl briu (4). Ubaud BRIU n.m. veire BRIEU, BRÈU n.m., Vayssier brieu « espace de temps assez long », Mistral brèu « bref », Alibert brieu brèu « laps de temps, moment » bèl brieu « il y a longtemps », Thesoc brieu « moment » Aveyron, Cantal, Lozère. CLAVAR, v. « achever ». Clavi per d’uèi (7). Ubaud CLAVAR (pestelar) v., Ø Vayssier, Mistral clava « achever, accomplir », Alibert clavar « achever, accomplir ». COMPTAR, v. « considérer ». Los Roergats son comptats coma Auvernhats (6), p.p. El que es contat aicí coma Roergat (36). Ubaud COMPTAR v., Ø d’aquel sens Vayssier, Mistral, Alibert, Couzinié counta « réputer, estimer, regarder comme...». Cal cercar dins lo Dictionnaire de la langue romano-castraise et des contrées limitrophes de J.P. Couzinié per trapar lo sens que nos ocupa : « COUNTA : réputer, estimer, regarder comme...» CRIDAR, v.tr. « souhaiter ». Vos vòli cridar (3). Daissatz-me vos cridar (11). 56 �Pensi de t’escriure [...] per te cridar (45). Auriái pogut t’escriure per te cridar (47). Ubaud CRIDAR v., Ø d’aquel sens Vayssier, Mistral, Alibert. DELARGAR, v. « décidé ». Subervie s’es delargat (30), p.p. Ubaud DELARGAR v., Ø d’aquel sens Vayssier, Mistral se delarga « se délivrer ; lâcher ce qu’on a sur le coeur ; faire largesse », Alibert deslargar « lâcher, répandre ». DEFELCIR, v.tr. « éclaircir ». Montèri a Rodés per desfelsir la causa (2). Ubaud DESFELSIR / DESFELCIR v., Vayssier defelcí « délayer, réduire en liquide épais, en pâte liquide », Mistral desfelsi « délayer, dissoudre, réduire en pâte liquide en Rouergue », Alibert desfelcir « délayer, réduire en liquide épais, en pâte liquide, Thesoc desfelcir « délayer » Aveyron, Corrèze. DUÈI, adv. « aujourd’hui ». De qu’avètz decidat a Tolosa d’uèi (3). Qual ausa dire d’uèi (4). M’arèsti per d’uèi (5). Clavi per d’uèi (7). M’arrèsti per d’uèi (8). Ubaud DUÈI / UÈI adv., Ø Vayssier, Mistral uei / vuei « aujourd’hui », Alibert duèi / uèi / uòi « aujourd’hui ». Es una forma locala coma o escrich Ramon Chatbèrt dins l’Assaber de Las Letras de Joan Bodon a Enric Mouly. Per Bodon la consonanta d’apièg “d” fa mestièr (prostèsi consonantica). Mas a partir del 18-V-1953 escriu “uèi”. ENCORAR, v. « encourager ». Èri encorat d’escriure una letra (9), p.p. Ubaud ENCORAR v., Vayssier encoulá / encourá « encourager, exciter, pousser, porter, usité surtout au participe », Mistral encoura / encoula « donner du coeur, encourager, exciter (Rourgue), v. encouraja », Alibert encorar « donner du coeur ; encourager ; exciter ». ENTUZAR, v.tr. « attiser le feu à l’aide d’un tisonnier ». Suzan la tinta per s’entuzar las reglas (1). Bodon ne’n fa un emplec reflexiu. Ubaud ENTUSAR v., Ø Vayssier, Mistral entusa « attiser », Alibert entusar « attiser le feu ; fig. exciter », Thesoc entusar « attiser » Aude, Aveyron, Haute-Garonne, Hérault, Lot, Tarn, Tarn-et-Garonne. ESCALABRUT, adj. « scabreux, difficile ». Las règlas escalabrudas (1), p.p. emplegat coma adj. 57 �Ø Ubaud ESCALABRÓS adj., Ø Vayssier escaláyre « : scabreux, escarpé », Ø Mistral escalabrous « scabreux, abrupte, difficile, bizarre, rude », Ø Alibert escalabrós « escarpé, abrupt, rude ». ESCRET, adj. « pur ». Lo teu camin es pus escret que lo meu (40). Ubaud ESCRÈT adj., Ø Vayssier, Mistral escrèt / esclèt « pur, sans mélange », Alibert escret / esclet « pur, Rouergue ». Dins una nòta de Las Letras de Joan Bodon a Enric Mouly, p. 28, Joan Delmàs fa remarcar lo « passatge de l a r que se produís comunament dins una zòna mai o mens larga d’una part e de l’autra del limit entre los despartiments de Tarn e d’Avairon (véser Ernest Nègre : Etudes de linguistique romane et toponymie, p. 39-49) ». ESPELOFRIT, adj. « misérable ». Ai una banda d’espelofrits de galapians (5). Ubaud ESPELOFIT adj., Vayssier espouloufrit « dont les plumes ou le poil sont hérissés par suite de maladie ou d’indisposition ; qui n’a pas le plumage ou le poil lisse, par conséquent triste, qui a l’air malade. Pâle, blême, qui a mauvais teint », Mistral espeloufri (Rouergue) « ébouriffer, hérisser ; effaroucher, effrayer », Alibert espelofrir (Rouergue) « ébouriffer, hérisser ; effaroucher, effrayer ». ESTARRUSAR, v. « terrasser, briser d’un coup ». Ambe aquel me farai estarrussar (9). Ubaud ESTARRUSSAR v. veire ESTURRASSAR, Vayssier estorussá / estorissá / estrissá « : assommer ou terrasser d’un coup. Briser d’un coup », Mistral estarrussa / estòussa « émotter, briser d’un coup, assommer, éreinter en Rouergue », Alibert estarrussar « émotter, dissiper son bien ». ESTIPULAR, v.tr. « préciser ». Estipulèri pas tot coma cal (23). Ubaud ESTIPULAR v., Ø Vayssier, Ø Alibert, Mistral estipula « stipuler ». Lo TDF conselha de consultar pacha, çò que daissa pensar qu’aquel vocable ven del lengage juridic. ESTREMAR, v.tr. « rengainer ». Las cal gardar o las estremar (4). Ubaud ESTREMAR v., Vayssier estremá « serrer, mettre dedans, mettre sous clef », Mistral estrema « enfermer, serrer, rentrer, mettre à l’abri, recueillir, engranger, rengainer », Alibert estremar « enfermer, serrer ; mettre en lieu sûr ; recueillir, engranger », Thesoc estremar « ranger » Ardèche, Ariège, Aude, Aveyron, Cantal, Haute-Garonne, Haute-Loire, Lot, Lot-etGaronne, Lozère, Tarn, Tarn-et-Garonne. MAJOFA, n.f. « fraise ». I a de curiosetats aicí tanben e las bonas majofas a la sason (24). 58 �Ubaud MAJOFA n.f., Vayssier mojóufo / matzóufo « fraise, fruit du fraisier, surtout du fraisier sauvage. Sud-Aveyron : capron, grosse fraise », Mistral majoufo (Rouergue) « fraise des bois, fraise sauvage », Alibert majofa « fraise », Thesoc majofa « fraise » Ariège, Aveyron, Corrèze. MISSANT, adj. « mauvais ». Un missant nom (2). Ubaud MISSANT / MAISSANT adj., Vayssier missónt / michánt « méchant, mauvais, féroce », Mistral meichant / missant (Rouergue) « méchant, porté à faire le mal ; mauvais », Alibert marrit « mauvais ». Dins lo n° 204 de la revista Òc, 1957, p. 99, dins la rubrica « Porguem nòstra lenga », Alibert precisa : « Maishant, gallicisme, dreitas formas : mal, marrit, dolent ». MORRE, n.m. « nez ». Per pus copar lo morre a l’IEO (28). Bodon ne’n fa un emplec figurat. Ubaud MORRE n.m., Vayssier móurre « museau ; mufle ; groin ; nez », Mistral mourre « mufle, museau, groin, boutoir », Alibert morre / mor « museau, groin, trogne, visage ». MOSSELON, n.m. « mousseron ». Encara i a de frucha e de mosselons (24). Ubaud MOSSALON / MOSSARON / MOSSAIRON n.m., Vayssier moussoróu « champignon ; mousseron », Mistral moussarou (Rouergue) « mousseron, champignon qui naît ordinairement sous la mousse », Ø Alibert, Thesoc mossairon « variété de champignon » Ardèche, Ariège, Aveyron, Charente, Dordogne, Haute-Garonne, Gers, Girnde, Landes, Haute-Loire, Lot-et-Garonne, Lozère, Pyrénées Atlantiques, Hautes Pyrénées, Tarn-etGaronne. OREMUS, n.m. 1. « chose déconcertante ». Veni de recebre un oremus a res i comprene (23). 2. « rengaine ». Mas te còpi lo cap amb mon oremus (29). Ubaud ORÈMUS n.m., Ø Vayssier, Ø d’aquels sens Mistral e Alibert. Romieu, Bianchi e Gaubèrt entonar l’oremus « començar sas ressegadissas » (sens 2). PARIU. 1. Adj. « même ». Totes sem parius (4). 2. Adv. « même chose ». Totes los fargaires de lengas a quicòm prèp dison pariu (12). 3. Adj. « tel ». Amb un títol pariu (30). Ubaud PARIU adj., Vayssier porieu « pareil, égal », Mistral pariou « pareil, correspondant, semblable en Gascogne et Guyenne », Ø Alibert. PARLADISSA, n.f. « causerie ». 59 �Una parladissa de Lagarde (1). Ubaud PARLADISSA n.f., Vayssier porlicádo / porlodísso « entretien futile, ou très familier ; vain babil », Mistral parladisso « long discours, grande causerie, conversation », Alibert parladís « discours, conversation, causerie, bruit de voix ». PARLICADA, n.f. « entretien ». La data justa de la parlicada (43). Ubaud PARLICADA n.f., Vayssier porlicádo / porlodísso « entretien futile, ou très familier ; vain babil », Mistral parlicado « entretien futile ou familier, vain babillage en Rouergue », Alibert parlicada « entretien familier, babillage, Rouergue ». PLORAR (SE), v.r. « fondre en larmes, pleurer ». Castan se plora e se plora (39). Ubaud PLORAR v., Ø Vayssier e Alibert dins la forma reflexiva (solament plorar), Mistral se plorar « se lamenter, pleurer ». QUARRO, n.m. « patron ». Autres barrons o quarros (26). Una revirada possibla seriá : caciques. Ubaud COARRO / COCARRO n.m., Vayssier couárrou « le maître, le propriétaire, le chef d’atelier. Ce mot usité dans la Montagne a été importé de Catalogne par les scieurs de long. Quoiqu’il ne soit pas injurieux, il ne se dit pas au maître », Mistral lo couaro / couero / couarro « le maître, le bourgeois, le chef en argot du Rouergue », Alibert coarro « maître, patron, propriétaire. Mot d’argot usité en Rouergue, Gévaudan, Aurillacois ». QUILHAR, v.tr. « lever, dresser, bâtir ». En esperant que quilharetz quicòm (11). Dins lo contèxte lo sens es figurat. Ubaud QUILHAR v., Vayssier quillá « dresser comme une quille », Mistral quiha / quilha « dresser », Alibert quilhar « dresser ». QUITAR, v.tr. « arrêter ». Las polas quitan de pondre (8). Ubaud QUITAR v., Vayssier quitá « cesser », Mistral quita « laisser, lâcher prise », Alibert quitar « quitter, laisser ». ROSTIT, n.m. « collé à l’examen ». I agèt solament un « rostit » (5). Lo mot est familiar. Ubaud ROSTIT adj. e n., Ø Vayssier dins aquel sens, Mistral rousti « mettre un joueur à sec, décaver », Alibert rostir « décaver un jouer, ruiner ». SOSCAR. 1. V. « concevoir par l’imagination, réfléchir ». Lo teu libre me fa soscar (4). 2. P. p. « penser ». Un moment aviái soscat venir (16). 60 �Ubaud SOSCAR v., Vayssier sousquá « réfléchir, penser à une chose », Mistral sousca « réfléchir, penser, songer, rêver, être distrait », Alibert soscar « réfléchir, penser », Thesoc soscar « réfléchir » Aveyron, Cantal. TRAÇA, adj. « vieux, usé ». Ai crompada una traça d’auto (6). Se poiriá revirar per vieux tacot. Ubaud TRAÇA n.f., Vayssier trásse « dépéri, vieilli, usé, malade, sans forces. Se dit des personnes, des animaux et des choses », Mistral traço « pour rebut, chose vile, chiffon », Alibert traça / trace « usé, déchiré, malingre, malade ». TRÈVA, n.f. « esprit d’un défunt revenant de l’autre monde pour se manifester aux vivants ». Se las trèvas partissián (9). Ubaud TRÈVA (fantauma) n.f., Vayssier trèbo « bruit nocturne qui a lieu dans les maisons et qu’on attribue aux revenants, aux lutins ou à quelque esprit malveillant », Mistral (solament lo vèrbe) treva / treba « fréquenter, hanter, habiter », Alibert trèva « fantôme, lutin ». TRIGOSSAR, v.tr. « traîner péniblement ». Un libre que trigossavi coma una pèira (28). Ubaud TRIGOSSAR (o/ò) v., Vayssier trigoussá « traîner avec effort », Mistral trigoussa « traîner péniblement, peiner, tracasser », Alibert trigossar « : traîner péniblement », Thesoc trigossar « traîner » Haute-Garonne, Lot-et-Garonne. VENGAR (SE), v.tr.r. « venir à bout ». M’en pòdi pas vengar (5). Ubaud VENGAR (SE) (mestrejar) v.pron., Ø Vayssier dins aquel sens, Mistral se venga / se benga « venir à bout, se rendre maître en Rouergue », Alibert se vengar (Rouergue) « venir à bout, se rendre maître ». VENIR, v.tr. « devenir ». Acabaràn de lo far venir falord (47). Lo vèrbe es passat al francitan. Ubaud VENIR v., Ø Vayssier, Mistral veni « devenir », Alibert venir « devenir ». VENTRE NEGRE, n.m. « Ventre Noir ». Los Ventres Negres es l’escais nom dels païsans del Segalar (37). Ubaud VENTRENEGRE n.m., Vayssier bentre-négre « terme injurieux par lequel on désigne les habitants de certaines localités du Ségala », Mistral vèntre negre « sobriquet des habitants du Ségala près Rodez », Ø Alibert. Aquels diccionaris balhan pas cap d’explica al perqué de l’escais-nom. Seriá la color negra del pan de segal l’origina d’aquel chafre. 61 �Còrpus Convencions d’edicion Lo còrpus de las letras es presentat cronologicament e repertoriat per un numèro (de Joan Bodon a Robèrt Lafont), per una letra (de Robèrt Lafont a Joan Bodon). Cada fin de linha es materializada per lo caractèr / ; cada fin de pagina per un // ; las remarcas tocant la transcripcion son entre croquets : [...]. Lo contengut de la correspondéncia es estat restituit dins sa grafia d’origina. Aquels documents son ara servats al CIRDOC de Besièrs (quòta en espèra). En regretar que las letras de Lafont a Bodon se sián perdudas, avèm jutjat util de reprodusir las tres solas que demòran, talas que son publicadas dins las Letras de Joan Bodon a Enric Mouly. Inventari de la correspondéncia conservada de Joan Bodon a Robèrt Lafont (1951-1975). 1951 1 26 / 08 / 1951 2 24 / 09 / 1951 A 26 / 09 / 1951 [De Robèrt Lafont a Joan Bodon] 1952 3 07 / 01 / 1952 4 20 / 02 / 1952 5 19 / 05 / 1952 6 11 / 09 / [1952] 1953 7 16 / 02 / 1953 8 17 / 04 / [1953] 9 18 / 05 / [1953, 1954 ?] 1954 10 23 / 11 / [1953, 1954 ?] 1955 11 01 / 01 / 1955 [De Joan Bodon al parelh Lafont] 12 02 / 03 / 1955 13 01 / 04 / [1955 ?] 14 05 / 05 / [1955 ?] 15 23 / 05 / 1955 62 �16 31 / 05 / 1955 17 05 / 06 / [1955 ?] 18 15 / 06 / 1955 [De Joan Bodon a l’I.E.O.] 19 25 / 06 / [1955 ?] 20 28 / 08 / 1955 21 06 / 10 / 1955 22 16 / 11 / 1955 23 29 / 11 / 1955 1956 24 13 /09 / 1956 1957 25 16 / 03 / 1957 26 15 / 07 / 1957 27 03 / 11 / 1957 B 05 / 11 / 1957 [De Robèrt Lafont a Joan Bodon] 1958 28 26 / 04 / 1958 [De Joan Bodon als amics de l’I.E.O.] 29 26 / 12 / 1958 1959 30 07 / 01 / 1959 31 02 / 02 / 1959 1960 32 30 / 10 / 1960 [De Joan Bodon als amics de l’I.E.O.] 1961 33 11 / 01 / 1961 1962 C 25 / 01 / 1962 [De Robèrt Lafont a Joan Bodon] 34 / [1962 ?] / 35 15 / 06 / [1962 ?] 36 [07 / 1962 ?] 37 02 / 08 / 1962 1963 38 17 / 09 / [1963 ?] 1964 39 / [1964 / ?] 40 / [1964 / ?] 63 �1965 41 21 / 08 / 1965 1966 42 09 / 02 / 1966 1967 43 13 / 03 / 1967 44 06 / 04 / 1967 1969 45 18 / 01 / 1969 1972 46 11 / 10 / 1972 1973 47 29 / 01 / 1973 48 [1973 ?] [De Joanina e Valeria Bodon al parelh Lafont] 49 27 / 02 / 1973 1974 50 [1974 ?] 51 Letra sens data [De Joan Bodon a Dòna Lafont] 64 �Las letras [357] [Papièr d’escòla del format petit, carrèus petits - A esquèrra, transversalament :] PS : se l’IEO me pòd / vendre qualques-unes dels meus contes / los demandar a Salingardes Place / Notre Dame Villefranche de Rouergue. / 1- Lo Mauron de Malavila 26-8-1951 Òu l’òme / Teni a vos dire lo meu grat de tot / sò que faretz pel meu libre « contes del meu / ostal ». L’autre jorn a Radio Toloza l’IEO / donèt sus ieu una parladissa de Lagarde / legida per Boussac. Un brave mercè a totes. / Se venguèri pas a Rodés a l’estagi / es que poguèri pas. L’an que ven / veirem. / Ara per la grafia acò es tot un / trabalh. Sabi pro que Mèstre Alibèrt / es un òme dels pus saberuts mas es / dificultoza la sià gramatica. Es / subretot dificultoza pels nòstres escolans // de l’escòla primar que suzan la tinta / per s’entuzar las règlas escalabrudas. / L’avenidor es pas a la pigreza / coma dis Alibèrt mas pracòs totes los / saberuts d’Occitania vos deuriatz ramozar / e cercar a vos endevenir per trobar / quicòm de simplificat. Se parla / de simplificar la grafia franceza e / nautres simplificariam pas la nòstra ? / Ieu escribi a tustas e bustas pel moment / e soi pas brica content per que d’abòrd / ai pas estudiat pron. Mas me plegarai / a las vòstras règlas se las adobatz / qualque briat. Saquelà lo vòstre Institut / es per acò far e Oc la vòstra revista / que coneissiái pas m’agrada plan. Se / « sèm solets coma de pastres » entre pastres / nos cal sonar. Es per acò que vos ai / cridat a la mòda del Roergue : Òu l’òme ! / Vos torni dire lo meu grat e coralament / salut. J. Boudou, instituteur, le Mauron de Maleville. / Aveyron. // [358][Papièr d’escòla del format petit, carrèus grands, tinta negra.] 