-
http://occitanica.eu/files/original/45e9737303a29d72d2b8c4e715faab3b.jpg
d2c0a8559d4c9877d16bebc9952b74cc
http://occitanica.eu/files/original/8a6a933efd71a232262b165b002b5eaa.xml
56bf56bf89fc0978fdfad06984dbc538
http://occitanica.eu/files/original/ca61b78b772b5603ddd2b58d5bdaa19b.pdf
c9c021d5ebaaa7b81e0d55de5b00382b
PDF Text
Text
L
o diari
Rescontre :
Papà Gahús
3QA :
La cultura, en occitan Aqueles
Tristan Tzara
Genièr / Febrièr de 2017
#35
5€
Lo Diari – 1
�LoDiari2 – Lo Diari
�Papà Gahús
Edito
Sebastien pugin
Rédacteur en chef
E ua maqueta navèra
tà començar 2017!
Com ac podetz constatar, Lo Diari
que contunha la sua mutacion e eth
sué desvolopament. Eth noste projècte
qu’avança e eth public que’ns segueish.
Que ve’n mercejam hèra, aquò qu’ei
la nosta recompensa màger.
Un còp avançat en matèria de
difusion (version online, papèr, abonament,
venta au numèro) e un còp melhorat eth
sué contengut, eth noste magazine que
contunha d’evoluar.
Aqueste còp, que ns’èm estacats a
la fòrma, a la presentacion, a la mesa en
valor de l’escrit e doncas de l’actualitat
culturau en occitan. Atau, gràcias ad aqueth
Diari, qu’avem eth plaser de presentà’vs
ua maqueta navèra, mes epurada, mes
clara, mes dinamica, mes modèrna, en un
mot : mes professionau.
Aquera volentat d’adaptar la fòrma
n’ei pas un objectiu mès un mejan ; un
mejan entà portar entà la lutz la cultura en
occitan. Ua cultura divèrsa, traversada de
plan d’influéncias, dab un estacament au
tradicionau e ua produccion modèrna.
Que s’i tractarà de tot aquò
laguens d’aqueth numèro dau Diari :
dau Punk classic de Papà Gahús entiò la
reapropriacion de cantas a tèxte de la belle
époque per Aqueles, d’un jòc tradicionau
(jòc de dits) e d’informatica en occitan,
d’autors classics e de libes de uei.
Totun, avant d’ac descobrir, que’vs
soeti ua bona annada e ua bona lectura !
Lo Diari – 3
�L
o diari
La cultura, en occitan
ABONNEMENT
IEO MP - Lo Diari
11, rue Malcousinat
31000 Toulouse
www.lodiari.com/le-magazine
noscontactar@lodiari.com
DIRECTEUR DE LA PUBLICATION /
Pierre Loubère
RÉDACTEUR EN CHEF /
Sébastien Pugin
RÉDACTEUR & MAQUETTISTE /
Aldric Hagège
avec l’aide de
Pauline Di Giusto
IMPRESSION & ROUTAGE /
P.R.D., Millau
4 – Lo Diari
Remerciements à nos partenaires,
relecteurs,contributeurs
et collaborateurs.
Lo Diari et lodiari.com sont des publications
de l’IEO Midi-Pyrénées,
association sise 11 rue Malcousinat,
31000 Toulouse.
ISSN : 2427–5735
�Somari
Fotomatòn
Novèlas
Edicions
Tresaur en lum
Rescontre
D’escart e de talvèra
Carte Blanche
Dossièr
Tristan Tzara
Critic
Tecn’òc
TV
Diariscope
Agenda
6
7
8
10
12
14
Papà Gahús
15
La Scòpitone
16
La veirina entredubèrta
18
Espòrt
20
3QA : Aqueles
21
24
26
27
28
29
30
La literatura vector
del dialòg de las culturas
Lo Diari – 5
�Fotomatòn
Sètz installatz dempuèi le 15
d'abrial de 2016.
Un primièr bilanç ?
Florent Salinié : Òc, mai de
2 500 aderents, monde que
venon, tornan, fan venir d'amics...
Monde que fan de la convivéncia
una realitat.
Topinejar ?
Es un neologisme qu’emplegam
per díser manjar amassa a La
Topina o cosinejar a La Topina
tanben. Foguèt emplegat coma
exemple dins una conferéncia de
P.Sauzet (Professor de lingüistica a
Tolosa, ndlr.). Aquò mòstra qu’es
dintrat dins lo vocabulari !
Perque «La Topina» ?
Lo topin, la topina, es l'instrument
tipic e tradicional per far le manjar
de cada jorn, l'instrument de la
convivialitat e de la gastronomia.
Coma ditz lo provèrbi : « Lo
melhor medecin, es lo topin ! »
La Topina
6 – Lo Diari
La Topina, Bar tapas occitan a Tolosa
Ostal d'Occitània - 11 car. Malcousinat, 31000 Tolosa
latopina.com
�Novèlas
Apelada a comunicacions
Concors de novèlas
Dins l'encastre de sas recèrcas, LLACS
(Langues, Littératures, Arts et Cultures des Suds,
Universitat de Montpelhièr) organiza jornadas
d'estudis. Le 22 d'abrial, en partenari amb Le
Cirdòc, se tendrà un rescontre e una mòstra a
l'entorn de Félix Castan. Poèta, teorician, militant,
l'òme a jogat un ròtle considerable dins la vida
culturala occitana, pendent mai de la mitat d'un
sègle e a, encara uèi, una influéncia màger.
« Tota estabosida, es a fintar l’orguena
granda jos la rosassa : coquin de sòrt, i manca
un tudèl ! »
Lo Lector del Val (associacion de bibliotècas del
Lauragués) vos prepausa un concors d’escritura
de tèxt cort :
Les organizators lançan doncas una apelada
a comunicacions a los que pòdon participar a
la valorizacion d'aquela personalitat, dins les
domenis ont exerciguèt sas activitats.
Qualques suggestions, per exemple :
- La poëtica castaniana ;
- La recepcion de l'òbra, pendent la vida
de l'autor e aprèp sa mòrt ;
- Òbras literàrias e autres escrits
(reflexions teoricas, critica literària
e artistica, correspondéncia...) ;
- Castan e l'occitanisme contemporanèu,
IEO notadament ;
- Las divèrsas edicions : causida dels
tèxtes, causida grafica, aparelh critic ;
- Establiment d'una bibliografia rasonada
de l'òbra e de sa critica.
Adreçar
projèctes
d'intervencion
(títol
& resumit de 5 a 10 linhas) abans le 15 de genièr
de 2017 a marie-jeanne.verny@univ-montp3.
fr, yan.lespoux@univ-montp3.fr e philippe.
martel@univ-montp3.fr.
Totas las programacions e publicacions de
las equipas del LLACS son de retrobar sus
www.univ-montp3.fr/llacs/
- que debuta per la frasa çai-sus ;
- de 6 paginas (12 000 signes) al mai,
numerotadas, croquetadas, non signadas,
amb un títol
- de mandar en 6 còpias de papièr
e una còpia numeric al mai tard lo 21
de febrièr de 2017 a las adreiças
seguentas : Lector del Val – 1, route
de Pompertuzat – F-31450 Deyme
e info@lecteurduval.org
Quatre categorias : Escòla primària, Collègi,
Licèu, Adulte. Vos cal pas doblidar de jónher la
ficha d’inscripcion (se marcar en linha sul site
çai-jos e imprimir). Los melhors tèxtes seràn
publicats e enregistrats.
Entresenhas (+33) 561 005 116. Règlament
complet dins las 27 bibliotècas aderentas o sus
internet : www.lecteurduval.org.
Rescontre vertadièr
Convidar un artista o un grop per parlar de
la sortida de son album, es plan. Ne convidar
quatre amassa per les far tanben dialogar entre
eles : aquò correspond encara mai a la definicion
del rescontre. Le 9 de decembre, dins l’encastre
dels Rescontres de la Tuta d’Òc (IEO 31), quatre
grops e musicians s’amassèron a l’entorn de
la bodega (e de sas variacions). Un moment de
convivialitat musicala plan interessant tanben :
cada convidat portant sa vision, sa sensibilitat,
per se presentar mai tanben per far lum suls
autres. Las sortidas presentadas son de retrobar
a la rubrica Edicions.
Lo Diari – 7
�Edicions
Craba
Segond disc de la seria consacrada
a las bodegas occitanas. Dins aquel monde,
la craba, o bodega, domina per sa talha.
Son volum e sas qualitats acosticas li balhan
una plaça reservada dins lo monde dels
instruments a pòcha.
Craba
Robert Matta
La Confrérie des Souffleurs –
CORNOC2
15 títols
10 €
Maxence Camelin
Quand la craba crabidarà
Era hèsta deth pòrc
Fèsta del pòrc, pelèra o pèle-porc :
totjorn l'assegurança de passar un
bon moment. Dètz informators nos
explican cossí passèt e passa encara
« la fèsta pus polida de l'annada » !
Gaitatz plan : « dans le cochon, tout
est bon ! »
Era hèsta deth pòrc
Renaud Lassalle
Eth Ostau Comengés
DVD 52 min, sostitulat FR &
Òc
15 €
8 – Lo Diari
« Quand la craba crabidarà
Lo crabidon farà lo tetaire
Quand la craba crabidarà
Lo crabidon l’anirà tetar. »
Disc de musica tradicionala del NautLengadòc, Montanha Negra e Lauragués. Amb
la participacion de Daniel Detammaecker,
Caroline Dufau e Xavier Vidal.
