http://occitanica.eu/files/original/bd95511afc3ac96014465806d604cd02.jpg f2eaca08b3718315324383ddf677b027 http://occitanica.eu/files/original/950ca85f73fe0d12fc8659dba370016e.jpg 283cc0b433fdd2fc728ed3b7ddae9abd http://occitanica.eu/files/original/24baf45c0e8061c4bf1d1b9015ba68e5.jpg 00af5fe81f48e1d3d3d79d47a789db61 http://occitanica.eu/files/original/3678fc0797bd3a7723a04cd1d1af8e6a.jpg 180cdf63a16192e7af5d130275f1df76 http://occitanica.eu/files/original/de3b0e30430c1d4dff78838459de3437.jpg aada5ccdd85113d862af901bd7fcb1e8 http://occitanica.eu/files/original/e5cba33fc399bec28c4d0338c6fa8669.jpg b73696dcbfaf5e1550f9a420aa0b5c0e http://occitanica.eu/files/original/84528bb939017f4d3c15bcaf5ed392df.jpg da8b7e2953df216a58a84ad478e72fdd http://occitanica.eu/files/original/bc392f1e37f58c2a7c3652e373719f24.jpg f553a21ee617f4797a150c113221d61b http://occitanica.eu/files/original/12fce683d67ea96e838ee26fa6aadbdc.jpg 39061253e4486135aa7d1122734586c4 http://occitanica.eu/files/original/68aca0764798437b8f52cb7b59966327.jpg 6a6d7926bb1328624ed74c9c49c786da http://occitanica.eu/files/original/b276a75e69ad3548d0184b294eb43423.jpg 35aef12f0139975874452da914e2b37f http://occitanica.eu/files/original/0bfeadb1d1a0930aecd41a50601a4b57.jpg e347fbd828f371457027972a39be5196 http://occitanica.eu/files/original/41da431e694cd21f26d1fe4cc887610f.jpg fcf88914300d59d302c31cba1d199ce6 http://occitanica.eu/files/original/0f35f9c7c8567f7a10a69959181b2a62.jpg f09e3b2023f5d7554249aeed1f1f6f6a http://occitanica.eu/files/original/ef87e6e7cb9e4ffdcb36943dec03236a.jpg 7d598a6a54f3aed052f6cfaa4e386511 http://occitanica.eu/files/original/93b746df439fd291879ad955fba42c4d.jpg 07ce0da8ebc618dd6652809f528f1f77 http://occitanica.eu/files/original/178e8b8c838092131de5595d721b41b8.jpg 2d815b991dbe71a9d300f1415d440000 http://occitanica.eu/files/original/8b14bfa23da5754c1c4ee5ac852cb164.jpg efbb10ce8811c87c9c7830614e33d0af http://occitanica.eu/files/original/c67c2e8ae98d56e3650f775fe5ec1284.jpg 656370af0b2b73437d948d57674c2f09 http://occitanica.eu/files/original/22fe3dc021838b5466596a07f7fdece7.jpg 7aee9f0ca7446d068978211bc80c4820 http://occitanica.eu/files/original/1ccae5a974bda08960f12242f8d82e54.jpg 1812798feeba72a31187e33008415cfd http://occitanica.eu/files/original/1c7b1f9049842300dd5ee5d4a3114c64.jpg 3c04e92edc4c824f2057af15cc5fb73c http://occitanica.eu/files/original/72cfb6d9994e5e8336e8bebfe47db67a.jpg dab6ed10f5758d3921bf24b61794b2b5 http://occitanica.eu/files/original/e54a37b85bdc75509e7608227b542f5a.jpg 3cf66b98248f059dd1b702e1c290205e http://occitanica.eu/files/original/578a7d81ccf9ac2b3a237d8241acbe9c.jpg 97bb1bccb4bd35e754af367166d803f9 http://occitanica.eu/files/original/a460ca1199b203100a90e5a111b42892.jpg eedec5eff3bd835ba614628d309e42b0 http://occitanica.eu/files/original/f4bbc8f23baaeed156f505418fe15ae1.jpg ff640a2d60323015b5035881856b9d89 http://occitanica.eu/files/original/6081c906ab2ac240e2181582b505269d.jpg 0a29f3f688727f4729bf9df5f2420ba2 http://occitanica.eu/files/original/f8db1e850fa8444518c65189b348967b.jpg db97d3d38236d9500a353b6021ba6581 http://occitanica.eu/files/original/b6f3dcf5e9139128f6c41a34a65ed8e0.jpg 9fd9b23b574308cfce69c88a573c1975 http://occitanica.eu/files/original/0595f17b0929c14b2a58f300865df2b6.jpg fc1b315eddf694c0518f26eaae677a2f http://occitanica.eu/files/original/1d6e2aa4f1ca2bfa68f14c5ff64f2943.jpg 103b36d73d43eef352a9c62c40956bc3 http://occitanica.eu/files/original/ce72a33adb63b661664f01577b7713d4.jpg 3fb2da52da2fd0b148dd38028ee771f0 