2- Lo Mauron lo 24-9-51 Òu l’amic. / D’abòrd te dirai que preniai lo secretari / general de l’IEO per calque vièlh professor / barbut, ventrut, reganhut e tot acatat de / cap als pèds de la posca dels pargamins / e de las cartas d’un còp èra. Per que / as conegut los chantièrs coma ieu, e per / que siàs de tres ans pus jove que ieu / te parlarai ambe maide fizança. E de / repic te torni atalar sus la grafia, aquela / grafia que me trabalha dempièi que / cèrqui a escriure nòstra lenga. E se / duscas ara ai pas fach res que valga / es que totjorn ai cercat de biaisses per / contentar tot lo mond e ieu que soi / pas brica content. / Legissi sus la gramatica d’Alibert / : « quand lo son b proven d’un v o d’un / b intervocalic latin es representat per v / e [pl raiat] pus luènh… « Los mots sabents man / levats al grec e al latin seguisson pas aquela / règla… » Soi d’acòrdi mas sabi pas / ni grec ni latin. Ont es qu’anarai / pescar ieu aquel v o b intervocalics. / Se me fizi al frances escriurai « un savent » / se me fizi al pauc d’espanhòl que sabi / escriurai « un cabal ». Ara dins las / formas verbalas i a pas res de dificultos / « ieu parlavi, el parlava » aital escriurai ! / Pel S e Z acò’s lo mème sicut. Voli / plan doblar ss entre doas vocalas mas / pièi d’escriure « rosa » o « roza » crezi pas / que tenga granda importencia subretot / que dis [sic] los mots manlevats al grec / Alibert dis de servar z. Te dirai que / un còp montèri a Rodés per defelsir / la cauza, anèri veire de cartas ancianas / e poguèri pas coneisse s de z. Poguèri / pas saber solament se en lengadocian / Rodés s’escriu Rodes o Rodez. / Pel c e ç es lo mème trabalh. / Escriurai plan la França e Provença. / Mas Alibèrt mèt de ç a de mots que // jamai auriai pas imaginats. Dizi pas / que Alibert aje tòrt. Benlèu a cent / còps razon. Mas quantes sem que / podèm pas devinar. / 65 �Alara per ne sortir vezi pas qu’una / solucion : cal un diccionari, un / diccionari dels mots principals, un / diccionari que sortigue lèu, que / siague pas tròp gròs, ni tròp saberut, / e subretot que siague pas tròp car. / La gramatica d’Alibert i a tres / ans solament que l’ai per que dabant / ieu abiai pas d’argent per la crompar. / En 1943 crompèri aquela de Salvat / que me semblava pas cara e seguèri / Salvat. Çaquelà aici dins lo Roergue / seguiam bèlcòp Salvat a pus près. / E ara per acabar. Aicì vezem / que sus « Oc » e sul « Gai Saber » vos / gitatz pas gairas de flors. « Oc » parla / de las « Estatuas que fan rizeta » e / lo Gai Saber quand parla de qualques / unes de vostres articles dis « Riga-raga-res ». // Vezem tant ben que lo « Gai Saber » ten / pel paure Marescal mort. E nos sembla / tot còp que Òc tendriá pus lèu pel / gròs Marescal viu : lo mostachut (Ieu / davant la guèrra èri çaquela a las / joinessas comunistas.)/ Que ne pensar. Francament es que / vos poiriàs pas endevenir…/ Voldriai pas que prenguessas en mal / la mià letra. Compreni pron que aquelas / questions de grafia las comprenes melhor / que ieu. Mas a l’Institut pensatz que / tot lo monde es pas sabent. / Que te dirai mai ara. Soi estat sec / coma un còp de pal. Soi mèstre d’escòla / al Mauron (que los Arabis i venguèron pares ! » / comuna de Malavila (un missant nom.) / Soi maridat, la mia femna es pas mèstra, / avèm doas filhas, e un enfant. Ai escrich / un autre libre 3 còps pus gròs que « contes / del meu ostal ». S’apèla « Contes de Viaur ». / Veni de ne comensar un autre « Contes del Drac ». / Aquì çò que soi. Car amic m’arèsti. / Frairalament. Salut. / J. Boudou / [Escrich transversalament en marge] PS Pel meu libre ai escrich a l’I.E.O. Lo libre se vend / 150 fr. I a quicòm coma 40 fr de remeza als libraris. Ara / se voletz l’Imprimaria Salingardes lo manda 180 fr franco. // A - Nimes, lo 26-9-51 Mon car amic, Vau respòndre bèn clarament a ti demandas d’explicas. Es bòn d’èstre lo mai franc que se pòt. D’abòrd que me jutjaves a barba, te vau assabentar de coma se presènta l’I.E.O. I a doas generacions en cò nòstre : una alentorn de 45 ans e una alentorn de 30, amb toti lis intervals. Es la segonda que sembla ara tot menar amb l’ajuda de l’autra : Castan a Òc, Espieux a Messatges, Bru is Annaus, Lagarda a la ràdio, ieu au secretariat generau. Avèm tanbèn de mai joines. Doas autri caracteristicas : Avèm una bòna tiera d’institutors laïcs e, sus lo sicut de la laïcitat, siàm toti d’acòrdi. Avèm quauqui comunistas (3, çò crese) e li demandam pas jamai compte de sis opinions. A l’ora d’ara, que l’anticomunisme es un crèdo nacionau, n’i a pron benlèu pèr nos traire la pèira. Mai i a pas de qué èstre esmouguts... Veiràs sus aqueu subjècte una Orientacion de Camprós dins lo n° venènt d’Òc. Camprós es conegut coma catolic militant. Ne pòs tirar coma consequéncia que nos opausam pèr natura au Gai Saber de Salvat. Se siàm un pauc fach una reputacion antifelibrenca... De qué vòls ? Quand creses en ta lenga, quand trabalhes dètz oras pèr jorn a son servici, siás un pauc descorat pèr d’unis carnavalejadas. Dempuèi a pauc près dos ans, vesèm venir a nosautres fòrça felibres intelligènts. Aquò càmbia un pauc nòstris amiras. Avèm fach dau costat Salvat tot çò qu’avèm pogut : recontrère ieu Salvat. A Rodès vegueriam li menaires dau Collègi d’Occitània. Amb aqueli se siàm ligats d’amistat. Ai fòrça estima pèr eli. Lo darrièr n° dau Gai Saber m’a susprès qu’es pas de dire ! L’impression qu’ai gardada de Salvat es que desaguicis, li còps d’espingla li agradan mai que nòstra causa, fin finala. M’enganave pas ! O regrete tant coma tu... Es una question d’una persona. T’o dise francament. D’alhors aquò s’amansirà. La grafia : Alibèrt a bastit un sistèma complet. Se i lèves de qué que siá, es un pauc coma se levaves una pèira a una muralha. L’ostau s’escagassariá. Me pènse que lèu, amb usatge, comprendràs la valor dau sistèma e son utilitat. Es son que l’usatge que t’o monstrarà. 66 �Sa gramatica es dificila, dise pas de non. Es un expausat teoric. La teoria es totjorn un pauc facha pèr lis especialistas. Mai Alibèrt acaba aquesta passa son diccionari practic. Te faudriá aver la pichòta brocadura qu’avèm editada : La Réforme linguistique occitane. Còsta 30 francs a l’I.E.O. Es un escrich teoric, mai simple. Fauta de la coneissança dau grèc e dau latin, as quauqui “points de repère” : b-v : Se conèisses un pauc lo provençau mistralenc, i veiràs la distinccion bèn facha. En Provènça se pronóncia v a la francesa. La grafia Salvat sus b/v es la nòstra, manca li còps ont s’engana : amava. s-c, ç : Lo francès te balha la solucion, manca sus li mots ont s’engana : “bras”, “saucisse”, etc. Aquí lo castelhan te pòt ajudar. A ç occitan correspond z : brazo, solaz. E vaquí la rason, se la vòls : Li grops latins ci, ti, etc... an donat en lenga d’òc, primier (10en sègle) un son coma la c castelhana. Aquel son es encara viu en quauqui ròdols de Gasconha. Puèi es vengut ts : li trobadors escrivián bratz. Ara i a fòrça occitans que dison (brats). Puèi òm a agut (bras). Adonc braç acontènta : L’istòria de la lenga, Lis occitans que dison autra causa que (bras). Es un exèmple pèr t’explicar çò qu’es la grafia d’Alibèrt. Ara te vau demandar de prene contacte tre ara amb Òc en mandant a Castan (un institutor) quauqui tèxts tieus. Aqui l’adreça : Félix Castan, 30, rue de la Banque, Montauban. T’auriáu dich de venir lo 14 a Nimes ont avèm un acamp de l’I.E.O. Mas lo tren es car. Veiràs. Coralament tieu. R. Lafont P.S. : Manda o fai mandar ton libre a l’I.E.O. : lo metrem en vènda. I aurà 33% pèr l’I.E.O. Fasèm sèmpre parier. [360] [Fuèlha blanca del format grand, carrèus verticals, tinta negra.] 3- Lo Mauron lo 7-1-1952 Car amic. / Comptavi poder venir a Tolosa d’uèi, mas al darrièr / moment ai pas pogut. Compti qu’auretz fach de bon / trabalh. / E ara que soi pas vengut vos voli cridar a totes / los amics de l’I.E.O. : bona annada per 1952. E bona / annada a tu que coneissi pas encara. Bona annada per / nòstra vièlha tèrra d’Oc e per tot nòstre pòble e pels amics / que deça delà cercan a bastir lo temps novèl. / Per la grafià ara soi convertit segrai la vòstra. Benlèu / m’enganarai tres còps per un mas dins vint ans d’aicì / cresi que me reconeisserai dins totas las règlas de la / gramatica. / Recevi totas las vòstras publicacions : Oc, les annales, / Bulletin pédagogique. / De qu’avètz decidat a Tolosa d’uèi. E qual vos ajuda ? / Aicì los mèstres [d’eco raiat] d’escòla an pas brica de simpatia / per nòstra lenga. Los parents encara mens. Aprenon / lo frances als mainatges. Una filha troba grossièr lo / jovent que li parla d’amor en « patoues ». E degun / cerca pas a nos ajudar. / Mouly lo felibre majoral a tròp de trabalh / a l’ostal. E pièi li far [sic] de veire Carles son / filh renegar tota accion occitanista per se consagrar / a la « Catinou » als « Pescofis » de radio-Tolosa e de la / « Despacha ». / Ieu podi pas organizar grand causa per mantuna / rason, e de rasons vertadièiras. Escrivi quand ai lo / temps, mas sabi pas quora sortirai quicòm. Ai de / poesias dempièi un parelh d’ans, a l’Imprimaria Carrère / a Rodez. Quand sortiran seran encara escrichas a la / me damne. Mas lo libre que ven (se vei lo jorn) serà / escrich coma çò vòstre. / Quand reven la vida de Joan Larsinhac ambe lo / pòrt per pòsta. Pares qu’es un polit roman teu. / Ieu me soi aventurat sul roman, mas n’ai pas jamai / pogut acabar cap. Soi pas pron realista per aquò far. / Car amic te dirai pas mai per d’uèi. Perdona / me aquela letra que sentís ni a sal ni a òli. Un còp / de mai bona annada. / De tot còr ambe totas las miàs amistats. / J. Boudou. // 67 �[359] [Papièr d’escòla del format petit, carrèus grands, tinta negra.] Boudou Jean / Instituteur/ Le Mauron de Maleville (Aveyron)] 4- Lo Mauron de Malavila 20-2-1952 Car amic. / Me perdonaratz se t’escrivi sus aquel / fuèlh de papièr d’escòla. Me perdonaratz / tant ben s’ai esperat tant bel briu per / te dire un brave mercé per ton « Joan Larsin / hac ». / Aquel libre n’avia legidas de criticas / deçà delà sus « Lettres françaises » e sul /« Patriote du Sud Ouest 229». / Te dirai d’abòrd que sèm un pauc / del meteis temps tu e ieu. Avem traversat / lo meteis temps trebolat. Mas cadu l’avem / compres del nòstre biais. / Per que compreni que las questions / que se pausava Joan de Larsinhac son las / tias questions e son las miàs tant ben. // Joan e lo seu oncle fugissian lo verai. / Per eles la vida èra un jòc. / Mas ont es lo verai ? Ont es ço qu’es / pas jòc ? La mòrt benlèu es pas un / jòc, e encara. Qual sab ? / Qual sab ? Sul meu libre d’istoria / aviai totjorn legit que los Alsacians èron contents d’esser franceses. En Alemania / legiguèri l’istòria de Paoli-Schwartz un / alsacian que en 1920 volguèt pas esser / soldat francés e que passèt un quinzenada / d’ans a « l’île du Diable » en « Guyane » un / polit païs. / E Oradour sus Glana un païs / ensangnosit de la tèrra d’Oc, qual / ausa dire d’uèi que los Alemáns que / lo cramèron per lor maja part èran / d’Alsacians o de Mosellans ? / E qual pòd reprochar Orador / als Alemans quand nautres en Tunisia / o al Viet Nam cramant un / païs deça delà. / Goering e tota la banda meritavan //la còrda mas qual en 1945 massacrèt / los Bicots a Philippeville si que non lo / general Leclerc. e qu’un general frances / tenia lo Viet Nam n’i a pas gaire. / Qual se merita la còrda ? Qual a / rason, al temps que sèm ? / Me diràs que me teni luènh del / teu libre. Mas lo teu libre me far / soscar [al raiat] a las annadas que venèm de / passar e compreni pas encara. Compreni / pas. / Buchenwald era pas mai que Cayenne. / Cayenne mas diràs era pels criminèls / mas qual es criminèl si que non lo / que se plèga pas davant la lèi. E se / Cayenne ne vos pas ausir parlar te / mençonarai Poulo Condore e maites / camps deçà delà. / Non non, cresi pas [al raiat] a las / messorgas de las propagandas, los / òmes totes nos valem totes sem / parius, totes coma dich (sic) lo proverbi / del Roergue sèm faches del mème biais //de carn e d’òsses e de mèrda de bons tròces. / Perdona me. Vesi que va tornar / lo temps missant. L’un me dirà que / teni pels Alemans e l’autre pels Russes. / Demorèri dos ans ambe los Alemans. Quand / om vòl se donar la pena de los comprener / (mas s’en cal donar la pena) om vei que / sem de fraires. Dos meses e un bocin mai / demorèri ambe los Russas (benlèu es pas / pro) mas los cresi tanben coma nautres. / E. alara. / Los occitans sèm pas una nacion, sèm / un levam, sèm una sal coma dins / l’Evangèli. Nostre dever es de portar / pertot ont la vida nos carrejarà e de / qu’un biais que nos carreje, lo testimòni / de nòstra occitanitat. / Perdona me. Coma un fum ai d’idèas / mas aquelas ideas sèm pas a un temps / que se podon semenar. Las cal gardar o / las estremar. Eretges sèm en Lengadòc. / Car amic m’arèsti. Un brave merce pel / teu libre que me far soscar. De tot còr / melhoras amistats. / J. Boudou. // 229 Diari comunistaeissit de la premsa de la Liberacion, Le Patriote du Sud-Ouest, desaparegut en 1956. 68 �[362] [Papièr d’escòla del format petit, carrèus grands, tinta negra] - [A esquèrra marge superior :] Boudou /Le Mauron de / Maleville / Aveyron / 5- Lo Mauron de Malavila 19-5-1952 Car amic / I a un briu que t’ai pas escrich. / Mas pel moment ai un trabalh fòl que / se pòd pas dire. / Lo senher Bosquet de las Archius / de l’Avairon ven de m’escriure per / centralizar las fulhas d’une enquèsta / [pares raiat] que me mandèras parés. / Probable que per l’adreça t’enganèras. / Aquí mon adreça en franciman. / Boudou le Mauron de Maleville / Aveyron. / Compreni escrivi coma un cat e debes aver de mal / a me legir. Se recebi aquela / fulha d’enquèsta cercarai a la garnir / de mon melhor. / Que te dirai mai. Segui un / pauc totas las publicacions de l’I.E.O. // (annales, Oc, Bulletin) e lo Gai Saber. Es tota / mon informacion en Oc. / S’aviai leser. Mas lo temps. Ai una / banda d’espelofrits de galapians que m’en / podi pas vengar. E soi ensorcelat. L’autre / jorn a Vilafranca al brevet Desportiu / i agèt solament un « rostit » e siaguèt un / escolan meu. Davant ièr a las Bòrsas / (sic) 2a seria Tecnica un autre escolan meu per / tèrra. E ara lo certificat que m’espèra. / Al Diables. Pichòtas causas dirás. Mas / aicì n’i a per far parlar lo monde de meses / entièrs. / Avian (sic) començat « Contes dels Balssàs » que / te sabi quora los acabarai. Los Balssàs / son los aujòls d’H. de Balzac. / Te voldrià plan mandar quicòm per / te pagar Joan de Larsinhac. Mas [qual raiat] cal / esperar. Coma disià lo tiraire del jòc / de las cartas : Tot es vertat de çò que l’on crei. Cal creire en òc. / Amic m’arèsti per d’uèi. Aici / tant ben nòl lo mentastre. Adiussiatz. / J. Boudou. // [363][Papièr d’escòla del format petit, carrèus grands, tinta negra.] 6- Lo Mauron lo 11 de setembre [1952] Car amic / M’escrives per l’estagi de Tolosa. / Benlèu creiràs que tiri enrè e que vòli pas / venir. Mas a caduna de las vòstras / manifestacions ai un empach que me tomba / dessus. / Ai crompada una traça d’auto. E / passi lo permés de conduita lo dimars 23 de / setembre. Ai profechat de las vacanças per / anar a l’autò-escòla. Manquèri lo permés / lo mes passat. E ara veses cal tornar / passar. / Vesi res que lo dimècres 24 setembre / que pòdi venir. E regrèti plan de mancar / un brave tròç de l’estagi. / Ai legit l’article de Cortat. L’Auvergnat / de Paris es un bocin coma lo jornal oficial / dels Auvernhats e Roergats fòra païs (A Parìs // los Roergats son comptats coma Auvernhats). / Es per acò que Cortat a senhalat mon libre. / A volgut ajudar un escrivan de son païs. / Car amic a (sic) cercat a assimilar de mon / melhor la grafia e lo vocabulari d’Alibèrt. / Encara i a de causas que compreni pas / trop : / a l’infinitiu dels verbes es que cal un / r final : prene o prener / molze o molzer / Sus Oc me pareis que i a una esitacion / sus aquel sicut. / Te dirai pas mai. Veni d’acabar / « contes dels Balssàs » que vòli portar a / l’imprimeire a la fin del mes. Mas son / longs dins lor trabalh los imprimeires. / Te veirai mas solament a la fin de / l’estagi. Aquì donc e coralament. / J. Boudou. // 69 �[364] [Papièr de letras del format petit.] 