Quand la craba crabidarà
Maxence Camelin
AEPEM
23 títols
15 €
jOmO Okcitanas
jOmO es un artista tolosenc esperantista. Prepausa 12 títols del repertòri occitan
del lengadòc al son de las crabas, bodegas
e autres instruments de sons amics dels
Branca-Bodegaires. L'escasença de descobrir
l'Esperanto !
jOmO Okcitanas
Vinilkosmo
12 títols
13,15 €
�Bodega en viatge
Sus un long camin
Apuèi la publicacion del DVD doble
« Bodega buf de vida ! », desiri partejar uèi
los rencontres variats a l'encòp professionals
e umans que m'an bastits. Lo viatge prendrà
còs pels diferents rencontres faits per la
bodega e que li balhèron l'escasença de
descobrir monds diferents e culturas variadas
atal coma las fecas del carnaval de Limós, la
gaita galiciana o la zampogna calabresa per
parlar sonque d'aqueles. Mas lo que viatja
partís d'en çò seu e pòrta son repertòri pròpri
que serà evocat notadament dins un conte
en lenga nòstra illustrat musicalament.
« Aquel recuèlh de poèmas cortets de l’amic
Aimat Tastaire tòca per sa jovença d’inspiracion,
sa sinceritat e mai sa candidesa. [...]
Sa lenga es justa, e s’endevina plan que lo sovenir
dels vièlhs qu’ausiguèt dins son enfança òbra mai
que l’estudi dins aquela escritura fòrça colorada.
Lo lector fulhetarà aquel obratge amb plaser car
i trobarà lo resson de sa joventut pròpria. » Extrait
del prefaci.
« Langue du pays fière et belle
À l’écho lointain si profond,
J’aime ta clameur sonore
Gage d’un renouveau fécond. »
Aimat Tasaire
Sus un long camin…
Bodega en viatge
Sòfia Jacques–Serano
2 CD, 46 títols
22 €
« Lenga del país crana e bèla
Al resson de luènh tan prigond,
Sus un longAimicamin...
ta clamor tindarèla
Gatge d’un renovèl fecond. »
Aimat Tastaire
IEO Òlt Edicions
172 paginas, 16x24cm
9,90 €
Aimat Tastaire
Sus un
long camin…
Poesia
Préface de Roger Lassaque
IEO Òlt Edicions
9,90 €
ISBN : 979–10–93297–04–0
Istoèras d'aci
La toponimia de Molhac
Un novèl obratge de toponimia es
a mand d’espelir sus un vilatge de Tarn
e Garona que se sona Molhac. S’ipoirà trobar
un estudi complet, semantic e etimologic dels
84 noms de lòcs del vilatjòt. Es la darrièra
òbra de Paul Burgan, lo cercaire plan conegut.
Coma totjorn la preséncia de l’occitan serà
massissa dins tot çò que tòca l’origina dels
toponims, quitament se lo libre es en francés
per aver una audiéncia mai fòrta.
Serà difusat mai que mai dins lo departament
de Tarn e Garona mas se poirà comandar
al prèp de l’associacion Antonin Perbòsc
(IEO82, 307 avenue de Montech, Montauban
tel : 05 63 03 48 70).
Dempús quauquas annadas l'Academia
de Gascon de Sheishan (Gers) hè víver la lenga
e la cultura gasconas per son talhèr de lenga, son
grope de cant e sos espectacles.
Cada annada, ua còla d'actors e de contaires,
tots sòcis de l'Academia, pujan sus l'empont
a Seishan e dens d'autes endrets entà contar e jogar
en lenga occitana. E, tots los textes son creacions
totalament ineditas, causa pro rara qui s'amerita
d'estar senhalada. Lor gran interès ven deu fèt que
son inspirats per la societat d'auèi vista per gascons
d'auèi. L'idèa qu'ei donc venguda de regropar
tots aqueths textes e de'us publicar. L'Academia
de Gascon de Seishan que balha donc per aqueste
obratge un testimòni viu a la Literatura Occitana
contemporanèa.
Les noms de lieux de Mouillac
Paul Burgan
Associacion Antonin Perbosc
85 paginas, 148 x 210 cm
10 €
Lo Diari – 9
�Tresaurs en lum amb lo CIRDÒC - Mediatèca occitana
Dafnis e Alcimadura, una opèra
occitana a la cort del rei
En plena mòda dels grands motets barròcs, un compositor decidís de metre
l’occitan sul davant de la scèna. Lo 29 d’octobre de 1754, Daphnis et Alcimadure
es la primièra opèra occitana presentada davant la cort de França, recampada
a Fontainebleau.
Nascut a Narbona, Jean-Joseph Cassanéa
de Mondonville (1711-1772) accedís en 1741 al
títol de Jos Mèstre de Musica a la Capèla reiala.
Conegut per sos grands motets coma l’un dels
mai grands compositors barròcs, fa raionar la
lenga e la cultura occitanas amb aquesta opèra.
met encara un còp lo patrimòni occitan al servici
de la creacion contemporanèa.
Per ne saber mai sus Daphnis et Alcimadure
e descobrir d’autras opèras occitanas :
www. occitanica.eu/opera
En tot seguir lo modèl classic de l’opèra
pastorala alara de mòda a la cort, Mondonville
conta las amors contrariadas del pastre Daphnis
e de la jove Alcimadure. Innòva en redigir son
opèra totalament en occitan e en posar dins lo
repertòri musical popular occitan. Per aquò, es
estat acusat de plagiat per Grimm que li repròcha
una semblança amb l’Opéra de Frontignan
(1678) de Denis Fizes redigit en occitan.
Pasmens l’opèra fa miranda, a la cort coma en
província. Es al moment de sa traduccion en
francés que lo public s’en desvira. Caldrà esperar
las annadas 1980 per sa re-creacion en dobertura
de la primièra edicion del festenal Montpellier
Danse.
Alara coregrafiat per Dominique Bagouet, figura
de la nòva dança francesa, Daphnis e Alcimadure
10 – Lo Diari
Edicion originala de la particion de Daphnis et Alcimadure
Jean-Joseph Cassanéa de Mondonville, Daphnis et
Alcimadure, pastorale languedocienne dédiée à Madame
la Dauphine, Représentée à Fontainebleau devant
leurs Majestés les 29 octobre, 4 novembre 1754 et par
l’Académie royale de musique le 5 janvier 1755, Paris :
Bayard, Vernadé, 1755.
Coll. CIRDÒC-Mediatèca occitana, aquisicion 2016.
�Qualques annadas aprèp la Querelle des
Anciens et des Modernes, lo mitan musical francés
s’anima per una nòva controvèrsia : la Querelle des
Bouffons qu’opausa los defensors de la musica
francesa e los de la dobertura del mond musical,
que vòlon italianizar l’opèra francés . Sens o
saber, amb Daphnis et Alcimadure, Mondonville
capita de conciliar los dos partits.
Amb sa fòrma classica que respècta las
règlas de la musica francés, Daphnis et Alcimadure
contenta los partisans de l’opèra francesa .
De lor costat, los tenents de l’opèra italian
lausan la musicalitat de l’occitan mai pròche de
l’italian e que permet una mai granda libertat
d’interpretacion. En mai, Mondonville dona a sos
interprèts la mai larga libertat puèi qu’adapta lo
tèxte de l’opèra als dialèctes occitans de totes los
cantaires : lengadocian, gascon coma
provençal
Lo Diari
– 11
servisson l’intriga.
�Rescontre
Papà
Gahùs
Enfin ! 3 ans après
« Lo Virolet », eth grop de
rock-punk occitan Papà
Gahús que sorteish eth
sué dusau album entitolat
« Calhavari ! ». Un còp aver
drin virat de pertot, de
Tarba entiò Siròs e de Rodés
entiò Agedeth, que decidèn
d'entrar en estudiò entà i
enregistrar-i un navèth disc.
Entà ne saber mes, qu'avem
eth plaser d'encontrar a
Renaud Lassala eth navèth
guitarrista dau grop gascon.
12 – Lo Diari
Adiu Renaud, e'ns pòdes díder quauques mots
sus tu e presentar eth grop Papà Gahús ?
Adiu. Que'm hèci Renaud, sui lo guitariste de
Papà Gahús despuish 2014. Qu'èm un grop de
rock, influençat preu punk « primari » de les
annadas 1977 dinc a 1990. Qu'èm quate (bateria,
baisha, guitarra e cant). Que càntam en gascon e
un chicòt en francés.
Papà Gahús qu’ei a l’encòp : un grop radicau,
rebelle e punk ; e tanben un grop estacat au
territòri. D’aon e’vs vié aqueth ligam hòrt dab
la tèrra? e quin s’exprimeish ena vòsta musica ?
