http://occitanica.eu/files/original/7e0d135301968db0ffeb9b63edbdbdcf.jpg 357286d983551c24fe2d6f432da770f7 http://occitanica.eu/files/original/2670dc47cb6f1fb825d74bab3e16f692.xml 320ae91243cf4e2c4342f52ec604c844 http://occitanica.eu/files/original/371d17e6780841672211775757d1fc42.pdf 226d42799a1973e3b9d07217f939198a PDF Text Text L o diari N°32 Julhet – Agost 2016 5€ L a cul tura, en occitan Reportatge : Nadal Rey pagina 12 Lo Scopitòne : Boisson Divine pagina 19 «À la Une» Le Retrait : Caroline Dufau pagina 10 Lo Diari, La cultura, en occitan – Revista bimestriala de l’IEO Miègjorn-Pirenèas Disponible au numéro et par abonnement ISSN: 2427 - 5735 – CPPAP:0117 G 92946 �Edito Un an ! A queth numerò qu’arrepresenta eth numerò anniversari dau Diari navèra formula. Un an après, que podem estar contents de la nosta jòga. Tractar l’actualitat culturau en occitan que revié a tractar ua matièra umana, a hèr encontres. Tot permèr, que ns’i èm hèit entà balhar la paraula aus artistas, aus pensaires e aus organizators d’eveniments (de Tolosa entiò Lavercantièra e de Montpelhièr entiò Agedèth). Eths invitats, que’us avem hèit parlar e argumentar, escotar com ac cau. Qu’an podut profitar dau temps e de la plaça qui cau entà podé’s exprimir. D’Aurelia Lassaca a Marilis Orionaa, de Claudi Sicre a Michel Maffrand, que son dejà nombrós eths qui’ns hedón l’amistat de participar en estar plan disponible. Tanben, que i avó un encontre dab eths nostes cronicaires. Lo Diari que s’a sabut arcuélher participants plan diferents. Que n’i a de tots, dab ua multiplicitat de tons : seriós, provocators, universitaris, punks, erudits, mès tots apassionats. Enfin, de mes en mes, que ns’i escagem entà encontrar partenaris (véger eth noste agenda) e sustot un public. Eth nivèu de lectura de la nosta version numerizada qu’ei important e la nosta version papèr non dèisha pas de créisher. Au cap d’un an, que’vs volem tots mercejar vosauts los invitats, los cronicaires, los partenaris e los lectors. Eth noste unic objectiu qu’ei de contunhar a avançar en hèr un magazine ena lenga aon cada un (artistas, partenaris, cronicaires e lectors) e pósquie trobar drin de satisfaccion. Sebastian Pugin Lo Diari et lodiari.com sont des publications de l’IEO Midi-Pyrénées, association sise 11 rue Malcousinat, 31000 Toulouse. ISSN : 2427–5735 CPPAP : 0117 G 92946 Directeur de la publication : Pierre Loubère Rédacteur en chef : Sébastien Pugin Rédacteur & Maquettiste : Aldric Hagège Impression & Routage : P.R.D., Millau Photos de couverture : Caroline Dufau © Véronique Chochon Remerciements à nos partenaires, relecteurs, contributeurs et collaborateurs. �Novèlas – p.4 Edicions – p.6 Tresaurs en lum Ventadorn – p.8 Lo Retrait Caroline Dufau – p.10 Reportatges Nadal Rey – p.12 La lenga sarda – p.14 Las Setmanas Occitanas – p.17 Carta blanca (version paganta) Lo Scopitòne – p.19 3 questions a – p.20 Las Bèlas Letras – p.22 «Midi espòrt»– p.23 Lenga – p.25 Ne parlam Qu’avèm legit – p.26 TV – p.27 Agenda – p.28 Photo : Aldric Hagège �Novèlas Teatre Un projècte navèth a La Rampa Tiò. Le canton de Josefina : Teatre occitan sus-titolat en françés (Per Les Galejaires. Còla de l’IEO d’Arièja). Dins una contrada rurala ont i tusta gaire le rambalh modèrne, la mendra pecadilha ven un eveniment. Mondes diferents vivon amassa, s’ignòran o s’opausan : les rurals ancians e novèls, les autentics e les materialistas, les consumaires e les autartics, les convencionals e les alternatius… Es de bon véser que las discutidas mancan pas. Cada jorn vesins s’amassan en çò d’una menina, la Josefina. S’i charra de tot e de res mas tot acaba per se sapier… Entà la rentrada 2016, La Rampa que’vs prepausarà la soa darrèra creacion entaus joens. Aqueste projècte qu’ei basat sus la descobèrta d’un tèxte de Michel Piquemal, « Lo manege de Pichòt Pèire » tradusit per Sèrgi Carles. Atau, l’enveja de l’adaptar au teatre occitan qu’ei vajuda. Com eth noste petit Pèire, que cau saber amassar e assemblar eths mots entà hèr virar lo manege. La pèça de Suzanne Lebeau que da bèras perspectivas teatraus. Qu’èm en preséncia d’un long poèma qui s’escota. Suzanne Lebeau, autora dramatica quebequesa, que’ns prepausa ua lectura cantada de petit Pèire, un long monològue a dus votz aon e’s mesclan la grana e la petita istòria. Un anar-tornar permanent entre la vita de Pierre Avezard, eth « Petit Pèire », e un monde qui s’embala : guèrras, crisis, modernitat… Michel Piquemal, eth, que’s transfòrma en cronicaire de ua vita inacostumada, aquera de Pèire. Eth Servici Civic, un utís entà desvolopar las associacions. La Seccion Regionau Meidia-Pireneas de l’Institut d’Estudis Occitan qu’arriba tot just d’obtier l’agradament d’intermediacion dau Servici Civic. Dab aqueth agradament, l’IEO MP que’s hica a la dispausicion de totas las associacions qui’s dedican a la lenga ena Region Lengadòc-Rosselhon-Meidia-Pireneas. En efèit, l’IEO MP que’vs da la possibilitat d’arcuélher, pendent ua mission de 6 a 12 mes, ua volentària o un volentari que poderà participar a la vita de la vòsta estructura e au sué desvolopament. Atau, se voletz arcuélher quauquarrís, que’vs podem hèr profitar d’ua convencion de Servici Civic. Tanben, que v’aidaram entà : hèr las vòstas demarchas administrativas, cercar un volentari o ua volentària, preparar l’arribada de la joena o dau joen, definir la o las missions de la persona en Servici Civic, gerir eths pagaments, etc. Ara, s’ètz interessats per eth dispositiu de Servici Civic, n’esitetz pas mes e contactatz l’IEO MP : 09 62 56 09 01 (diluns e dimars al matin) o cathy.ieomp@gmail.com 4 Un IEO Regionau ! Las seccions Regionaus de Lengadòc e de MeidiaPireneas qu’an decidit de crear ua seccion regionau d’ampla adaptada a la Region navèra : LengadòcRosselhon-Meidia-Pireneas. Atau, eth 31 d’aost l’ensemble daus aderents de l’IEO ena region que seràn invitats au CIRDÒC de Besièrs entà hargar aquera estructura qui’s vòu estar un interlocutor privilegiat de la Region navèra e un utís entà federar e aidar l’ensemble de las associacions de l’IEO de la region entà desvolopar las loas accions culturaus ena lenga. L’estivada de Rodés de 2016 ! L’edicion 2016 dau hestau interregionau de las culturas occitanas « Estivada » que’s tierà dau 21 entiò eth 23 de julh au bèth mei de Rodés. A l’ocasion d’aquera navèra edicion, l’Estivada que’ns vòu presentar creacions ineditas en convidar sus l’empont artistas confirmats e joens. Lòc de creacion e d’efervescéncia, plantanha de talents gessits dau terrador occitan, l’Estivada de 2016 qu’a la volentat de portar tà la lutz propausicions musicaus ineditas entà sostier eths joens artistas emergents. La programacion qu’ei plan aubrita, que n’i aura entà tots : musica, teatre, conferéncias, cinema, lecturas espectacles e danças. Entà’n saber mes, consultatz eth noste agenda (fin dau Diari). N°32 – Julhet Agost �« La sabor de la lenga » : legir amb las tornat viure. aurelhas ! • Marcèu Esquieu a afirmat que « Nos fotèm Se volètz entendre la lenga occitana dins totes sos estats, connectatz vos sus Radio Temps Rodés (107 FM o www.radiotemps.com) lo dimarç e lo dimenge de matin a 10 oras. Se sètz pas aquí al bon moment e al bon endrech, i a totjorn la solucion podcast. Simòna e Ivon vos parlan literatura… L’escomesa es de donar a entendre, far escotar e tanplan, deman, legir… Se laissar embelinar ! Aital descobriretz d’autors mai o mens coneguts d’ièr o de d’uèi. Entendretz lecturas, comentaris e musicas. Pròsa o poesia, romans o policièrs, contes e novèlas, la lenga occitana parlada o cantada… Lenga de cada jorn e lenga literària, lenga de vida, de realitat o de sòmi. Qualques exemples (en mai dels « classics » coma lo nòstre Joan Bodon) : • La paraula foguèt donada a « La pès nuds » de Joan Ganhaire, una lèbre lemosina que n’aviá a contar sus la vida dels òmes. • Los « Mestièrs d’antan » contats per Josèp Maffre an d’èsser mortals ». • Sergi Gairal nos a menats en Argentina e nos a fach dançar un « Tango d’Estiu en Roergue ». • Sèm partits « Cap a China » amb Miquèla Cabaye Ramos. • Las femnas tarnesas an pogut prene la paraula amb l’ajuda de Ramon Ginolhac. • Ives Roqueta nos a fach sentir « L’ordinari del mond » e lo mièg lum de cada jorn. • Avèm viajat en Espanha al rescontre de « Lazarillo de Tòrmes ». • Avèm viscut amb « Lo paisanton d’a Badalhac » dins lo Carladés. • « La color lenta de la pluèja » de Maelle Dupont nos a fach cabussar dins lo negre de la guèrra. • Max Roqueta nos a esclairats amb « D’aicí mila ans de lutz ». La tièra es dubèrta, que la literatura occitana es de las bèlas e es desconeguda. « La sabor de la lenga » a per tòca de vo’n far descobrir qualques tròces. Lo Diari : abonatz-vos ! Lo Diari pendent 1 an, siá 6 numeròs ; 32 paginas e 4 rubricas exclusivas ; un exemplar adreçat per corrièr en çò vòstre = 24 € (en plaça de 30 €) Nom – Association – Structure : Podètz utilizar aquel bulletin, le copiar sus papièr Adresse :����������������������������������������������������������� liure o le telecargar sus lodiari.com/le-magazine. Completar lo mai legiblement possible. Tornatz-le, ���������������������������������������������������������������������������� ���������������������������������������������������������������������������� Prénom :����������������������������������������������������������� ���������������������������������������������������������������������������� amb le pagament per chèc a l’òrdre de « IEO MP » a : Code Postal :�������������������������������������������������� IEO MP – Lo Diari Abonnements 11 rue Malcousinat 31000 TOULOUSE Ville :���������������������������������������������������������������� e-mail :�������������������������������������������������������������� N° de téléphone :������������������������������������������� �Edicions Manipòlis L’espace occitan dans l’Histoire Las edicions Reclams que s’arregaudeishen de l’espelida de Manipòlis, lo recuèlh de novèlas de Joan Luc Landi. Que ns’i parla de çò qui maneja, ad escurs, los òmis e las hemnas, dens situacions excepcionaus o estranhas ; fòrças escuranhosas qui s’i hèn au pregond. Joan Luc Landi que sap tanben espiar çò d’aute, çò de desparièr qui viu lahòra. L’espace occitan dans l’Histoire, Ses visages divers de la Protohistoire à nos jours. Las regions occitanas an conegut, dins l’Istòria, estructuras territorialas que correspondèron a l’implantacion de populacions d’originas divèrsas e qu’an daissat traças dins dialèctes principals de l’occitan, coma dins la toponimia. En nòu capítols, l’obratge conta, d’un biais cronologic, l’evolucion de l’espaci occitan dins l’encastre europenc. L’autor cèrca pas tant les detalhs d’un periòde que passar les 3 000 ans de l’istòria per i metre en avant las constantas, rupturas, basculaments, renvèrsaments de situacions. Manipòlis, Jean-Luc Landi, Reclams, Novèlas, Occitan gascon ISBN : 978-2-909160-59-7 15x21cm, 114 paginas 12 € Filmer en bords de mer Filmer en bords de mer. Le littoral du Languedoc et du Roussillon - 40 extraits de films amateurs. 