7- Lo Mauron lo 16-2-1953 Car amic. / Soi un bocin tardièr per respondre / a la tià letra. Ça que là que te / pòdi dire. Lo meu libre a de bon, cresi. / Mas sabi que de-çà de-là i a de causas / que van pas. A començar per la grafia. / Aqui per la grafia i a un detalh / que compreni pas tròp. Consi a l’I.E.O. / voletz a tot perdre un accent agut sus / á dins metem : abadiá, cridariá etc…/ Aquel accent agut sus a existis pas / en grafia francesa. Ça que là aquel / accent que marcatz servis subretot a / marcar la tonica, ni mai ni mens. / En Roergue Cridarà o cridariá, los / a los prononcian ço meteis. / Salingardes me parlava de metre un / accent capèl de gendarma a la plaça ^. / Consi tantes de signes. L’accent greu / deurià bastar. (essent entendut que aquel // accent marca solament la tonica). / Es solament a causa de la tipografia / que te disi aital. / Ara te disi tot lo meu grat per que / vòls far coneisser lo meu libre. Ai cercat / la revista Europe aici, l’ai pas trobada. / Mandarai aqueste dijòus un eisemplari a / « Lettres Françaises ». / Me demandi pr‘aquòs se a Lettres / Françaises trobaran pas mos contes / reaccionaris, mistics e que sabi mai. / Bon, ai un trabalh fòl. Clavi / per d’uèi. Mercés un còp de / mai e un bon quicha-man. De / tot còr. / J. Boudou P.S. Ambe Boussac sèm en guèrra. Lo / brave m’escriu aital : « La vòstra grafia / es una mescla de tres grafias que / coneissi e d’una autra que vos / es personala e que coneissi pas. »// [365] [Papièr de letra del format petit, carrèus orizontals.] 8- Lo Mauron lo 17 d’abril [1953 ?] Cars amics / Me perdonaretz se vos escrivi tant lèu. / Aqui çò que ne vira : l’autre jorn sul / tren l’amic Seguy lo regent (pas lo professor) / me diguèt que cercava entresenhas sul / « Catarisme » sens ne poder trobar en lòc. / Li prometèri de li ajudar Mas sul / catarisme sabi pas grand causa. Aqui çò que voldriá Seguy : / 1° Ont se tròba « Histoire de la / croisade des Albigeois » de Belperron o / quicòm d’aquel biais. / 2° Es que los « Cahiers d’études cathares » / pareisson encara, a quna adreça, prètz / de l’abonament / 3° Tota bibliografia que se pòt trobar / sul Catarisme / 4° Melhora edicion dels trobadors / (Antologia). / Que vòls ieu i te coneissi pas / res. Coma Seguy sembla esser un bon / amic de l’I.E.O. pensi que lo caldriá / pas descoratjar. Alara anaria plan se // podiatz de li mandar de prompte / tot çò que sabetz sus aquela question. / Aqui son adreça / M. Seguy Instituteur Trentels / Lot et Garonne230 / Se podètz pas fasètz o me saber / al pus lèu. / Aqui m’arrèsti per d’uèi (caldrià / escriure uèi mas tròbi que uèi tot sec / far « hiatus ».)/ Cars amics vo’n disi pas mai. / Aici fa freg, las pasturas an gelat, / las polas quitan de pondre. Ont es / lo subrereal, dins aquel trabalh. Amistats / un còp de mai. De tot còr. / J. Boudou / Le Mauron par Maleville / P.S. La mia nena a apres per còr lo / conte de la formigueta (De la langue au / pays). Es çò que cal, de contes / aital pels escolans. // 230 J. Seguy foguèt institutor a Trentels entre 1952 e 1956. 70 �[361] [Fuèlha blanca del format grand, carrèus orizontals.] 9- Lo Mauron lo 18 de mai [1953 ? 1954 ?] Car amic. / Non aviái pas legidas las « letras francesas » dempuèi un briu. / Te merceji de ton mandadis e mai de ta parlicada a la radio. / Que vòls me semblava ben que mon libre seriá pas del gost de las / L.F. E ça que là, d’un biais, çò que dis Lacôte es vertat. / S’engana solament en diguent qu’ai tot tirat sus la supersticion. Es / lo sens contra. Aviái escrich un libre « contes de Viaur » ont se / parlava de totas las mascariás, encantaments e sabi pas mai [que raiat] / del païs de Viaur. Dins aqueles contes n’i avià qualqu’unes / qu’eron sus la familha Balssa. Alara Mouly me diguèt : « deurias / metre a part tot ço que parla dels Balssas e ajustar qualques / contes de mai. Auriás aqui un polit libre… » E aital [al raiat] ai fach. / Mas per ieu Balzac èra pus lèu quicòm de secondari. Los / contes de Balssas son demorats contes de Viaur e avant tot / contes de Viaur. E puèi per contar las supersticions i cal / creire un briat. / Oc, dins mon darrièr conte ai volgut cantar l’esper dins lo / temps novèl. Mas tant-ben, e o ai volgut, aquel conte se pot / comprene a la revèrs. Lo lop es tuat mas lo [sor raiat] masc d’un còp / èra avià dich a Balssanon : tant que i aurà de lops e de / masques la tià raça será fòrta. Puèi… tot tròba sa fin. / La profeciá ven de se complir. Tant ben lo vièlh masc / dis : lo vesi pas clar lo temps novèl. Cal aviá rason : / lo masc ? o Jaurès. Jaures que èra la sia darrièra campanha / electorala perqué anava lèu esser tuat. L’internacionala que se // cantava [e raiat] alara que lèu anava tornar començar una guèrra patriotica. / E las [pours raiat] paurs novèlas qu’anavan espelir se las trèvas / partissián. Encara ne sèm aqui. / Los comunistas creson (o fan semblant de creire) que sèm los / mèstres del joc. Mas se per en cas i a de potencias [qu raiat] / misteriosas que menan lo jòc, se la partida nos escapa ? / tot es possible ? / Filosofarai pas mai. Veni d’acabar un libre pichon « La grava / sul camin » que d’un biais vòl respondre al teu « Joan Larsinhac ». / Ça que la es un bocin tròp descosegut, lo meu libre, per valer / lo tieu. Cresi que ambe aquel me farai estarrussar. E lo que / ven – se ai leser -, será una autre afar. Mas caldrià, se / podes que m’ajudèssas. Aquí çò que me caldrià. / 1° Un plan de Breslau de davant guèrra (pas del Wroclaw de uèi) / 2° Una carta (genre 80 000 o 50 000 de la region de Breslau / carta alemanda e pas del temps d’uèi que tot es cambiat / 3° Istòria o notas istoricas sus Breslau, e la Silesia e sus / la glèisa la Sandkirche (N.D. du Sable) (en francés o en alemand) / 4° Nòtas sus la legion dels S.S. Wallons. / 5° Se podes notas sus l’ensenhament occitan en Alemanha (estudis romans) / e libres emplegats…) / Ambe tot aquò voldriài escriure un roman « La crotz de / Tolosa ». Encara l’ai pas començat. Cresi que se vei lo jorn / aurà au mens lo meriti de la curiositat. Te pagarai los fraisses / per las recèrcas que te fau far (se podes.) / Aqui te dirai pas mai. te merceji plan per ton ajuda / per ta parlicada. Eri encorat d’escriure una letra a Lacôte / mas plangi lo temps. Que devenètz en aval ? E lo roman / teu quora s’acaba ? E la familha ? Per tot çò que te / demandi te demandi pas un trabalh manuscrich que n’auriás / per un an mas de libres o de bibliografias. Perdona-me / ma letra que sentis pas ni a sal ni a òli e melhoras amistats. / J. Boudou. // [Papièr de letras del format petit, carrèus orizontals.] 10- Lo Mauron lo 23 de novembre [1953 ? 1954 ?] Car amic. Ai començat aquel article sul / bilenguisme mas aquò serà long e / lo temps me manca. / 71 �Per uèi te demandi de / mandar al pus lèu lo teu libre / « La vida de Joan Larsinhac » a / Mr. John W. Blackburn / 1450 S.E. Lacona / Des Moines 15, Iowa / U.S.A. / Me sauràs dire quand te devi en / tot (fraisses compreses.) / Aquel American fa un pauc coma / [lo teu raiat] l’oncle de Joan Larsinhac. La / sia passion, o lo seu jòc a el es / l’estudi de las lengas romanas. E / me manda de li expediar los melhors // libres de pròsa, en grafia occitana / (perque cresi a tanben un correspondent / provençal). Ai pensat al teu. Ara / se veses d’autres libres me’n podes / donar lo titol que los li mandarai. / Me demanda tanben se i a pas / de libre de pròsa publicats de / romans vielhs de cabalaria en occitan vièlh. / Vòl pas entendre parlar de poesia, res que de pròsa. / Aqui, te disi tot mon grat / e melhoras amistats. / J. Boudou. // [Carteta de vots.] 11- Lo Mauron lo 1-1-1955 Cars amics. Daissatz me vos cridar a / la mòda del nòstre païs : / bona annada, bona santat, / bona santat per totes vautres. / Melhors vòts pels amics. / En esperant que nos tornarem / veire aquest an, en / esperant que quilharetz / quicòm de novèl per las / letras occitanas, de tot / còr, cars amics, un còp / de mai, bona annada. / J. Boudou // [Papièr de letras del format petit, carrèus verticals.] 12- Lo Mauron lo 2-3-1955 Car amic / Ai recebuda la tia letra e lo / memori de Jego. Sul còp i ai / escrich. Mas sens li dire ni òc / ni non. Solament per li dire que / nos mandès qualques textes en son / European, que lo jutjariam suls / peças e mancariái pas de te / comunicar lo meu vejaire, e mai / que li respondriás. / Perqué sabi que los fargaires / de lengas son un pauc coma / los majorals del felibrige, lor cal pas / jamai mancar de respèct. / Ai pas estudiat d’a fons lo / memòri. Mas cresi pas que i aja / res de novèl. La lenga internacionala / es una. Existis déjà, qu’un fum / de mots e de mots son los / meteisses dins totas las lengas. // Es al mot lo mai internacional / que cal donar la preferencia. Totes l/ os fargaires de lengas a quicòm / prèp dison pariu. (Jego pr’aquò / sembla prene basi solament sus las lengas / romanas.) / Mas dejà quna lenga internacionala / que siá se pot legir. I a pas / mai de diferençias entre Esperanto, / Interlingua e Iala qu’entre lo / Provençal mistralenc, l’occitan Salvat / e l’occitan Alibert. / Entre cambiar self per mismo / i a pas mai de differencia que / de cambiar mème per meteis / o strax per illico es pariu que / cambiar viste per aviat. / Lo vocabulari, la gròssa part / del vocabulari demòra lo meteis. / La grafia cambia, las declinasons etc. / Mas los dialectes occitans son ben / un pauc dins lo meteis cas. / Aquel ensag de Jego sembla pas // pus bestia qu’un autre, a condicion / que mon òme crea pas que sa lenga / es la sola lenga internacional possibla. / Mas se cal gardar encara mai / de l’adoracion de l’Esperanto. Tard / o d’ora, la lenga internacionala se va / cristallizar. Benlèu i manca solament / un grand escrivan. Après tot Luther / farguèt ben l’Alemand per tradusir / la Biblia. Mas cal una biblia a / tradusir. / M’arresti que soi las e repapie. / Amistats alara. / 72 �J. Boudou // [Papièr d’escòla del format petit, carrèus grands.] 13- Lo Mauron lo 1er d’abrialh [1955] Car amic. / Veni de recebre un mot de Tolosa coma / que as prepausat que la mia « Grava » / paresquès coma Joan Larsinhac dins la / colleccion « prosa ». / Te disi tot lo meu grat e mai en / principi es oc. Mas benlèu i a quicòm / que va pas. Aquela grava es un libre / un pauc especial fach de peças e de / troces mal apariats, sens cap de plan, / sens desnosament, tot aquò escrich per la / pus gròssa part en 45-46 (avans los / contes del meu ostal.) Puèi, aquel libre / que vendriá dins la colleccion après lo / teu Larsinhac, es tant val dire e de / mai d’un biais lo sens contra de / Larsinhac. La sola causa es que aqueles / dos libres son totes dos un testimoni / sus la meteissa epoca. / Puèi per la grafia, lo vocabulari, // la traduccion en francés (que uèi la cresi / necessaria) tot aquò es pas ric e ric. / Tanben benlèu es tròp engatjar l’I.E.O. / e (sic) portant lo seu nom sus la cobèrta / d’aquel libre. E compti pas encara que / benlèu la politica i se pòt metre. / Aqui çò que te voliái dire. Lo / manescrich deu èsser a Tolosa, ara, que / Salingardes lo i a mandat. Coma coneissaràs. / Tot lo meu grat tanben per las fulhas / de soscripcion, per tas letras a Tolosa. / Ara perdona-me se te disi pas mai / per uèi. Amistats, de tot còr. / J. Boudou // [Papièr de letras del format grand.] 14- Lo Mauron lo 5 de Mai [1955] Car amic / Me perdonaràs se tant ai esperat a respondre / a la tia darrièira letra. Mas ambe los rambalhs del / mestièr lo temps me manca sovent. / Daissa-me te dire un còp de mai lo meu / grat per ta proposicion d’imprimir la mia « grava » dins / la colleccion « obras ». Crei plan car amic que soi estat / tocat. / Per çò que es de la question financièira demandi / pas que l’I.E.O. prengue l’edicion a carga. Demandi / solament de facilitats de pagament de l’Imprimeire, e una / ajuda per la venda [de raiat] per las publicacions de l’I.E.O. / Lo contraròtle de la grafia. Mas benlèu cap / de vautres tres avètz pas leser. Es que aquel contrarotle / se deu far sul manescrich ? o sus las espròvas ? / Es que lo vocabulari sera tot a cambiar ? (Perqué i a de / jos dialectalismes roergats.) / Sabi pas al just a Tolosa ont ne son per / aquel libre, se an començat d’imprimir o non, ni / quora pareisserà. Benlèu m’escriurai (sic) lèu. Me parlavan / dels butletins de soscripcion, e del prètz del libre. / Ara se per en cas convenia pas per la / colleccion obras, seria per un autre còp. Coma / te disi es pas (un libre vertadier biffé) vertadièirament un libre. Quant a la politica // te cal pas creire que soi (qu biffé) cuol-blanc o quicòm / d’aquel biais. Non, es solament aquel retorn del nacionalisme / lo pus reaccionari dempuèi la Liberacion qu’ai pas jamai / poscut digerir. E lo partit que davant guèrra s’apelava / SFIO vòl far rampèu als autres. Non dins aquela / grava parli plan o mal des Russas, o dels Alemands, o / de Franceses quand ne vira, sens partit pres que / totes sèm coma ditz lo provèrbi 73 �roergat « De carn e d’òsses / e de mèrda de bons tròces ». La primièra partida de la / « grava » paresquèt dins Oc, jol titol « Waldenburg », (del temps / del paure Castan231) / Mas te dirai pas mai per uèi. Quora venes / en Roergue ? Tot lo meu grat encara e per tu / e pels teus de tot còr mon amistat. / J. Boudou // [Papièr de letras del format grand, tinta blava.] 15- Lo Mauron lo 23 de mai de 1955 Car amic. / Te sovenes que me mandèras i a qualque temps una / letra del senher Jego de la Reunion que ven de fargar una / lenga auxiliar, l’European. Intrèri en relacions ambe / aquel òme coma o me demandavas. Me mandèt de letras,/ tota una documentacion escricha entieirament en European / e tanben de poèmas seus. Li respondèri ambe / felicitacions e criticas. Mas coma me sentissiái pas / pro capable mandèri la documentacion Jego a M. Carrières / que se’n estrambordèt. E mai es el que la ten aquela / documentacion per l’estudiar encara mai. Uèi ven de / me mandar sas primièiras nòtas sus l’European. / Aquelas notas son destinadas a R. Jego. / Mas coma Jego voldrià subretot qualques mots / de tu te mandi aquelas notas, i ajustaras qualques / mots e mandaràs lo tot a (R. Jego Le Tampon / Ile de la Réunion) / Çò que i a de pus curios dins aquela / lenga es que Jego a tornat inventar l’occitan que / coneis pas perque es Breton. / Tot aquò es una pròva de mai que nòstra / lenga d’oc es a la junta de las lengas latinas / a la junta de la question interlinguistic. / E benlèu avèm aqui una pòrta que / demòra dubèrta per l’avenidor de nòstra lenga. / Benlèu que l’I.E.O. deurià cavar aquela // question interlinguistic. / I aurà del 23 al 30 de julhet una rencontra / internacional a Tours organizada per « li Union Mundial / pro Interlingua » que convida totes los interlinguistas / de totes sistemas e isolats. Benlèu serià interessant / de i portar la votz de l’I.E.O. (quand serià / res que per far coneisser l’occitan que siaguèt la / primièira lenga internacional.) Te mandi aqui lo / prètz dels repaisses a Tours. Demandar notiças / a M. Louis Blot 31 rue des Ursulines Tours / Indre-et-Loire. Benlèu aquò poirià interessar qualqu’un. / A Jego ai dich que tu avias pas gaire / leser per li respondre, çò que es vertat, mas un / mot teu li fariá plaser. / Bon, coma coneisseràs e perdona-me se / te disi pas mai. Amistats a totes. J. Boudou // [Papièr de letras del format grand, tinta negra.] 16- Lo Mauron lo 31 de mai de 1955 Car amic / Ai recebut lo manescrich corregit. E te / disi tot lo meu grat per aquel trabalh que t’ai / donat. Las correccions me convenon. I a u (sic) briu / ça que la que sabiái que calia escriure nosautres / per nautres, vosautres etc… Mas gausavi pas / cambiar la grafia. / Per çò que es de monde. Sabi, sus aquel libre / es una expression que torna sovent, (e d’autras tanben / ça que la) i a de repeticions. Aquò pòt far [un raiat] mondon. / Bon, me perdonaretz se venguèri pas a Tolosa / ièr, ni uèi. Un moment aviái soscat venir. Puèi… / Mas benlèu per l’estagi vendrai. / Ara se per l’edicion de la «Grava » i a / quicòm que ane pas, serai uros solament que / me trobetz l’imprimeire. Ara tanben se aquò / se pòt voldriai los fulhs de soscripcions al pus / lèu per los mandar 231 F. Castan daissèt la direccion de la revista Òc en 1955. 74 �als mèstres d’escòla dins aqueste / mes, que puèi om pòt pas comptar sus las / vacanças que tot aquò partirà. / Bon te dirai pas mai per uèi. Per çò / que es de la Prefacia de Mouly aquò es per tocar / de gents en Roergue (aici i a lo partit Mouly / e lo partit Vaylet un felibre que benlèu ça que la / dempuèi ier es majoral ? a escrich dins sa / vida un opuscul sus l’alh e de cançonetas de circonstancia / n’i a una de celebra sus l’inseminacion artificiala.) / E la « grava » val mai que sia pas tròp compresa. / S’aquò èra pas la question venda en Roergue ont soi / qualque briat conegut occitanizariái tornar, lo meu non : Bodon. / Mas Bodon, degun me coneisseriá pas. / Alara un còp de mai lo meu merces. Bon coratge / per [sic] libre qu’as entrepres sul Maquis e l’Indochina. / Amistats. De tot còr. / J. Boudou. // [Papièr de letras del format petit, tinta blava.] 