Qu’èm tot quate hòrt estacats au nòste territòri
nadau, Gino, Mickey e Silvan a la Bigòrra, jo a
les Lanas. Qu’i am creishut e que ns’am hargat
ua cultura dessús. Donc, adara, atau com hòrt
�de gènts de le nòsta generacion, qu’èm un
mescladís de cultura mondialisada (grana
influença anglo-saxòna en le musica) e d’identitat
locau. Donc, ne hèm ni aus Americans ni aus
Gascons « mè gascon que mòrs », que vívem le
nòsta cultura d’un biaish descomplexat.
Lo ligam hòrt a le tèrra que s’i torna trobar en
los samples tots extrèits de collectatges nòstes
(sonque quauques excepcions) dab locutors
natius deu gascon. Que balha com ua autenticitat
au nòste perpaus.
Quin definirés la musica de Papà Gahús sus
aqueth darrèr album ? E i a ua evolucion
despuish eth permèr album ?
Que dirí qu’es ròck dab influenças punk. Après,
jo, suu permèr album, n’i èri pas mes que’m
sembla qu’i a ua evolucion. Que’m sembla
estar mè rock, belèu mè escur tanben, shens de
desbrombar lo costat amusiu. Los tèxtes que son
tanben mè pregonds, qu’exprimen ua realitat,
un constat sus un mond dont es a cambiar. Mes
qu’am volut har un disc vivant shens de nes
interdíser cantas mè leugèiras, un disc vivant
percè digun n’es pas enmalit 365 jorns sus 365,
n’es pas desconaire 365 jorns sus 365, n’es pas
pessimiste tostemps o veit tot en ròsa a tot vira
codic.
L’evolucion tanben que serà en los samples e en
le soa utilisacion, lo disc qu’es com ua sola grana
canta dont s’estanca pas jamè e los samples
que hèn lo ligam dab tot. Que’us am utilisats
mè pregonament, dab mè de puishença artistica.
Ne son pas aquí entà ondrar, qué. Que n’i a,
samples, se’us vòletz entèner, que ves vatz caler
escotar lo disc en sancèr !
Laguens l'album que vié, que i aurà ua cançon
tota en francés. Lhèu la cançon mes punk. E i
a ua explicacion ad aquera causida ?
Vertat, e'm pensi tanben qu'es le mè punk. Ne
sèi pas tròp perqué se hadot atau, en francés.
Aquò, lo Silvan b'at diu saber mè plan que jo. Mes
qu'èra belèu entà escopir a le faça deu monde :
« Giscard ves chapa mè de 2 millions d'euros per
an » en le lenga de le Republica !
E veges un ligam entre la vòsta musica harta
de radicalitat e la causida de la lenga ?
Bon, dejà, de har ròck en òc qu'es ua causida
radicau percè qu'arríbatz en'queth paradòxe,
que càntatz en le lenga deu peís mes le maja
partida deu monde ne'v comprenen pas mè.
Donc, díser « se'n fótem, que contúnham, qu'èm
d'ací e qu'at vòlem har atau e sonqu'atau »,
n'es pas quauquarren de comun. Qu'èm gènts,
ça'm par, autentics que ne chicanan pas, alavetz
que liùram lo dequò d'un sol tròç. Qu'èm atau.
Com l'ensemble daus grops punks, la vòsta
musica que pòrta ua energia plan vegedera
en concèrt. Ei ua dificultat entà vosauts a l'ora
d'enregistrar ?
Disem qu'am jogat un chic mens viste e que
s'èm aplicats ! Après, non, lo qui pòt jogar a
huec que pòt jogar a plaser. Lo contrari n'es pas
forçadament vrai !
E i a un recepcion particulara dau public de
musica rock-punk quan e's vei arribar en
concèrt un grop qui canta en occitan ?
Qu'i a duas recepcions. Gènts dont son hòrt
contènts d'entèner a cantar en occitan e d'auts
que nes vinen véder entà díser « la musique
est super mais on comprend pas les paroles ».
Alavetz, jo que'us demandi perqué ne van pas
díser aus grops francés que cantan en anglés
« On comprend pas les paroles ! ». Le pròva,
qu'exista totun encoèra ua cèrta diglossia dab
les lengas ditas minoritàrias... Mes aquò rai. Les
reaccions que son tostemps positivas.
E mè que mè, lo public qu'es contènt de véder un
grop que's devertís, que descona, que comunica
dab le gènt, que sauta, que crida, que trauca
l'empont, que hèn càder los micròs, que's pèrden
les baguetas, lo mediatòr, les paraulas, les nòtas
e que se'n arrid ! Que pòden díser que Papà
Gahús en live qu'es un estorbilh mes un estorbilh
que ne jòga pas tròp mau ! Qu'èm un grop de
ròck permèr, qué.
S.P.
L’album « Calhari! » qu’ei en venta sus eth site
internet de Papà Gahús : papagahus.com
Laguens daus albums de Papà Gahús, que
s'enten ua atencion tota particulara a la lenga,
la sua autenticitat, la sua qualitat. D'aon e vié
aquera volentat ?
Quèn atz sèga-traucat lo peís com am hèit Silvan
e jo en hadents collèctas, quèn atz enregistrat
centenats de gènts en le soa lenga mairau,
aunestament, ne pòdetz pas préner le question
de le lenga com qui se'n fot. Aqueth monde que
vs'an dat ua paraula rica, que'vs cau tornar har
soar aquesta lenga dab arrespèct e dignitat. Au
mensh, qu'ensàjam d'at har atau.
Lo Diari – 13
�D’escart e de talvèra
« EUX »
DE FILADELFA DE GERDA
Se no avetz james entenut o leijut « EDS
CRIDS » de Filadèlfa de Gèrda, au mens escotatz
aqueste :
« Donc, qu'enze manca, entre autas
causas, / Ed noste vielh « Tòca-i, se gauzas ! » /
Qu'eu nos cau prene de l'ont sié. / Tant qu'a morì,
morì per vive ! / E, Diu-bibann ! Venga qu'arribe,
/ Tostems Gascos ! Oé coma hié ! »
Quin crit, quin buf, quin vam, quin
estrambòrd !
Ath eguau deths Camelat e Simin Palay,
era Dauna de Bigòrra que fè era granor deth
Felibritge de Gasconha mes d'aver finit per aimar
Maurras e tanplan Pétain que li ei tengut rigor.
Qu'aurian totun de li èster reconeishents eths
occitanistes no seria que pr'amor d'aqueri tres
qu'ei era, era sola, qu'adoptèc, ja li'n costèsse, era
grafia novèla, que Privat atau la poguèc editar.
No sabi cap se nos podem imaginar coma cau
çò que representèc era Filadèlfa de Gèrda ena
Occitania deth sièu tems, de Baudean (65) e
Banhèras de Bigòrra duscas a Malhana, en
passant per Bordèu, Marselha, e encara per finir
Tolosa en 1950, triomfalament onorada peths
Jòcs Floraus, e totas eras vilas petitas e granas
on se tenguèren felibrejadas, que daunejava,
qu'èra rèina, arcuelhuda per herrèras de monde,
celebrada peths mes grans, eth Mistral en
prumèr. Eras hadas ath sièu brèç qu'avian dat tots
eths dons, beutat, còr, esperit, e quan escriverà
ua epopèia ara Bernadeta, que pensi que de ua
auta manièra qu'aurà en cap era sièva destinada
de uelhèra de Banios venguda figura felibrenca
sense parèlha.
Mes de tots onorada, aimada, celebrada,
tostemps qu'estarà deth villatjòt sièu, e que
m'agrada de fèr-vos descobrir un libe plan
estonant d'era : « EUX », a prononciar « Eusses »
benlèu, coma se'n amusa ara prumèra paja, un
libe on fè eth portrèt plen d'amor e d'umor deths
« originaus » qu'a coneishuts a Gèrda-en-Bigòrra,
libe qu'a volut o qu'ei estada forçada d'escríver
en francés, mes un francés plan espés de mots
14 – Lo Diari
gascons totun, e de contes e cantas deth país
ena lenga ! « Or, à Gerde-en-Bigorre, en signe
de bénédiction du ciel, il y avait en ce temps-là,
quatorze simples, c'est-à-dire autant de poètes et
deux fois plus de sages qu'en Hellénie au temps
des Muses et des dieux.... » [...] « EUX, ce sont les
maîtres profonds, les instructeurs silencieux et
doux de mon enfance à qui je dois ce que je sais,
si je sais quelque chose et ce que je suis, si je suis
quelqu'un. EUX, ce sont les pauvres patients, les
simples illuminés qui ont fait la renommée de mon
village qui s'appelle le VILLAGE-des-SIMPLES, à
cause d'eux que les imbéciles prenaient pour des
crétins. » « Simple », qu'ei « pèc » en çò noste, e
que n'avem coneishut, « pècs » coma les disian,
dont serà fèt eth « Joan lo, Pèc » dera literatura,
plan mes malin qu'eths pretenduts sapients.
Ací donc condats que son a plaser,
Hi-tyòn, eth mes popular, dit « Fils-du-ciel »,
adobaire de banastas, de tistalhs, de bascòias,
e qu'òm fasia dançar e cantar ath pont « des
Rubans », pueish eth Catala dont era mission
sus tèrra èra de predíser eth temps, pueish eth
Trufon que cridava en crescendo tres « adichats »
qu'avian eth poder de guarir eths maus deths
nèrvis, e tanplan eth « mau dera tèrra », e en
seguir Poupoune eth remolaire broish, e Labèle
violonaire ath clar de lua, pueish daunas coma era
Tette que mendicava en breçar un gatòt « Teta at
sue nano / que canta nino / Ed nano de Teta /
qu'ei aqueste mino... » e Touyou, que soenhava
eths cocuts e eras gelosas dab moscas o pesolhs
embroishats, e Nota-la fileuse que saludava eths
toristes d'un « Adichat, yent bèstia » e que la
remerciavan... Que m'arrèsti, que'n i a quatorze !