http://occitanica.eu/files/original/e74e8adce8d58a3d660feebca30d307d.jpg 187ab260b254eb89fc771e10fdf99573 http://occitanica.eu/files/original/d0ed72303e1bc605d1d6945e90ea45d3.jpg bebd10a96aec37b975561eb9445561d2 http://occitanica.eu/files/original/6fbc0630e4bea1798c46188a47177edd.jpg 056b2ef7c91dfb16ee9cfc637b1e14f8 http://occitanica.eu/files/original/06127306e8fea629f27522b7c908dc83.jpg 6817360b4e6d5dff6cbbb7bff2a7e346 http://occitanica.eu/files/original/cb721e15e6162f793d3b1446574ba718.xml d238f9f92ccd90cf657fa8adbb3eb384 http://occitanica.eu/files/original/5e57d3cd33a95b3012557c2725cc629a.pdf d680470c59d85b32b5d8f04f0e1a1374 PDF Text Text DORSIÈR Nòrd-Occitan RESCONTRE Julian Pochelon 3QA # 41 - Genièr / Febrièr de 2018 - 5€ Malika Verlaguet ��© Pixabay - Andrew Martin DIRECTEUR DE PUBLICATION Pierre Loubère RÉDACTEUR EN CHEF Sébastien Pugin RÉDACTEURS Silvan Chabaud Caroline Dufau MAQUETTISTE Elodie Saulnier IMPRESSION & ROUTAGE P.R.D., Millau Remerciements à nos partenaires, relecteurs,contributeurs et collaborateurs Lise Gros, Sylvan Carrère, Lili Pinçon, Miquèu Pujol, Tristan Gahùs,Cathy Lacroix Jacme Taupiac, La Galipòta, Sonia Labat, Joan-Peire Lacombe et Cécila Chapduelh. Lo Diari et lodiari.com sont des publications de l’IEO Midi-Pyrénées, association sise 11 rue Malcousinat 31000 Toulouse ISSN : 2427–5735 Ne pas pèrder eth Nòrd Edito Sébastien PUGIN Cap Redactor Aqueth avertiment qu’ei valeder tà tots e notament tau Diari. A fòrça de voler desvolopar eth noste modèl de magazine generalista dedicat a la cultura occitana, qu’avem avut tendéncia a desbrembar drin eth contèxte actuau. Qu’an cambiat eths usatges de la prensa. Dus supòrts que son a coabitar e complementà’s. La prensa papèr, l’objècte jornau o revista, qu’ei sinonime d’enveja de profitar, de volentat de préner eth temps, de tot deishar un momentòt entà hè’s gòi. L’objècte, eth sué tocat, eth sué aspècte que participa hèra de la satisfaccion deu lector. A costat, e despuish quauque temps dejà, eths mèdias tradicionaus que’s desvolopan tots per internet. Entà seguir eth ritme de l’informacion, anar mes luenh que çò qui permet la version papèr (imatges, sons, videos) e adaptà’s tostemps mes a l’usatge d’un public de qui càmbia, a l’encòp zapaire e exigent quan un subjècte e l’interèssa. Entà pegar ad aquera evolucion e estar un mèdia modèrne, Lo Diari, que hè la jòga de perpausar a comptar deu permèr de mars un vertadèr magazine online. Que i poderatz trobar las cronicas tradicionaus (pas eths articles presents sonque sus la version paganta), l’agenda de referéncia de la cultura en occitan, ua actualizacion regulara e complements (articles d’apregondiment, cançons e extrèits de libes). Tanben, ne pas pèrder eth Nòrd que deuré estar ua preocupacion hòrta de l’occitanisme. A còps eth “noste centre occitanista » que s’autreja eth dret de pensar per tot l’occitanisme e notament las zonas geograficament perifericas. Dab aqueth numèro, Lo Diari que vòu portar tà la lutz ua partida deu riquèr de l’Occitania septentrionau (istòria, literatura, iniciativas culturaus e actors culturaus.) �ABONATZ -VOS A LO DIARI 1 AN 6 NUMEROS Vos cal decopar e tornar amb vòstre pagament a : IEO MP - Lo Diari 11, rue Malcousinat 31000 Toulouse abonatz - vos en linha 1 www.lodiari.com/le-magazine M. 24 € 6 NUMÈR Code Postal : Mme. 2 OS 1 AN Nom - Structure : Prénom - Contact : Adresse : Ville : Date et signature : Pays : N° Tél : E-mail : Souhaite souscrire abonnement(s) à 24€ l’un, servi en zone2 réglés par chèque à l’ordre de « IEO MP » soit € de port, soit un total de € Les informations recueillies à partir de ce formulaire font l’objet d’un traitement informatique destiné à l’IEO Midi-Pyrénées – Lo Diari. Conformément à la loi « informatique et libertés » du 6 janvier 1978 modifiée, vous disposez d’un droit d’accès et de rectification aux informations qui vous concernent. L’abonnement est valable pour six numéros à compter de la réception du paiement. Tout nouvel abonnement reçu immédiatement avant ou après le bouclage du numéro en cours pourra être reporté en conséquence. 1 - Abonnements Zone 1 uniquement (paiement par carte bancaire) 2 - Zone 1 : France Métropolitaine, frais de port inclus ; Zone 2 : DOM-TOM, Union Européenne et Suisse, 4 € de frais de port par an ; Zone 3 : Reste du Monde (hors Union européenne et Suisse), 6 € de port par an. �Somari 8 PAGE La lenga e la cultura occitanas son plan sovent consideradas coma quicòm del miègjorn, del sud, del solelh. [...] Es oblidar que sèm longtemps estats un nòrd de Mediterranèa e de Pirenèus, e qu’o sèm encara ! NÒRD-OCCITAN Contairitz que mescla francés e lenga d’òc per mièlhs far sonar sos racontes universals. MALIKA VERLAGUET 6 • Fotomatòn 7 • Novèlas • Mon volontariat 8 • Dorsièr - L'espaci Nòrd-Occitan - N.V. Gògol - Julian Pochelon 14 • Musica Patwa 15 • Critica Literària 16 • Lo Scopitòne 22 PAGE © Nicolas Martin DORSIÈR 3QA 17 • Per la veirina entredubèrta 25 • Barrutlatges 18 • Libe Joens • L'occitan blos 26 • Tresaur en lum 19 • D'escart e de talvera 20 • De l'estèir estant Premèira minuta 22 • 3QA Malika Verlaguet 23 • Tecn'Òc 24 • Clic & Scrol Al país de la bèstia 28 • Rescontre Nina Roth 30 • Tòca Maneta 31 • TV 32 • Edicions 33 • Diariscòpi 34 • Agenda �TOMÀS BAUDOIN Fotomatòn Quau percors t’a miat au mestièr de musicaire ? La musica, que’n hèi dempuish l’atge de 12 ans. Que soi grafista de formacion professionau. Mes la mea purmèra formacion vertadèra qu’estó de musiquejar dab flabuta e tamborin de còrdas, en eveniments de la vita populara en Biarn. Qu’èi aprés dab los Menestrèrs Gascons puish dab lo men oncle Joan Baudoin. Que toquèi en Pastoralas, animacions de mercats... Tot çò qui’s pòt har dab ua flabuta e un tamborin quan ès mainatge. La canta qu’ei vienuda mei tard, de cap a 18 ans. Uei que soi membre deu grop Artús, deu duò D’en Haut format dab Roman « Pairbon » Colautti membre d’Artús tanben, d’Aronde, d’espectacles de conte, e que transmeti la canta tradicionau gascona. Coma musician de l’oralitat, qué son los tons encastres d’escritura, d’expression e de creacion ? Vertat que foncioni dab l’oralitat permèr, l’escritura de la musica suu papèr n’ei pas le men utís. En los mens projèctes, qu’adobam ua mestior musicau tradicionau ja existenta. Tot que’s hè a l’aurelha. En darrèras, que i a avut « Ors » lo disc d’Artús, entau quau avem escriut tèxtes e compausat musicas 6 – Lo Diari amassa, dab los membres deu grop. Qu’èi creat e compausat tanben tà las poesias de Bernard Manciet, de Rodin. Que jogui hèra de musica improvisada tà companhar los contes de Sèrgi Mauhourat, David Bordes, Daniel Cabarry. Quin basteishes aqueths univèrs musicaus sonòrs, tà companhar un raconte ? En mei de la flabuta e deu tamborin, de la boha e de la votz, los instruments qui m’agradan de har soar ne son pas forçadament instruments vertadèrs. Ua placa de metau, un canèth... Que son sustot elements de percussions, qui hèn un son particular. Aquò qu’ac