1èr numèro de la colleccion « Mémoire filmique du Sud », co-editada amb l’Institut Jean Vigo de Perpignan. Quina utilitat per las vièlhas bobinas que demòran dins le granièr ? Quin s’es pas jamai pausat la question de l’avenidor dels filmes de familha, que devenon, amb l’observància dels materials, complicat de véser. Dins la linha de l’apelar de la Fédération Internationale des Archives de Films (FIAF) amb l’idèa « Sacatatz pas vòstres filmes ! », filmes amators, d’entrepresas, publicitaris o encara institucionals an trobat una segonda joinesa en çò de la cinematèca de l’Institut Jean Vigo. La causida facha per aquel primièr libre/DVD es la del patrimòni maritim. Cinc tèmas l’organizan doncas : De Port-Camargue à Cerbère ; Histoire de pêcheurs ; Bateaux petits et grands ; Bords de mer et canetons ; Le littoral, rêves d’architectes. L’identitat del Golf de Lion es longament desvelhada, sus una musica originala de Virgile Goller. Le libre prepausa una contextualizacion dels imatges. Filmer en bord de mer, Obratge collectiu, Institut Jean Vigo, 120 paginas & 1 DVD, 25 €, 6 L’espace occitan dans l’Histoire, Georges Labouysse, Ieo Edicions 15x21cm, 116 paginas, Illustrat ISBN : 978-2-955064-11-5 19.50 € Lo Hussard sus lo teit Estiu de 1832. Angelo, joen carbonari, que huei los agents autrians, galopant shens cès ni pausa capvath ua Provença decimada peu colerà. Invulnerable e blos, que hè rampèu a tots los dangèrs, qu’ajuda las victimis, en tot préner lo temps d’aimar ad escurs Paulina de Thérus, hemna de las joenas, atrevida en cèrcas d’un marit misteriós, dejà mort, dilhèu… Lo Hussard sus lo teit, Jean-Paul Rappeneau Hachette Première et Cie – France 2 Cinéma – Centre Européen Cinématographique Rhône-Alpes – Lagardère Studios Ficcion, 135 min. 19 € N°32 – Julhet Agost �Cinc Sus lei piadas de l’Absenta Du Bartàs canta en òc e en arab las piadas ancianas e recentas daissadas per l’istòria al pus prigond del Lengadòc mediterranenc, tèrras de mescladísses culturals. De cançons que parlan del monde d’aquí, dels plasers e dels patiments de la vida, entre cronica sociala e poesia libertària. Una musica que balha vida e carn al « continent mediterranenc », duscas al Saharà ont bufa lo vent caud d’Africa color de blues. Cinc voses que fan gisclar de paraulas intimas e coloradas, ritmadas per las percussions e maridadas a la calor del cuatro, de l’oud, de l’acordeon e del violon oriental. Entre influéncias d’aquí e metissatges naturals d’aquelas tèrras de Lengadòc, una musica per escotar e se bolegar ! A travèrs les 14 títols contant las vidas de «gueules» del país e cants mai poetics, cinc evòcan las fatalitats e les plasers de l’existéncia, coma còps de gola politics qu’apuèjan sus la fatalitat de la bestiesa umana. Lo languiment arrapa un òme que passeja sus lei piadas de sa jovença. Passejada d’azard, tot li rementa l’enfança. Comença alòrs una segonda quista : quau es « Nimes l’Occitana » ? Perqué lo vai menar au mai pregond dau mond aquela que li dison l’« Absenta » ? Lo personatge principau tòrna sus lei camins de son enfança. Lo fotograf seguís la dralha e nos liura aquí leis imatges inspirats per sa caminada. Sus lei piadas de l’Absenta, Matthieu Poitavin, fotografias Stéphane Barbier Edicions Atelier BAIE, Coll. Beau livre, 48 paginas 16x20,5 mm, 19 €. De Schubert à Philae Cinc, Du Bartàs, Sirventés, 15 € Pepin Trespomas Un còp èra, un chivalièr pichon, pichonèl, que corrís lo vast mond, en companhiá de Magret, son cosinièr de fisança, e Picanhièr, lo fat del rei. Valent, plen de bontat e curiós, Pepin Trespomas trobarà totjorn la solucion dels problèmas que los tres amics encontraràn. Dab las votz de : Ives Durand, Laurenç Labadia, Pèir Arnaut Grosclaude–Lapléchère, Caroline Dufau, Cecila Chapduelh, Olivier Pijasson, Monica Burg, Guilhem Surpas, Emilie Esquerré, Violette labadie, Philippe Neyrat, Eliane Tourtet, MarieHélène Peyresaubes, Jòrdi Besombes... Pepin Trespomas, Realizat per Jacky Bretaudeau e Luc Vinciguerra, 40x13 minutas, Les Cartooneurs Associés. 15 € Vaquí l’album novèl del Christian Almerge ! Totjorn la meteissa recèpta amb de cançons francesas e internacionalas fòrça conegudas que son parodiadas sus una musica ròck’n ròll, coma lo tube intemporal « O sole mio » qu’es devengut « O solex mio », sens parlar de « Marylène » cambiada en « O macarèl ! ». Se pòt trapar dins aquel disc un ventalh de tèmas dempuèi l’adaptacion de la troita de Schubert fins al singlar de la Malapèira. Poiretz tanben seguir dins lor viatge sideral lo Philae e la Roseta perseguissent la cometa Tchouri. La tièra se completa amb qualques composicions plan agradivas coma « Los castèls catars » o « Lo Cagaròl de Sant Bres », e subretot « Ma Tèrra Occitana », cançon esmoventa sus lo Nòstre País compausada per festejar la Region novèla. De Schubert a Philae, Christian Almerge, Rock’citanie, 17 pistas, 1h20 15 € N°32 – Julhet Agost 7 �Tresaurs en lum amb lo Cirdòc-Mediatèca occitana Ventadorn, un ostal de disques per la reivindicacion en cançons A la debuta de las annadas 1970, un corrent musical novèl, la Nòva Cançon Occitana se desvolopa dins lo borbolh social eissut de las contestacions del mes de mai de 1968. Aquela epòca vei la joventut criticar los quadres establits per las institucions e portar de reivindicacions regionalistas novèlas. La Nòva Cançon Occitana es lo rebat musical d’aquelas reivindicacions. Sos cantaires-militants – que los mai emblematics son Marti, Gui Broglia, Patric, Mans de Breish, Maria Roanet o encara Miquèla – capitan d’ancorar lo discors militant de l’aprèp mai de 1968 dins un territòri e lo religan a las problematicas occitanistas. Es tanben mercés a l’edicion de disques que los cantaires difusan tant largament aquel discors que ressona alara fins als salons d’escotaires sempre mai nombroses. Es amb lo movement de la Nòva Cançon Occitana que son creats los primièrs labèls discografics occitans coma l’ostal Ventadorn, que, en defòra dels circuits de distribucion classics, semenan la paraula e la musica d’aqueles cantaires de la reivindicacion occitana. Es en 1965 e 1966 que son editats los dos primièrs disques de la Nòva Cançon Occitana, a l’iniciativa de la seccion gardenca de l’Institut d’Estudis Occitans, doas interpretacions musicalas de tèxtes de Robèrt Lafont per Gui Broglia. Puèi, lèu, amb la montada en poténcia de la Nòva Cançon Occitana, l’idèia de montar un labèl discografic vertadièr per tal de faire circular mai largament lo messatge militant sus un supòrt novèl apareis dins l’esperit dels responsables de la seccion « Espandiment de la Cultura d’òc » de l’IEO. Es en 1969 que Ventadorn espelís, amb la tòca de fondar una estructura dedicada a la difusion del messatge dels novèls cantaires-militants, e d’èsser tanben en adequacion amb lor aspiracions e reivindicacions. Lo labèl es a aquel moment una associacion que trabalha a una produccion locala de disques, en autogestion, amb l’engatjament de militants nombroses. Per manca de mejans, es dins de garatges o de cavas que son enregistrats los primièrs disques. E son de grafistas e plasticians pròches del mitan occitan que se veson fisar la realizacion de las pochetas : Patric Divaret e Pèire Francés mai que mai. Enfin, las paraulas e lor traduccion, picadas a la maquina, son apondudas a la man dins las pochetas, 8 per de militants e de benevòls. Son los meteisses militants que permeton lo finançament del primièr disque de Marti Un pais que vòl viure, que se vendrà a 1500 exemplaris en tres meses. La distribucion de Ventadorn se fa en defòra del circuits abituals e ensaja de se sortir de l’influéncia de las grandas ensenhas e circuits de distribucion que se desvolopan al meteis moment. Es per correspondéncia, en soscripcion, mas tanben al prèp de las seccions localas de l’IEO qu’es venduda la majoritat dels disques. Una campanha de venda a domicili al prèp dels discaris independents es tanben menada. Fàcia al succès rescontrat e l’ample de la produccion de disques, Ventadorn es forçat d’evoluir e se transforma en SARL (Société À Responsabilité Limitée) tre 1973, sens renonciar a sos ideals primièrs. Ventadorn deu èsser un otís de difusion per totes los cantaires e militants que reclaman la paraula. La fin de las annadas 1970 correspond a l’apogèu de la produccion discografica en cò de Ventadorn, amb en particular la venda de mai de 50 000 disques entre 1978 e 1979. Es dins la meteissa annada que lo labèl se dobrís a d’autras expressions musicalas e fa dintrar dins son catalòg de compositors classics d’expression occitana mas tanben de musicas tradicionalas. Comença tanben a distribuïr de disques catalans, bretons, bascs, alsacians e còrses. Las vendas de Ventadorn demesisson al meteis moment que lo movement de la Nòva Cançon Occitana. Lo labèl desapareis en 1985 aprèp aver produsit e distribuït 90 disques per lo sol corrent musical e reivindicatiu de las annadas 1970. Pasmens, a costat de Revolum, l’autre ostal de disques de l’epòca, Ventadorn s’es intituït coma un modèl de distribucion alternatiu, complètament dedicat a la causa occitana que contunha d’inspirar e condicionar lo circuit de distribucion de la creacion musicala occitana contemporanèa. Se es en granda partida mercés al supòrt del disque vinil que la Nòva Cançon Occitana a pogut se desvolopar, es plan dins las amassadas popularas e militantas que los cantaires del movement debutan. Es pendent los acamps politics, al prèp dels obrièrs, dels vinhairons o encara dins las MJC que de concèrts son organizats, sistematicament acompanhats d’un debat. Ives Roqueta, coma ancian creator e membre de Ventadorn, considerava qu’aquela Nòva Cançon Occitana èra eissida d’una construccion collectiva e que son messatge mas tanben sa fòrma artistica èran elaborats en relacion estrecha amb lo public, pendent aqueles moments d’escambis. Uèi, es mercés a aquela edicion discografica que demòran qualques testimoniatges materials d’aquel movement, militant e musical a l’encòp. Per ne saber mai sus la nòva cançon occitana e sul fons Ventadorn conservat al CIRDÒC : www.occitanica.eu/NCO N°32 – Julhet Agost ��Lo Retrait Caroline Dufau : « arrefusar la mediocritat » I a, dins la creacion artistica, intellectuala, gens que demòran dins lor domeni per l’explorar fins a la fin, fins a l’esséncia, fins a la perfeccion. N’i a d’autras que tròban la riquesa e la qualitat del trebalh dins la diversitat. E per parlar de las activitats de la domaisèla, « diversitat » es pas pro ! perpausicions qui’n pòden gessir, per biaishs creatius e inventius. Que’m soi interessada permèr au cinèma, puish aus mèdias e a la comunicacion en generau, e mei anar mei, a la canta o au conte. Tot condat e rebatut, qu’aimi véder, escotar, escambiar e contar istuèras, per quau mèdia que sii. Uèi, que soi ua « detzaira », membre deu collectiu de creacion vidèo DÈTZ1, que soi ua de las cantairas de Cocanha2, e que preni part a mantruns eveniments culturaus en produccion, organisacion o comunicacion (Lo Primtemps de l’Arribèra3, la Chancada4…). Qualques elements biografics per començar : Caroline Dufau, qual sètz ? d’ont venètz, que fasètz ? Volèm tot saber ! Que soi sortida de Sent Pèr de Lèren, un vilatge gascon enter Salias de Biarn e Pèirahorada, on l’associacion Chancaires e s’i hè tà transméter la cultura populara gascona, per la dança, la musica, la canta, las chancas. Adara que damori a Tolosa, e que soi hòrt estacada a la lenga nosta, a l’expression culturau e mediatica, e que soi curiosa de las 10 Explicatz de còps qu’es al Canadà que comencèt vòstre interès per la lenga e cultura occitanas. Qu’es aquela paradòxa ? Ne’m sembla pas briga estar un paradòxa. Qu’estudièi dus ans a Montreal au Quebec, de 19 tiò 21 ans. Que’m passèvi la vita a explicar au monde qu’Euròpa n’èra pas França, e que França n’èra pas Paris, que i avè un haish d’autas lencos e culturas preus entorns. La mea, enter autas (qui ne pensavi pas aver a deféner mei qu’aquò, ad aqueth moment…). Que’m sentishói hòrt mei pròche deus sobiranistas, politicament. Que grasivi d’audir e de’m botar en boca aqueth francés d’America. Que comencèi a pagerar los enjòcs de reconeishença entaus grops 1. detz.tv 2. cocanha.net 3. loprimtempsdelarribera.com 4. chancada.com ; (illustracion çai-contra ndlr.). N°32 – Julhet Agost �etnics o comunautats, lo besonh d’aver un environament de vita vitanta qui preni en compte e validi l’existéncia deus qui hèn la societat. Que comprenoi lavetz l’importància de’s pelejar tà víver en la soa lenco pròpia, qui mia a ua dignitat essenciau. En tornar per noste, que’m sentishói tau com ua quebequesa au demiei d’ua mar de cultura anglo-saxona : ua occitana en ua França parisenca, centralizada e monolenga. Que m’avisèi tanben e n’aví pas tot a fèit la medisha lenco mairau que non pas los mens grans-pairs (imaginatz tot çò que mancam com subtilitat e conivéncia dab lo monde de duas generacions mei ençà), tanben de la violéncia de’s véder impausar ua auta lenco mei potenta en plaça de la soa, com aparishó aus mens grans-pairs… Un còp installada a Tolosa tà har un master a l’ESAV, que’m perfeccionèi a de bonas la lenco mairau deu territòri on soi vaduda, mercés a Dètz e au CFPÒ de Mijorn Pirenèus. Qu’avi per mira de melhorar las meas competéncias professionaus, de har lo men mestièr de comunicanta en occitan, e tot simplament d’estar plan hens los mens baskets, tà har créisher la diversitat de lencos e de culturas, l’esperit clar e ubèrt. Comunicanta de formacion, e ara tanben cantaira, comediana de doblatge, contaira... tocar a tot : vòstra forma d’engatjament ? N’ac èi pas forçadament planificat, que son las oportunitats qui’s son presentadas. Solide qu’assagi de har peu mélher, de’m documentar, de’m formar, quan accèpti ua perpausicion o quan ua navèra via professionau e m’interèssa. Qu’aimi tribalhar en equipa, hargar projèctes, téisher ligams, transméter tanben… Aquò qu’ac èi descubèrt e apregondit mercés au collectiu Dètz, lo laboratòri de creacion audiovisuau en occitan. Qu’èm un detzenat de joens professionaus deus mèdias a crear amassa, a har créisher un vam collectiu, fresc, audaciós. Atau que hèm lo noste engatjament viu e vededèr. Question trapèla : se ne deuriatz gardar sonque una, quina activitat, fin finala, prevalriá ? Ah !