17- Lo Mauron lo 5 de junh [1955] Car amic. / Tot lo meu grat per çò que / me mandas. / Mas i a pas a anar tant de / prompte. Cresiái que lo libre serià / imprimit a Tolosa que Girard m’avià / mandat un devis tot prèste amb totes / los prètzes. / Se lo trabalh se far (sic) cò de / Subervie cal tornar establir lo devis, / e tot. Alara benlèu prèssa pas de / mandar los butletins que lo libre sortira / en là solament per la davalada. / Ai pr’aquò tot mandat a Subervie / li diguent que se aquo prèssa tire / los butletins, si que non que / espère. / Per çò que es de Tors (lo rencontre / interlinguistic) pensi pas poder i anar. // Ai escric (sic) pr ‘aquò a Carrières. Benlèu / el se decidirà e mai i ai mandat / un butletin interlinguistic. / Me desencusaràs tanben. Escriguèri / a Girard al subjècte d’aqueles butletins / de soscripcion, e benlèu t’a escrich / el tanben. Tot anara pel melhor. / Ai mandat tot a Jego. Li / conselhi d’estudiar l’occitan. Te mandarai / se vòls tota la sia documentacion / sus l’European. / Aqui car amic, de / tot còr tèu. / J. Boudou / P.S. L’abat Salvat consent de / me difusar 1000 butletins de soscripcion / portant la mencion : / Supplement au n° 263 / du Gai Saber. // [Letra picada a la maquina (dobla sus pèl)] 18- Le Mauron le 15 de juin 1955 [à l’IEO] J. BOUDOU / Le Mouron de Maleville / Aveyron / Monsieur le Secrétaire Administratif / Je viens de recevoir votre lettre du 13 juin e je regrette ce malen / tendu. Oui, je vous avais adressé mon manuscrit et vous aviez trouvé un impri / meur et je vous avais donné mon accord pour les prix et le devis. Mais je / croyais qu’il s’agissait d’un imprimeur de Toulouse. / 75 �Lafont m’a écrit que s’est Subervie à Rodez qui doit imprimer l’ouvrage. / Au reçu de la lettre de Lafont j’ai cru que tout était à recommencer : devis, / établissement des bulletins, prix… Et pour aller plus vite j’ai écrit à Suber / vie. / Les prix indiqués par Lafont ne sont qu’un à peu près. Lafont a jugé / d’après l’épaisseur du manuscrit. Aussi comme je croyais que tout était à re / commencer je demandais conseil à Subervie. / Mais il est évident que puisque j’avais mal compris, et que déjà tout / était au point ce sont vos premières conditions que j’accepte. Seulement comme / je croyais tout cela caduc j’ai jeté cette lettre où vous indiquiez les devis / et les prix. Je me rappelle seulement 280 Frs en souscription. C’est ce prix / qui est valable puisque on avait tout étudié. / Les exemplaires de luxe : Lafont me dit que c’est rentable seulement / j’hésite. N’y aurait-il pas moyen d’indiquer à l’imprimeur le nombre d’exem / plaires de luxe après la souscription, suivant les commandes. Comme convenu / le tirage serait en 1000 exemplaires. Seulement s’il y avait par exemple / 25 ou 30 souscripteurs pour le luxe on tirerait 25 exemplaires à part et il / resterait 975 exemplaires ordinaires. / Il resterait d’ailleurs à fixer le prix des exemplaires de luxe. / Je n’ai aucune idée. / Maintenant si le livre doit être imprimé très tard peut-être pour / rait-on attendre après les vacances pour l’envoi du bulletin. / etc…………………………/ Boudou // [Papièr de letras del format petit, carrèus verticals, tinta blava.] 19- Lo Mauron lo 25 de junh [1955] Car amic / Te torni escriure e benlèu as / pas leser. Aqui de que ne vira. / Te sovenes que te diguèri que dins / un mes se tendriá a Tors un / congres interlinguistic e que benlèu / seriá bon que l’I.E.O. i siaguès representat. / Mas ni Carrières ni ieu per / augan aviam pas calculat de i anar. / Mas alara poiriam mandar una comunicacion. / Aqui lo projècte de comunicacion / establit per Carrières. Se podiás / caldriá veire se aquò pòt anar. / Ieu me sembla que Carrières ditz / un pauc çò que cal dire. / Un punt benlèu pr‘aquò que // se poiriá discutir es l’opinion de /Carrières sus Jego. Ditz que / « Jego applique ces règles (de wahl et / de I.A.L.A.) avec une rigueur accrue. »/ Ieu me sembla (« pus le » biffé) puslèu / que Jego cerca pas una regularisacion / completa, que preferis a la « rigor » / dels « Interlingues » un torn, un biais / pus tradicional (conservacion de la / conjugason, del genre, etc…)/ L’essencial me sembla, es de / pas prene partit encara, es trop / lèu. Ne sèm encara al periode / felibrenc de las lengas internacionalas. / Manca un vertadier Institut d’Estudes Interlinguistics. / Coma coneisseràs. Aquela comunica / cion serià per mandar a Roux / a Orbi (D.S) / Te disi pas mai per uèi. / Amistats. / J. Boudou // [Papier de letras del format grand.] 20- Lo Mauron lo 28 d’agost de 1955 Car amic / Quatre mots per te dire que vendrai pas / augan a l’estatge pedagogic, çò que regreti plan ça-que-la. / 76 �Veni de passar mèstre itinerant agricòl e soi nommat / coma primièr pòste a Sant Laurens d’Olt un païs / a mai de 120 km d’aici sus las partisons de la Lausèra. / E tot aquela mesada aquò m’a fach de rambals a / n’acabar pas. Ni mai encara amb las novèlas lèis / sabi pas consi s’acabarà. / E dire que dempuèi Montpelhier l’an passat / ai pas escrich a degun que comptavi tornar veire los / amics augan. Lagarda, Bec, Roqueta, Chabbert e los autres. / Me desencusaràs, e subre tot diras a Lagarda que / me perdone se soi estat tant pigre. Li diràs tanben / que per corrigir lo concors li ajudarai, se vòl. / Entrò lo 15 (« d’aqueste mes » biffé) de setembre serai / encara al Mauron e puèi cap a Sant-Laurens / en montanha. (Quicòm de bon de Sant Laurens / se pòt anar pel tren a Seta e Montpelher.) / « La grava » ai tornat veire las espròvas. / Alara car amic perdona me. Per totes vosautres / las nòstras amistats. De tot còr. / J. Boudou // [Papièr de letras del format grand. Anotacions chifradas de Lafont en marge (multiplicacion del nombre de soscripcions pel montant de caduna : 239 x 35 = 73650.] 21- Sant Laurens d’Olt lo 6 d’octobre de 1955 Car amic. / Cal ben pr’aquò que te dòne mon adreça nòva : / J. Boudou Instituteur agricole. St Laurent d’Olt Aveyron. / Encara soi tot novèl dins lo païs e lo leser me / manca. Trigòssi de-çà de-là per « prener contacte ». Soi al / ras de Lausera sus la riba d’Olt. Es un polit païs ça que / la quand plòu pas : la val, las còstas, los causses, las montanhas, / un resumit del Roergue tot. / Se lo còr te’n ditz veni nos veire, voli dire que / venguetz totes. / Per çò que es de la « Grava », compreni ben, e mai ieu / soi content mas ai los soscriveires que braman. N’ai solament / 239. Sabi pas se n’i a que an mandat a l’I.E.O. / La revirada en francés la faguèri tornar passar per un amic. Ne / cambièri de tròces mas gausèri pas tot cambiar. / Car amic te disi pas mai. Tot lo meu per / tu e la tia dona. Amistosament a totes. / J. Boudou. // [Papièr de letras del format grand, carrèus verticals, tinta blava.] 22- Sant-Laurens lo 16-11-1955 Car amic / Te mandi per meteis corrièr las secondas / espròvas de la « Grava ». Ai tornat passar aquò. Benlèu / encara demòran de dècas. / Subervie es en retard per l’en causa de las eleccions / de la Seguritat. E lo serà tornar se nòstres deputats / nos fan votar en decembre. Per anar plan caldriá que / lo libre poguès sortir davant la campanha electorala que / i aura un grand çagan. / Sabi pas çò que i a de decidit pel tiratge mas ai / solament aici 30 soscripcions de luxe, lo demai es de / l’ordinari. Caldriá saber quantes d’eisemplaris de luxe / qual [sic] sortir. [çò que seguís es enquadrat sus la fuèlha, fins a la fin de la tièra] Coma servici de Premsa en Roergue i a los / tres jornals regionals : / Midi Libre, Depêche, Patriote / Un quotidian avaironés : Le Rouergue Républicain, / boulevard d’Estourmel Rodez Un jornal setmanari : Le Rouergat : J. Monteillet, / rue Teulier. Rodez / Le Rouergue amicaliste : P. Loubière, boulevard d’Estourmel / à Rodez / Revue du Rouergue Place de la Cité Rodez / Entretiens sur les Lettres et les Arts : Subervie Rodez // 77 �Consi te dire mai. Ai pas mandat a / Subervie la lista de mas òbras perque sabi pas / al just consi portar. Aqui las te disi e / las metras a ton idèa : / Contes del meu ostal. Salingardes Villefranche / de Rouergue 1951 / Contes dels Balssas Salingardes Villefranche / de Rouergue 1955 / Pour paraître prochainement La Cançon del païs / (poèmes) Carrère Rodez. / En préparation : Contes de Viaur / La crotz de Tolosa (roman) / Aqui cars amics amb tot lo meu / grat. De tot còr. / J. Boudou Instituteur I.A. / St Laurent d’Olt / Aveyron // [Papièr de letras del format petit, carrèus orizontals, tinta blava.] 23- St Laurens lo 29-11-55 Car amic, / Aqui que te torni copar / lo cap. Benlèu que dins la mia / darrièira letra estipulèri pas tot coma/ cal. Mas de l’I.E.O. a Tolosa / veni de recebre un oremus a res i comprene. / Oc soi totjorn d’acordi per / un tiratge a 1000 eisemplaris entre tot. / Es solament pels eisemplaris de / luxe que sabi pas quantes ne far / tirar qu’ai 30 soscriveires per aqueles / eisemplaris de luxe. Sabi pas quantes / d’aqueles eisemplaris de luxe es estat / entendut amb Subervie. / Ai escrich tot ara a Tolosa per / dire de que ne virava. Pensi que / tot se pòt arrengar. / Voldriai pas que tot aquò retardès / la publicacion del libre que ai los / soscriveires que començan de bramar e / sabi pas consi los far calar. // Bon e ara te merceji per tot lo / trabalh que vos doni, e per las / correccions. / Pel moment ai un trabalh fòl / a ne perdre lo cap. / Alara de tot còr per totes / vosautres las mias amistats. / J. Boudou. // [Papièr de letras del format grand, carrèus verticals, tinta blava.] 24 - St Laurens lo 13 de setembre [1956] Car amic, / Óc, soi ben tornat a St Laurens, qu’a la / darrièra minuta lo viatge a Someire se poguèt pas / far. Pr’aquò seriai estat content de tornar veire / Someire e lo païs del Vidorle. Mas aquò es un / autre afar. / Ier paguèri a Subervie 92.000 F. Pel / restant veirem. Sabi pro que lo libre a 600 F / es car, mas los libraris me tenon 1/3 per eles / e cal aver 400 F de net per eisemplari per se’n / tirar. / L’I.E.O. a pas a se pressar de me reglar, / perqué ieu i devi tanben d’abonaments a las revistas / mas seriái content d’aver lo compte just, per saber / ont ne sèm, aital poiriái crompar los libres pareguts. / E ara parlatz ben de me far davalar / a Nimes mas parlatz pas brica de montar / aicí. I a lo tren (50% de reduccion, un cadun / i a drech). Te senhali que a St Laurens i a / una maison familiala de repaus que trabalha subretot / l’ivern mas que dins las epocas cròias seriá / contenta de nos aculhir per una amassada. / Seriá una causa d’estudiar. Una amassada // a St Laurens. St Laurens es pas un païs perdut / qu’es sus la granda linhe del tren e sul camin / grand de Tolosa a Lion. E benlèu qu’una / amassada aicí ajudariá per la propaganda en / Roergue, e Gavaudan. I a de curiosetats / aicí tanben e las bonas majofas a la / sason. / 78 �E puèi sens parlar d’amassada perque / vendriatz pas en familha. Encara i a / de frucha e de mosselons e de trochas a-z- / Olt. Coma coneisseretz. Sens parlar del / formatge lo blau que se far dins las baumas. / Alara te’n disi pas mai per uèi e a / totes vosautres las nòstras amistats, de tot còr. / J. Boudou // [Papièr de quasern de ressòrts del format petit.] 25- St Laurens lo 16-3-1957 Car amic, / La tia letra m’arribèt ièr mas èri / en campanha e te pòdi respondre solament / uèi matin. Sabi pas se ton anglés sera / content. Se aquel brave òme avià / escrich pus lèu e que agessi agut una / quinzenada de jorns i auriài pogut / adobar quicòm. Ara serià una familha / de borià que i aurià trobada. Mas sèm / al 16 jà. / - A St Laurens l’ostal de la Seguritat / es dubert solament pels sojorns individuals / l’estiu al mes de mai. L’ivern cal un grop. / - Mas se vol venir me cargui de / li trobar una alberga o una cambra / co d’una femna veusa. E coma St Laurens / es un païs desoccitazat (sic) en causa dels « Estivants » // lo podi menar a Canet d’Olt « 7 km d’aici » / que i a una autra femna veusa. Tant / que sera aici, se vòl venir me cargarai de / lo passejar quand aurai leser. / Mas es de planher qu’aga pas escrich / pus luènh (sic). I a de gens que coneissi / e coma cal mas es pas aqui lo cotèl sul / còl que se fan d’afars. / La despensa a St Laurens es de 700 à / 1100 F per jorn coma se manja e se beu. / Te disi pas mai. Mas se ton / òme vol venir que me passe un / mot. I a lo tren, l’anarai esperar / se me ditz l’ora. / De tot còr e las nòstras / amistats a l’ostalada. / J. Boudou / P.S. La mia femna ditz que se aquel angles / avia pas tròp marrida mina e que se contentèsse / de çò que se manja aici benlèu lo fariam manjar / a l’ostal, mas per jaire podem pas, anarià amb la veusa. // [Papièr de letras del format petit, carrèus verticals, tinta blava.] 26- St Laurenç lo 15 de julh [1957] Car amic, / - Ai ben recebuda la tia / letra e tornam èsser al meteis / punt que l’an passat. / Ni mai ieu sabi pas consi / far. / Mos autres libres siaguèron / imprimits totes tirats en 1000 / eisemplaris sens cap d’ajuda / de degun. Mas jamai aviai / pas agut un devis bufèc al / despart. (Sabes pro consi anèt / aquò per la Grava.) / Al despart aviai 279 soscripcions / sens comptar qualquas autras que / venguèron puèi. Mas per totas / lo prètz èra comptat a 300. / E mai encara vesi que / l’I.E.O. m’a vendu 20 libres a 300.F / Sabi pas quantes de libres / demoran cò de Subervie. / Serià bon d’o saber. En 500 / o en 1000 amb un falz despart ne / seriam al meteis sicut perque i a / pas una forta diferencia de prètz (1000 o 500) e / d’aquesta ora auriam tot vendut e / auriam pas pagat. E l’an passat / aviai comptat que demoravan pas / pro libres per pagar çò que se deu. / Çò que compti faire o sabi / pas. Que volètz que fague ? / Vòli pas metre l’I.E.O. a las / 79 �- escanas mas es pr’aquò per / l’encausa de l’I.E.O. que ne soi / ont ne soi. / Ieu aguèri tòrt en primièr / de venir pas a Tolosa quand / se parlèt de l’impression del / meu libre. Auriai sagut çò / que ne virava. E dire que / sabiai pas solament que lo / libre seriá imprimit a Rodès. / Tornar far una soscripcion / per vendre ço que demòra es / a estudiar. Mas benlèu es pas ara / la sason. / Subervie l’anarai veire mas / pas aquesta setmana que podi / pas. Mas que voletz al just / de ieu, que pague tot aquò ? / Cada còp que vendi de libres pagui. / L’I.E.O. m’a 100 libres. De / libraris me n’an tanben. Que / sia çò que sià. Es l’an passat qu’auriá / calgut decidir de quicòm e / totjorn daissam trigossar. / Aquel libre coma la grava / jamai aviai agudas tant de / soscripcions. Al despart eri / content. / Alara torna me escruire per / me dire çò que pensas de tot aquò, / çò que me cal dire a Subervie, sabi pro qu’es pas un ogre mas / vòl pas manjar d’argent e tanben / çò que pòt far l’I.E.O. per / m’ajudar per que a dire las / causas coma son l’I.E.O. m’a / pus lèu menat a las enganas. / Se al despart m’aviatz dich : / « Ton libre sera imprimit cò de / Subervie, vai lo veire, enten te / amb el … ». Mas siaguèt pas aital. / Al despart cresiài ieu que lo libre / seriá imprimit a Tolosa ! / Repapie dins aquela letra e / i a de que repapiar. Mas cal estudiar / çò que se pòt far. Que cal far ? / Aquí car amic clavi ma / letra e amistats a totes. Te torni / la factura de Subervie que n’ai un doble. / Alara esperi te tornar legir / e perdona me de te copar lo cap. J. Boudou [signatura illegibla] P.S. / Autra causa : Coma anavi / claure ma letra vieni de me / mainar qu’ai perduda la / plega tia ont èra l’adreça. / Escrivi a Nimes. // [Papièr de letras del format grand, carrèus orizontals, tinta blava.] 