E eths a vier qu'an dret a longa istoèra cadun,
qu'auratz plaser a descobrir... e que son tota era
vida d'un temps vielh mes viu, vivent, cargat de
totas eras costumas, istoèras, faiçons de fèr e de
díser qu'a enregistradas era Filadèlfa, e que nos
liura en omatge aths dits pècs, que son era sau
d'ua tèrra.
Miquèu Pujòl,
ref . : _ETHS CRIDS ed. PRIVAT 1931 e « EUX », idem 1933.
�Dossièr
La literatura vector
del dialòg de las culturas
A l’ocasion de la primièra
Nuèch de la lectura organizada dins
la França tota en genièr que ven,
lo CIRDÒC lança una campanha
participativa sul tèma dels libres
que nos an dobèrts al monde.
Punt màger de l’operacion, la
mediatèca interregionala occitana
organizarà lo 14 de genièr de 2017
una granda velhada intitulada
« Viatge immobil », plaçada jol signe
del partatge de las lengas e de las
literaturas, e de la descobèrta de
l’autre.
La literatura, fenèstra dobèrta sus l’autre
e l’endacòm mai
Los libres de l'enfància, de l'adolescéncia, de
çò intime, los qu’an marcat nòstras experiéncias
de vida son indissociables de nòstras istòrias
familialas e de nòstres percorses personals, de
nòstres eiretatges e de nòstres rencontres, de
nòstras experiéncias de le dobertura a l’autre e a
l’endacòm mai.
Los lectors son convidats a partejar aqueles
moments qu’an marcat lor descobèrta del monde
e que sovent, lor an permés de se reapropriar lor
pròpria cultura
Es aquò que vòl metre al lum lo CIRDÒC al moment
d’aquesta primièra edicion de la Nuèch de la
lectura. Quinas lecturas per quinas descobèrtas del
monde ? Quinas escrituras vos an fait viatjar ?
Venètz partejar vòstra experiéncia de viatge en
lectura, d'ont que siatz. Per aquò, vos sufís de
mandar l’extrait d’un libre que vos a marcat sul
tèma de la dobertura al monde, a las culturas, a
l’experiéncia de l’alteritat quina que siá la lenga
d’escritura o de lectura de l’òbra. L’acompanhatz
d’un pichon testimoniatge personal per donar
enveja de lo legir e lo torn es jogat ! Nos podètz
mandar vòstras contribucions siá dirèctament
per mail a viatge-immobil@cirdoc.fr, siá sus la
pagina facebook https://www.facebook.com/
Loviatgeimmobil
Lo Diari – 21
�« Me soi dit, seriá aisit de virar e de far lo torn del monde... »
La longue route de Bernard Moitessier, legida per Isabelle François, meteira en scèna, comediana, viatjaira.
Quant i a 4 ans d’aquò ai traversat l’Atlantic sus mon batèu, ai legit un pauc totes los navigadors, mas
per ieu lo que m’a lo pus marcat èra lo Moitessier. Dins aqueste libròt nos conta sa primièra corsa a
l’entorn del monde en solitari (qu’èra de tot biais la primièra, sens tota la tecnologia qu’an en aqueste
moment). Son viatge en dedins e en defòra, èri ieu a l’alba de faire ma traversada de l’Atlantic e podiái pas
m’imaginar perque el quant la corsa èra acabada, a contunhat, a pas volgut las onors, a getat de botelhas
a la mar per dire sa decision... contunhar de navegar aprèp tantes meses passats en mar e a fait un torn del
monde de mai...Aviá escrit a sa dòna : perdon mai soi tròp ben... dins mon ritme... dins mon alen.
E quand ieu aprèp 2 meses de mar, aprèp una pausa als Açòres, quand èra l’ora de dintrar en Mediterranèa
per rejónher l’ostal... soi arribada a Gibartar e aquí me soi dit seriá aisit de virar e de faire lo torn del
monde... ai pas agut lo coratge... èri pas soleta sus lo batèu... mas ai compres mai que mai lo Moitessier...
La Longue Route (Arthaud, 1971) de Bernard Moitessier es lo raconte autobiografic de son periple pendent
la primièra corsa del Golden Globe Challenge, torn, del monde a la vela en solitari e sens escala, en 1968. En
passant lo Cap de Bona Esperança sul camin del retorn cap a Euròpa, mentre qu’es a mand de remportar
la corsa, catapulta amb l'ajuda d'una fonda un messatge sus un cargo : « Contunhi sens escala cap a las illas
del Pacific, perque soi urós en mar, e benlèu tanben per me salvar l’anma. »
Vos tanben partejatz vòstras experiéncias de lectura sus https://www.facebook.com/Loviatgeimmobil
In linguae occitanae mundi : lo monde vist per la literatura occitana
La literatura occitana, una literatura
regionalista ? que lo sol orizont ne seriá son terrador
d’origina ? Lo prejutjat es tenaç quitament se los
escrivans occitans an pas quitat de contar lo monde.
De l’Edat Mejana a nòstres jorns, de l’Orient
somiat dels trobadors als escrivans viatjaires
actuals, la literatura occitana a pas jamai daissat de
dire lo monde a travèrs lo prisme de sa situacion
de caireforc entre Euròpa e Mediterranèa que n’a
fach una de las lengas de passatge de las mitologias
d’Orient cap als imaginaris literaris d’Euròpa.
Alem Surre-Garcia, bon coneisseire dels passatges
Orient-Occident, traça regularament lo camin de la
fabla, a travèrs los continents e los millenis, de fablas
indianas de Bidpaï que viran e reviran dins la Pèrsa
de Kalîla wa Dimna, en arabi amb Ibn al-Muqaffa,
qu’acòsta Euròpa per la brilhanta civilizacion
d’Al-Andalus, tèrra d’escambis feconds entre
monde arabi e monde crestian. Sus la peninsula
iberica, Pierre Alphonse e Ramon Llull compilan,
adaptan, s’aproprian la fabla dels animals que
raconta los òmes. Puèi passa los Pirenèus ont lo
trobador Arnaud de Carcassès compausa las Nòvas
del Papagaï.
Aquesta nuèch de la lectura serà una novèla ocasion
de descobrir lo monde a travèrs l’agach dels autors
occitans, totas epòcas confondudas. De l’« amor
de luènh » de Jaufre Rudèl a las Nomadas d’Anna
Regord, cossí los autors occitans nos an fach viatjar
amb lors racontes ? Quin agach pòrtan sul monde ?
Gràcias al roman, la poesia, la novèla, certans
d’entre eles nos an entraïnats dins de luòcs, visitats
o somiats, que veirem benlèu pas jamai.
Dins Nomadas (IEO edicions, 2008) Anna Regord nos fa descobrir lo desèrt e sos abitants. Son
raconte es lo d’un viatge e d’un rencontre amb un pòble, nomada, mas tanben un autre univèrs, un
environament ostile mas vivent. La descobèrta de l’autre, de l’endacòm mai, de la vida quotidiana e de las
costumas son al còr d’aqueste obratge.
« Gèstes, mimicas, paraulas mescladas, tantes mejans de se dubrir a çò desconegut, cap de lengatge
inaccessible. Ni mai empaches ni mai embolhs se trapan pas dins cap de lenga, s’encavan sonque dins lo
còr dels òmes barrats. E quand me pren de canturlejar, Fría sul d’abòrd estonada, me farà lèu lo respons,
pro que la prègue un pauc. Aital quo una quora l’autra, caduna nòstra lenga, butam de cançonetas dusca a
mesclar las voses dins una cantadissa de repics malsegurs e rires mai que pus. »
22 – Lo Diari
�
Portulan - Itinerari en Orient raconte de viatge en dos volums de Roland Pécout. Aqueles
dos libres pareguts en 1978 e 1980 racontan los viatges de l’autor en Afganistan pel primièr, en 1971 e 1974,
e de delà, cap a Índia e lo Nepal pel segond qualques annadas pus tard. Una novèla edicion, revista per
l’autor, dels dos obratges en un sol volum a vist lo jorn en 2013 a las edicions Vent Terral. Luènh del jornal
de bòrd o de la cronica, mai pròche de la pròsa poetica, nos i fa descobrir los païsatges, los rencontres, los
caminaments...
« Tu e mai elei, voudriatz ben escambiar l’espitalitat de la rota. Una estrategia complicada
debana sei rusas per triomfar dei leis de la retenença e de la discrecion. D’unei
s’avesinan un pauc, te fan la saludada ambé la man sus lo còr. Tu, parièr, e senhalas
lo fuòc coma ton tibanèu. Per un còp, siás tu lo convidaire. An l’excusa de t’adurre
un melon, as l’excusa de li ofrir l’èrba ont siás estalat, melhora que l’ermàs ont an
laissat la maquina. Un melon es lèu retalhat. Denegas, que siás convidaire, e prepausas
un peis a mitat crus encara sus lo magre dau fuòc. Son detz que s’esparpalhan per lei
còlas, e lèu fach venon sabentament crosar sus lo fogau de morcèus de lenha blanca,
acampada aquí ont cresiás que creissiá ren que la pèira.