… Ne sèi pas. Ua activitat que teula dab l’auta, que’s completan. Qué que’n sii, ne pòts pas destacar la lenco de la votz, la votz deu raconte, lo raconte de la canta, o d’un escenariò de filme, o d’un talhèr dab escolans, o d’ua nòta d’intencion tà hargar un projècte. Per jo, tot que’s tien. Per vos, del punt de vista de la comunicacion, de l’imatge, que caldriá melhorar o cambiar per ajudar a una difusion mai larga de la cultura e de la lenga ? Ne crei pas qu’i agi ua recèpta miracle, malaja. Que cau sustot hidà’s a monde competent, formà’s, tribalhar tostemps mei hòrt entà arrefusar la mediocritat, aver hami d’inventar, de gausar, d’estar bròis… créder en çò que hèm, estar vius, gaujos e descomplexats de la cultura nosta, e d’ac muishar per l’accion e la creacion. Avètz projèctes per la seguida ? Pensatz prendre vacanças un jorn o l’autre ? ! Ha ha ! Per las vacanças, que vederam ! Totun qu’èm hòrt contentas dab las Cocanha, qu’avem un sarròt de concèrts tà l’estiu 2016. Qu’entram en estudiò en seteme entà enregistrar lo noste permèr album (un EP 5 títols qu’ei sortit en mai 2015). Los projèctes que son gessits deus encontres, que s’i parla de causas, de carnavals, de filmes, d’espectacles... que vederam çò qui s’escad a vàder. Qué que’n sii, l’occitan qu’ei ua hont de las bèras : qu’avem de qué téisher. E tan mélher. N°32 – Julhet Agost Entrevista realizada per Aldric Hagège Fotographias : Véronique Chochon Trad’hivernales 2016. 11 �Reportatge Nadal Rey : sa vida, sas accions, son òbra. Nadal Rey nasquèt lo 23 de decembre de 1911 a l’Espital de la Grava a Tolosa. Dempuèi tot jove, Nadal banha dins las lengas regionalas, entre un paire que parla lengadocian e una maire que parla lo gascon. – Charline Pellegry. Tot ben qu’aguèsse pas aprés lo francés qu’a partir de l’atge de sièis ans, Nadal faguèt una remarcabla escolaritat que lo menèt fins a l’escòla normala superiora de l’ensenhament tecnic (ENSET) a París. Apassionat de cultura e de lenga espanhòla, faguèt sa tèsi universitària suls tèmas d’un escrivan espanhòl : Gabriel Mirò e venguèt professor d’espanhòl ; ensenhèt en particular al Marròc. De retorn en França en 1973, s’installa dins lo Tarn e Garona, a La Vila Diu del Temple. A 62 ans, en profeitant de son retorn a la campanha, lo fòrt actiu Nadal participa a la vida rurala del vilatge e se regala de parlar occitan amb lo monde del país. Constata alara que los ainats semblan replegats sus eles-mèmes, de còps isolats e sens vertadièr gost a la vida. Alara, aquel òme d’accion a volgut far quicòm pels ancians. Atal, creèt lo club dels ainats rurals per les reünir e las MARPA (Maison d’Acuèlh Rurala per las Personas Atjadas) per les aculhir, al mai prèp d’en çò d’eles, dins un lòc de vida propici als escambis dins un environament securizat. Uèi i a mai de 600 MARPA en França. Aprèp creèt la FIAPA (Federacion Internacionala de las Associacions de Personas Atjadas) que comptava 54 païses membres. Correguèt lo mond, obtenguèt una votz consultativa a l’Euròpa e a l’ONU. Nadal, dont l’esperit fertil es totjorn estat al servici del melhorament del quadre de vida dels 12 ainats, a inventat e creat Preséncia Verda : un sistèma que permet de portar mai de seguretat a las personas soletas. E qu’evita l’isolament de las personas dependentas. Aquel amorós de l’occitan a encoratgèt totjorn e promoguèt lo manten e lo desvolopament d’aquela lenga. En particular, creèt lo prèmi Nadal Rey, dubèrt a totes, que recompensa d’òbras tan plan d’adultes coma d’enfants en francés o en occitan. Foguèt tanben a l’origina de la creacion de l’associacion « Lo recaliu » a La Vila Diu, dins la quala animèt corses d’occitan e dictadas occitanas fins a 103 ans. Nadal es tanben un amorós de la literatura e de l’escritura. Sa pluma se vòl torn a torn biografa, poèta, contaira, autora de novèlas, umoristica o romancièra. Son òbra es consequenta : prèp d’una trentena d’obratges e 9 tòmes sul movement dels ainats. Son experiéncia de la guèrra noirís Le bataillon perdu dins lo qual conta las annadas de guèrra 1939-1940 amb los batalhons d’Africa, ont s’es retrobat dins una unitat ont i aviá los « joyeux » (escais donat als represes de justícia). Son combat pels ainats a inspirat La belle aventure : l’émancipation des Aînés qu’evòca son combat e sas accions a totes los nivèls, per tornar donar dignitat, dreits e deverses a las personas N°32 – Julhet Agost �litats quotidianas, son estats capables de portar lor saber. La Dépêche du Midi, 15 février 1983 atjadas. Nadal a tanben escrit Le mouvement des Aînés, 9 tòmes e una annèxe de publicar. Per Nadal, l’occitan li permet d’anar al fons de las causas, dels sentiments e es garant de l’autenticitat dels provèrbis. Les traduire en francés permet a totes de les descubrir : « Planheriái que los que coneisson pas aquela lenga pòscan pas presar la densitat dels mots, la sabor de las expressions, la doçor de sa musica, l’agradament de son ritme. » Son gost prononciat per la ruralitat e los rurals del país d’òc es a l’origina dels libres Lo temps estorrit e Les quatre vents, que retraçan la vida d’un vilatge occitan entre las doas guèrras mondialas. Aqueles libres son instructius perque coma o ditz Nadal : « cal conéisser lo passat, per comprendre lo present e poder orientar lo futur ». Sus aquel meteis tèma retrobam tanben recuèlhs de poèmas en occitan amb una version francesa coma Esclarida o Espèr... o tanben peçòtas occitanas coma Brigahals de vida sus las gents del país d’òc, lor umor, lor bon sens, lor tolerància, lor umanitat e lor autoderision. Dins aquel recuèlh impregnat de l’amna de las gents del país, retrobam lors valors : Lo trabalh : « Lo trabalh de la matinada se coneis tota la jornada » : lo primièr sens es que lo trabalh de bona ora fait de bon trabalh e lo segond sens mai prigond es que lo qu’a començat de trabalhar jove ne tira beneficis tota sa vida. Lo bon sens : « Val mai prene vaca e vedèl que demorar ase » : s’avèm pas la causida, val melhor esposar una filha maire que de demorar celibatari. La prediccion del temps : « Quand lo faucilhar ganha la campanha la pluèja foranha » : l’irondèla vòla en rasejant perque los insèctes an desertat la nauta atmosfèra cargada de pluèja. L’anti-gaspilhatge : « A taula, degun recula » : los païsans coneisson la fam e donc deven far onor a la taula perque es dificil d’aver çò que i a dessús. Un autre exemple sul tèma de l’anti-gaspilhatge : « Lo petaçar fa durar » : cal reparar los objèctes puslèu que de los getar. Mai particularament, La sagesse des humbles es un recuèlh de dires e de provèrbis occitans que los rurals an ausit e utilizat. Tradusits e explicats en francés, aqueles provèrbis plens de bon sens son nascuts de l’observacion e de l’experiéncia dels òmes del país d’òc que, confrontats a las rea- Nadal Rey es un exemple de seguir, un òme d’accions gloriós de sas racinas e un fòrt bon escrivan. Nadal festejarà a la fin de l’annada sos 105 ans e a qual lo vòl entendre, li agrada de donar son secret de longevitat : « ai fòrça trabalhat, ai fòrça creat, ai fòrça somiat, ai fòrça... aimat ». Son atrach per l’escritura, la literatura e la poesia a engendrat poèmas sul tèma de l’amor, de peçòtas, d’estudis e criticas literàrias, de novèlas, de contes de Nadal o umoristics. N°32 – Julhet Agost 13 �Mapa lingüistica bilingüa de Sardenha © Dch Sardegna panorama (Tramariglio) © Arianta La lenga Sarda La Sardenha es la segonda isla mai granda de la Mar Mediterranèa aprèp la Sicília, se situa al centre de la mar a 800km d’Itàlia al sud de la Corsega, amb una distància respècte a Itàlia tradusida en 12 oras de batèu o una ora d’avion. 14 N°32 – Julhet Agost �La bandièra Sarda © icnussa U na separacion geografica e culturala e sa posicion estrategica, qu’a totjorn permés un barrejament de culturas, una continua invasion dels estrangièrs qu’arribavan de la mar per aprofeitar de las sevas ressorsas naturalas. La lenga de Sardenha se sona lo Sard, es parlada unicament a Sardenha e aparten a la branca romana meridionala de las lengas inde-europencas, qu’a conservat los aspèctes originals del latin. D’efièch demòra coma la lenga mai arcaïca d’aqueste grop lingüistic, que se divisa a son torn en diferentas variantas segon lo territòri, e que son dirèctament derivadas d’una evolucion istorica marcada per influéncias lingüisticas diferentas. Es per aiçò que la lenga se divisa en cinc brancas principalas mai los principals dialèctes derivats, amb quicòm prèp de 1 350 000 locutors presents a l’isla. Lo dialècte Logudorés es un de las principalas macrò-variantas de la lenga, originala de la zòna nòrdoèst e centre de l’isla, amb la convivéncia d’autras diferenciacions dialectalas e una varianta mixta, un lengatge de transicion Còrs-Sard que s’apèla lo Magdalenenc, qu’es parlat solament a l’isla de la Magdalena e que ten plan afiantats amb los dialèctes còrses parlats a la ciutat de Bonifàcio e Pòrto Vièlh. A la vila de Sassar (còsta nòrd-oèst) se parla lo Sassarés o Turritano, qu’es un dialècte renascut d’una basa toscana-còrsa, evolucionada dempuèi en autonomia e amb influéncias genovesas-ibericas. Lo dialècte Nuorés es parlat al centre e considerat coma lo Sard mai antic de totas las variantas. Un aspècte caracteristic es la conservacion del son velar C e G tanben davant la vocala, e lo còp de glòt1 coma caracteristica fonetica. Lo Campidanés es parlat a la plana mai granda situada al centre-sud, e dins lo sistèma lingüistic Sard totas las variantas del Campidanés son consideradas las mai envinadoiras e que demòstran pus elements de distància del modèl latin classic. A Sardenha existisson tanben autras varietats lingüisticas romanas diferentas, coma lo tabarquin qu’es un dialècte ligur parlat a CarloForte e San Antioco, las doas islas que pertanhent a l’archipèl del Sulcis al sud-oèst, e l’alguerés parlat a la vila de l’Alguer qu’es una varianta del catalan. La bandièra Sarda. Un simbòl de las batalhas is- 1. La consonanta oclusiva sorda de la glòt (cop de glòt) es realizada quand las còrdas vocalas se tampan per aturar lo flus del aira e apuèi venen dobèrtas. toricas es representat de la seuna bandièra d’origina medievala, que se compausa de la crotz de Sant Jòrdi amb quatre caps talhats de color negre, que pòrtan un bendèl suls uèlhs, e demest totas las explicacions conegudas, la bandièra representariá los quatre reis sarrasins que volián conquistar l’isla, mai desbarrotats pel exercit aragonés. La meteissa bandièra es lo simbòl nacional de Corsega, amb la representacion de solament un cap de moro talhat que pòrta lo bendèl. La situacion actuala de la lenga Sarda. Dempuèi sègles de batalhas per l’autonomia, l’an 1948 la Republica Italiana a balhat la normativa de Region Autonòma a Estatut Especial amb un pròpri poder executiu, e un conselh regional capable de legiferar d’un biais autonòm. La lenga sarda es protegida per una lei de 1999, es estada reconeguda coma una segonda lenga oficiala de la Region Autonòma de Sardenha, al costat de la lenga italiana. Cultura. Lo sègle XX se dobrís amb la tendéncia a la transformacion de las estructuras tradicionalas de la societat sarda, e tanben al nom cultural. Una posicion de relèu dins la literatura es ocupada da Grazia Deledda Prèmi Nobèl en 1926, escrivana de Nuoro qu’a consacrat la valor e l’originalitat de la literatura sarda. Las principalas tematicas foguèron l’ etnica patriarcala del mon Sard, la mòrt e lo dolor, la pèca e la consciéncia de la finalitat de l’òme. Sempre de la vila de Nuoro es Salvatore Satta, jurista e escrivan qu’a escrit subretot en lenga italiana poesias, e lo roman Il giorno del giudizio N°32 – Julhet Agost 15 �Nuraghe Ruju (Chiaramonti) © M4rvin (revirada en Lo jorn del judici) escrich en 1977 qu’aguèt una ampla difusion e un creissent succès de critica, amb la publicacion de reviradas en diferentas lengas estrangièras. Emilio Lussu (1890-1975). Nascut a la província de Cagliari foguèt un politic e escrivan, un combatent de la Brigada de Sassari, e dins los formators del Partit Sard d’Accion PSA. Antonio Segni (1891-1972) de Sassari, un altre personatge important de la politica que foguèt President de la Republica Italiana de 1962 a 1964. Antonio Gramsci (18911937) nascut a Ales (província de Oristano) èra un politic, filosòf, jornalista, linguista, critic literari e fondador del Partit Comunista Italian, a escrit Lettere dal Carcere (rev. Letras da la prison) e I quaderni (Los quasernets). Gramsci es considerat coma un dels pensadors 16 mai importants del siècle XX que a analisat la estructura culturala e politica de la societat contemporanea. Enrico Berlinguer (1922-1984) de Sassari, a estat una figura importanta del segon aprèp guèrra. Foguèt lo secretari nacional del Partit Comunista Italian de 1972 fins a la seva mòrt. Èra cosin de Francesco Cossiga (President de la Republica Italiana de 1985 a 1992) ambedós èran parents de Antonio Segni. Subretot dins los darrièrs ans en Sardenha s’ a assistit a un reflorir de òbras literàrias en particular de genre policièr e negre, probablament per remesurar lo rescontrar a la societat antica e modèrna. Dins la cultura e la tradicion sarda, mai cal dire que la locomotiva que totjorn a traïnat lo car de la cultura es lo radical interès a las sevas originas, a la istòria de l’isla, a la cultura nuragica 2, a las tradicions e las cresenças popularas. Giuliana Mulas 2. Un Nuraghe es una torre redonda en forma de còn troncat que se trapa principalament en Sardenha. Aqueste edifici megalitic es caracteristic de la cultura nuragica que a aparegut a Sardenha entre lo 1900 e730 AC. N°32 – Julhet Agost �Las Setmanas occitanas Volgudas per las Regions L.