27- St Laurenç lo 3 de novembre 1957 Mon car amic, / Oc, Mouly m’aviá pregat de / t’escriure e ai talament esperat / que ara la tiá letra m’arriba. / Aqui al just de que ne vira. / Es pas question, cresi pas, d’una / societat d’edicions. Es solament / lo conselh general de l’Avairon que / vòl votar una subvencion per / aparar la lenga d’Oc, mas aquela / subvencion cal que siá pagada / a una societat reconeguda « d’utilité / publique » mas una societat de / Roergue. / La creacion d’una seccion de / Roergue de l’I.E.O. es una / solucion. / Mas coma pertot i a d’enganas. / Mouly avia creat amb son / amic Seguret lo « Grelh Roergat » // que entre las doas guèrras / coneguèt en Roergue un (sic) popularitat / e un grand espandiment. L’armanac / Roergat se tirèt entrò a 10.000 eisemplaris. / L’estela de Besson jogava de / peças (coma las del colonèl Marquion : / es aqui ont Carles Mouly faguèt las / sias primièiras armas.) / Mas en 1938 tot aquò siaguèt / netejat e s’acabèt a Rodes al / tribunal. Sabi pas al just / cal (sic) aviá tòrt o drech / mas sabi que aqui chimpèron / Miramont, Bossac e Azema. / Aqueles dos èran per sostener / Miramont que alara era / establit a Vilafranca. / Aici los òmes avèm lo / cap dur e dempuèi res res / pòt pas se tornar levar. / L’armanac Roergat tornarà / pas jamai pareisser. E / sabi pas al just çò que se pòt far. // Mouly e Bousquet de las Archius / son pas d’acòrdi d’acòrdi. / E lo conselh general de l’Avairon / remira (los uèlhs barrats) Peyrot, / Bessou, Fabié. Sabi pas se / metra pas qualqua condicion a / la sia subvencion. / 80 �Mas serià pas una rason / per far pas quicòm. A Rodes / serià lo melhor, que Mouly es / luènh de Milhau. / Mas se Milhau t’agrada / mai ? O St Geniès d’Òlt, / perque pas O St Geniès d’Òlt ? / Coma coneisseràs e te / tornarai escriure. Es que as / escrich a Mouly ? / Vesi segond lo plan Mouly / – Mouly – Montillet (salvatenc) Girard / (salvatenc) Bou (professor d’escola liura) / Combettes (professor E.N. salvatenc) / benlèu Bousquet. Es que i a / d’abonats a Oc o Occitania // en Roergue ? Es que Ramadièr // es tocat ?/ Ramadièr es una autoritat / aici es conselhier general. / I a tanben Combas de Patris / e autres barons o quarros de / la Societat de las letras. / Un estudi sus Mouly, veirai / E ara pels teus e per tu / de tot còr ton amic. / J. Boudou // B - Nimes, lo 5 de novembre /1957/ Mon car Joan, Crese que podèm faire de bòn trabalh. Mai faudrà doblidar totis aqueli garguilhs passats entre Molin e Boussac, entre Boussac e Salvat, etc. Tot aquò es d’istòria anciana que nos enfecta. Parier faudriá que i aga ges d’interdich de Molin sus Bosquet. Bosquet es estat fins ara un bòn amic de l’I.E.O. : anam pas lo macar en lo quitant defòra çò que fasèm ! Ieu vòle bèn montar a Rodès (fin finala es lo mai aisit, e fau s’acamapr dins la capitala de Roergue), mai pèr recampar toti li bòni volontats d’Avairon que se pòdon recuperar. La formula melhora es la que dises : una seccion d’Avairon de l’I.E.O. Ai d’estatuts que serviguèron pèr Gard e que i a que de cambiar Gard en Avairon. Se podèm aver de sòus pèr editar, ieu prepausariáu primier una antologia de Contaires de Roergue de Besson a Bodon. Podriá èstre lo primier volum d’una colleccion de tèxtes de l’I.E.O., que cada volum seriá mai ò mens pagat pèr d’entitats localas. Lo volum, s’es bèn fach, pòt servir dins tota Occitània. D’aqueu biais lo Consèu Generau auriá afaire a una òbra sintetica, e mai ò mens pedagogica. Mai aquò’s rèn qu’una idèa que me vèn. De mai faudriá convidar quauqu’un de la seccion pedagogica de l’I.E.O. que non foguèsse roergat, pèr exèmple R. Seguin. Amistats a vosautres. R. Lafont [Papièr de letras del format petit, carrèus orizontals, tinta blava] 28- St Laurenç lo 26-4-1958 Car amic, / Me perdonaràs mas pòdi pas / brica venir a Montsegur ni a / Tarascon ongan. Aquò sera per l’an que ven. / Ara se volètz vos escriurai / aquel rapport e lo mandara. / Una autra idèa. I a Enric / Mouly que es retirat e que / a de leser. Soi solide que se / lo convidavets el, vendriá. / Es estat regent tota sa vida / e s’es presentat a las eleccions muni- / cipals sens poder capitar. / Vos diriá ben probable quicòm / sus aquel sicut. E mai serà content de venir a Montsegur. / En tot cas vau estudiar / aquelas causas. / Que te dirai mai, car amic, / lo emps passa e lo leser / me manca per escriure çò // que voldrái. / Sabi pas al just quora / poirai escriure. Es atal. / E per ara te disi pas / mai. E a tota l’ostalada / las nòstras amistats. / J. Boudou / 81 �P.S. Es que a la mar / pas luènh de Nimes coneisserias / pas de membres a logar per / un mes, e a qunas condicions. / Ongan se aquò ne virava / vendriam passar qualque / temps. Mercés. // [Papièr de letras del format petit, estilo blau.Dins lo caire superior d’esquèrra, de galís, apondon en negre de la man de Lafont] : 1- automat 2- toril – jaca 3- lhabravan 4- rebussèt - prompte [raiat o soslinhat] 5- escriuguèri [raiat)] M [ soslinat] Complibat 6- sosquèri (saber) [raiat] 29- St Laurenç lo 26 de decembre de 1958 Cars amics / N’i a un brave briu que / [vous raiat] vos ai pas escrich. Ni mai / que venguèri pas a Uzés. Mas que / voletz tot se passèt pas coma volguèri augan. / Donc [te raiat] vos mandi aqui un libre / que trigossavi coma una pèira e / que en primièr me deviái / d’acabar. / Ne pensaretz çò que voldretz / perque de tot se pòt pensar / quicòm. Cresi pas qu’agrade / a grand monde. Veiretz aquò en / legiguent. / Pels archius de l’avenidor / pr’aquò quand dins cent ans / d’aici aquel libre s’estudiarà // es bon que vos done qualques / indicas. / - Totes los personatges d’aquel / libre sonque un son vertadiérs / e parli d’eles amb lor nom. / Es solament aquel que ne disi / pas lo nom qu’a pas jamai existit. / - Tot ço que se passa dins / aquel libre s’es passat vertadièi / rament dins los païses que / disi. I a solament la part de / l’òrt del paradís que los / eveniments son transpausats. / - Joseta Deltorn. Aqui per / des rasons de morala ai cambiat / lo nom. S’apélava e s’apèla / encara Joseta Poget (Pouget) / d’un païs que se ditz lo Torn / per St Laurenç d’Olt. Es bon / de saber qu’es una escolana / mia que l’an passat ganhet / lo prèmi primier del salnitre / del Chili. Pel moment se tròba // prens d’una quinzena de personas / e lo gendarma Muchembled / procedìs a l’enquista d’usatge / dins aqueles passes. / Pel moment ai una autra escolana / que se ditz vertadieirament / Joseta Deltorn. Mas aqui / i a res a veire. Lo roman / era començat. Pensavi pas ongan / aver vertadieirament coma escolana / una vertadièira Joseta Deltorn. / - Lo negat de la font de Nimes lo / vegèri vertadièirament se negar / quand tornavi de la Santa Estela / de 1954. Verifica consi l’afar se / passet. / - Los testimonis de Jehovah ne / doni un pauc la teologia vertadièira. / - Lo Crist de Montfavet : ara / ven de presicar que lo francés / serà la sola lenga viva. / - Joan apostol presica a / Maruejols. // Pel catarisme : I a mai d’un/ catarisme. D’unes Catares / fasian la diferencia entre / Jehovah (lo Dius passadis) e / Satan (la sèrp del mal). / Dins l’ort del paradis demorava / Dieus. / Alara aquel libre lo vòli / publicar ieu tot sol per pas / copar lo morre a l’I.E.O. / Sera çò que serà. Mas / se avetz lo temps entre totes / dos es que poiriatz pas me / corregir qualque pauc lo / text occitan, e la revirada / francesa. / N’i a un brave briu qu’ai / pas publicat res. E se publiqui / pas res pòdi pas contunhar. / Alara cars amics / bona annada e prenguetz / pas trop al serios la Santa Estela. / De tot còr a totes. / J. Boudou. // 82 �[Papièr de letras del format petit, carrèus orizontals. Estilo blau, cada pagina numerotada 1/, 2/ …] 30- Sant Laurenç lo 7 de genièr de 1959 Car amic / Jamai de la vida, cresi, t’aviái / pas tant escrich. / Bòn, çò que me dises aquí / se poiriá far per la santa estèla. / Un edicion en Oc amb / jos titols franceses e americans. / Quand disi jos titols es un / biais de parlar per que aquò / seriá escrich segon la dispausicion / que m’as estipulada. / Mas aqui i a quicòm / que va pas. Aqueles jos-titols / los caldriá escriure e ieu n’ai / pas lo leser ni lo biais. E puèi / per l’american i coneissi gaire e / caldriá ça-que-la que los / jos titols per esser pus umoristics / foguèsson escriches per un autre que ieu. / Alara benlèu que tu poiriàs / los m’adobar. As los quaserns // encara. Capitol per capitol / poirias estudiar la causa. / Aital escriurian : / La Santa Estèla del Centenari / de Joan Boudou / Jos-titols franceses de R. Lafont / americans de A.P. Lafont / E lo libre serià nòstre libre. / Per las finanças las preni ieu / a cargar. / E se per en cas i a de / demai (de profiech parli) veiriam / de nos entendre. / Que ne creses. / Ieu me sentissi pas lo vam / ni l’esperit que cal per / aqueles jos-titols. / Se sias d’accòrdi te demandi / solament de pas tròp far / pr’aquò de jostitols aguts / contra Enric Molin qu’es // el lo meu mèstre en Oc. / Autra causa. Vòli mandar / un butletin de soscripcion als felibres / per los amusar un pauc. / Solament se sias d’acòrdi / per collaurar (sic) amb ieu seria / de metre sus aquel butletin / de soscripcion que mos òmes / se dobtarian de quicòm. / Cresi pas que los jostitols / alongan gaire lo text. Alara / l’edicion ordinaria los poirià / tener. / Per la revirada francesa / pr’aquò i a qu’a la perdre / pas. Pus tard la vòli / metre pr’aquò dins lo reculh / de mas òbras completas que / pareissera un jorn sus papier Biblia. / Perdona me se te còpi / lo cap. Benlèu qu’as pas // leser. Mas vesi pas degun / pus per aqueles jostitols. / Se sias d’acordi me tornes pas / mandar los quaserns tant qu’as / pas fach. / Dins aquel novèl biais vertat / es que lo discors sus Mistral e / las paginadas suls catares son / tròp longs. Ieu aviài mes aquò /aquí per assabentar mos legeires, / per los documentar. / Mes faràs saber quicòm. / D’aquel biais veirem. / Veni de començar « l’òme / que èri, ieu » - l’istòria « science-fiction » / de cambiament de sex. Un òme que / suspren sa femna dins los braces d’un autre. Alara empeuta lo [cap raiat] / cervèl del calinhaire dins lo cap / de la femna apres aver descervelada / la femna. Lo calinhaire es contat coma / mort mas es vengut òme dins un còs de / femna. Aquò menarà sabi pas ont. / Ier te mandèri la responsa // al questionari. L’escriuguèri a la / lèsta. Benlèu es pas aquò que / voliás. Se va pas, fai o me / saber. / Per la cigala a reaccion / dubrirai una soscripcion. Un / moment aviai pensat de metre / en covèrta del libre totes / mos titols : J. Boudou / mèstre en gai saber / correspondent de la proteccion de / vegetals (1) / membre de la Societat dels Amics del / Roergue bas / de la societat de las Letras / e Arts de l’Avairon. / Medalhat d’aram del / recensament general Agricola / 83 �Laureat dels Jocs florals / etc…/ (1) Es vertat // Mas te còpi lo cap amb mon / oremus. / E te daissi per ieu (sic) / que deman tuam lo pòrc. / Plan coralament. / J. Boudou // [Papièr de letras del format petit. Estilo blau] 31- Sant Laurenç lo 2-2-1959 Car amic / Veni de recebre la tia letra e / te disi tot lo meu grat. / Complibat : aqui se discutis / dempuèi un briu. Perbosc parlava / de Camp olivat (quicòm coma lo / camp de las olivas). Mas los olius / n’i a pas a Complibat. / D’autres dison que libat vòl / dire aisagat (irrigué) e seriá / Camplibat (mas en Roergue / am ven òm. La prononciacion es / Comp-libat. / Valóia : es sola la Val / d’Òlt aicí que se ditz Valòia / e los omes del païs los Valochins. / Dins los autres païses se ditz / Val o riba o ribièira. / A la Santa Estèla i eri. D’aquel // temps Mistral232 èra capolier e non / pas Rostaing. / La batesta entre Felibres / e Montfavetistas se passèt pas. / Aqui es ieu que la pensèri. / Molin es al fial de tot. / Le gendarma Muchembled : cambiarrai / lo nom : Moscableda o quicòm / aital. / Se pòt metre un avertiment / que tot aquò es estat vist per un / fat. / L’edicion : n’aviái parlat a / Subervie. / La revirada francesa : se dependiá / solament de ieu me’n passariái mas / en Roergue totes mos compraires de / libres la volon. / Lo discors de [Mistral biffé] Molin / sus Mistral e lo raconte sul / catarisme : me poirias indicar / çò que reganha lo mai e tornarai / veire aquò. // Pr’aquò ne cal daissar un pauc / per assabentar los legeires sus aquelas / doas questions. En Roergue degun / sap pas res de Mistral e pas / grand causa del Catarisme. / Creses que Subervie pòt far / l’afar ? Amb el sabi pas. / Per la coverta oc. Mas pel / text vesi pas consi far. / Se podias me far un plan per / una o dos paginas. / E ara lo libre serà çò que / serà. Comprenes ne vòli començar / un autre que serà pus a fons / « science fiction » o benlèu / encara pus diables. / Soi aqui entre : l’espital de / Sant Genieis o un autre que / ne cèrqui lo titol : una istòria / de cambiament de sex. / Aqui donc. Per anar plan / caldriá que la Santa Estela // pareguès al pus lèu. Aital poiriai / demandar a Moly (sic) de prepausar / coma Majoral, l’an que ven. / Cresi tanben qu’amb un titol / pariu los felibres me compraran lo / libre. E pr’aquò aquel libre es dedicat / a la memòria de D. Saurat. / Encara tot lo meu grat car / amic e a tota l’ostalada de / tot còr. / J. Boudou. // 232 Frederic Mistral, lo nebot. 84 �[Las paginas son notadas dins lo caire superior drech : 1, 3, 5 o esquèrra : 2, 4.] [Fulha blanca del format grand. Estilo roge. En testa, a esquèrra, de galís :] J. Boudou / St Laurent d’Olt / Aveyron 32- Sant Laurenç lo 30-10-1960 Cars amics. / Probable que me cresètz mòrt o quicòm / d’aquel biais. Que volètz lo temps passa / e jamai avèm pas lo temps. / Veni pr’aquò de recebre las espròvas de / la Santa Estèla e las ai tornadas passar amb / las tias correccions. Solament per la / cobèrta o tampa caliá una fòto de / quicòm en rapòrt amb la Santa Estèla / Avinhon o Nimes benlèu : la Font. / Se trobavetz quicòm en aval per aquò / far caldriá que me’n mandessetz un / eisemplari al pus lèu que Subervie s’es / delargat d’un còp e vòl tot imprimir. / Pels butletins de soscripcion es el que se’n / va trachar. Se per en cas avètz qualquas / adreças per ne mandar avetz qu’a las // m’adreçar. / A part aquò sabi pas mai. Poguèri pas / venir a Vilafranca. Cresi que tot se / passèt plan. / Me soi trachat que publicavi res que / de pròsa e alara ai escrich de vèrses. Sabi / que sus aquel sicut i a fòrt a dire. Mas me vòli / pagar l’enveja de publicar aquel « Libre pel meu amic » / que ne soi al poema XI (amb una traduccion / en Interlingue). Bòn, mas ne sèm pas aqui. / Per ara recebi tot còp de letras de Fontan / de Nimes que ditz que totes sem de / colhons e qu’en primier cal aderir al / P.N.O. Dire que qualqu’un escriviá dins / Oc que i podiá pas aver de nacionalistas / occitans. Pareis qu’aquel P.N.O. s’es / engulhat pertot, benlèu a Nimes e que al / pus lèu nos cal prene posicion. / Alara en comptant sus aquela / foto a totes vosautres nòstras amistats. / J. Boudou. // [Papièr del format petit, carrèus verticals.Tinta negra] 33 - St Laurenç lo 11-1-1961 Car amic, / Veni de recebre la tia letra. Te / disi tot lo nòstre grat per / aqueles vots de Bona annada e / te mandi los meus. Perdona / me ça que la se tant ai esperat. / Mas sabes soi pus lèu dins / una passa de rambalhs que n’acaban pas. / La Santa Estela sabi pas / solament quand se vend, que / me’n soi pas trachat. En / soscripcion èra 600 F. Subervie / sabi que parlava de quicòm de / mai en librariá, benlèu 100 F / de mai. Per o saber al just / es amb el que caldriá discutir. / Pensi que l’I.E.O. poirà lo // vendre. Subervie parlava / de daissar quicòm coma 33% / als vendeires. Mas se vòstra mòda / es 40% pensi que se poirà / far. N’avètz qu’a demandar / los libres a Subervie. / Sul prètz de venda des libres / retendrez mon abonament a Oc / et Occitania e los quaserns et / la cotizacion. / Sabi aquel libre, Subervie / lo volguèt imprimir aital / que disia que se podiá pas / imprimir autrament. Que / ne serà d’aquel libre sabi pas. / Me’n soi pas trachat. Sabi pas / çò que serà. / Venem d’aver una filha de / mai que se ditz Nadina. / E pas mai car amic e / de tot còr. / J. Boudou // 85 �C - Nimes, lo 15 de genièr de 1962 Cars amics (Lagarda, Seguin, Boudou) – Ajustat de la man de Bodon : Arièja, per Lagarda, e Òlt e Garona, per Segui. En vesent la premsa de uei, me sèmbla que nos sarram d’una escasènça occitana importanta. Vese anonciada pèr dimenge que vèn l’acampada a Rodès di regions occitanas sotadesvolopadas. A mon idèa es indispensable que i foguessiam presènts : Per estudiar la situacion sus plaça, estènt que li causas vistas pèr la premsa son pas coma podèm li vèire, e pèr