Alara s’engimbra la fèsta sembla-simpla dau partatge. »
Pécout, Roland. Portulan - Itinerari en Orient,
Vent Terral, 2013.
Elògi de la traduccion
Se certans an fach lo viatge, o l’an somiat,
e nos an permés a nautres tanben de lo menar per
lors racontes, d’autres an decidit de nos far tastar
los plasers d’autras literaturas amb la traduccion.
Aqueste còp, los autors fan pas mai los viatges mas
son las lengas que s’escàmbian. Alara es un còp
de mai question de partatge. Lo decòr es plantat,
l’istòria es racontada, los païsatges descriches, las
odors, l’ambiança tot i es e poiriam
pas far melhor, rai ! Los traductors intervenon per o
melhor comprene e ne poder sasir l’esséncia. N’es
atal pels tractats de medecina d’Albucasis, dels
quatrins d’Omar Khayyam, dels racontes d’André
Brink, del Romancero gitano de Federico Garcia
Lorca o de l’univèrs fantastic d’Howard Phillips
Lovecraft.
Programa
A l’ocasion de la primièra Nuèch de la lectura, lo 14
de genièr que ven, de 18h a 22h, long d’una serada
dedicada al « Viatge immobil / Voyage immobile »
lo CIRDÒC – Mediatèca occitana se transformarà
en grand salon de lectura babelian ont cadun poirà
causir son environament, son espaci, sa posicion
per partir en viatge d’un continent, d’una lenga,
d’un tèxte a l’autre.
Dedicada al plaser de l’imaginari del viatge literari
e del rencontre de l’autre, aquesta serada serà
organizada amb un ensemble de partenaris, locals
coma de l’espaci occitan, implicats dins lo dialòg
de las culturas e tanben amb los diferents actors
de la cadena regionala del libre. Lecturas, contes,
intervencions musicalas en francés, en occitan e dins
fòrça lengas mai, se succediràn per que cadun pòsca
trobar son compte dins aquela serada d’escambis
e de viatges sens que calga quitar las installacions
de la mediatèca. Aquesta Nuèch de la lectura serà
lo moment de viure o reviure, de partejar en tot cas,
aqueles moments d’evasions literàrias sens qu’aja
calgut se desplaçar d’aicí.
En tota convivialitat, se legirà, escambiarà, somiarà
de l’endacòm mai dels escrivans a l’entorn dels
rites de celebracion del partatge e de la porositat
de las culturas long
d’una ceremonia del tè
universala, del Japon al
Magrèb en passant pel
tea-time britanic e los
rituals de las velhadas
occitanas que celèbran
l’art de l’oralitat.
Lo Diari – 23
�Tristan
Tzara
(1896 - 1963)
DADA al Cabaret Voltaire
Zurich, 1915 /
La guèrra çò mai
violenta que monde
coneguèt fins ala
enràbia. Al mièg
d’aqueste massacre
sagnós, al cuòr d’una
joinesa europenca
revoltada, al Cabaret
Voltaire1 un movement
novèl ven de nàisser.
Va defiar la guèrra,
remetre en causa
totas las convencions
e contrariantas
ideologicas, esteticas
e politicas, crear una
ruptura radicala amb
tota la Literatura e
l’Art que precediscan.
A son cap, un jove
romanés de 20 ans :
Tristan Tzara.
24 – Lo Diari
Le 5 de febrièr de 1916, amb
Richard Huelsenbeck2 balhan
naissença a DADA, que vendrà,
amb la redaccion de son Sept
Manifestes Dada, un movement
internacional, literari e artistic.
Una galariá DADA es dubèrta,
Tzara i balha conferéncias sus
l’art nouveau e l’art abstrai.
Una revista DADA es creada
e coneisserà una difusion
importanta a l’internacionala.
Tzara n’escriurà les primièrs
tèxtes :
• La première aventure céleste
de M. Antipyrine (1916) ;
• Vingt-cinq poèmes (1918) ;
• Sept Manifestes Dada
• (1916 – 1924).
Aquò dit, se le movement DADA
es plan conegut, als EstatsUnits, en Euròpa e mai encara
en França, Tzara es un pauc
mens conegut.
En 1919, Tristan Tzara rejunta
Paris, ont comença a trebalhar
per una de las revistas Dada
parisenca,«Lit terature»,
encoratjat per artistas joves que
se sonan André Breton, Louis
Aragon, Philippe Soupault, Paul
Eluard... En 1920, torna rescontrar
Francis Picabia3 un segond còp
e amb cal entretenguèt una
correspondéncia dempuèi de
1915. Amassa, se lançan dins
diversas activitats (literàrias,
artisticas, esporivas...), qu’an
per per tòca de tustar le public
e vòlon destruir las structuras
tradicionalas del lengatge.
En 1921, les dadaïstas organisan
le procès (factici) de Maurice
Barrès4 , acusat de «crime contre
la sûreté de l’esprit», presidit per
André Breton. Tzara se retròba
amassa les testimònis. Aquesta
manifestacion, a l’eissida de
quala Barrès serà simbolicament
condemnat a vint ans d’òbras
forçadas, es a l’origina de la
dislocacion de DADA : mantuns
participants ; Tzara le primièr ;
refusant tota forma de justícia,
quitament
organizada
per
DADA.
Aprèp le procès, constituiràn
diferents movements :
• les dadaïstes (TZARA) ;
• les surréalistes (BRETON,
SOUPAULT) ;
• les anti-dadaïstes /
• anti-surréalistes (PICABIA).
En 1929, intègra le movement
surrealista
quin,
dins
le
lanç dadaïsta, lausa l’antiborgesiá,
l’anti-nacionalisma
e la provocacion ; consirós
d’agir sus la societat, si que
�non sus individú, sens tombar
dins l’embrigadament. Tzara
consacra son temps a la
reconciliacion entre surrealisma
e marxisma. Aderís al Partit
Comunista Francés en 1936, al
quitar le Movement Surrealista.
Pendent la Segonda Guèrra
Mondiala, junta la Resistencia.
Es d’aquel periòde que
data son interès per la lenga
d’òc. A tolosa, a la fin de la
Guèrra, presidís le Centre dels
intellectuals, dirigís l’« Émission
littéraire de la Résistance » a
Radio-Toulouse e contribuís
a la fondacion de l’Institut
d’Estudis Occitan. Tzara elabòra
un projècte vertadièr de centre
cultural. Prepausa la mesa en
plaça d’una bibliotèca occitana
d’Estat, amb una publicacion
regulara dels classics de la lenga
d’òc çò qu’es, encara uèi, una
de las missions centralas de la
Federacion dels IEO.
pendent la Guèrra, tanben
estudis e criticas (Desnos,
Éluard, Picasso, Rimbaud...)
Sons engatjaments politics le
rapròcha dels umanistas, muda
progressivament cap a la poësia
lirica. Sons poëmas revelan
l’angoissa de son arma, prèsa
entre la revòlta e esbalausiment
en fàcia de la tragèdia quotidiana
de la condicion umana. Sas
òbras de la maturitat son
L’Homme approximatif (1931),
Parler seul (1950) e La Face
intérieure (1953). Dins sas òbras,
le lengatge anarquic dels mots
mesclats del dadaïsme seràn
remplaçats per una lenga dificila
mas umanisada.
Daissa le Partit comunista en
1956, per protestar contra
la repression sovietica de la
revolucion ongresa. En 1960,
signa le Manifest des 1215 sul
dreit de l’insomission pendent
la guèrra d’Argeria e pren le
partit contra le colonialisme en
De 1946 a 1963, s’engatja Africa.
dins divèrsas revistas literàrias
e publica vàrias de sons Tristan Tzara moriguèt a París le
poèmas acumulats pendent 25 de decembre de 1963.
Se Tzara merita plan sa plaça
dins le memòri, notablament
literària, es çò primièr mercé a
son trebalh de deconstruccion
e de destruccion dels lengatges,
atèstan sas òbras. Enlà lor
longevitat, dubriguèron camins
màgers a l’art contemporanèu
e son etapas crucialas dins
l’Istòria de l’Art.
PDG
Bibliografia :
La Première Aventure céleste de
Mr Antipyrine, première édition
1916, avec des bois gravés et
coloriés par Marcel Janco, rééd.
2005, Éditions Dilecta.
Vingt-cinq poèmes, 1918. rééd.
2006, Éditions Dilecta.
Sept manifestes Dada, première
édition 1924, avec des dessins
de Francis Picabia, rééd. 2005,
Éditions Dilecta.
L’Homme approximatif, 1931.
Parler seul, 1955.
Parler Seul illustrat per Mirò
1- Dubèrt en 1916 a Zurich per le coble d’artistas Hugo Ball e Emmy Hennings, acuèlh de
joves artistas e escriveires amb la tòca de crear un centre de divertiment artistica.
2- Poèta, escrivan e psiquiatre alemand.
3- Pintre, dessenhaire e escrivan francés.