-R.–M.-P. e A.–L–.P.-C., organizadas pel Centre de Formacion Professionala d’Occitània, las Setmanas Occitanas s’acaban amb l’annada escolara. Avèm pausat qualques questions a Anne Azimont e Estel Llansana, que trebalhan pel CFPO. – A.H. Per començar, cossí descriure Las Setmanas avèm organizat las setmanas, e tanbens las animacions occitanas dins le quadre dels festenals de liOccitanas en dus mots ? Las Setmanas occitanas son un dispositiu que ceans en Aquitània, en Miègjorn-Pirenèus e las jormetèc en plaça la Region Miègjorn-Pirenèus en 2013 nadas de ligason collegians-liceans. Per cada setmana, avèm començat per contace le CFPO n’èra ja le mèstre d’òbra. Ongan, s’agís d’un projècte comun menat per la Region Miè- tar le licèu e presentar le contengut de la setmana. gjorn-Pirenèus e la Region Aquitània, lors Acadè- Apuèi, avèm causit les intervenents ambe le profesmias respectivas e la DRAAF (Direccion regionala sor e les jorns e oraris ambe l’administracion. Un de l’alimentacion, de l’agricultura e del bòsc de Miè- còp causits les intervenents (conferéncia, concèrt, espòrt, cinemà... ), les avèm contactats e avèm fait le gjorn-Pirenèus). Las « Setmanas » son d’accions de sensibilizacion ligam ambe le licèu. Avèm ensajat de far venir a cada a la lenga e a la cultura occitanas qu’an mantun ob- còp d’intervenents del parçan per balhar als liceans jectiu. Le mès ambiciós es de motivar mès de liceans d’exemples de çò que se fa en occitan près d’elis. Aquò es estada la partida d’organizacion preaa estudiar l’occitan, coma lenga viva o coma opcion. Cal dire qu’après le collègi les liceans an la causida al labla, e apuèi i a le trebalh sul terren. Avèm plan nivèl de las opcions, alavetz l’occitan es pas la priori- viatjat aquesta annada ! De Milhau a Sent Vincenç tat. Les collegians qu’an començat l’occitan e qu’ar- de Tiròssa e de Tarba a Perigüers avèm percorregut riban al licèu deurián poder contunhar de l’aprene. las rotas d’Aquitània e de Miègjorn-Pirenèus ambe L’autre objectiu màger es de far conéisher la lenga l’expò, avèm realizat d’animacions e avèm aculhit e la cultura occitanas a totis les liceans, e d’ensajar e acompanhat totis les intervenents de las animade far evoluir positivament lor vision de la lenga, se cions programadas. la coneishen ja. Anatz ! Una question Una setmana occitana volontàriament provovòl dire : una exposicion que canta : las animacions presenta la lenga e la cultuAth licèu Bagatelle èran a destinacion de ra occitanas (onze panèls licèus de Miègjorn-Piree duas bòrnas interactivas MÒSTRA - EXPOSITION nèus e sa vesina ambe de videòs dedins) ; una Occitan, lenga e cultura Aquitània, ont la lenga animacion a l’entorn de l’exOccitan, langue et culture e cultura occitanas son posicion a travèrs un jòc de Deth 7 ath 11 de març de 2016 – hall centrau localas, son plan d’aicí. questions ; una conferéncia Du 7 au 11 mars 2016 A despart de çò que sesus l’emplec ; un repais occiDiluns 7 de març - Lundi 7 mars 14h - 15h riá una promocion de tan a la cantina e un especPRESENTACION dera mòstra las accions e estructuras tacle que cada licèu causís Dimars 8 de març – Mardi 8 mars occitanas (èm pas a dire (musica, cinemà, teatre…). ARREPÈISH OCCITAN ara cantina que siá pas importanREPAS OCCITAN à la cantine ta, o necessària), quina Vos podètz presentar en Divendres 11 de març - Vendredi 11 mars importància dins l’acqualquis mòts, nos explicar CONFERÉNCIA cion d’un licèu ? E pels un pauc qual foguèt le vòstre Occitan : emplec e formacion liceans ? ròtle dins l’eveniment, cossí Occitan : emploi et formation L’importància pel litrebalhatz ? Sala de conferéncias deth CDI 10h30 - 12h cèu es qu’aquela setmana Nòstre ròtle es estat le Concèrt ven sostenir e valorizar le d’un mèstre d’òbra. Doncas, Era setmana occitana Pierre Rouch e Gérard Garrigues Sala polivalenta 13h – 13h45 N°32 – Julhet Agost 14h – 14h45 17 �« L’autre objectiu màger es instruments… Un plaser. trebalh del professor d’occiçò qu’es imatge e son tan, e sustot li donar un pauc de far conéisher la lenga e Tot les interèssa plan, per aquò de visibilitat. Es una matèria opcionala, sovent pas brica rela cultura occitanas a totis las bòrnas an totjorn de public. Un licean al FESTIV de coneguda, e le fait de far venir les liceans, e d’ensajar de far Tolosa nos expliquèc qu’es d’intervenents exteriors, de excepcional d’aver aquesta gropes de musica, una expoevoluir positivament lor vision mena de manifestacion, èra sicion, etc... aquò sensibiliza plan atentiu e nos diguèc les liceans mès tanbens le perde la lenga (...) » que les joves son en demansonal del licèu a l’existéncia da de culturas diferentas. de l’occitan e lor mòstra qu’es una lenga viva. Permet tanbens de far le ligam entre le Mèma s’es lor cultura, mas o sabon pas ! Per las autras animacions, avèm agut de tot, de licèu e les operators occitans del parçan, per de futuras collaboracions. La mòstra e las videòs dins las bòrnas gropes mès interessats que d’autres, mès i a totjorn revelhan la curiositat dels joves e dels adultes, e pendent de joves curioses e se les intervenents lor parlan de causas que les tòcan, son participatius. Mèma quand una setmana l’occitan es mès present dins le licèu. L’importància pels liceans es dobla : pels que co- son provocators, aquò permet de dialogar e d’abordar neishon pas e que participan a las animacions, es les prejutjats per lor transmetre una vision diferenta l’ocasion de descubrir una lenga e una cultura. Per de la lenga e de la cultura occitanas. les que fan occitan, senton que la lenga qu’estúdian Segur, es encara tròp d’ora per far un bilan, es mesa en valor e lor balha l’enveja de contunhar. D’unis decidiràn de prene l’opcion occitan a la din- mas quina foguèt –del punt de vista de vosautras trada que ven, e es plan aquela, la tòca primièra de sul terren– la recepcion per las equipas pedagogilas Setmanas. Avèm ja agut de retorns positius de cas ? E, benlèu çò mai important, pels joves ? La recepcion en general es estada puslèu bona, mantun licèu. sustot quand le cap d’establiment èra convençut e Les disèm ultraconnectats, completament implicat. Après, i a encara de trebalh a far per sensimondializats, quand es pas estandardizats e bilizar, non solament les joves, mès tanbens l’equipa normalizats… Es complicat d’interessar aquesta dels professors. Les prejutjats son encara plan presents, e les professors d’occitan ne patisson. Si que joinessa al subjècte ? Es pas totjorn aisit, mès depend de las anima- non, les professors de lenga (francés, espanhòl…), cions. La musica (coma le cinemà e l’espòrt) interèssa d’istòria e geografia son sovent curioses e favovertadièrament les joves e fa passar le messatge d’un rables. Les professors que parlan la lenga son totjorn biais plan mès eficaç que mila discorses. A cada còp, contents de véser qu’es mesa en valor e de participar quin que fosquèsse le grope e l’estile de musica, avèm a las animacions. Coma disiam per la question precedenta, a cada agut un public nombrós, de joves que nos mercejan, que venon pausar de questions als musicians suls animacion avèm agut de joves curioses, e ambe la musica avèm capitat d’entosiasmar les quites indiferents. I a encara de trebalh a far, mès les retorns positius qu’avèm aguts mòstran que cal contunhar e que sèm sus la bona dralha. Le territòri de las doas regions s’es espandit, e per l’avenidor, après lo bilanç e caldrà soscar a l’adaptacion d’aquel dispositiu a las condicions novèlas. Aqueste projècte, s’es validat pel novèl Ofici Public Per l’Occitan, poirà contunhar de far partida dels objectius de la politica lingüistica interregionala, per çò que tòca la transmission e la sensibilizacion en occitan. 18 N°32 – Julhet Agost �Lo Scopitòne Carta blanca de Silvan Carrère D empuish un detzenat d’annadas, la Gasconha que s’impausa, e de faiçon clara, com la soleta sorga de creacion musicau en lenga occitana laguens un estile ròck-metau. Hantaoma, Stille Volk, Arnapi, Gojats of Hedàs, o enqüèra Papà Gahús (tà non citar qu’eths !) que’s son hèits ambaishadors d’ua dobla cultura ròck-occitana, tostemps en ligam dab la tasca vascona. A la popa d’ua lenga gascona de qui arrapa las lengas e las amnas, arren de miélher tad aquestes musicians-precursors qu’ua guitarra saturada e ua bateria esvarjada entà portar la paraula d’un pòble de qui’s vòu pas carar. E que n’i a un aute grop de qui’s vòu pas carar, qu’ei lo grop Boisson Divine, tots originaris deu Gèrs, de qui venguen de sortir lo sué dusau disc aperat Volentat. E francament, aqueth disc qu’ei ua escaduda de las bèras, on se pòt enténer, avisatz-ve amics, çò de qui considèri jo com lo mes bèth tube de ròck occitan deu monde dab la canta Quin braguèr… eh tiò, mossur curè, la goja que hè braguèr quan escota lo disc Volentat ! La pèth deu diable ! Adaptacions de cantas tradicionaus que son envia- das dab hòrça e eficacitat com los tilholèrs, en tot deishar la plaça a la creacion, dab la cançon en auròst a la nosta dauna de Brassempoi, de qui sembla lançar ua reflexion sus las originas deu noste pòble gascon, dab ua finessa admirabla laguens l’escritura. La canta Pujar en fin de disc que poderé devénguer un imne en capablor d’estruçar l’Immortèla de Nadau, e que dèishi a càger ua lagrema dab la cançon Los invisibles, enas dralhas d’un Jan deu Sabalòt e deu son tèxte Nosauts qu’èm los petits. Fin finau, se cau qualificar aqueth disc, que diserí un mot : sinceritat ! Boisson Divine que respectan l’energia deu ròck, la rigor deu metau, e la poesia païsana gavidada en gascon per òmes com Alban Destournes o Marius Noguès (tà non citar qu’eths... enqüèra !). Baptiste Labenne e los sons amics que’s son hicats, dab umilitat e simplicitat, au servici d’un pòble gascon de qui non gausa pas quauques còps de díser çò que pensa... l’afront qu’ei adara estruçat ! Longa vita a Boisson Divine, e sustot, contunhatz de cantar en gascon, lo noste avénguer no’s pòt escríver en lenga administrativa ! boissondivine.com 19 �3 questions a : Occitània Creativa 1 – Disètz sus vòstre site internet que sètz una « platafòrma occitana de recèrca-accion en desvolopament territorial ». Concretament que vòl dire aquò ? Començarem per dire que lo site es tot noveu, e lo project tanben. Exista oficialament dempuei lo 1er d’abriu, quitament si matura dins nòstres esperits dempuei un brave moment. Endonc, vos mercejam de nos balhar, aquí, la paraula. La nocion de rechercha-accion prend, per nautres, una fòrma principala : un project de rechercha universitària de tresesme cicle s’integra tanleu la desbuta dau project d’Occitània creativa. Quò sira una tesa en geografia umana. Queu trabalh de rechercha sira menat per Alexia Charrier, estudianta a l’Universitat de Pau. L’objecte d’aquela tesa sira d’estudiar coma l’occitan pòt « participar a la mutacion sociala e sociò-economica de nòstres territòris ». Qu’es a dire que sem dins un periòde de mutacion. Nòstra societat a mestier de se tornar inventar, que nos podem pas satisfar de l’avenidor que nos es, per lo moment, perpausat. Vesem frotjar tot un fum de perpausicions novelas : economia sociala e solidària, economia collaborativa o, mai simplament, de las fòrmas novelas de governança, mai orizontalas, de las organizacions localas, que l’uman, mai una fòrma de resiliénça, ne’n son lo centre, e non pus l’economia. Partejam la conviccion que l’occitan, tras las valors que pòrta, son istòria, sa cultura, son biais diferent de veire lo monde, pòt portar beaucòp a totas ‘quelas faiçons de veire l’avenidor. La tesa d’Alexia cherchera a botar daus concret, dau tangible, sus çò qu’es per nòstres una (fòrta) intuicion. Mas cherchara d’abòrd a comprener quaus son los ligams entre la lenga, la cultura e lo territòri, e coma lo fach d’aver una melhora conneissança de ‘quelas partidas de se se podem investir dins los domenis que viran a l’entorn de l’idéia de desvelopament territoriau : economia, cultura, torisme, coesion sociala… Si nos presentem pas unicament coma una estructura de desvelopament de l’occitan, nos situem tot parier dins lo domeni de la socializacion de la 20 lenga. Las responsas que perpausa, per exemple, l’economia sociala e solidaria, son per nautres, de las responsas a la crisa sociala que vivem. Plaçar aquí l’occitan, qu’es lo plaçar dins lo tren per doman. Qu’es lo botar en perspectiva emb lo monde de doman, e entau contribuar a li balhar una chança de mai de subreviure. Vòstra question concerna tanben le terme de « platafòrma ». Aquí, vos podriam far doas responsas diferentas. La prumiera siria de dire que nos perpausem de far, tant que possible, lo ligam entre lo monde de la rechercha e lo de l’accion en favor de l’occitan. La seconda siria de dire que fau ben utilizar daus mots. Uei, tot lo monde se dich « platafòrma », tot lo monde vòu crear de las « dinamicas », far de la « concertacion », « desvelopar » lo territòri, la cultura (cultura ?), l’economia. Nos pausem, daus uns còp, tot un fum de questions sus l’emplech e lo poder daus mots. ‘Quilhs mots que druben sus daus concepts diferents segon nòstre niveu de conneissança, nòstra cultura personala o tot simplament nòstra profession. Una de nòstras interrogacions pòrta, d’un biais generau, sus lo rapòrt que pòt existir entre la lenga e lo territòri. Nos demandam quaus podrian estre ‘quilhs mots si eran pensats dins una autre lenga que non pas lo francés. E si las accions qu’entrainen sirian las mesmas. Segur, quante parlem d’occitan, pensem tanben a las autras lengas regionalas, minoritarias o tot simplement localas, en França, mai sus la planeta. Parlem d’occitan perque vivem en Occitània. Un biais, per nòstres, de pensar globau e agir locau. 