prene de contactes d’individus que podèm rescontrar. Pèr ensajar de plaçar s’es possible, e amb fòrça prudéncia, una intervencion benlèu un pauc romantica pèr ara sus la lenga dau païs, e son implicacion dins la situacion economica. Pèr menajar antau l’avenir, collaboracion ò desgatjament segon l’analisi que podrem faire. Ieu m’agradariá de i anar. Mai ai ja promés ma preséncia en Arle dimenge. En mai me vese pas faire 500 qm dins la jornada amb una autò que malauteja. Adonc vos demande se volètz i anar. D’autre latz amariáu me mostrar un pauc pus tard se n’es de besonh. Ai una fisença totala en vosautres tres. D’autre costat benlèu que faudriá avisar quauqui collègas : Lafon (nòta de Bodon : de Vilafranca); Mouly; Dupuy (vese que Gèrs es dins la dança) e Bousquet... Es possible que lo viatge siá un pauc decebènt. Mai pòt pas èstre van. E se siàm pas presènts au primier acamp d’aquela sòrta, après serà tròp tard. Còmpte sus vosautres. Amistats fidèlas. R. Lafont [En naut a esquèrra entre croquets :] Jean Boudou. [En bas a esquèrra de la man de Lafont :] 35 x 5 = 175000 34 – [1962] Car amic / Perdona me se ai pas respondut a res de tot / çò que m’as escrich. Soi pas contra, mas lo temps / m’a mancat ongan. / Voliái tanben acabar aquel libre que te mandi / aquí. / Se as un moment lo me podes tornar veire / que encara soi pas a biais. / Çò que val lo libre es un autre afar. / Ni mai ieu te pòdi pas dire grand causa. / Se val la pena de publicar cercarai de far / una traduccion francesa. / Per ara te disi pas mai. / De tot còr a totes/ J. Boudou // 86 �[. Formulari d’assegurança agricòla] Caisse locale de ... / Risque (1) Incendie – Accidents – Grêle – Bétail / Ne traiter qu’une affaire par feuille / [Lo tot raiat] Monsieur le Directeur [raiat] 35 - A St Laurenç le 15 de junh. [62] Car amic / Ai ben recebuda la tia bona / letra. / Benlèu que lo libre es pas / de la mena d’aqueles que cal / per aquel prèmi. / Autra causa ai legit me sembla / que per aquel prèmi cal 200 paginas / e al meu i son pas. / Puèi cal que sia dactilografiat. / Alara tu veses se conven a las / condicions. / Te vegèrem pas a Vilafranca / de Roergue per Santa Estela. / Sopèri amb un abat Tolze que / me diguèt que dins Oc aviás pas / parlat de sos poèmas “La Canta / del Faidit”. Te disi aquò perqué / ne semblava pas content. // E ara que te dire mai. / Mouly me demanda de me / tornar metre als contes alara transcrivi / los Contes del Drac. / Pel libre fai donc coma / coneisseràs. / De tot cor teu / J. Boudou // [En naut a esquèrra entre croquets anotacion d’archius :] Jean Boudou 36 – [Julh 62] Car amic, / Perdona-me de te mandar ara que / siás en vacanças un article tecnic que / te ven per letra a part (Imprimeire). / Pensi que benlèu trobaràs un moment / per lo legir que d’un biais nos / concernís. Se lo podes pas legir tot ai / marcat a l’estilo blau ço que / nos concernís mai. / L’article es tirat del B.T.I.233 / (publicacion del Ministèri de l’agricultura) / n° 169 mai 1961. / Es escrich per Darpoux / director de l’escòla regionala d’agricultura / de Marmilhat per Lempdes, / Puèg de Dome. / Es el que me’n soi servit per // escriure mon libre dels grands / jorns quand passèri l’an / passat un mes a Marmilhat (esitacion sus la segonda m). / Es aquel Darpoux qu’es lo pastre / e las sias fedas dels bisets / son vertadierament a Marmilhat / (Marxilhat dins lo libre). / Donc car amic te disi pas / mai per ara. Bonas vacanças / a totes. / A totes vosautres de tot / còr. / J. Boudou // 233 Bulletin Technique d’Information. 87 �[Papièr d’escòla, carrèus grands, tinta blava.] 37 - St Laurenç lo 2 d’agost de 1962 Car amic / Ai ben recebuda la tia letra. Vòli / ben t’escriure una comunicacion sus / l’idèa d’un conservatòri de la tèrra / d’òc, sens prene partit, perqué me / mancan forças causas per estudiar / la question e puèi es una question / de discutir. / Ara per venir a Bedarrius es / un autre affar. Per venir a l’amassada / generala trobarai lo biais, mas me / tornaras escriure per aquò. / Per l’estagi ai agut dempuèi / dos dos (sic) ans talament de / viatges deçà delà que pòdi pas / esser totjorn fòra del meu ostal. / Ara me poiriás tornar mandar / l’article de Darpoux que me / serviriá de punt de despart / per ma comunicacion. // Darpoux cresi que a pas / cap d’idea ni sus la lenga / d’oc, ni sus nostre movement. / En Auvernha de Clarmont / degun sap pas solament que / sèm aquí. / Mas se tròba que las raças / de bestial e de plantas / sacrificadas per totes los plans / son de raças occitanas. / Darpoux [defen raiat] apara de / raças occitanas sens saber / que es occitania. / Te disi pas mai per / uèi. / Si pr’aquò, lo 8 d’agost / à St Roma de Tarn al prèp de / Milhau se ten l’amassada / del Grelh Roergat quicòm / que sabi pas consi te definir, / que revèrta la raça dels Bizets. / Alara benlèu seriá bon / per tu d’i èsser. E mai // benlèu per Ives Roqueta que benlèu / deuriá venir, el que es contat / aicí coma Roergat. / Ça que la un viatge en Roergue / te fariá pas de mal, ara que / lo temps va plan. / Te convidi donc a St Roma / lo 8 d’agost. I a una messa / vers la 10 oras puèi un / repais a la mòda d’aicí, puèi / i a Cavallo amb l’acordeon. / Es pas ni mai ni mens felibrenc / tot aquò ni occitan tanpauc. / E puèi es pas luènh de Nimes. / E benlèu que i auriá quicòm de bon a tirar de tot aquò / perqué i a pas res pus. / Alara donc se l’idea [de raiat] te / ven de venir, vèni e poiriam / parlar melhor. / De tot còr a totes / vosautres. / J. Bodon / P.S. Vira la fuèlha // Se per en cas podes pas / venir, benlèu que poiriás / mandar qualqu’un coma / observator, Roqueta o / qualqu’un mai. // [Papièr del format grand, carrèus verticals. Tinta blava.] 38 - Sant Laurenç lo 17 de setembre /63/ Car amic / Aqui te torni mandar los Ventres Negres / e te prègui de me desencusar se tant ai esperat. / La comedia d’Aristofanes la coneissi solament / per ausir dire. Mas sabi que los Ventres Negres / es l’escais nom dels païsans del Segalar de / Riupeiros en Roergue. / Pel teatre sabi pas consí te dire. La peça tala / qu’es seriá agradiva de jogar per un public / d’estudiants. / Sabi pas tanben consí aquò me fariá pas / pensar a la guèrra d’Algeria. Dels ventres negres / als pès negres i a pas luènh. / Per te dire que benlèu i auriá quicòm / a far sus aquò. / E mai benlèu que passariá aital la / peça davant un public autre. / Mas ieu coneissi pas gaire tot çò qu’es / tèatre. / Donc te dirai pas mai. Alara per tu e los / teus, de tot còr teu. / J. Bodon234 // 234 Aquí Bodon utiliza pel primièr còp la grafia occitana per son nom. 88 �[Papièr del format petit, carrèus verticals.] 39 – [1964] Car amic, / Te mandi aquí la demanda. / Veiratz se aquò va. Se vas (sic) / pas fai ne una autra a ton / idea et signa la coma se èri / ieu. / Te mandi aquí lo primièr / butletin de l’I.E.O. de Roergue. / Es ieu qu’ai tot fach e mai / a la lèsta. / Sabi pas al just çò que / pòt valer. / Perdona-me se dijòus te / diguèri pas gaire mas èri / perdut. / E mai t’aver fach venir / aital a Montpellièr. / Donc aquí e de tot / còr teu. / J. Boudou/ V.S.T.P. // Roqueta me demandava quicòm / e li ai escrich que me mandès / un subjecte. / Aviái pensat a un comentari / de la cançon d’aquí. / Eron tres fraires235. // [Fuèlha blanca del format grand. Tinta blava.] 40 – [1964] Car amic, / Te mandi aquí 38,00 F / 28,00 F pels disces (sic) / 10,00 F pels “camins de la saba”. / Se sabes quicòm sus mon inscripcion a / la fac ten me al corrent. De que i a a far. / Amb Castan agèrem una entrevista a / Rodes lo 19 de novembre. Plorèrem totes un / briu. Ai mandat lo rendut compte d’aquela / entrevista a Bèc. / Ines me mandèt un article seu per / Viure. Me sembla que çò que te mandèri / ieu seriá pas benlèu dins lo ton de la / revista. Es a tu de veire. Ongan es / lo centenari de la naissença de Tolosa Lautrec / qu’èra nascut en Albi e passèt son temps de / mainat al Castèl del Bòsc en Roergue, / sus Viaur. Bébé lo polit aviá sièis ans en 70. / Te disi pas mai aquí. Entre Ward / e Pessamessa m’an perdut la copia a la / maquina qu’avián facha dels contes del // Drac que me devian publicar. / Sabi pas mai. Castan se plora e / se plora e es malaüros e la sia femna lo / teniá pel braç. Lo confortavem un de / cada part e lo cèl èra mut. / De tot còr teu. / J.B. // [Fuèlha blanca del format grand. Tinta blava. Enaut dins lo caire d’esquèrra :] J. Boudou / St Laurenç D’Olt 41 - Lo 21 d’agost de 1965 Car amic. / 235 Veire en anèxe la version publicada in Cahiers Pédagogiques de l’I.E.O., N° 27, 1er trimestre 1965, p. 15. 89 �Ai ben recebuts « Li camins de la saba ». / Benlèu nos respondèm de camin a camin mas / lo teu camin es pus escret que lo meu. Donc / que te dire mai. / Faguèrem la jornada Vayssièr. Guy Martin / venguèt. E benlèu te contarai consi las causas / anèron. / Per l’exposicion del libre d’Oc la tornam / prene a Rodez del 25 d’agost al 4 de setembre. / Se ten a la « Maison du Livre » passage / des Maçons (Rodez). / Seria bon se podias de far mandar / a aquela adreça en indicant « Per l’exposicion » / qualques [Libre raiat] « Camins de la Saba » e / tanben qualques « Viure ». Solament / i a 20 % pel librari. Se creses, coma / coneisseràs. / A part aquò i a pas res mai. / A tu, als teus, de tot còr. / J. Boudou // [Fuèlha blanca del format grand. Tinta negra.] 42 - St Laurenç le 9-2-1966 Car amic / Pregui Mouly de te mandar un libre / qu’ai escrich en son onor e dins lo seu / biais que se ditz “Lo libre de Catòia”. / Benlèu trobaràs un moment per lo legir / e me dire çò que ne pensas. On escriu / pas los libres coma l’òm vòl. / A part aquò res de nòu. Pareis que / escanatz lo paure Grelh dins las setmanas / que venon. E que lo paure Mouly ne / va èsser malaut pel restant de la / sia vida. / Es per lo consolar que li ai porgit / mon libre de Catòia. / Agaches pas tròp lo darrièr butletin / I.E.O. de l’Avairon que èri malaut. / E te bastigueri aquò del mens còst. / De tot còr teu. / JB // [Papièr de letras del format grand. Tinta blava.] 43 – St Laurens lo 13-3-67 Car amic, / Donc t’escrivi per que me / mandes al pus lèu (per far de / placards e de convidacions) / lo titòl (sic) just de ta conferencia / los titols teus e ne cal metre / una biografia tieu e una / bibliografia : libres parescuts etc... / la data justa de la parlicada. / Me cal aquò al pus leu per / preparar d’articles de premsa e / tot. E te disi pas mai. / De tot còr teu. /J Boudou // [Papièr de letras del format grand, carrèus petits verticals. Tinta blava.] 44 – St Laurenç lo 6-4-67 Car amic, / Metèm tot preste per la conferencia. / Veirem ben. / 90 �Ara la domaisèla Fabre me prega / de te dire de venir pro lèu perquè te vòl / pagar la sopa. E i auriá de personas / que te voldrian ausir en privat. / Autra causa la domaisèla Fabre pensa / de te gardar una cambra. / Donc escriu me sus tot aquò, / al pus lèu. / O alara telefona al 4 a / St Laurenç d’Olt. Ieu ai pas lo telefon. / Mas a la persona que te respondra ditz / se sias d’acordi pel sopar e per / dormir. / De tot còr. / J. Boudou // [Papièr de letras del format grand, carrèus orizontals.Tinta blava.] [Enaut dins lo caire d’esquèrra : J. Boudou / C.E.A. / L’Arbatache / Alger /] 45 - L’Arbatache le 18-1-69 Car amic, / Sabi pas, mas veni dins « Le / Monde » de legir ton article. Alara / pensi de t’escriure per te mandar / mon sovenir e te cridar amb / retard per tu e pels teus Bona / annada. Soi en Argeria per la cooperacion / dempuèi lo 27 de setembre, dins un / collegi Agricol. Marechal Foch era / lo nom de l’Arbatache, qu’es un / païs a 5 km de Fondouk que uèi / se ditz Khemis sus la broa de / la Mitidja. / Ai la familha a Clarmont / al pè de la gleisa Joana d’Arc un / remembre dels grands jorns. / Sabi pas mai çò que se passa / en amont. L’Argeria es un païs / que vos rosiga que non se / pòt comprene e finís per / digerir los que venon aicí. / I auria de comparason de / far entre la situacion occitana // e la situacion en Argeria. Mas es / pas dins tres meses que tot aquò se pòt estudiar. / Donc es que i a relacions entre / l’I.E.O. e los autres movements occitanistas / e quicòm en Argeria. / Es que i a relacions entre los / movements d’occitania e [la raiat] l’universitat / d’Arger ? / Es que coneisses qualqu’un en / Argeria que sap que i a una lenga / d’òc ? / Se tot aquò se podiá saber benlèu / a mos moments de pausa anariai / veire ço que se passa en Arger. / Autra causa passèri un certificat / un còp èra que me donèras. Mas / consí far per aver la copia d’aquel / certificat, o l’atestacion, que sabi ieu. / Me fau vièlh que non se pòt dire. / E me manca ara lo vam. Pr’aquò / cresi qu’ai quicom de far encara. / E espèri que l’Argeria me / desrevelharà. Se se passa quicòm. Se fases / quicòm ten me al corrent. / Per tu e pels teus la bona annada. / Amb tota mon amistat. De / tot còr. / J. Bodon236 // [Papièr de letras del format grand, carrèus verticals. Tinta negra.] [Enaut dins lo caire d’esquèrra :] J. Boudou / CEA / Arbatache / (Alger) / 46 - Lo 11 d’octobre de 1972 Car amic. Aquí t’escrivi perqué ièr dona [Roqu raiat] Roqueta / me telefonèt de Besièrs e entre autras causas me / diguèt que benlèu poiratz far quicòm per la / mia filha Joanina. / 236 Pel segond còp Bodon utiliza la forma occitana de son nom. 91 �Pel moment ai la situacion qu’es pas tròp / clara. Benlèu o sabes la mia femna es a Besièrs / amb Roqueta. La mia filha a trabalhat una / setmana al CEA mas per de rasons escuras sa / nominacion es pas estada mantenguda (es que / contractuala e pot solament trobar de plaça que / quand los Argerians an tota la lor). / Te mandi aquí qualques rensenhaments / sus ma filha. / A part aquò res de nòu. Quand / pòdi escrivi La Quimèra. Mas las causas / van pas coma voldrian. / De tot còr teu / e tot lo meu grat. Amistats als teus. / J. Boudou // [Papièr de letras del format grand. Tinta blava. Numerotacion de las fuèlhas :] 1, 2, 3, 4. [Enaut dins lo caire d’esquèrra :] J. Boudou / CEA Arbatache / Alger / (Algérie) / 47 - Lo 29 de genièr de 1973 Car amic, / Es vertat que auriai pogut t’escriure / per te cridar la bona annada als teus e / a tu. Ara la bona annada es passada. / Pr’aquò per començar ma letra la te pòdi / desirar aquela annada bona de tot còr. / T’escriuguèri un còp per la mia / filha. Mas pensi que la mia letra se / perdèt. Perqué a bèlas letras la correspondencia / s’es perduda entre Argeria e França ongan. / Uèi es per un enfant meu que t’escrivi. Entre totes cresi que me faràn / pèrdre lo cap. Aquí donc aquel nomenat Jean Paul / né à Villefranche de Rouergue en 1949 / - élève du lycée agricole de Neuvic Corrèze / de Marmilhat (P. de Dôme) / titulaire du B.T.A. (technicien agricole) et du / bac sciences expérimentales. / 1 an fac sciences Clermont / - 3 ans institut agronomique d’El Harrach / (ex institut agricole de Maison Carrée) // titulaire du diplôme d’Ingénieur agronome de cet institut en 1972. / - poursuivait ses études en doctorat (D.E.A.) à Alger / en étant assistant à l’I.N.A. / Mas tot lo mond li crida que pèrd son / temps, que sap pas res, etc. etc. / Podia dintrar a un quicòm que se ditz l’Institut d’études Mediterranéennes de / Montpelhièr e li diguèron que aquò valiá / pas res. / Totes los cooperants que son amb el a / l’I.N.A. li montan talament lo cap / que acabaran de lo far venir falord. / Alara t’escrivi per saber se i a / un biais de far validar e amb / quina equivalencia aquel diplòme / d’El Harrach ? / S’es possible a Montpelhièr en Sciencias de preparar quicòm amb aquel diplòme / e a quinas condicions. / Se coneisses d’unas escòlas de França / que reconeisson aquel diplòme. Li avian prepausat de partir en / R.D.A. ont lo diplòme val. Es que se // contunhava en R.D.A. aqueles diplòmes son validables en França. I a tanben pareis un (sic) comission dels títols / d’ingeniors sabi pas ont en França que / ditz quicòm sus aquel cas. Mas ont se trapa / aquela comission. / Aquí donc. Que te dirai mai. Sabi / qu’ai bèl còp embestiat Roqueta amb / mos afars e te voldriái pas embestiar / tu. Se podes me dire quicòm tant / melhor. Si non farem coma poirem. / Ça que la mon enfant es pas de / planher que se vòl pòt ganhar sa / vida aicí. Mas los autres li representan / França coma un païs tant agradiu / amb de filhas darrièr cada bartàs / e d’argent las plenas pòchas qu’òm / se demanda çò que son venguts / quèrre aicí. / 92 �En començant li avian dich al Bus / o quicòm aital que son diplòme // d’aicí èra pas reconegut en França mas que li / donava lo drech de s’inscriure per contunhar un / DEA o quicòm d’aquel gost. Ça que la aquel drech / sembla reconegut als Argerians qu’estudiavan amb el. / E pareis ça que la qu’es a Montpelhièr que venon. / Pareis que aquò es una ententa entre las universitats / francesas e estrangièiras (Ais per las letras) / (sabi pas per las sciencias). / Perdona me un còp de mai. Que / te dirai. Ai pas acabat la Quimèra. / Sabi que decebrà. Avèm pas mai / vint ans. Plan polit que la mene a / bon pro. Tantas de causas serian a / dire. Mas es aital. / De tot còr a tu e als teus. / J. Boudou. // [Carta de vots d’Alger. Al rècto :] Meilleurs vœux d’Alger. 