4- Escrivan, jornalista e nacionalista francés.
5- Movement intellectual francés que, dins un esperit libertària e esquerrista, defend
La revista DADA
l’independéncia argeriana.
Lo Diari – 25
�Critic
Recobrar l'esséncia del conte.
Coma literari e ancian estudiant en Letras
Modèrnas, ai totjorn una certana malfisança
envèrs le tractament que la nòstra epòca resèrva
als tèxtes « petits », sovent butats als marges
d'una literatura que les jutja tròp populars, pas
pro sabents o interessants. Òm pensarà per
exemple a las fablas de La Fontaine, recitadas
penosament e nèciament per generacions de
drollets que s'espèran pas qu'anèsson mai enlà
que les dos o tres vèrses de morala, quand
estudiants en Letras, pòdon consacrar oras a
una sola. Aquò’s vertat per las Fables coma pels
contes. Çaquelà, l'apròcha condescendenta,
superficiala o de còps folclorista (al sens marrit
del tèrme) pausa problèma, d’autant que le
succès en librariá se desmentís pas, al contrari.
Èra doncas urgent de s'interessar seriosament
e amb benvolença a aquela question del conte,
çò que Contes d'un deman acabat nos dona
l'escasença perfièita de far.
Una instruccion mai o mens inexistenta,
lésers limitats, comunautats e familhas
gropadas, sarradas : aqueste contèxt es
indissociable de l’atge d'aur del conte. Dins
le cercle de la velhada, de la fèsta de vilatge o
simplament del fuòc, retrobam la primièra pèira
del conte : le contaire. Çò que vesèm uèi coma
tèxtes èran a la debuta, istòrias oralas, presas
en carga per un contaire per l'auditòri, dins una
tradicion plurimillenària. Pensatz que L'Illiade
et L'Odyssée comencèron atal ! Indispensable
a lor conservacion, la mesa a l'escrit dels contes
a coma inconvenient de les immobilizar, e mai
de les estofar. Assegurada per dos contaires
(Éric Roulet e Nathalie Roulet-Casaucau),
l'escritura ven completar la natura primièra del
conte, sens la contrariar brica. E mai, vist que
nos balhan accès a versions audio e mesas en
musica (disponiblas en linha). Pas cap de posca
sus aqueles contes !
« Écrire en gascon à l'orée du XIIe siècle
est une gageure. Cet ouvrage accompagne-t-il
les derniers éclats d'une langue et d'une culture
millénaire qui fut celle de l'Aquitaine jusqu'à
nos jours, ou se fait-il l'écho d'un nouvel avenir
? Ce sera au futur d'en décider: un futur qui
pourrait bien alors ne pas s'achever ! » anóncia
la quatrena de cobertura. Una posicion lucida
26 – Lo Diari
que sembla empachar tot encombrament per la
question de la lenga. La votz occitana, le tèxte
bilingüe : la dubertura sus l'autre sens se desdire.
I a, aquí, un pont entre ièr e uèi, pont apelat
per aquestes racontes, nascuts dins aquela
lenga nòstra. Aquò dit, vos inviti a far le tèst,
vos tanben : un conte fonciona tant en occitan
coma en francés. Un bilingüisme que dona pas
l'impression que foguèt arrancat al tèxte contra
son grat : sembla pro rare en edicion per èsser
notat.
Enfin, e benlèu subretot : son racontes
intelligents, dins la mesura qu’an quicòm a
díser, a nos díser sus nosaus, quicòm a nos
ensenhar per pauc que nos mostrèsson pro
dubèrts per les daissar nos ensenhar çò qu'an
après de la sapiéncia populara, es a dire de
l'experiéncia. Vos conselhar le libre s'avètz
dròlles, felens, nebots e nebodas, la causa es
aisida. Demòra sens dobte necessari dins una
epòca ont l'educacion civica e ciutadana (es
a dire al viure amassa) cantan sovent tan clar
que d'unis pensan seriosament a recorrir a la
casèrna. Aquò dit, me pòdi pas desfar de l'idèa
que sèm nautres –les adultes– que n'avèm lo
mai besonh. Es que sèm pas nosauts que corrèm
aprèp « Lo secret deu bonur» ? Se le conte cèrca
a agradar e instruire (placere et docere pels
puristas), es tant per ensenhar als pichons coma
per explicar (desplegar, en latin) als grands. «Les
grandes personnes ne comprennent jamais
rien toutes seules, et c'est fatiguant, pour les
enfants, de toujours et toujours leur donner des
explications.» Antoine de Saint-Exupéry.
Avís doncas : n'i a pro de prene per se,
pels autres, per se divertir, per pensar, per legir
e per ausir dins aquela edicion d'un trentenat
de Contes d'un deman acabat, a començar,
segur, pel plaser ! Aldric Hagège
Contes d'un deman acabat – Contes
d'un futur achevé
Éric Roulet, Nathalie Roulet-Casaucau
et Jean-Michel Rivet
Éditions Sud-Ouest, 2016
180 paginas,
Edicion bilingüa e contengut de
telecargar,
14,90 €
�Los sites
participatius en occitan
Tecn’òc
Mantun projècte sus internet son collaboratius, es a dire que lo monde i pòdon
participar per li far prene d’ample. Lor avantatge es que sovent son multilingües
e disponibles per las comunautats lingüisticas que ne fan la demanda. Aquí una
oportunitat per las lengas de França d’èsser presentas demest totas las autras, sens a
priori, ni empacha. Aqueles projècte presentan l’interès de prepausar de contenguts
variats en lenga occitana, plan utils per los que se l’aprenon e los que la transmeton.
L’Enciclopèdia de la vida (en anglés Encyclopedia
of Life : EOL) es un projècte de bioenciclopèdia
collaborativa en linha.
L’Enciclopèdia contendrà a tèrme un article
dedicat a cada espècia vegetala a animala coneguda,
illustrat de vidèos, de sons, d’imatges, de grafismes
e de tèxtes provesits per d’expèrts. L’interfàcia es
disponibla dins mantuna lenga,
e entre autras en occitan.
En qué podètz ajudar : dins la ficha de cada espècia,
podètz apondre lo(s) nom(s) en occitan.
Jocondlab : Lo site internet JocondeLab es la fruta
d’una experimentacion conduita pel ministèri de la
Cultura e de la Comunicacion. A per tòca de facilitar
l'accès a las ressorsas culturalas francesas amb de
publics novèls en desvolopant l'ofèrta multilenga del
ministèri de la Cultura e de la Comunicacion, sens que
siá necessari de revirar las donadas vist qu'aquestas
tròban lo sieu equivalent mercé a Wikipèdia. Dona
accès en 14 lengas dont l’occitan, a mai de 300 000
notícias illustradas extraitas de Joconde, catalòg de
las colleccions dels musèus de França.
En qué podètz ajudar : podètz descriure las òbras
artisticas en occitan e completar o crear las fichas
Wikipèdia d’aquelas òbras.
La Wikipèdia occitana es una enciclopèdia gratuita
e liura de dreit que prepausa mai de 85 000 articles
redigits en lenga occitana.
En qué podètz ajudar : podètz escriure d’articles
novèls sus de tèmas que mestrejatz, o repassar
e prepausar de correccions se vesètz causas que
s’ameritan d’iretrabalhar. Tanben podètz completar
los articles que vos semblan pas pro denses.
Lo Wikiccionari es un projècte gratuit de diccionari
multilingüisme, escrit amb la collaboracion de totes,
dins mai de 700 lengas.
En qué podètz ajudar : podètz prepausar de mots
novèls que i son pas encara, o las variantas dins
vòstre parlar se i es pas.
Rapèl : Per poder profechar dels sites internet dins
lor version en òc, reglatz l’occitan coma lenga
favorita dins los paramètres de vòstre navigador.
Atal, suls sites multilingües, la version occitana vos
apareisserà prioritàriament, siquenon, podètz passar
al costat de tot çò qu'existís sens o saber.
Cedric Valmary
Openstreetmap es un projècte internacional fondat
en 2004 amb l’objectiu de crear una mapa liura
del mond disponibla dins un maximum de lengas
diferentas.
En qué podètz ajudar : dins la mapa, podètz apondre
lo nom occitan de cada toponim.
Lo Diari – 27
�TV
Tè Vé Òc se bolega !
Podètz creire que la còla de Tè Vé Òc
fai pas coma leis aubres, s’endormís pas
a l’automne !
De segur que contunha sei rodatges e montatges
per realizar son emission setmaniera. Cada còp
que pòt, cubrís leis eveniments revelators de la
cultura occitana. Arts plasticas, musicas, fèstas
occitanas, espòrts regionaus, amai la mòto
apareisson !
Mas aurètz benlèu remarcat una rubrica que
torna ara a la fin de cada emission Lenga d’Òc/
Lengo d’o : Entre temps.
Entre temps, cronica novela
En partenariat amb lo CIRDOC, Tè Vé Òc consacra
quauquei minutas a una pichòta cronica a la fin
de cada emission. Lo principi es de demandar
a una dei personas presenta dins l’emission
de dire qual es lo mot occitan qu’aima mièlhs,
lo qu’aima lo mens e de vos faire partejar son
còp de còr dau moment. Aquí, la sensibilitat,
l’ideologia, lo biais de viure de cadun apareis.