2 – Quines son los objectius d’aquela estructura e quines son los mejans meses en plaça per los tocar ? Los objectius ? N’i a tot plen. Lo prumier es de trobar lo(s) biais de rendre lo project economicament viable. Avem mestier de poder viure de l’activitat de l’estructura per contunhar de persegre nòstra tòca. Per quò-qui, sem a desfinir una ofèrta de servicis, que ne’n podetz prener conneissança sus nòstre site internet. Mas un còp de mai, lo project es dins sas prumieras setmanas d’existénça, e ‘quela ofèrta devria evoluar dins lo temps. Per lo moment, perpausem daus servicis que repausan sus las competencias prumieras daus tres membres de nòstra còla : engenheria de project, estuda e analisa territo- N°32 – Julhet Agost �riala e realizacion audiovisuala. Un de nòstres objectius principaus es tanben lo de nos integrar armoniosament dins lo malhum associatiu e professionau occitan, en Perigòrd (que sem de Perigòrd), mai en Occitània e, perque pas, en delai, que la question de l’integracion de la cultura locala dins las problematicas de desvelopament concernen pas unicament Occitània. Enquera mai globalament, volem montrar que l’occitan, las lengas regionalas e tot çò que tòca una compreneson mai fina de las problematicas localas, mai de l’accion locala son de las responsas a d-una crisa globala. Volem montrar tanben qu’una persona, un jòune per exemple, qu’es sensibilizada a la pratica de sa cultura mai de sa lenga sira una persona que se podra considerar autrament, e aura d’autras armas per se posicionar coma un actor locau, dins una consciença globala dau monde. Fin finala, podriam presque dire que l’ADN dau project se tròba dins ‘quela idéia simpla. Mas per conservar un pauc d’umilitat, ajoutarem que sabem plan qu’inventem ren, e que ‘quela mena de vision es plan correnta dins lo malhum occitan. En çò que concerna los mejans, siran uros de trobar de l’ajuda tras las collectivitats, quitament si pensem viure principalament de nòstra activitat, çò que supausa de bastir un modele economic viable. Qu’es justament lo trabalh que sem a menar, per aura, dins l’encastre d’un Dispositiu locau d’acompanhament (DLA). Es realizat per l’Agença Sirventés, que fai un pauc, per nautres, chara de grand frair, en estre la pròva qu’um pòt bastir una activitat economica a l’entorn de la lenga e de la cultura occitanas. 3 – Cossí nasquèt l’idèa d’aquel projècte ? Quò fai un brave moment qu’avem ‘quela idéia ! Avem trabalhat mai de quinze ans a botar en plaça la politica en favor de l’occitan en Perigòrd. D’en prumier dins lo mitan associatiu, au dedins dau Comitat Perigòrd Lenga Occitana (CPLO), qu’era un espaci d’eschange e d’accion qu’amassava lo Bornat e Novelum (Las seccions localas dau Felibritge e de l’IEO), puei dins l’Agença culturala despartamenta- la Dordonha Perigòrd e lo Conselh despartamentau de Dordonha, onte nòstra accion principala fuguet la construccion de l’eschema despartamentau de desvelomament de la lenga e de la cultura occitanas. ‘Questa partida de nòstra istòria nos mena tanben a contunhar d’aver enveja de situar nòstra accion dins lo domeni de las politicas publicas. Endonc, totas ‘quelas annadas de trabalh nos balheron l’enveja, d’en prumier, de passar dau costat de tots quilhs actors que, per lors engatjament e lor creativitat, luchan tots los jorns per la lenga, mas tanben d’aver de las possibilitats de reaccion mai grandas que las que podem aver au dedins de l’institucion. De segur, ‘quela chausida implica tanben de las constrentas, tant sus lo plan professionau que personau. Mas nos laisserem tanben guidar per l’idéia que la presa de risca fai partida de las condicions per bastir lo monde de doman. Si vos volian respondre emb d’un pauc d’umor, vos auriam tanben pu dire que la « crisi de la quarantena » es benlèu pas per ren dins tot aquel afar. Mai seriosament, l’idéia nos venguèt, au fiau de las annadas, en veire totas las possibilitats qu’òfra la transversalitat ligada a las accions que podem menar a l’entorn de l’occitan. Avem passat tot queu temps a dire qu’es possible de desvelopar daus modeles economics que repausan sus l’occitan. Puei un jorn avem pensat que zo dire, qu’es ben, zo far qu’es mielhs. occitaniacreativa.org 3 questions a realizadas per Pierre Molin N°32 – Julhet Agost 21 �Las Bèlas Letras de Cecila Chapduelh Se far de moneda amb sos vièlhs libres occitans, es possible ! A quí un títol que ne soi plan fièra e que se vòl volontàriament racolaire. Lo podètz utilizar tant que volètz alprèp de qual volètz per far aimar la literarura en occitan. Totas las rasons d’aimar los libres son bonas ! Un títol que auriam poscut legir en bandèu publicitari de quin site internet que siá. Sabètz, al moment de telecargar illegalament un film : vesètz un rectangle que clinhòta ont es marcat « ganha de milions d’euros gràcia a sos libres en occitans : Los traders de la city son furioses. Descobrissètz cossí en clicant aicí ! ». De segur qu’anatz oblidar lo vòstre telecargament de la sason 12 de Game of Thrones e clicar… E aquí comença l’aventura. Anatz començar per legir Chamin de Copagòrja, un roman policièr de Joan Ganhaire que se nosa a l’entorn d’un libre vièlh que ne manca una pagina. Un libre de granda valor sentimentala per un personatge del raconte, que s’agís del libre repertòri de cançons del grop flocloric del vilatge dins las annadas setanta. E la pagina que manca ? Ah… una polida mas crusèla cançon que fa afrosament resson al raconte d’aquel roman policièr « Son tres garçons de Rofinhac, Que en Espanha se son anats… » Una istòria en cançon d’una polida dròlla qu’aima mai de se tuar que non pas perdre baga d’aur e piucelatge. Vos disètz : Aquí una cançon bravament rimada, de crana narracion. L’autor s’es plan embestiat per escriure aquela cançon tant concisa que conta tot en qualques vèrses e que nos fa sentir tota l’emocion tragica. Un cap d’òbra. Mas es pas tròp dins l’estile de Joan Ganhaire. O alavetz, li cal dire que contunhar dins aquela dralha poetica. La soscadissa contunha. Anatz quitament cercar se se vend lo libre Vielhas chançons de Nauta Dordonha. Mas non, la Nauta Dordonha, aquò’s un sòmi de Joan Ganhaire, un univèrs bastit per permetre a Maraval, prefectura d’aquela circonscripcion de viure e de justificar d’un comissariat occitanofòne. Podriam cambiar Nauta Dordonha per Perigòrd benlèu ? Demandatz a Google. Pas res. Mas que sètz piòt ! la recèrca, la cal far en francés ! Los recuèlhs de cançons floriguèron a una epòca ont se fasiá besonh del francés per justificar l’interèst etnografic de l’occitan. Vos disètz qu’es pas una epòca d’un còp èra mas quitament encara d’ara – mas pro de soscar que vos anatz perdre dins la vòstra quista. Picatz « Vieille chanson du Périgord », e aquí tombatz sus la famosa antologia Les vieilles chansons patoises 22 du Périgord. Famosa, perque l’avètz tostemps aguda jols uèlhs, la coneissètz per còr, del mens sa trenca. Famosa mas pas tant, perça fa partida d’aqueles libres qu’a dicha de los aver jos uèlhs cresètz de los conéisser, mas quand lo crosatz per carrièra, vos avisatz que ne sabètz pas un pel de cabra. La coneissètz pro per la plaçar dins una conversacion d’universitaris, d’etnografs, emai d’estanquetaires : « Coneissètz pas Les Vieilles Chansons Patoises du Périgord ? Enfin ! Aquel recuèlh que los autors, l’abbé Casse [sic !] e Chaminade en signat en rebus lor òbra ! » e pro. Mas çò que s’i tròba a l’interior, devètz a Joan Ganhaire de vos i aver cloncat, se que non auriatz gardat aquel risolet trufandièr en ne parlant. Cançons dels trabalhs dels camps, cançons de quista – que lo repertòri embelinairiá plan las biennalas manifestantas occitanistas – legendas istoricas, cants sacrats. E una perlòta : doas petitas paginas per repertoriar los crits de per carrièra amb las particions, çò que cridavan, cantavan los mercants ambulants « Qui vòu mas cagolhas ? » – per dire que i aviá un mercant especificament de cagaròls… « Tortilhons tot bulhents ! Tot chauds los tortilhons, tot bulhents ! ». Nostalgia… lo darrièr mercant de tortilhons que coneissiatz se prenguèt la retirada fa dètz ans e cridava pas grand causa, lo bogre… E aquela cançon qu’inspirèt tot un roman a Joan Ganhaire ? Son tres garçons de Rofinhac Qu’en Espanha se son anats Dins las boijas, dins la valeta Çai se van metre a l’ombreta N°32 – Julhet Agost E tot parlant, en tot ralhant, Jòuna filheta vai passar : – Ent’ anatz vos jòuna filheta, Quand traversatz lo bòsc soleta ? – Ieu sui la filha d’un merchand E mon paire m’envòia au champ Pòrti baga d’aur e ma tanta Qu’age pietat de ma dolanta. – La baga d’aur vos aurem ben E lo pus bel de vòstre còr – E ieu preferi d’estre tuada Aperavant que mon còr merlha. �Los garçons se son regardatz E lo jòune li respondet – Dins la boija e dins la valeta Aval l’avetz mòrta a l’ombreta. E lo pus jòune s’es levat Faguet semblant de l’atrapar Ela sauta cotèl d’en borsa Dins gente còr lo se ronça Tant ne trobaretz aquí dedins. E tè ! s’anavètz sus un site mercant per crompar aquela belòria e l’ofrir a la neboda qu’es regenta a Calandreta ? Miladius ! Aquel reprint de 120 paginas es agotat. Se ven pas que suls sites de colleccionaires per la polida soma de cent euros en mejana. Ara comprenètz tot ! E manquètz pas ! Dins la cronica venenta, vos explicarem coma utilizar la colleccion Farfadets de l’IEO coma anti-rida. Quilhs tres garçons se son levats E a l’auberja son anats Van al logis de filha mòrta Quò’s lo bon Diu que los i pòrta. – Aportatz-nos, dama l’Ostessa, A soper avec du bon vin Avant de nous lever de table Et nous vous serons redevables. • Chamin de Copagòrja, Joan Ganhaire, co-edicion IEO edicion / Novelum, Atots nº200, 2015, 15 €. • Les vieilles chansons patoises du Périgord, Abbé Casse, Abbé Chaminade, Laffite Reprints Marseille, 1981, reïmpression de l’edicion de Pereigüers, 1902. Se pòt trobar dins son edicion originala dins la bibliotèca numerica del Perigòrd, còta MZ2513. Quand fuguet question de pagar Se lo pus jòune s’es levat Quand se el ne sauta ‘na borsa La baga d’aur prenguet gran corsa L’ostessa prompta e leugier Sus la baga d’aur vai ronçar – Quò’s la baga d’aur de ma filha Rendetz-la me mòrta o viva « Midi espòrt » per Hervé Pouvillon Gino R emisada la bicicleta Mercièr, companha fidèla de cada jorn per anar a l’usina Latecoèra. Sus la tela cerada de la taula de la cosina, un botilhon acompanha las lescas de cambajon, le « Jèsus » de l’ivèrn passat, les uòus bolhuts e le clafotís de la Joana. Viatjaràn dins la glacièra. Defòra la « Simca messagère », lums alucats e puntejats sul galinièr, breça primalba del siu ronron mecanic. Las galinas son sortidas e an pro d’aiga per la jornada. Qualques braçadas de milh-gròs e zo ! Le Luigi dintra dins la cosina : « Ètz prestis ? Anem vai, que de passar a Lordas nos i cal 5h al mens ! ». Le Peironet es plantat coma un dijaus sul dabant de pòrta tot ensucat. Sap qu’aquelas 5h el, las se passarà darrèr sus una caisha de botilhas