48 – [1973 ?] Cars amics, / Bona annada e / a l’an que ven / Joanina e Valeria / Boudou // [Papièr de letras del format grand plegat en dos, carrèus verticals.] [Enaut dins lo caire d’esquèrra :] J. Boudou / CEA Arbatache / Alger / 49 - Lo 27-2-73 Car amic, / Te disi tot lo meu grat / per la letra de l’autre jorn. / Uèi t’escrivi per quicòm / mai. / Soi a l’espeçaria de / l’Arbatach e i a un òme / del païs d’aicí que me demanda / dempuèi un briu çò que / se ditz « Blouse Marseillaise » / Cal saber que aicí èra / la costuma pels òmes un / pauc vielhs portavan / una blòda de Marselha. / Mas ara se’n pot // pas trobar aicí e se / vendon car. / Alara aquel òme me / prega de t’escriure per / te demandar se encara / a Marselha o dins lo / redòl se pòt trobar / une « blouse marseillaise » / quin seria lo prètz / et se la poiriai comandar. / Donc perdona me / mas es un afar que / preson. / De tot còr e / dins l’espèra d’una / responsa prompta / amb tot lo meu grat. / J. Boudou // [Carta postala : En bas dins lo caire d’esquèrra :] « Evocation de calme / et de solitude / Scène pastorale » / 50 - [1974 ?] Un còp de mai / sem sul Larzac / al Vialar / De tot còr. / 93 �J. Bodon237 // [Papièr talhat en format petit, carrèus petits.Anotacion d’archius :] [1953-1955] 51 - Letra sens data adreçada a Mme Lafont Madame, / Je viens de recevoir votre lettre / du 14. Vous avez sans doute reçu la mienne / du 15. / J’avais établi au brouillon un petit bout / de conclusion dont je n’étais guère / satisfait. Je vous ai sans doute envoyé / ce bout de brouillon, avec le reste. / Oui entièrement d’accord avec vous, ce n’était qu’un brouillon, arrangez-le à votre idée. Cordialement / J. Boudou // 237 Pel tresen còp Bodon utiliza la forma occitana de son nom. 94 �95 �Anèxes Aquels dos documents se tròban dins lo fons Robèrt Lafont. Los podèm doncas jónher a la correspondéncia per balhar encara mai de lum. Lo primièr (« Lo fach d’escriure »), foguèt publicat dins la revista Òc n° 211 de genièr-març de 1959 (p. 34-37) amb lo títol « Nòstre mestièr » jos la forma d’una entrevista balhada per Joan Bodon e Bernat Manciet. Ne donam aquí la presentacion qu’introdusís l’article : Nòstre mestier / Per Joan BOUDOU e Bernat MANCIET Sul problèma del mestièr de prosista occitan avèm pausat qualquas questions a dos escrivans nòstres. Aicí respondon. Que siá aquò lo ponch de partença d’una discussion que voldriàm animosa e que s’alandarà dins los numeròs venents de la revista. [Fuèlha del format grand, carrèus orizontals. Tinta blava. Anotacion d’archius entre croquets :] 1959 1 I Lo fach d’escriure en Oc vos impausa de tèmas, / d’istòrias, de personatges : / Cresi pas. Un autor non pòt escriure que sus / çò que coneis. E coneis solament çò que la / vida li a donat de coneisser. / E mai ieu escriuguessi en francès auriai / pogut solament escriure que çò que ai escrich : de / contes del meu païs, de racontes que me concernisson ieu / e d’òmes del meu païs. [Mai on raiat] E mai l’autor / s’estreme es el tot dins son òbra. Flaubert ja / disiá : Mme Bovary c’est moi. / II Aqueu fach es que vos impausa tanben un estil, / un biais de dire, un ritme de raconte o de frasa ? / Aquela question se barreja amb la tresena. / III [Aqueu fach, raiat] Coma vos adobatz per transpausar / en òc li causas que foguèron pas vertadièrament / pensadas, viscudas o dichas en oc : / La question seriá pus lèu de saber s’es possible / a un òme de lenga d’òc, de pensar, de viure, de / dire autrament que’n oc. / Lo professor A. Sauvageot [pr raiat] de l’escòla nacionala / de lengas orientalas escriu : « On n’apprend qu’une langue / maternelle. Et l’on rapporte ensuite toute expression / d’une langue étrangère à la langue maternelle. » / [Cons raiat] Vertat es que parlam francés mas // 2 avèm dins nostre eime lo biais occitan de parlar / e de pensar. E mai los occitans que per eles / lo frances es [encara raiat] la lenga maire an encara / dins l’eime los biaisses [de parla raiat] occitans de parlar / e de pensar. Benlèu amb lo temps dins tres o / quatre generacions de desoccitanizacion los biaisses / franceses de parlar seran dintrats dins la tufa / dels nóstres enfants mas encara ne sèm pas / aquí. / 96 �Lo cas de transpausar en òc de causas / dichas o pensadas autrament qu’en òc se / pausariá pus lèu per un occitan que viuriá / en fora dels païses de lenga d’oc, metèm / a Paris o en America e que voldria escriure / un libre que n’auriá pres los subjecte dins / lo païs ont es. / E mai encara i auriá de biaisses de / se’n tirar. Lo primièr seriá que l’autor / [parlès a la primièira persona e que son / personatge s raiat] causiguès un personatge occitan / e que aquel personatge racontès tot a la / primièra persona : coma Gulliver, o Robinson / Crusoe. / Ça-que-la personalament lo fach d’escriure / en òc me pòrta a escriure a la primièira / persona e mai l’afar se passe aicí / (La Grava sul camin). Dins mon libre en / preparacion « La Santa Estela del Centenari » / ai cercat totes los biaisses [de raiat] per escriure // 3 tot [dins raiat] a la primièira persona : Un personatge que / conta l’afar, e que legís lo jornal d’un autre. / Un autre biais seriá de crear un personatge / central occitan e que lo libre se bastís / al entorn d’aquel personatge (coma dins Nhòcas / e Bachocas de Pessamessa). / Mas qu’un biais que siá cresi que se / cal servir solament dels mots encara vius e / tant que se pòt fugir los mots desoblidats o / perduts. Tant melhor d’un biais perque aital / òm demòra per fòrça dins lo solid. Se los / sentiments son pas tant lecats seran coma son / en realitat, dins la vida vidanta. / Dins un sens un (sic) lenga es una preson e / i sem dedins. Mas cal dubrir la / preson. Es plan polit de cercar de mots / estranhs, e de formas occitanissimas mas / aqueles polits mots, aquelas formas terradorencas / qual la comprendrà. Tant que se pòt cresi qu’es / bon de simplificar e vocabulari e construccions / e aquò val ça-que-la per tota lenga. Perque / pas un « [Occi raiat] Basic Occitan » ? Amb un « basic / occitan » de caps d’òbras se poirian escriure. La / lenga dels trobadors èra ben lo « basic » d’aquel / temps. Cal pas creire que de polits mots o / des (sic) frasas tornissadas poscon [tene lo raiat] estremar // 4 la pauretat d’ideas d’un escrivan. / Aquí perdi lo fial de la question. I auria / ça que la qu’una question : es que un òme es / liure quand escriu ? es que pòt escriure çò que vòl ? / Non pòt escriure que çò que a vertadièirament / esprovat dins son eime. L’escrivan de lenga / d’oc qu’a vertadièirament esprovat çò qu’escriu / [et raiat] cresi pas qu’age de mal a [virar raiat] escriure en / oc. / [I a raiat] Om demòra çò qu’òm es totjorn. Los / Americans a volgut crear la literatura nova : / la « Science-Fiction ». Mas pels tres [quatr raiat] quarts e / mai aqueles racontes son d’istòrias de « gangters » / despaïsats sus las estèlas, de « Westerns » ont la / granda prada roja de [Venus raiat] Mars a / pres la plaça de la granda prada verda de Kansas. / IV De qu’es lo libre que somiatz d’escriure / e que representariá l’accès de la pròsa d’oc a / una maturitat perfiecha : / - Aviá somiat d’escriure un libre que seriá / quicòm coma « Tant ne pren lo vent » o / « Caroline Chérie ». Aquel roman l’ai ça-que-la / començat mas ai pas contunhat. La sia publicacion / costariá tròp del temps que tira. / - I avia una lenga desconeguda que s’apelava / l’Arabi ; Mahomet venguèt. Lo Coran s’escruiguèt. // - Del Coran s’escampa tota la literatura Al Araba. / E mai la lenga araba s’es espandida pertot on / lo Coran es libre sacrat. / - Nos caldriá un Coran en Oc es a dire lo / libre sacrat d’una novèla religion. Es de remarcar / ça-que-la que d’un sens lo « felibritge » s’es considerat / coma una mena de religion, amb sos libres sacrats. / - Pr’aquò lo problèma seriá de tornar considerar. / Es ben Luther en revirant la Biblia dins una / mescla dels dialectes nauts alemands que farguèt / l’Alemand literari. / 97 �- Nos manca un profeta occitan. Es de planger / que del temps de la Reforma la Biblia foguès pas / estada revirada en Oc… / - Cresi pas jamai escriure un Coran en Oc. / Per uèi somiariai d’un roman francament « Science- / fiction ». Disi pas qu’un roman « Science-Fiction » / representariá l’accès de la pròsa d’Oc a una maturitat / perfiecha, mas [un raiat] seriá en tot cas la prova que / lenga d’Oc es encara viva al sègle dels / spoutniks e de las fusadas interplanetarias. / J. Boudou // Reclama de La Grava sul camin (Revista Òc n° 201-202, julh-decembre de 1956). 98 �[Fuèlh del format petit. De la man de Lafont : introduccion amb títol en capitalas, mencion escricha verticalament :] italiques. [En bas a esquèrra la mencion :] x12 et f 10, [a dreta :] p.6 À PROPOS DU BILINGUISME Nous donnons ici la suite de la / communication si originale que notre / ami Jean Boudou nous a adressée / sur le sujet du bilinguisme / (cf. B.P. n° 26). Nous souhaitons vive- / -ment qu’un débat s’instaure sur / les idées suggestives et audacieuses / de Boudou. // [Papièr d’escòla del format petit, carrèus grands. Tinta negra. Anotacion d’archius entre croquets :] 1955 ? Les modalités d’application : Certains disent : / « Vous voulez enseigner une langue étrangère / et vous n’avez même pas le temps d’enseigner / toutes les matières du programme. » / Justement c’est ce programme qu’il faut / élaguer. Par exemple en division de fin / d’études il y a 6 h de sciences par / semaine avec travaux pratiques qui / relèvent plus de l’apprentissage que de / l’école. Pourquoi ne pas rejeter ces / travaux pratiques à la post-école ?/ [ Lo paragraf seguent entre croquets es estat raiat] [D’ailleurs autrefois je crois que / les vacances de l’enseignement primaire commen- / -çaient seulement le 1er Août. Nous devrions / être un peu honteux malgé tout en / France d’être le pays où le temps annuel / de scolarité est le plus court ? / ] Et puis à un certain moment / il était question d’un certain plan / Langevin qui prévoyait des classes de / Fins d’Etudes intercommunales pour les élèves / de 12 à 14 ans. Ce plan est-il définitivement / enterré ? En tous cas s’il était appliqué / il serait relativement facile de nommer / dans ces classes un instituteur capable / d’enseigner une langue étrangère. / Reste le problème du choix de la / langue. Le “Monsieur Bilingue” prévoit un / bilinguisme franco-anglais. Remarquons cepen- / -dant que certains problèmes épineux seraient / résolus si on laissait une certaine liberté / pour le choix de la langue. Ainsi le / problème alsacien n’existerait plus si l’on / établissait en Alsace un bilinguisme franco- / allemand. Et en Afrique du Nord il / n’y aurait plus aucune difficulté d’admettre / l’arabe dans les écoles primaires. De / même en pays occitan l’étude de l’espagnol / serait facilitée par la connaissance de nos / dialectes. [la frasa seguenta entre croquets es estada bifada] Mais tout cela n’est que modalités / d’application. Tout cela pourrait être / facilement résolu. // Une autre solution : les langues auxiliaires : / Rejetant le bilinguisme certains voudraient / que l’I.E.O. se prononce pour l’étude d’une / langue auxiliaire, plus précisément de / l’Espéranto. / Mais l’Espéranto [a été raiat] faisant / suite au Volapük a été crée par Zamenhof / il y a plus de cinquente ans. Sommes- / nous sûrs qu’aujourd’hui le problème / se pose comme au temps de Zamenhof ? / Et [de p raiat]depuis, la linguistique comparée / n’aurait pas progressé ? L’Espéranto / est une langue bien plus complexe que / [ce corregit en ne] ne [pret raiat] [que corregit en le] le prétendent ses admirateurs, / ne serait-ce que par le maintien des / déclinaisons qui, pour l’étude des langues, / sont un vrai poison. / Aussi un premier essai de simplification / de l’Espéranto donna une nouvelle langue / l’Ido, vers 1914. Et de nos jours / il ne se passe [pour raiat] pas une semaine / sans qu’une nouvelle langue auxiliaire / n’apparaisse. On parle de Novia, de // Mundial, d’Inter-Sistemal, de [Novia raiat] Nova- / Auxilia. Que sais-je ? Et les sectaires / de chaque système se déchirent mutuellement. / 99 �Mais la meilleure preuve que les / langues auxiliaires n’ont pas réussi, c’est / justement ce renouveau de la propagande / pour le bilinguisme. Jusqu’à présent / une seule langue auxiliaire a réussi / à une certaine époque et il s’agit / justement de cette langue d’Oc, de / notre [l’o raiat] langue d’Oc que nous / défendons. Oui, du XII e au XIII e siècle / la langue des troubadours, la langue / classique occitane fut la langue auxiliare / plus facile que le latin, de tout l’Occident / civilisé. [L raiat] Et cette langue qui / subsiste encore, qui ne demande qu’à / vivre aurait-elle perdu sa vertu ? [La frasa seguenta entre croquets es estada bifada][ Ne / pourrait-elle pas être utilisé comme / langue auxiliaire ?] / Utopie, me direz-vous. Mais pourquoi. / Si [lar raiat] la langue d’Oc fut autrefois langue / internationale, elle le dut à la situation // du pays d’oc au point de convergence / des trois autres groupes de parlers romans / (groupe ibérique, groupe italien, dialectes / d’oïl.) La langue d’Oc fut la / langue du juste milieu qui influença / ou subit des influences [arabes raiat] des pays / arabes et par Aquitaine anglaise des / parlers anglo-normands. Ne le seraitelle / pas encore ? / Et voici qui est troublant. Le grand / linguiste balte Edgar de Wahl après une / étude comparée des diverses langues européennes / arriva à la conclusion qu’il existait un / vocabulaire international, c’est-à-dire un / certain nombre de mots communs à toutes les langues / des pays d’Occident. [Et raiat] Ce [déve raiat] vocabulaire / international se développe chaque jour / de plus en plus avec le développement / de la technique moderne. Edgar de [Walh raiat] Wahl / posa comme principe de prendre ce vocabulaire / international comma base pour l’établissement / d’une langue auxiliaire qu’il essaya / de codofier par la règle de Wahl. // En gros il tenta de faire avec les / langues occidentales ce que nous faisons / avec nos dialectes pour établir une langue / littéraire d’Oc, il chercha le dénominateur / des diverses langues : la « koïné » comme / la « koïné héllénistique » ou la « koïné » des / Troubadours. Et le résultat fut l'Interlingue. / Ignorant les travaux de Wahl, les / linguistes américains de I.A.L.A. (International / Auxiliary Language Association) entreprirent / eux aussi des recherches de linguistique / comparée. Le résultat fut l’Interlingua. / Mais l’Interlingue ou l’Interlingua / se ressemblent comme se ressemblent deux / dialectes d’une seule et même langue, ce / qui est la preuve qu’il n’y a qu’une / seule langue internationale, une langue / qui se cherche, qui se précise chaque / jour un peu plus. [Vous êtes sceptiques raiat]. / Et c’est la langue d’Oc qui de toutes / les langues actuelles se rapproche le plus / de la langue internationale. Vous êtes / sceptiques. Renseignez-vous, documentez-vous. // Lisez des textes en Interlingue ou / en Interlingua. Comparez avec des / textes en Oc ou en Espéranto. / Il est permis de rêver. Mon rêve / est d’ailleurs dans la ligne des anciens / occitans du XIIe siècle. Je crois que / dans un avenir très proche la langue / internationale sera définitivement fixée. / Et alors notre littérature d’Oc pourra / être comprise et lue sans aucune / traduction par toute personne comprenant / la langue internationale. / Vous me direz alors :” A quoi / bon le bilinguisme.” Justement le / bilinguisme ne saurait que précipiter / la formation de la langue internationale. / Par surimpression de clichés orthographiques / on dégage les ressemblances entre membres / d’une même famille. Par l’étude / de plusieurs langues on dégagera l’Interlangue / de l’avenir. Nous prendrions un mauvais / chemin si nous nous lancions dans / la propagande pour l’Espéranto. La / langue auxiliaire ne saurait être qu’une / langue naturelle. Jean Boudou. // 100 �Entrevista del Pas de Jaus, julhet de 1973 (Bodon-Combetas238, Burg239, Bibal240) … « Ai volgut far l’istòria d’Occitania… Pas d’intriga. Un òme que conta tot çò qu’a vist… Lo raconte se situa del temps de Loïs XIV e s’acaba empr’aquí en 1704… I a tres causas dins La Quimèra : l’istòria d’un òme que vòl far l’independéncia d’Occitani e l’istòria dels Camisards… Atanben aquel libre conten tres parts : IL’istòria de Roergue avant lo soslèvament de Montmorencí : l’Occitania d’un còp èra, dels Crocants de Montmorencí e, montant cap als Trobadors… IILo Roergue dels temps de Loïs XIV : misèria d’un païs que se soven del brave temps qu’a trescolat… IIILa Guèrra dels Camisards, lo soslèvament de Sant Africa en Roergue del temps de Montmorencí, e l’ensag de Guisard de la Borliá, l’Abat de Bonacomba, per far l’independéncia de las « provincias indivisas » amb Rodés per capitala d’Occitania… » (Cantalausa, Joan Bodon : documents, Tolosa, CREO, 1975, p.114) 238 Andrieu Combettes (1924-2002) : poèta occitan (La borrassa, Poèmas occitans amb revirada francesa seguit de Lo maquis e la bestia). 