L’emission e sa cronica se pòdon retrobar sus
lo site de Tè Vé Òc sus la pagina d’acuèlh a
http://teveoc.e-monsite.com/pages/acuelh/
presentation.html
Estagis de formacion
En mai deis emissions e dei captacions
regularas, Tè Vé Òc realiza de formacions, tant
per d’estagiaris solets coma per de grops. En
octòbre, l’estagi « Lenga e imatges » dau CFPO
de Besièrs se debanèt dins Tarn au Centre de
vacanças La Vitarelle.
Una campanha que començava de prene lo
daurat de la davalada, de bòscs prigonds, de
camins misteriós, de bèstias, brèu un luòc de
sòmi per filmar e per parlar e aprene la lenga.
Un luòc de tria, una còla aculhenta dins lo
Centre, d’estagiaris motivats que parlavan
occitan e èran curiós de tot, aquò permetèt un
trabalh ben ritmat e agradiu.
Lei dos formators de Tè Vé Òc avián per
prètzfach de sensibilizar leis estagiaris a la
presa de vistas e au montatge per realizar un
documentari.
De segur que la formacion fuguèt d’en primièr
teorica (una mièg jornada) per parlar dau
cadratge, dei presas de vistas, dei plans diferents,
de la causida de l’angle per lo film, doncas de
çò que faliá filmar. Lo biais d’entrevistar fuguèt
tanben evocat.
Cada grop partiguèt amb son materiau au
rescontre dei luòcs e dei gents d’entrevistar e
nos retrobèrem sus lo terren per metre dins lei
28 – Lo Diari
camescòpis tot çò que faliá coma rushes.
Començèt puèi lo trabalh pesuc de montatge
que de segur s’acabariá pas dins lei quatre
miègs jornadas d’estagi mas puèi. Lo trabalh en
comun permetèt de crear un scenari collectiu,
puèi d’aprene lo biais de crear un titol e de
l’afichar d’un biais particular.
Venguèt enfin la causida dei rushes de pegar,
copar, trabalhar. E fau ben saupre qu’una
minuta de film demanda sovent una ora de
trabalh au montaire. Es un vertadièr trabalh de
dentelaira passionada ! Lo film serà projetat
au Festenau Rescontre de Sant Gervasi(30) lo
4/02/2017
Un autre estagi de formacion, diferent, aculhirà
un jove estudiant en decembre. Se destina a un
mestièr de l’audiò visuau e Tè Vé Òc partejarà
volontièrs amb el sei coneissenças.
Se volètz trobar de ressons de tot nòtre trabalh,
es aquí que vos fau anar : http://teveoc.emonsite.com/
Lisa Gròs
Presidenta de Tè Vé Òc
�Diariscope
Del 28 de genièr
al 26 de febrièr
Setmanas occitanas del Vilafracant
Mes de febrièr :
mòstra Marcelle Delpastre e Angéla Duval.
2 de febrièr, Vilafranca, 20h30 :
Inauguracion del Festenal.
19 de febrièr, Complibat, 15h :
Lo Teatre de Pas Res e Les Z’igues.
25 de febrièr, Cenac, 21h :
Bal occitan amb Les Bouilleurs de son,
Contrebande e Bassacada.
26 de febrièr, Glèisa de Cenac, 15h :
Concèrt polifonic amb Lo Barrut.
Mòstras, filmes, conferéncias, concèrts...
Programa complet e contactes de retrobar sus nòstre
site.
Le 28 de genièr
La Dictada occitana
Es que cal encara presentar la Dictada
Occitana ? Organizada de pertot le 28 de
genièr, es l’escasença de se retrobar per
un d’un desfís ludic a l’entorn de la lenga
! Esitatz pas a contactar las associacions
occitanas per saber ont e cossí participar !
Del 2 de febrièr
al 28 de mai
Daniel Spoerri, les dadas des deux Daniel
Daniel Spoerri, membre fondator del
Nouveau Réalisme, investit las cavas dels
Abattoirs. Expausa un cabinet de curiositats
entre sas òbras, sa colleccion e la de l’istorian
e artista Daniel Cordier.
www.lesabattoirs.org/expositions/autour-du-nouveaurealisme
Lo Diari – 29
�Agenda
GENIèR / FEBRIèR
7 de genièr
Agach sus J. Bodon
17h30, Albi,
Per J. Vialaret, President de l’Ostal J. Bodon.
www.centre-occitan-rochegude.org
13 de genièr
Teatre, Les Galejaires.
20h30, Molins,
«Le canton de Josefina», sostitolat en francés.
Cercle Occitan deth Coserans –
claudine.rivere-souilla@orange.fr
Rencontre Musicians/Dançaires
21h, La Caunha (31 - Ostau de l’Artesanat)
Serada de danças tradicionaus (scèna obèrta).
Cercle Occitan de Carbona & deu Volvèstre :
michel.peze0456@orange.fr
14 de genièr
Conferéncia, a Albi.
Partenariat CCOA / UPT a Champollion: «
L’autodafé de 1834 à l’Hôtel Rochegude »
www.centre-occitan-rochegude.org
Nuèch de la lectura
18h, a Besièrs (CIRDOC)
Granda velhada “Viatge immobil”, jol signe del
partatge de las lengas, de las literaturas,
e de la descobèrta de l’autre.
fabrica.occitanica.eu
Musica
10h, a Rampós (46)
Musica, canta, dança e serada occitana.
10h a 17h Rescontres musicians e dançaires, 14h a
17h Rescontre de dançaires, 18h AG, 21h :
bal occitan
www.amtpquercy.com
Del 18 al 21 de genièr
Ivernalas de Cabardés a Puègnautièr,
Espectacles, contes, sopar, espectacle-teatre.
Info e inscripcions –
ieo11@ieo-oc.org
19 de genièr
Cafè occitan
30 – Lo Diari
18h30 Salon de tè «En forme de Graal» (jos
resèrva)
Amb lo Centre Occitan del País Castrés.
COPC – azalais@wanadoo.fr
20 de genièr
Projeccion-Conferéncia
18h30 Pàmias (Espaci occitan)
«Camins de Compostèla» per Guy Reilles, seguit
d’un manja-dreit.
IEO d’Arièja – ieo09@ieo-oc.org
21 de genièr
Bal,
Vesprada e serada, a Lacapèla-Caòrs.
Talhièrs de musica a l’entorn dels coire puèi bal.
www.associationlagranja.com
Florant Mercadièr,
20h30, Puègnautièr (11)
«Les Contes du Placard»
Teatre, Les Galejaires,
20h30, a Balmar,
«Le canton de Josefina», sostitolat en francés.
IEO d’Arièja – ieo09@ieo-oc.org
22 de genièr
Vesprada occitana
14h30, a Espaliu (Sala de la gara)
Danças, teatre, tirada... pel Telethon.
Cercle Occitan d’Espaliu
24 de genièr
Cinèma
20h30, Carcassona,
Film de Yannick Séguier Le Midi viticole. Partida 1.
A l’Ostal del Departament (sala Gaston Defferre)
Collaboracion IEO d’Aude –
Archius Departamentals
26 de genièr
La Mal Coiffée
18h30, a Tolosa (Place André Abbal)
Del 28 de genièr al 26 de febrièr
Setmanas occitanas del Vilafrancat Mòstras,
filmes, conferéncias, concèrts...
Programa complet sus nòstre site.
�Amb una prestacion musicala de Mans de Breish.
28 de genièr
20ena dictada occitana, de pertot en Occitània e en Collaboracion IEO d’Aude – Archius
departamentals.
defòra !
Cocanha
Vilafranca de Roergue
IEO del Vilafrancat : 06.65.39.93.11.
1èr de febrièr
A la descobèrta d’una òbra
18h a Rodés (Ostal de las Associacions)
La Banda, Jaume Landièr, IEO – A Tots, 2015. Dintrada dubèrta e gratuita.
IEO 12 – 05 65 68 18 75
4 de febrièr
Concèrt-Bal
21h, Caòrs (Sala de las fèstas Begós)
Amb le grop Cançons d’Òc. Participacion liura.
Cercle Occitan de Caòrs Begós,
lajardie@orange.fr
Festenau Rescontre de vidèo amator
de 13h30 a 19h St Gervasi (30)
Films occitans e en occitan, per l’associacion
Rayons d’oc e TèVéÒc, (long mestratge lo dimenge a 14h). Gratuit. teveoc.e-monsite.com
18 de febrièr
Bal catalan-occitan
Caramauç
cocsegala@gmail.com
19 de febrièr,
Teatre
15h, a Complibat, Lo Teatre de Pas Res e Les
Z’igues.
IEO del Vilafrancat : 06.65.39.93.11
Vesprada Occitana
14h30, a Espaliu (Sala de la Gara)
Cants, dichas, danças del país e teatre
Cercle IEO de Roèrgue-Naut :
Eric Fraj (solo)
A Mossolens,
fasetz-la-lenga-cabardes.over-blog.com
23 de febrièr
Presentacion de libre
19h, Nimes (Caire d’òc),
La benda dessenhada «Les ignorants» d’Etienne
Davodeau. Gratuit
Goulamas’k
24 de febrièr,
19h, a Puègserguièr (34)
Fèsta de la sortida de l’album (maison du peuple) Bal Occitan
20h30, a Montcuc (46)
Iniciacion dròlles seguit d’un bal dab los
9 de febrièr
Pastourels.