revirada. Pel confòrt trobarem plan milhor mès val bravament le pet de sarrar las paternas. Pas per l’aiga de Lordas, nani, d’aquesta se’n chauta de prumièra, mès pel « Gino », « Gino le piós », un piós protector dels roges e dels josius pendent la guèrra passada, ça ditz le papà. Sap de que parla le Luigi, dos ans e mièg a patir de la set e la torrada dins un camp del costat de Rawa-Ruska en Ucraina per insomission e un parelh d’evasions al « stalag ». Malastruc se fasquèc recuperar a 50 km de la frontièra. Se’n tornèc d’apr’alhà pas qu’amb la pèl e l’òs, setmanas d’espera e de desesper per la Joana e le Peironet sul caish de Matabiau, una paura pancarta de carton a la man. Puta de guèrra !... La « messagère » es cargada dels presents pels amics e la familha ; un pish, un pet, un bram : « Anem macarel que serem tardièrs ! » ; e fai tirar Marion ! Las mans a dètz oras e dètz e las vilas van desfilar per la sortida annadièra long de Sava, Nèsta e Ador. Las pausas immudablas a Lombèrs, Bolonha de Gessa e Capvèrn per refredir les pistons e idratar les garganhòls eishuts. La pausa de Lordas ela, dura pas, per dire la vertat es pas la mira principala e le Luigi si se venera le vin, jamès se batèc pas per una gota d’aiga fusquèsse senhada. Le temps d’emplenar les botilhons, crompar qualques medalhòtas e rai. Tre acabat cal trobar lèu Argelèrs de Gasòst e N°32 – Julhet Agost 23 �sas montanhas bigordanas, sul pic Lus e Sent Sauvaire non pas per las aigas de cura tanpauc mès per trobar les pujòls de Tormalet. Cal èstre tinhós per se far una plaça dins aquesta etapa legendari Tarbas-Lushon de 1951. Dejà, long de la rota que mena a Varetja, ases capejan, bicicletas desalenan e veituras s’aparcan. Cal serpejar per poder passar entre les gropes d’afogats e arribar a Varetja vendrà impossible. A Bèthpuei, cal pausar pè per tèrra dins una mar de carris entremesclats. La gendarmaria blòcan le pas, per contunhar cal marchar. De créser qu’aurián pena per la santat de la « messagère » qu’escupís un purèa negrassa dempuèi mès de 5 km amb un bruch de ferralha debigossada. Plan arrancat a l’ança de la glacièra, parasolelh sus muscle, le Luigi marca le ritme del peloton seguit per la Joana tirant le Peironet e qu’i popa l’espardenha sens cap se plànher, en aquesta fin de maitinada dejà Mahomet tusta e la susada raja, la pujada serà longassa. Pels pòstes de ràdio que bronzinan se sap que tre la sortida de Tarbas, pels carrèrs de Julhan, le luxemborgés Joan Diederich s’es escapat. « – E l’amic, un pet de ravitò ? – Segur ! ». Le roge fresc giscla de la bota e reviscola. A tot perdre cal passar Varetja (marcada : pòrt 10,5 km) per s’enfonhar pels virolets de Hontaniòu. En aqueste 18 de julhet asondat de solelh, le monde s’espèran un espleit del Bauvin, le « pedalaire de charme », de jauna al despart e que resistarà coma un lion per dèishar la prumièra plaça a Lushon per una bonif d’una minute. Mès se somian subretot un duèl Coppi-Bobet, dos joves aganits, un italian e un francés. Pel moment le principal animator se ditz Diederich que s’ataca les contrafòrts de Tormalet amb una brava nhaca. Darrèr, les tenòrs se marcan a la culòta e se nomenan Geminiani, Koblet, Lazaridès, Coppi e Bartali. Bartali, « Gino », le « vièlh », que festèja sos 37 ans auèi e qu’un jove elegant sortit de Castellania dins la region del Piemont vòl recaptar al capítol dels sovenirs, « –Bona retreta vecchietto ! ». La familhòta se trobèc una plaça en companhiá d’una còla d’auvernhats gaujoses e regaudits per la preséncia del Geminiani dins las cimas del clas- 24 sament. Pel Peironet la caravana es un abans-tast mirgalhat e musical : « juvaquatre » e camionetas « Renault » e « Citroën » cargan reclamas ja vistas sistematicament al cinèma comunal e a la TV que comença dejà de se far una plaça importanta. Tre la caravana passada, un tarrabast sord puèi de mès en mès afirmat coma una andada d’isteria anóncia l’arribada dels forçats. Sus aquesta rota roganhada, picada per la torrada e l’èrnha d’un solelh de montanha, Diederich se bat amb le Coppi e le Koblet suls sius talons, le « Gino » e le Bobet amb le Peiron Barbottin coma companhon fidèl en embuscada. Enquadrat per las motòs de la gendarmaria e de la prensa, Diederich alterna sus la sela e en dançaire, passarà le pòrt amb quatre minutas d’avança sul Coppi e sa casqueta a la coquinassa mès amb un Hugo Koblet aisit que cabussarà cap a Senta Maria de Campan tal un davalaire de l’equipe Soissa d’esquí e doblarà son monde per fondre sus Diederich dins Aspin e Peirasorda e s’impausar sus las alèas d’Etigny en campion. Dins aqueste Torn 1951, Bartali al trelusc de sa carrièra, acabarà quatren a París, al pè del podium, gràcias a una coratjosa campanha alpenca, tretze ans aprèps sa prumièra victòria e malgrat cinc ans de guèrra e la represa del Torn en 1947. Pel Luigi, la Joana e le Peironet, familha d’obrièrs, per tota aquesta generacion, la bicicleta es una adoracion carrejant las esperanças de 1936, las paurs de 1940 e las jòias de la liberacion. Les « Gino », « Raphaël », « Fausto » o « Louison » son amics de cada jorn a l’usina o al camp. Son aquí per s’abeurar d’una comunion populara, d’una fèsta emancipatritz. N°32 – Julhet Agost �Lenga O sabi L os mèstres de la lenga, son los parlaires naturals. Fa plan pauc de temps, n’i aviá de milions. E se los poders publics de la Republica francesa avián vertadièrament una politica de respècte de la diversitat lingüistica naturala, de segur que la lenga nòstra seriá pas dins la situacion que sabèm. Soi pro vièlh per aver ausits de parlaires naturals de l’occitan de Gasconha qu’avián aqueste sistèma d’emplec dels pronoms a l’acusatiu : Masculin : Aqueth òme, le conegui. Femenin : Aquera hemna, la conegui. Neutre : Aquò, ac sabi. (Citi aquelas frasas dins la fòrma d’occitan de ma familha lomanhòla. L’equivalent en occitan estandard es : Aquel òme, lo coneissi ; Aquela femna, la coneissi ; Aquò, o sabi.) Pel masculin e pel femenin, aquel emplec de lo e de la es general. Pel neutre, las variantas dialectalas son nombrosas : Aquò o sabi ; Aquò zo sabi ; Aquò va sabi ; Aquò òc sabi ; Aquò lo sabe (occitan de Frederic Mistral) ; Aquò ac sabi (occitan lomanhòl) ; Aquò qu’at sabi (occitan bearnés). L’emplec de la fòrma o pel neutre a pas res d’artificial. Es pas un arcaïsme reviscolat. Es una de las fòrmas atestadas dins los parlars actuals : «Fòrça reis volguèron véser çò que vesètz vosautres e o vegèron pas ; ausir çò qu’ausissètz vosautres e o ausiguèron pas.» (Cantalausa, Bona Novèla, 1982, p. 287. - Luc 10, 24.) Coma equivalent d’aquel o de l’occitan estandard, aicí çò qu’ai ausit en occitan gascon, a Garravet (dins lo Savés, canton de Lombès), d’una femna nascuda en 1913 : «Òc, t’ac vau balhar tot !» (16 de febrièr de 1985) ; «Ac sulfàtan tot !» (16 de febrièr de 1985) (la consequéncia es que podètz pas anar amassar de reponchons : son empoisonats) ; «Ac hèu jo !» (28 de julhet de 1986) ; «Enguan an pas cecat a-z-ác hèr» (es a dire : «los piòts an pas “cercat” a s’escapar del parc, coma fasián los piòts de l’an passat». (28 d’octobre de 1993). Se tròba dins l’occitan gascon de Bernat Manciet lo meteis emplec de ac : «Quan volè partir, qu’ac disè a la vielha cosia deu Barralh.» (Lo Gojat de noveme, 1964, p. 5) ; «La Denisa l’aimava pas tanpauc, ac aví vist.» (ibidem, p. 73.) Se tròba tanben un at bearnés neutre, equivalent de l’occitan estandard o e del francés le dins la pròsa de Joan Eygun : «L’ensenhament [... ] ne pòt pas sol sauvar la lenga, qu’at tornam díser un aute còp.» (Ua lenga qui s’esvaneish ?, 2015, p. 17.) Dins un occitan bearnés autentic, aquel emplec de at es sistematic. *Lo es impossible ambe lo meteis sens que at. Jacme Taupiac La Piboleta, divendres 20 de novembre de 2015. N°32 – Julhet Agost 25 �Ne parlam Qu’avem leguit... Mona Ozouf L a Composition française de Mona Ozouf que torna sortir a las edicions Gallimard (colleccion de pòcha Folio, 270p.). Diguens aqueth obratge editat peu prumèr còp en 2009 l’istoriana que s’assaia a apregondir la reflexion sus la nocion d’identitat a l’interior de la concepcion etatica francesa. Coma tà se n’explicar qu’acaba lo sué assai sus aquestes mots : « ... le parcours biographique corrige, nuance, complique à l’infini la vision absolutisée des identités. Tel est en tout cas le sentiment qui m’a conduite à reconsidérer l’austère commandement qui invite les historiens à s’absenter, autant que faire se peut, de l’histoire qu’ils écrivent. Puis déterminée, toute réflexion faite, à le transgresser ». Tà hèr brac l’assai comença tà de bon a la paja 189. Avant l’autora nos pintra lo sué temps de mainada en Bretanha autorn las annadas de guèrra. E puish arriba lo capitol eponime au nom deu libe. Mona Ozouf que’s liura a un puishent exercici de decorticacion de las duas pensadas qui’s son oposadas au temps de la Revolucion puish après. Que hica en scena las personalitats de l’epòca, las datas, los eveniments marcants. La demonstracion ei clara e didactica. Qu’explica l’exaltacion de la Revolucion, l’esfaçament deu mes gran nombre faça a la minoritat, la presa de poder deus Jacobins, la mesa en plaça d’ua vertadèra dictatura (la Terror criticada quasi un sègle après per Jules Ferry p. 223). Los artificis hicats en davant de faiçon duradera peus Revolucionaris tà balhar legitimat ad aquesta frenesia serén la recerca de l’Unicitat, lo pleitei tà l’Individualisme, l’accès a la Libertat tà cada un. Tota referéncia a l’estacament au territòri, a la lenga, a las tradicions èra vista alavetz coma anti-revolucionària. Ad aqueth perpaus Benjamin Constant qu’escrivèva : « Les intérêts et les souvenirs qui naissent des habitudes locales contiennnent un germe de résistance que l’autorité ne souffre qu’à regret, et qu’elle s’empresse de déraciner. Elle a meilleur marché des individus, elle roule sur eux sans effort son poids énorme sur le sable » (p. 213). Citant lo quasèrn de las doleanças de Morlaas en Biarn Mona Ozouf que i tròba escriuta aquesta interrogacion :« Jusqu’à quel point nous convient-il de cesser d’être Béarnais pour devenir Français ? » (p.204). Lo gran partatge a la taula republicana passa alavetz necessariament per l’abandon deus sués vestits tradicionaus. Totun daubuns territòris ne seràn pas autan viste aquesits 26 a l’uniformisacion forçada. D’on la reflexion de l’autora : « Les Français peinent toujours à reconnaître la tension entre l’universel et le particulier, présente pourtant dès l’origine au coeur du républicanisme »(p. 220). Mona Ozouf non desbremba pas la plaça ocupada per Jules Ferry dens la construccion nacionala actuau. L’autora que bremba que lo futur Ministre en percórrer lo pais nòta de qui lo territòri d’oltra Garona ei un endret exuberant e exotic, quasi ua tèrra estranhèra. Aqueth òme vòu tornar cóser la França d’ancian regime a la França modèrna. Lonh d’eth l’idea de nivelament de las classas totun au còr de la Comuna de París1 (p. 224). Quauques linhas mes baish Mona Ozou qu’escriu : « L’imperméabilité de Ferry à la différence ethnographique et culturelle est donc totale... La francisation réputée bénéfique est alors un crédo commun ». L’epòca aquesta qu’a ua grana importança. Qu’ei la de la creacion de drets navèths : l’eleccion deus maires, dret de reunion, d’associacion, neishença deus sindicats, prensa. Qu’ei un moment de tria per’mor l’interèst deu grop que pren ua dimension navèra, alavetz que dinc adara sol l’interèst de l’individús comptava. Aquera dimension de la vita politica deu país que pren un resson particular uei lo dia quan òm hè lo constat de la capitulacion sindicala (leguir Syndicats ; Corruption, dérives, trahisons, de R. Lenglet et J-L Touly, First, Paris, 2013). Mona Ozouf explica que : « à l’abstraction que stigmatisait Joseph de Maistre, la République a su imaginer des correctifs » (p. 230). E de desrotlar los compromés negociats dab lo pòple coma la lei de 1901 sus las associacions –ua compausicion entre drets de l’Un e drets collectius– , o en 1905 la separacion Estat-Glèisa en tot conservar lo calendari religiós, o lo finançament de l’ensenhament privat. Mono Ozouf acaba lo sué assai en evocar diferents tèmas d’actualitat coma la plaça de las hemnas dens l’espaci politic actuau, l’introduccion deu concept de comunautarisme dens l’espaci mentau o encòra la plaça de las lengas de França en França. Aqueras questions son autant de desbats en suspen de qui la societat aurà a resòlver. A perpaus de la non ratificacion de la Carta europenca de las lengas minorizadas l’autora escriu : « ...si l’idée et la pratique 1 Shens desbrembar en 1871 tanben la Comuna de Marseilha e la Liga deu mieidia de qui amassava quinze departaments. N°32 – Julhet Agost �républicaines ont connu au long de la IIIe République une longue acculturation libérale, elles n’ont pas rompu, tant s’en faut, toute amarre avec leur jacobinisme natif. La République n’a jamais tout à fait intériorisé les lois libérales qu’elle a elle-même fait voter. Et les « Républicains » continuent de méconnaître la profonde transformation du modèle légué par le Révolution francaise et d’associer le républicanisme à sa forme autoritaire. Malgré tout ce qu’elle a, en un siècle de compromis, accordé aux groupes particuliers, la République n’a pu se défaire de son surmoi jacobin ». Tà conclúder que tenguem aquiu un assai de bon manejar, clar e sintetic2. Qu’auré lhèu ganhat en flui2 L’obratge figurava enguan sus la lista deus assais a la preparacion de Sciença Po. Lo subjècte perpausat en mai 2016 qu’estè : «L’identité ne peut plus être ce qu’on nous décrit comme une assignation à résidence dans une communauté culturelle immuable d’une prison sans levée d’écrou». Cette formule permet-elle de comprendre les défis des sociétés contemporaines en recomposition et les perspectives qui leur sont ouvertes ? ditat se l’autora avèva causit de hèr ua demonstracion en seguir un òrdi cronologic (o au mensh talhucar capitols dens la redaccion deu sué expausat) tà explicitar la linha de tension entre airetatge montanhard e airetatge girondin. Quauques pajas que pòden deishar perplèxe, coma la plaça minorada deus regents dens l’acculturacion forçada a la francesa, o encòra lo silenci autorn los efèits deu gran genòcide de 1914-1918 (pp. 232-233). L’exposicion deus actes fondators e de la corta istòria de la Republica de qui airetam que permet totun au leguidor d’anar mes lonh deguens la sua reflexion personau. Despassats los fantasmes e la mitologia, lo leguidor que pòt emparar-se sus elements tangibles. En darrèra analisa qu’ei ça’m-par aquiu de qui demora la fòrça de Mona Ozouf : a maugrat la sua apartenença dobla –en immersion dens la cultura Bretona e la cultura academica– que nos invita shens entrar dens l’ideologia a tornar pensar un navèth modèle politic e sociau tà ua societat francesa inclusiva. Fabrice Bernissan Un estiu mai que mai occitan per Tè Vé Òc L ei corts metratges rodats en collègi a Cessenon e Sanch Inian seràn projetats un pauc de pertot (veire fotografia) Total Festum de 2016 lo 8 de junh Es a Somèires que la còla de Tè Vé Òc cubrirà l’eveniment « La fèsta dei cafès Òc ! » A 17 oras la passejada en vila serà filmada per nòstra còla. A 18 oras : Davant la cava dei vinhairons, de talhièrs duberts, de vidèos amb Tè Vé Òc, conferéncias e contes. Après lo repais, lo balèti amb Cabr’ e can farà bolegar lei gambetas ! Castelnaudary lei 1, 2 e 3 de julhet : Forum Eurorégional Patrimoine et Création Tè Vé Òc cubrirà l’eveniment e anarà a la descuberta dei riquesas culturalas occitanas. Universitat Occitana d’Estiu a Nimes dau 8 au 12 de julhet : « D’un temps a un autre » Lo 7 de julhet la dubertura se farà per Total festum : passejada en vila e balèti. Aquí tanben Tè Vé Òc culhirà d’imatges ! Rodès e son Estivada dau 21 au 23 de julhet nos veiràn trepar amb camèras e micròs per una recòlta sus un programa que vòu « conciliar creacion en lenga occitana e artistes eissuts dau territòri occitan» Agost veirà de re-difusions d’emissions sus TV Sud : Lenga d’Òc/ Lengo d’O, mas la còla de Tè Vé Òc aprofiecharà dau temps dei meissons per faire la sieuna un pauc de pertot en Occitania per ofrir una dintrada de setembre rica e gostosa ! N°32 – Julhet Agost Lisa Gròs Presidenta de Tè Vé Òc 27 �Agenda A l’ora d’acabar la revista, totas (ocmusic.org) las programacions son pas arrestadas, per las informacions del 4 al 15 de julhet que mancan, consultar la Sirventés d’Estiu documentacion dedicada. Carcassona Ostal Sirventés, La Trivala er Mòstra de pinturas : Corbièras de del 1 al 3 de julhet Forum Patrimòni e Cultura Miquèl Porcel estrena : diluns 4, a 18h30 ; C. Almerge presenta son Euroregion darrièr Cd : divendres 8, 18h30 Castèlnau d’Arri Conferéncias, taulas Je t’écris de Carcassone ; Claudi redondas , teatre, Conferéncia Marti e Patrici Cartièr, diluns musicala, Espectacle musical, 11h a 18h30 ; Paul Tirand parla Deambulacion cantada, d’Armand Barbès, divendres 15h Presentacions e projeccions , a 18h30. Festenal d’espòrts tradicionals. Gratuit 4 de julhet Programmacion e inscripcions : 04 67 11 85 10 info@cirdoc.fr fabrica.occitanica.eu/euroregion 1èr de julhet Teatre Montabazens (12) Sala de las fèstas Quesaquò e Mascomprès, espectacle de la Rampe Tiò 2 de julhet Espectacle Cabanas de Perinhan 21h30 : espectacle Òc-La Fèsta dels Pescaires (ocmusic.org) del 10 al 15 de julhet Universitat Occitana d’Estiu de La Guépia 6 de julhet Rescontre de musica Carcassona A la calandreta Rescontres de musica tradicionala (estagi e talhièrs) e balèti (17h3021h30) amb Canti-Canta pascalemoreno@hotmail.fr 7 de julhet Recital, Lesinhan, del 7 al 11 de julhet Universtitat Occitana d’Estiu Glèisa 21h Contes e musicas de Guilhem Boucher per la « Nèch de las Glèias » Nimes Universitat Occitana d’Estiu de Nimes : Caminada Nimesenca, conferéncias, Cabarets siesta literària, Teatre, Ethno-conf., Balèti... Amb Claire Toreilles, Verny, Gérard Amélie Vacossin, associacion Marie-Jeanne Philippe Martel, Des pierres en héritage, 06 71 52 Zuchetto, Giovanni Agresti, Gérard 01 30 Zuchetto, Alem Surre-Garcia, Patrick Roux, Josiane Ubaud e 3 de julhet d’autres ! Espectacle Setmana : 80 € Setmana + 4 Los Banhs espectacles 100 € Los Banhs d’Alet 21h30 : Espectacle Òc-Lumina Jornada : 18 € ½ jornada : 10 € 28 Botenac Gimnasi escòla St Hilarian 14h : Quesaquò e Mascomprès, espectacle de la Rampe Tiò Espaliu Contes e musica Montfalcon 9 de julhet Espectacle Teatre Ostal Gibèrt 21h30 : recital Cristian Almerge Lo Barrut Programacion complèta e inscripcion : M.A.R.P.OC www.ieo30.org 04 66 76 19 09 – 06 32 19 92 67 marpoc2@wanadoo.fr Castèl 21h30 : espectacle Òc-Lumina (ocmusic.org) Tornissan Concèrt Jornada + espectacle 25 € (del 9 al 12) Espectacle Tarificacion : 10 € tarifa redusida 8 € Albèrgament e repais sus reservacion N°32 – Julhet Agost La Guépia Concors de burlas e racontes – per rire o per plorar, Estagis de cant, dança, musica, Corses de lenga, Obrador de revirada del francés a l’occitan, Obrador de literatura, Conferéncias cada jorn en lenga d’òc e en francés sus un tèma particular (istòria, literatura, edicion, accion culturala occitana... ) amb Felip Martèl, Joan Eygun, Roland Pecot, Jòrdi Laboissa, Joan-Claudi Drolhet. Conferéncias en anglés pel public anglofòne. Projeccions de filmes d’Amic Bedel (Piget Production), aperòconcèrts, lecturas d’òbras en occitan e en francés, rencontres amb de locutors mairals de l’occitan, d’artistas, d’autors, d’abitants… Omenatge a Ives Roqueta lo divendres 15 de julhet amb una conferéncia d’Ivon Puèch, de lecturas de l’òbra e la projeccion del filme « En camin amb Ives Roqueta ». Grand bal trad e neò-trad roots del divendres 15 de julhet amb lo grop Contrebande de PenaVaur, los musicians de l’OFF (e de �convidats suspresa de marca) per acabar la setmana. 11 de julhet : Cafè-cantaire, Laguépia. Xavier Vidal e Guilhem Boucher de l’associacion La Granja animaràn un cafècantaire al Troubadour d’a 18h30 a 19h30. Vos cal : quatre sòuses per una pauca, un parelh d’uèlhs e d’aurelhas e una bona enveja de cantar. LAGUÉPIE OFF : Fèstas al castèl, construccion d’embarcacions e davalada de las ribièras, talhièrs d’acordeon e de tamborin, camping, velhadas salvatjas... Organizat per Lenga Viva e co-organizat per Escambiar, Carrefour Culturel ArnaudBernard. Lo programa detalhat e las modalitats d’inscripcion son accessibles sus lengaviva.com/ programa del 13 al 15 de julhet Festen’òc Saurat Estagis de lenga e cultura occitanas per Camilha Bilhac « 150 ans de literatura d’expression occitana dins Arièja, 1800-1950 », Salon del libre, Musica, Jòcs ancians, Petit mercat alimentari, Exposicion « 100 ans de folclòr sauradèl », Danças Folcloricas, Trad’ Aperitiu, Estagi de cants occitans (Arnaud Cance), Estagi pels enfants (Claude Delsol, en Òc e Fr « Être et devenir un apprenti en Magicologie ») ; Teatre Occitan ande Les Galejaires de l’IEO Arièja, « Le canton de Josefina » (sus-titolat en françés), Concèrts (Parpalhon, Alidé Sans, Les Irètges e d’autres !), Espectacle pels enfants, Bal Trad... Informacions complètas reservacions : www.festenoc.com festenoc@netcourrier.com 15 de julhet Teatre Serras e Teatre Deschamps 21 h : Òda a Montsegur, Alidé Sans, La Mal Coiffée, Marilis Orionaa, Claude Sicre, Bombes 2 Bal, Manu Théron, Duo festival-troubadoursartroman.fr Abela – Vidal, Paulin Courtial, Tres a cantar, Arnaud Cance, Les 16 de julhet Diables de la Guarrigue, Molière Festen’òc d’Òc (La Rampe TIÒ), Lionel Saurat 10h-12h : Estagi lenga e cultura Suarez, JeHaN, Art Mengo, occitanas per Camilha Bilhac Bernard Combi, Mouss&Hakim, « 150 ans de literatura d’expression Les Cousins du Quercy, Dià e occitana dins Arièja, 1800-1950 » : d’autres ! una passejada per un periòde de Programacion complèta : 150 ans de produccion literària www.ville-rodez.fr/fr/culture-etper descobrir o tornar descobrir loisirs/estivada/le-festival.php una part del nòstre patrimòni. 2/2 « Acabadet » : qualques autors del 22 al 24 de julhet màgers del periòde Trad’Estiu 14h30-16h30 : Estagi de danças Foish tradicionalas ande Cap Aicí Divendres 22 : dubertura del 15h-17h : Estagi de cants occitans festenal amb le concèrt dels per Arnaud Cance estagiaris del talhièr occitano16h30 : Film « Une Histoire breton. Occitane » presentat per Camilha 21h30 : concèrt amb la Nilha Bilhac Dissabte 23 : Tre 16h, jos la Halle 18h : Bal Trad’ ande Cap Aicí aux Grains, talhièrs de jòcs en 19h30 : Trad’ Aperitiu e restitucion partenariat amb la ludotèca del de l’estagi de cant ande A.Cance. País de Foish ; Repaish sus plaça previst 17h : iniciacion a las danças 22h : Concèrt / Bal ande Lou tradicionalas ; Dalfin 18h30 : trad’apero 0h30 : Concèrt / Bal Djé Balèti 21h : bal trad amb Abaca Folk Informacions complètas e 23h : bal trad amb Coriandre Dimenge 24 : reservacions : 17h : bal dels enfants amb 1 kilo www.festenoc.com de Cirque festenoc@netcourrier.com 18h30 : trad’apero 21h : bal trad amb le Trio Abrégé Dobertura 23h : bal trad amb Ja Podes Creir. Argelièrs Dobertura del Cafè de Marcelin Gratuit Albèrt www.cafemarcelinalbert.com 19 de julhet Recital Vilanòva de Menerbés Recital de Mans de Breish del 21 al 23 julhet Estivada 22 de julhet Espectacle Argelièrs 21h30 : Espectacle Òc-Lo Sòmi de Riquet (ocmusic.org) 23 de julhet Fest’Òc Mailhac Le Mailh Presentacion de film, Espectacle Fest’Òc amb Golamas’K de clown, Animacions literaris, Concèrt, Mini-Festenal del cort26 e 27 de julhet metratge occitan, Bal, Balèti, Occitanas d’Estiu Animacions, Teatre... Deganhac Lavercantièra Rodèz N°32 – Julhet Agost 29 �Le 26, Deganhac, sul tèma de l’aiga : 9h : a partir de la sala de las fèstas, passejada en direccion de l’òrt borian, visita de l’òrt e d’un o dus molins a proximitat. 12h : retorn a l’òrt, repais partejat tirat del sac amb qualques nòtas de musica tradicionala occitana. 14h : animacion a l’entorn de l’aiga e dels molins amb les enfants del Centre de lésers de Deganhac. 16h : retorn a la sala de las fèstas, visita d’una mòstra suls molins, prepausada per l’associacion Natenpa de Concorès. 19h : Repais occitan, 12 €, sus reservacion (05 65 41 53 21, Marie-Jo Vilard). 21h : Espectacle prepausat per l’AMTPQ, associacion per las musicas tradicionalas del Carcin. 22h30 : Bal tradicional animat per Los Barjacaires e mai. Le 27, Ostal de Rampoux : 9h30 : Despartin a l’Ostal de Rampoux, dubèrt a totis, sus reservacion (Maxime Souriat, 06 20 52 73 90). Cadun pòrta un quicòm, se possible bio e de la sua fabricacion. 17h : Projeccion d’un film en occitan sus la vida païsana. Estand de l’IEO-Òlt per prepausar libres d’autors occitans. 19h : mercat golard animat per cants occitans e danças folcloricas amb l’associacion dels Bourianols de Montclera. 21h : Primièr concèrt amb l’ensemble Abela Vidal. 22h30 : Segond concèrt amb Xavier Vidal e sos convidats. 00h : Cants occitans e fin de serada amb totis les musicians. Los Barjacaires, Maxime Souriat, 06 20 52 73 90 Intervencion de Zéphir Bosc sul botanista Jean Carbonèl. 