239 Pèire Burg, èra professor de francés e d'occitan al Licèu Foch de Rodés e a l'Escòla Normala. 240 Albèrt Bibal, animator de l’associacion « Lo Grelh Roergàs ». 101 �Rezzog de l’Arbatach : un enfant algérien dans les jambes de Jean Boudou (Rose Blin-Mioch, Février-Mars 2013). « Dans mon village, on connaît d’ailleurs encore une chanson en occitan », celui qui fait cette confidence à un journaliste n’est ni de Gascogne, ni de Languedoc, ni d’Aveyron, pourtant son nom est présent au bas de poèmes en occitan : « Le molin d’òli de Rezzog a l’Arbatach, ivèrn de 1969-70. » Ce portrait du journal de la ville de Bobigny dans le 93, la Seine Saint-Denis, a pris place dans la rubrique Les Gens d’ici et a pour titre : « Youcef Rezzoug : Partir sans revenir. Cet ancien journaliste algérien a jeté l’ancre à Bobigny après avoir été arrêté etmenacé de mort dans son pays241. » Pourtant il garde au coeur et nous a permis de partager une période de sa vie qui, malgré tout ce qu’il a passé, l’illumine encore : celle de l’enfance à l’Arbatach quand un des enseignants coopérants qui travaillaient au Collège d’Enseignement Agricole s’appelait Jean Boudou. Loin de la Méditerranée, je tends à Youcef le recueil bilingue de Boudou, traduit par Roland Pécout, livre ouvert sur poèmes algériens. Il s’étonne : « Il notait où il les avait écrits... » Ainsi celui du « Moulin à huile de Rezzoug à l’Arbatach. » […] Un autre poème cite Serkouf, un petit village côtier, situé à 15 Km de L’Arbatach : « Boudou allait souvent dans ce village connu pour ses bars et qui abritait une école de formation de techniciens supérieurs en agronomie. » Dans sa mémoire Youcef Rezzoug devait avoir six ans quand Jean Boudou est arrivé, le titre choisi par le Journal de Bobigny lui serait allé comme un gant « Partir pour ne pas revenir » : « Dans mes souvenirs d’enfant, il était toujours là, il ne partait pas en vacances, une tante de temps en temps venait les voir. » […] « Le collège et la ville ne faisaient qu’un, les gens avaient une vision de progrès et travaillaient ensemble pour changer les choses. Tout le monde s’impliquait dans une ville qui avait été meurtrie par la colonisation. Les gens n’avaient pas d’argent. Les enseignants et les coopérants en particulier organisaient des tombolas pour financer les vacances d’été en camping par exemple, une grande importance était toujours donnée au savoir. » Ce partage du « savoir » n’avait ni horaires, ni limites « On pouvait aller voir Boudou tout le temps, chez lui, dehors, au marché... Béret noir, grand cartable noir, bouteille de vin, on pouvait le voir faire ses courses avec Jeanine et son fils, mais aussi entouré des enfants du voisinage qu’il prenait avec lui, il achetait des bonbons et les distribuait... Il était exceptionnel. » […] « Les grands du collège et du lycèe allaient chez lui faire des lectures marxistes, ils chantaient en occitan avec lui... nous les petits, on ne comprenait pas. C’est le premier noyau qui a créé l’école populaire dans les années 1970. » Quelles étaient ces chansons ? Peut-être celle de la grêve des mineurs de Decazeville en 1962 Los carboniers de la Sala et « Une chanson qui parlait de montagnes ». Le Se canta ? Apprendre mais dans quelle(s) langue(s) ? Youcef explique que la langue parlée à l’Arbatach était une langue non écrite ce qu’il appelle de « l’algérien parlé, mélangé de français » Boudou, dit-il, le comprenait, mais l’enseignement se faisait en français, l’arabe littéraire a représenté une langue étrangère quand le gouvernement a pris la décision de l’arabisation. 241 Paru sous la signature de Daniel Georges, semaine du 6 au 12 septembre 2012. 102 �On peut s’étonner de ce récit car la période dont nous parlons est celle de l’après coup d’état de Boumédienne de 1965 : « Mais à l’Arbatach l’École populaire continuait malgré le parti unique, l’école était ouverte aux activités ping-pong, échecs, théâtre, conférences, débats, soirées télé en commun. Les enseignants et les parents d’élèves prenaient en charge toute cette vie. L’Arbatach était considéré comme le village des intellectuels, celui qui comptait le plus d’intellectuels. En 71 les profs, autour de Boudou, ont écrit une lettre à Boumédienne dénonçant le manque de moyens. » […] « C’était un personnage complexe, anxieux, jamais colérique, il dormait très peu... » […] Nous sommes maintenant en 1980, Youcef fait parti d’une section reconnue de l’Union nationale des jeunes Algériens sous la tutelle du parti unique, celui-ci interdit une conférence de Mouloud Maméri sur le tamazigh, nous sommes dans ce que l’on a appelé le Printemps Berbère : « Nous avons voté une motion de soutien à la Kabylie. C’est grâce à l’enseignement de Boudou, qu’on a pu faire ça. Les plus âgés que moi avaient compris l’importance des langues pour un peuple. » Dommage, nous dit encore Youcef, que « ceux qui sont restés en Algérie ne témoignent pas de cette période, ils en savent plus que moi, j’étais petit. » Propos recueillis par Rose Blin-Mioch, Bobigny-Sète, février-avril 2013 103 �Èran tres fraires [Aquí la pagina 15 del periodic Cahiers Pégagogiques n° 27, 1er trimestre 1965 ont se trapa la cançon « Èran tres fraires ».] Nous publions ici une chanson qui a déjà paru dans « Le bulletin de la section de l’I.E.O. de l’Aveyron ». Elle avait été choisie par Jean Boudou pour illustrer un article que nous regrettons ne pouvoir retansmettre ici... ERON TRES FRAIRES Eron tres fraires N’an qu’una sorre a maridar L’an maridada Al pus marrit del vesinat L’an tant batuda Amb una branca de pomièr Que lo sang raja Dempuei la testa fins als pès Sa camiseta A l’aigueta se’n va lavar Del temps que lava Tres cavaliers van a passar O la sirventa Ont es la dona del castel ? Soi pas sirventa Mas soi la dona del castel O ma sorreta Qual t’a mes dins aquel estat ? Aquo’s mos fraires Lo mestre que m’avetz donat. 104 �Bibliografia Òbras de Joan Bodon edicions originalas per òrdre cronologic Per una bibliografia mai completa se cal reportar a l’article de Jean Delmas publicat dins Etudes Rouergates, Pont-Les-Bains, Ed. Pour le Pays d’Oc, 1ère Série, 1983, pp. 185-209 ; 2ème Série, 1984, pp. 185-229. Contes del meu ostal [1951], dans Contes, Rodez, Les Editions du Rouergue, 1989. La Grava sul Camin [1956], [publié par le] Syndicat national des instituteurs de l’Aveyron, Toulouse, I.E.O., 1976. La Grava sul Camin [1956], Rodez, Les Editions du Rouergue, 1988. La Santa Estèla del Centenari [1960], Rodez, Les Editions du Rouergue, 1990. Lo Libre dels Grands Jorns [1964], Rodez, Les Editions du Rouergue, 1996. Lo Libre de Catòia [1966] Rodez, Les Editions du Rouergue, 1993. Res non val l’electro-chòc, Riols, Quatre Vertats, 14, 1970. Sus la mar de las galèras, Toulouse, I.E.O., coll. Messatges, 1975 (recueil qui reprend intégralement, dans une première partie, Ren non val l’electro-chòc). Catòia l’enfarinat, Barcelona, Club Editor, 1973. La Quimèra, Toulouse, I.E.O., 1974. Contes del Drac, St Juéry, I.E.O. du Rouergue et de l’Albigeois, 1975. L’Anèl d’Aur, St Juéry, I.E.O. du Tarn, 1975. Las Domaisèlas [1975], Rodez, Les Editions du Rouergue, 1987. Letras de Joan Bodon a Enric Mouly, Societat dels Amics de Joan Bodon, Enèrgas, Vent Terral, 1986. Poèmas. Edition bilingue. Traduction française de Roland Pécout, Puylaurens, I.E.O. Edicions, 2010. Estudis Actes des Journées Félix Castan, Larrazet, 2008, Letra de Félix Castan a Robert Lafont 30VI-1950. Bec P., La langue occitane, P.U.F., Paris, 1963. Blanc J.F., Las lengas de Libor Sztemar : Lo mrezisk, (http://edicions.talvera.online.fr, 2010). Cahiers Pédagogiques de l’IEO, n° 4 (1èr trimèstre 1957-1958). Brun J.F., « Ismaël Girard à travers sa correspondance avec Max Rouquette (II) », Les cahiers Max Rouquette, n°5, Montpellier, Ed. Association Amistats Max Rouquette, 2011, pp. 30-32. Cantalausa Joan Bodon : documents, Toulouse, Ed. CREO, 1975. Chambon J. P., « Dans la Grotte du Chien : l’écriture occitane aux prises avec le déjà dit. Sur le chapitre I, 8 du libre dels Grands Jorns de Jean Boudou », Lengas, n° 71, P.U.L.M., Montpellier, 2012. Collectif, Littérature en Lagast, Cahier n° 4, Millau, Ed. Amitié François Fabié, 2012. 105 �Gardy P., « Sully-André Peyre à Max Rouquette. Une correspondance (1938-1945) », Lengas, n°69, 2011, n°23, 1988, Montpellier, Ed. PULM, 2011, p. 57. Ginestet J., Jean Boudou, La force d’aimer, Vienne, Ed. Praesens, 1997. Josephs A. et Caballero J., Préface à Federico Garcia Lorca, Poema del Cante Jondo, Romancero gitano, Madrid, Ed. Cátedra, coll. Letras Hispánicas, 1994. Kreiss J. J., citat per D. Grosclaude, « Lo traumatisme de la lenga trencada », La Setmana n° 740 del 19/11/2009, p. 8. Lafont R., Prefaci de La Grava sul camin, Castras, Ed. I.E.O., 2003. Lafont R., Prefaci de La Grava sul camin, Rodés, Ed. Sendicat Nacional dels institutors, seccion d’Avairon, 1976. Lespoux Y., entrevistat per A. Séguier, « Pierre-Louis Berthaud, un òme contradictòri », La Setmana n° 847 del 23/12/2011, p. 8. Martel P., « La France et l’occitan à l’époque contemporaine : G. Kremnitz, « Le travail normatif en occitan », in Dix siècles d’usages et d’images de l’occitan des Troubadours à l’Internet, Paris, Ed. L’Harmattan, 2001. Oliveira E., Edition critique et commentée de Jean Boudou, La canson del país (1948), Ed. A.I.E.O., Toulouse, 2012. Pech C., « A la recérca del mite occitan », La Setmana n° 873 del 22/06/2012, p. 10. Séguier A., « Cal mutualizar per salvar l’edicion », La Setmana, n° 951 del 10/01 al 16/01/2014, p. 8. Verny M.J., « De qualques letras de Joan Bodon a Robèrt Lafont (1950-1960) », article per paréisser in Amb un fil d’amistat, Ed. C.E.L.O., Tolosa. Tèxtes literaris Lafont R., Poèmas 1943-1984, Montpeirós, Jorn, 2011. Mouly C., La vie trépidante de Catinou et Jacouti, N° spécial, St Lys, Ed. Païs de Catinou et Jacouti, 2005. Pornon F., En Algérie sur les pas de Jean Boudou, Valence d’Albigeois, Ed. Vent Terral, 2011. Ruffié L., Martranel cent ans i a, Pinsaguel, Ed. Garonne impression, 1996. Obratges d’istòria Abrate L., 1900-1968 Occitanie Des idées et des hommes, Toulouse, Ed. I.E.O., 2001. Lafont R., Pecics de mièg-sègle, Gardonne, Ed. Federop, 1999. Lespoux Y., Un demi-siècle de revendication en faveur de l'enseignement de la langue d'Oc (1940-1990) : enjeux, projets et réalisations, thèse de doctorat, Pau, 2009. Martel P., « La France et l’occitan à l’époque contemporaine : Histoire d’une étrange politique linguistique », in Dix siècles d’usages et d’images de l’occitan des Troubadours à l’Internet, Paris, Ed. L’Harmattan, 2001. Diccionaris Alibert L., Dictionnaire occitan-français selon les parlers languedociens, Toulouse, Ed. I.E.O., 1966. Collectiu, Thesoc [Thesaurus.unice.fr]. 106 �Couzinié J.P., Dictionnaire de la langue romano-castraise et des contrées limitrophes, Castres, Cantié e Rey, 1850. Mistral F., Lou Tresor dóu Felibritge, ou dictionnaire provençal-français embrassant les divers dialectes de la langue d’oc moderne, Aix-en-Provence, Vve Remondet-Aubin, 1878-1886, 2vol. Ubaud J., Diccionari ortografic, gramatical e morfologic de l’occitan segon los parlars lengadocians, Ed. Trabucaire, Canet, 2011. Vayssier A., Dictionnaire patois-français du département de l’Aveyron, Rodez, 1879 [Genève, Slatkine Reprints, 1971]. 107 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Campus Memòri Variante Idiomatique Languedocien Graphie Graphie classique / Grafia classica Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Edicion critica de la correspondéncia de Joan Bodon a Robèrt Lafont (1951-1974) / Miquèl Pedussaud Subject The topic of the resource Bodon, Joan (1920-1975) Lafont, Robert (1923-2009) Littérature occitane Description An account of the resource <!DOCTYPE html> <html> <head> </head> <body> <div style="text-align: justify;">&Eacute;dition critique de la correspondance de Jean Boudou (1920-1975) &agrave; Robert Lafont <span class="ibw_diagnostic"><span class="ibw_format_unm"><span class="ibw_isbd"><span class="ibw_expanded">(1923-2009) conserv&eacute;e au CIRD&Ograve;C (Fonds Robert Lafont)</span></span></span></span>. M&eacute;moire de master II LLCER Sp&eacute;cialit&eacute; occitan (Universit&eacute; Paul-Val&eacute;ry Montpellier-III) sous la direction de Marie-Jeanne Verny.</div> </body> </html> <!DOCTYPE html> <html> <head> </head> <body> <div style="text-align: justify;">Edicion critica de la correspond&eacute;ncia de Joan Bodon (1920-1975) a Rob&egrave;rt Lafont (1923-2009) conservada al CIRD&Ograve;C (Fons Rob&egrave;rt Lafont). Mem&ograve;ri de master II LLCER Specialitat occitan (Universitat Paul-Val&eacute;ry Montpelhi&egrave;r-III) jos la direccion de Marie-Jeanne Verny.</div> </body> </html> Creator An entity primarily responsible for making the resource Pedussaud, Michel Verny, Marie-Jeanne. Directeur de thèse Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2014 Alternative Title An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific. Edicion critica de la correspondéncia de Joan Bodon a Robèrt Lafont (1951-1974) / Miquèl Pedussaud Edicion critica de la correspondéncia de Joan Bodon a Robèrt Lafont (1951-1974) / Miquèl Pedussaud Source A related resource from which the described resource is derived <!DOCTYPE html> <html> <head> </head> <body> <p><strong>LLACS - Universit&eacute; Paul-Val&eacute;ry Montpellier III</strong></p> <p><br /><img src="http://www.locirdoc.fr/E_locirdoc/images/stories/um3.jpg" alt="" height="130" /><img src="http://www.locirdoc.fr/E_locirdoc/images/stories/redoc.jpg" alt="" height="130" /></p> </body> </html> Date Issued Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource. 2015-04-23 Rights Information about rights held in and over the resource © Michel Pedussaud Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf 1 vol. (107 p.) Language A language of the resource oci fre Type The nature or genre of the resource Text monographie imprimée Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context http://www.occitanica.eu/omeka/items/show/11222 Relation A related resource Vignette : http://occitanica.org/omeka/files/original/fd8ade11253fa6b3bc4ee4ca67d506a9.jpg http://www.sudoc.fr/185619800 Occitanica Jeu de métadonnées internes a Occitanica Portail Le portail dans la typologie Occitanica Mediatèca Sous-Menu Le sous-menu dans la typologie Occitanica Campus Type de Document Le type dans la typologie Occitanica Mémoire universitaire Contributeur Le contributeur à Occitanica LLACS Univ MTP 3 Catégorie La catégorie dans la typologie Occitanica Ressources scientifiques