Cafè Ciutadan
18h30 La Garriga (81 - Ostal dels Joves )
Conferéncia
« De qué l’occitan pòt menar a la nòstra
14h30 Castras (Ostal de las associacions)
societat ? »
Ramon Ginolhac : «Les révoltes populaires en
COPC – azalais@wanadoo.fr
Occitanie» (fr). Dintrada liura e gratuita.
COPC – azalais@wanadoo.fr
11 de febrièr
Bal de la Caneta,
Bal Occitan
20h30, a Vic sus Cèra (15)
21h, a Cenac,
Amb Hervé Brotto & Guillaume Lopez e Radio
Amb Les Bouilleurs de son, Contrebande e
Tutti feat Barilla Sisters
Bassacada.
contact@ieo-cantal.com
IEO del Vilafrancat : 06.65.39.93.11
Serada contes
28 de febrièr
Caf’Causse Assièr Serada contes amb Sèrgi
Cinèma
Irondèla.
20h30, Carcassona,
reissa.jimdo.com/café-associatif-caf-causse/
Film de Yannick Séguier Le Midi viticole, Partida 2.
A l’Ostal del Departament, (sala Gaston Defferre)
14 de febrièr
Collaboracion IEO d’Aude – Archius
Estrena de la mòstra “Occitan, Occitania”
departamentals.
18h, a Carcassona (Archius departamentals)
Lo Diari – 31
�HAUTEGARONNE
HAUTE
ÉMOTION
RCS Toulouse B 387 987 811 - Crédits photos : GettyImages
LUCHON-SUPERBAGNÈRES / PEYRAGUDES / LE MOURTIS / BOURG D’OUEIL
#tourismeHG
hautegaronnetourisme.com
�
http://occitanica.eu/files/original/a7e5a966832329a7764b75f3e0c6772e.jpg
af8088fe3ffbb515b7155863ec0c5b5f
http://occitanica.eu/files/original/eda71c66e6314712c5a2ee58ee06846d.jpg
b62ee3255e1a6358022a7cce885bfb33
http://occitanica.eu/files/original/a886a2df42336e288902ed66e9c32cb9.jpg
b8cc1887c4deea1175b6fcabee8a41bd
http://occitanica.eu/files/original/70b5b7e4f64ef8a3d926e553d0ea1dfc.jpg
069835feac38a2eca8509414477be4c7
http://occitanica.eu/files/original/508ce514a26c35db2cae0c0154011d79.jpg
a3fd0d0b0639674cf1059f0b980731b8
http://occitanica.eu/files/original/6f595c691f3383d00678d04bc297e97d.jpg
086df9150f418244d1ac2b45df443b34
http://occitanica.eu/files/original/695b6a74ede4aca568f84dd34fe578a9.jpg
d5420d42d8d2170ec95f343d1fb0c51b
http://occitanica.eu/files/original/7b694be32b632a836806a03a8a149b31.jpg
cb1c1734207c7215e1747b0022452541
http://occitanica.eu/files/original/f6e52ffec7f2ea014f79093eaa8da26c.jpg
745d1387c2d3e3b40f57ce18568459ad
http://occitanica.eu/files/original/85757d7bf2ca4c97152f11420b4e7964.jpg
6d44b13b5073736b604ea7efd654e78f
http://occitanica.eu/files/original/d3f2d32e49ac3b9659548c0d1e9d3d83.jpg
35af04a5358acbba1307411dfbd401f1
http://occitanica.eu/files/original/c92cbc88ce543fb307730978d1656a47.jpg
5bf37f5780e416482ec6f88ab3489b75
http://occitanica.eu/files/original/c8f358268bdb75fc37c695cc729e6c51.jpg
344e51232b267b9b21f85d5a8df1315f
http://occitanica.eu/files/original/95fdf36aad06f6597b9b6ea43ee2f89e.jpg
cbc8998d850d0e517a747f754f11ffaf
http://occitanica.eu/files/original/358280a2cce83eeb840b8560be4fe718.jpg
9af6a025a29bcd22da43b8d60bc7d19d
http://occitanica.eu/files/original/e34f5583796081f92fda72c6f905e854.jpg
bb2dabc198c1a9d787e022331f4b8083
http://occitanica.eu/files/original/16c2f9f9f6560fb9384688ed89c0533a.jpg
45733fd24c41c9c7d0cfc71956bd02e4
http://occitanica.eu/files/original/56345596ff6aaa56919434c0ab8f2929.jpg
85f4a3a6a387c2d2273200388f146732
http://occitanica.eu/files/original/1c4d4edf6de979978105e0f5436fb7e0.jpg
dc84c3896af8d7ac516c76e285c5e0c9
http://occitanica.eu/files/original/ee9de666d891112b35438d58bff31a23.jpg
42c7c9f249ddeb870ba3152446621abd
http://occitanica.eu/files/original/30effe9fa500d316d2277f067623b88f.jpg
236a7c697df2e04af157920207fb7bda
http://occitanica.eu/files/original/6c636ce9ee9495b484824345fde3724c.jpg
a1694c9c82e922820b8ecc902be969f2
http://occitanica.eu/files/original/8e88ca7c86d73b5f1a6d06b034ad5089.jpg
4a9b4f9c26f877a91042074a3b37f9f1
http://occitanica.eu/files/original/fc0e2307b1e2b5ed732192e15cd1d44e.jpg
d334bb4bacb2889d8d3cb28387432d42
http://occitanica.eu/files/original/99e0085009e779ada2eb2fc35a5734a5.jpg
4570da66f099e51cdb5aa95ee33d59da
http://occitanica.eu/files/original/69ebfc357be81d4c674b90647da8b581.jpg
0d06870ab07b5bb19548af556aa47323
Dublin Core
The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.
Title
A name given to the resource
IEO Midi-Pyrénées
Description
An account of the resource
Institut d'estudis occitans de Miègjorn-Pirinèus
Revista
Item type spécifique au CIRDÒC : à privilégier
Type de périodique
Revistas literaràrias e artisticas = Revues littéraires et artistiques
Région Administrative
Midi-Pyrénées
Variante Idiomatique
Languedocien
Gascon
Graphie
Graphie classique / Grafia classica
Dublin Core
The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.
Title
A name given to the resource
Lo diari : La cultura en occitan. - 2017, N°035 (Genièr-Febrièr)
Alternative Title
An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific.
Lo diari de l'IEO Miègjorn-Pirinèus. - 2017, N°035 (Genièr-Febrièr)
Subject
The topic of the resource
Vie artistique
Occitanie -- Civilisation
Festivals -- Occitanie (France)
Culture -- Périodiques
Tzara, Tristan (1896-1963)
Description
An account of the resource
<div style="text-align: justify;"><em>Lo Diari</em> contient des articles sur les événements passés ou à venir, des comptes rendus scientifiques, l’annonce des prochaines parutions, des entretiens avec les acteurs majeurs du monde culturel occitan et un agenda culturel.</div>
<div style="text-align: justify;"><em>Lo Diari</em> conten d'articles suls eveniments passats o de venir, de renduts comptes scientifics, d’anóncias de publicacions, d’entrevistas amb los actors magèrs del monde cultural occitan e un agendà cultural.</div>
Creator
An entity primarily responsible for making the resource
Pugin, Sebastien
Source
A related resource from which the described resource is derived
Institut d'estudis occitans (Toulouse), 2017-01-n035_Lo-Diari
Publisher
An entity responsible for making the resource available
IEO Miègjorn-Pireneas (Toulouse)
Date
A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource
2017-01
Date Issued
Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource.
2017-05-03 Françoise Bancarel
Contributor
An entity responsible for making contributions to the resource
Pujòl, Miquèu
Centre interrégional de développement de l'occitan (Béziers, Hérault)
Gros, Lise
Valmary, Cedric
Hagège, Aldric
Rights
Information about rights held in and over the resource
© IEO Miègjorn-Pireneas
Relation
A related resource
Vignette : http://occitanica.eu/omeka/files/original/45e9737303a29d72d2b8c4e715faab3b.jpg
Is Part Of
A related resource in which the described resource is physically or logically included.
<a href="http://www.occitanica.eu/omeka/items/show/4323" target="_self">Lo diari de l'IEO Miègjorn-Pirinèus</a>
Format
The file format, physical medium, or dimensions of the resource
application/pdf
1 pdf (32 p.)
Language
A language of the resource
oci
Type
The nature or genre of the resource
Text
publication en série imprimée
Identifier
An unambiguous reference to the resource within a given context
http://occitanica.eu/omeka/items/show/15613
Temporal Coverage
Temporal characteristics of the resource.
20..
19..
Occitanica
Jeu de métadonnées internes a Occitanica
Portail
Le portail dans la typologie Occitanica
Mediatèca
Sous-Menu
Le sous-menu dans la typologie Occitanica
Bibliotèca
Type de Document
Le type dans la typologie Occitanica
Numéro de revue
Contributeur
Le contributeur à Occitanica
Lo Diari IEO MP
Catégorie
La catégorie dans la typologie Occitanica
Documents
Actualitat culturala = Actualité culturelle