11h15 : Messa en occitan Sala de las fèstas 20h30 : Espanhòl d’Aqui, 12h15 : Vin d’onor. Inauguracion de la placa en l’onor de J. Carbonèl. espectacle de la Rampe Tiò 14h : Repais al gimnasi, 22 €/ persona, reservacions abans le 1èr Teatre d’agost. Fraisse sis Agot (34) 15h30 : Visita d’Entraigas Sala de las fèstas 21h : Lo Boçut, espectacle de la 17h : Concèrt de Vow Bigetti a la glèisa, 10 €. Rampe Tiò Teatre St Chély d’Apcher (48) Narbona Infos e reservacions : Grelh Roergàs 05 65 68 18 75 o 06 80 82 75 20 grelh.roergas@gmail.com festival-troubadoursartroman.fr Musica 31 de julhet Cant Fontfreda 21h30 : Erransa, Cants sefarades Lesinhan Ostal Gibèrt 21h30 : recital Morena la Griotte 29 de julhet 30 Sant-Papol St-Martin- le-Vièlh Abadiá 18 h : Ghaetta, musica dels XIIen e XIIIen sègles festival-troubadoursartroman.fr del 8 al 14 d’agost Le bout de la queue du Drac 3 d’agost Concèrt Abadiá de Vilalonca 18h : Lessons Consort Trio, Chansons et Airs de cour. 5 d’agost Bal L’Albenca Bal amb Jan Glaudi Portal e los musicians de la Granja per l’Estiv’òc de L’Albenca. Per ne saber mai, telefonar a : Myriam Conquet 06 77 16 62 44 / 05 65 24 37 66 6 d’agost Concèrt Bisan de Menerbés Du Bartàs Conferéncia L’Albenca Conférencia sus l’òbra de Jules Cubaynes : « Camin de guèrras » Organizat pel Cercle Occitan de l’Albenca 28 de julhet Recital 7 d’agost Fèsta annuala del Grelh Roergàs (dempuèi 1921) Sant-Justin Entraigas 9h : Amassada generala del Grelh roergàs a l’Ostal de vila. N°32 – Julhet Agost festival-troubadoursartroman.fr Caramauç, Almairac Festenal contes e poesias en Segalar Diluns 8 d’agost, Almairac : Dubertura del festenal, Inauguracion de la mòstra « Marius Valière e Lo Calelh » Conferéncia « Charles Espié, Marius Valière e Lucien Naves » A la recèrca « de la cauda del Drac », animacions franco-occitanas : balada descobèrta en musica, aperitiu, contes de J. Bessou e J.Séguret. Demonstracions e iniciacions a las danças occitanas. Del dimarç 9 al dijoùs 11 d’agost, Caramauç – Almairac Estagis de contes, talhièrs d’eslam. Al Clap Ciné de Caramauç : vèspre a l’entorn del libre, apero contat, projeccion-debat del film « Le Prophète ». Balada contada dels dus costats del Viaur fins a la « tutas de Pourcassès » Conferéncia « Rites et légendes du Ségala » Espectacle de contes de J. Bodon. Espectacle d’eslam amb Double �Hapax (J. Cabot e B. Izarn). Divendres 12 e dissabte 13, festenal scenic de Caramauç Mòstra de poesia illustrada, imatgièr en Segalar. Divendres au matin : Mercat, contes/poesias parlotejats en musica. Divendres au vèspre : Inauguracion del festenal, « lancé de vers », eslam. Taulada d’inauguracion. Espectacle « La montanha negra » per l’Ostal Bodon (fr/oc).Repais. Espectacle d’eslam amb Râjel. Dissabte 13, pargue del candou (o sala F. Miterrand) Jornada, mercat de país, talhièr de descobèrta de la lenga occitana. Lo matin, canton dels enfants : dança del Drac, espectacle « L’oiseau de pluie », animacions, arts plasticas. Aperitiu contat, repais. Aprèp-miègjorn : siesta contada, scènas dubèrtas contes e poesias. Vespralh en musica e eslam : espectacle-creacion de Jo Corbeau. Espectacle contat familial (fr/oc). Repais regional. Serada : espectacle contes amb Rachid Hakbal, estanquet contes e poesias erotics. Dimenge (la de la roucarié o sala de las fèstas) : passejada contada, pica-mica partejat. 11 d’agost Balèti La Redòrta Balèti occitana amb TradAlam 13 d’agost Concèrts Limós concèrt de Nadau 04 68 31 85 26 Cuxac-Cabardès, Sta-Ceselha 16 h : Troubadours Art Ensemble, Cants sacrats festival-troubadoursartroman.fr 15 d’agost Cant Puicheric, Occitan de Roèrgue 05 65 68 18 75 contact@ccor.eu www.ccor.eu 17 d’agost Espectacle Las Tors 21h30 : espectacle Òc-Los Vinhairons (ocmusic.org) 20 e 21 d’agost Narbona-Platja Narbona Festenal Occitan, amb una serada Mal-Cofada e Òc-Lumina, lo dissabte. 21 d’agost Fèsta de la Craba Glèisa Notre-Dame 18h : Voses de Femnas Sefarades Crabairets Contes e musica Per ne saber mai, telefonar : Nicole Delvit, presidenta del fogal rural de Crabairets, 05 65 31 26 42 festival-troubadoursartroman.fr Sent Martin Laboval Contes e musica de Guilhem Boucher per la fèsta del lac de Nogairac. Per ne saber mai, telefonar a : Lucien Galaret, 05 65 31 38 20 En jornada, fièra animada pels musicians de la Granja e dança / passejada de la Craba. del 5 al 8 de setembre Viatge en tèrra occitana espanhòla Val d’Aran Lo Centre Occitan del País Castrés organiza un viatge de 4 jorns, del 5 fins al 8 de setembre de 2016, dins la Val d’Aran. Al Associacion Contes e Poesias en Rodés Segalar, 07 77 39 13 53 Licèu Louis Querbes, 29 car. M. programa : rescontres occitans, vistalhas culturalas (glèisas, Ofici de torisme del segalar Bompart Acuèlh dels estagiaris a partir del musèus) e de passejadas dins los tarnés 05 63 43 46 44 Pirenèus sens doblidar de temps f e s t i v a l - c o n t e s - p o e s i e s . 16, 9h, fins al 19 aprèp le dinnar. liure per comprar de cadèus ! Danças : Gilles Lauprêtre blogspot.com Tarifas : 350 €/persona en cambra Cant : Arnaud Cance Fabricacion d’enches : Marius dobla, 400 €/persona en cambra Del 8 al 15 d’agost individuala e mai l’adesion a la Lutgerink Espectacle nòstra associacion. Cabreta : Michel Esbelin Carcassona Vièla : Pascal Jaussaud Grand Teatre de Ciutat Demòra encara de plaças, sufís Acordeon cromatic : Nicolas de sonar al 05 63 72 40 61 per se Espectacle Òc-Lumina Puechmaille www.ocmusic.org marcar. Acordeon diatonic (complèt) : Centre Occitan del País Castrés Cyrille Brotto & Rémi Geoffroy 10 d’agost al 05 63 72 40 61 - azalais@ Le dimècres 17 d’agost, 21h, wanadoo.fr Concèrt Sebasac, La Doline : bal gratuit e St-Martin-le-Vièlh dubèrt a totis. Abadiá de Vilalonca Prètzfaits internat/mitat-internat, 18h : Trio Lo Fuèlh New-York externat/mitat-externat, jornada. festival-troubadoursartroman.fr Del 16 al 19 d’agost Estagi danças, cants e musicas tradicionals Organizat pel Centre Cultural N°32 – Julhet Agost Bon estiu ! 31 �www.lodiari.com/le-magazine noscontactar@lodiari.com L IEO MP – Lo Diari 11 rue Malcousinat 31000 Toulouse ABONA TZ-VO o diari S! Le bimestrial d'actualitat tot en occitan legit de pertot ! � http://occitanica.eu/files/original/a1e37ef935dfcffe678cb00960185a08.jpg fe70f0bab1357eda3796775556d04576 http://occitanica.eu/files/original/2db184fe079c288ca7e01665bb0c219e.jpg 191b604096d8d989ea0a10b6841829cd http://occitanica.eu/files/original/fbd930cb4fcbd81cfaeaecfb4c256b2c.jpg f7770e82678b8964aa7512875dc94a43 http://occitanica.eu/files/original/5adfb819fc7718a9683489a9890cb118.jpg 7fd632616fbc9832e80f2b46ce0f766f http://occitanica.eu/files/original/c15de0b9ab02b0eb864310fc9010d0f5.jpg 580803be1781a3f694d78a24c47907b2 http://occitanica.eu/files/original/26e8bb2f6cc419e231205d006a030811.jpg e890960ba8ac7de00921144abd6df0df http://occitanica.eu/files/original/132691b2bb56d5e49f27a913786b4b3c.jpg c5656d270a47cc1bbab78ae24c2c1afa http://occitanica.eu/files/original/ffe6fc9305b0d7684e439df8512fa9b3.jpg c1bf9dabdb6429ed2d2cf43ea7d1fb58 http://occitanica.eu/files/original/bb70417fe747ec806f803cd61d466d96.jpg bc0449d1c458e07c6ad24f78831a2b4d http://occitanica.eu/files/original/bdc4a25661f8fb9c46a4f1ed64d537f3.jpg a93c2d914b1ce2f93b751bb2702f1c3b http://occitanica.eu/files/original/4c40b3ce2cf1ca1e25263b28fd6830c2.jpg ff1ad26c5223eb297ca5e82e8382c010 http://occitanica.eu/files/original/a9392a17f8314a35d2af84c980ece328.jpg ac6478c8a8890e4a075a32c903c3d676 http://occitanica.eu/files/original/093a9900e76edcfd0e2a37aa4336b53e.jpg 0afc37017307bf84486523afecbfebb3 http://occitanica.eu/files/original/499e6bae4dc5786e8cdb8663d9a4f859.jpg 7d45a379b20f8b269e5cec264464e544 http://occitanica.eu/files/original/ea328bac04aaa8bd078455ae70726209.jpg e647bb78241e41281741afcc81716504 http://occitanica.eu/files/original/68e0aae7f30f1a32f1875ecfc06e45a2.jpg 0aaa80ced9d9452f48ed744a3b963036 http://occitanica.eu/files/original/b56f263e277c4f603552387f37c23ae8.jpg ec861fa3d4d5ea8a16bb4acc8c7ee252 http://occitanica.eu/files/original/e68304ef33f7348c83cade6127ce94f1.jpg 13849c50c4d75492056ba494a39b52d3 http://occitanica.eu/files/original/4087faf8f9e660b57764deb2e068451c.jpg ea867b98ba0d0e5f0a78cddc6ba895b9 http://occitanica.eu/files/original/3ec8107a87f9e8ed71bba50a80049ec4.jpg 6c3b396338b83819a3dd5a0833766c60 http://occitanica.eu/files/original/416e1d47c6947def734ee490a180fb8e.jpg 97fd22ee87c9bfc1ccc80786f768175f http://occitanica.eu/files/original/3d703da8db3bd8c43593e0a443138dd1.jpg 719524a03e7e7aaf6ee12d6c41be7fd7 http://occitanica.eu/files/original/98a929bfac631fd3a304e5cb8708a325.jpg ba35064f5a758dad0bf8cea06ee96d0d http://occitanica.eu/files/original/579b1d94c45dce18abdbc98d22ed1fa5.jpg 0cf677c98092bb4140b398f1e726ef8d http://occitanica.eu/files/original/f93b52a272029ef6e4aa7d5347ad823a.jpg 89ae7cdfd513cc9e2063dde7c5b0e096 http://occitanica.eu/files/original/1336d538abf43ddda7557d233df36cb1.jpg c6c36d7398d23aee394a80bcfa1665e2 http://occitanica.eu/files/original/5c07ff4c103c2a8c661b75d168eef4a9.jpg 5152b65526cc07786485c9b2b191314a http://occitanica.eu/files/original/ee7f0f6e7f53386cd3590a093fd0a128.jpg c61cda05a9ca76b1bf2f0b9cc50a8d87 http://occitanica.eu/files/original/50f432f92d1e9f02881c51d48b4a6c2d.jpg 1b1d8c79c48666800cfb590e6f6554d0 http://occitanica.eu/files/original/56d25b5a365f6bf3bb4fbb042b5074e6.jpg 162e43ea0f34fa4f26869044d5a56495 http://occitanica.eu/files/original/ba448505a6888d540335ade450639b7a.jpg 7c0ac4025d19c25d96beafe9485ec87e http://occitanica.eu/files/original/93faaa17cf90d065951478b6fc97aa64.jpg f7d5738ac2d374cabecc71ff9bdf91be Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource IEO Midi-Pyrénées Description An account of the resource Institut d'estudis occitans de Miègjorn-Pirinèus Revista Item type spécifique au CIRDÒC : à privilégier Type de périodique Revistas literaràrias e artisticas = Revues littéraires et artistiques Région Administrative Midi-Pyrénées Variante Idiomatique Languedocien Gascon Graphie Graphie classique / Grafia classica Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lo diari : La cultura en occitan. - 2016, N°032 (Julhet-Agost) Alternative Title An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific. Lo diari de l'IEO Miègjorn-Pirinèus. - 2016, N°032 (Julhet-Agost) Subject The topic of the resource Vie artistique Occitanie -- Civilisation Festivals -- Occitanie (France) Culture -- Périodiques Rey, Nadal Description An account of the resource <!DOCTYPE html> <html> <head> </head> <body> <div style="text-align: justify;"><em>Lo Diari</em> contient des articles sur les &eacute;v&eacute;nements pass&eacute;s ou &agrave; venir, des comptes rendus scientifiques, l&rsquo;annonce des prochaines parutions,&nbsp;des entretiens avec les acteurs majeurs du monde culturel occitan et un agenda culturel.</div> </body> </html> <!DOCTYPE html> <html> <head> </head> <body> <div style="text-align: justify;"><em>Lo Diari</em> conten d'articles suls eveniments passats o de venir, de renduts comptes scientifics, d&rsquo;an&oacute;ncias de publicacions,&nbsp;d&rsquo;entrevistas amb los actors mag&egrave;rs del monde cultural occitan e un agend&agrave; cultural.</div> </body> </html> Creator An entity primarily responsible for making the resource Pugin, Sebastien Source A related resource from which the described resource is derived Institut d'estudis occitans (Toulouse), 2016-07-n032_Lo-Diari Publisher An entity responsible for making the resource available IEO Miègjorn-Pireneas (Toulouse) Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016-07 Date Issued Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource. 2017-04-28 Françoise Bancarel Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Molin, Pierre Centre interrégional de développement de l'occitan (Béziers, Hérault) Chapduelh, Cecilia (1980-....) Pouvillon, Hervé Hagège, Aldric Taupiac, Jacme (1939-....) Mulas, Giuliana Bernissan, Fabrice Gros, Lise Rights Information about rights held in and over the resource © IEO Miègjorn-Pireneas Relation A related resource Vignette : http://occitanica.eu/omeka/files/original/7e0d135301968db0ffeb9b63edbdbdcf.jpg Is Part Of A related resource in which the described resource is physically or logically included. <!DOCTYPE html> <html> <head> </head> <body> <a href="http://www.occitanica.eu/omeka/items/show/4323" target="_self">Lo diari de l'IEO Mi&egrave;gjorn-Pirin&egrave;us</a> </body> </html> Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf 1 pdf (32 p.) Language A language of the resource oci Type The nature or genre of the resource Text publication en série imprimée Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context http://occitanica.eu/omeka/items/show/15616 Temporal Coverage Temporal characteristics of the resource. 20.. 19.. Occitanica Jeu de métadonnées internes a Occitanica Portail Le portail dans la typologie Occitanica Mediatèca Sous-Menu Le sous-menu dans la typologie Occitanica Bibliotèca Type de Document Le type dans la typologie Occitanica Numéro de revue Contributeur Le contributeur à Occitanica Lo Diari IEO MP Catégorie La catégorie dans la typologie Occitanica Documents Actualitat culturala = Actualité culturelle