as aportat tanben en Artús, D’en Haut, Aronde... Quiòc. Aronde, l’encontre enter D’en Haut e Les Poufs à cordes, qu’ei un grop qui a hèit un tribalh deus bons suus instruments a còrdas, dab los vriulons, vriuloncèla e contrabaisha. Jo que participi dab la mea votz e las percussions qui son tanben en D’en Haut. Qu’èm los quate a crear amassa. Que m’avisi qu’ei quasi tostemps atau, en los projèctes aus quaus e preni part. La creacion b’ei collectiu. Çò que t’apòrta a tu, aquera aventura d’Artús e lo son foncionament collectiu ? Que’m neureish lo vente e l’esperit ! Tau com los autes musicaires d’Artús, qu’ei lo men projècte artistic professionau màger. Qu’èi l’enveja de portà’u lo mei luenh possible. E qu’ei atau de la debuta enlà, dempuish la creacion d’Artús en 2000. Tribalhar amassa dempuish tant de temps n’ei pas a la portada de tots. Peu moment, ne sèi pas çò que herí shens aquò. Drin de dessenh, dilhèu... (arrísers) Que pareish as un navèth projècte qui ei a vàder ? Quiòc, un duò de cant dab Lutxi Achiary, qui s’apèra Aèdes. Un projècte intimista acompanhat d’un instrumentarium leugèr. Qu’i cantam a ua o duas votz, cantas deu repertòri orau gascon. Quauques tròç que son ja en escota sus internet*. Caroline Dufau * soundcloud.com/hartbrut/sets/aedes-demo �Novèlas Eschamnhes entre Baden-Wurtemberg e Corrèsa Antan, coma lo Pascal Bodin de l’IEO Lemosin, encontreram, a Bel-Luéc, en Corrèsa, lo Dr Eva Martha Eckkramer, professora de lenguistica a Mannheim. Fagueram una entrevista que se tròba sus YouTube. E, a la debuta del mesmòrt, eram convidats per Dòna Eckkramer e l’universitat d’a Mannheim per parlar de Lemosin d’a los estudiants de Romania Minor, un cursus qu’estudia lengas romanas minorisadas e creòles a basa lexicala romana. Lo Pascal presentet lo Lemosin, parlet del trabalh de l’IEO e del siti de colectages « La Biaça ». Ieu faguei descrubir los mila ans de literatura lemosina, un pauc de lenga, e. c. a. Lonh del mespres o de l’indiferéncia de costum, agueram mas plaser d’aquestes jòunes atentius e curós de çò que li contavam. I aguet d’emocion, mai, quante los estudiants me fagueron tornar dire La lauseta del Bernart de Ventadorn, dins la lenga. E lo ser, lo Pascal nos botet a l’òbra per far un pastis de pomas de terra e una flaunharda, que sigueron arrosats de vins de Corrèsa e del Palatinat. E lo sopar s’achabet emb lo « Se chanta » ! A la prima, los estudiants vendrán en Lemosin per descrubir l’occitan pel país de Lemosin. E Dòna Eckkramer nos aprenguet que lo 20 de belier, a Roma, i seriá remes, per lo Ministèri del Patrimòni Cultural, lo Prèmi Tacita-Mufa. Aqueste prèmi internacional, autres còps decernat per l’Unesco, recompensará l’accion de Dòna Eckkramer per las lengas minorisadas. Accion que la jurada descrubiguet e a primada mercés al filme que lo Pascal e ieu faguèram a Bel-Luèc ! Joan-Peire Lacomba Mon volontariat : Sonia Labat FASÈM DE BRUSH En 2015, obtenguèri lo Màster deus mestièrs de la Cultura e deu patrimòni en país d’òc a Tolosa. Coneguèri fòrça esitacions a prepaus de mon percors professionau. Decidiguèri de partir en Itàlia ont descobriguèri l’italian e la granda diversitat culturala d’aqueste país. Tornèri a Tolosa dambe la volontat de trabalhar a l’entorn de l’identitat occitana, de la sua lenga e d’ajudar a mostrar las riquesas que pòt portar una cultura viva en ligam dambe son territòri. Qu’èi causit de m’implicar coma volontària en servici civic a la Topina pr’amor que pensi qu’avèm besonh d’aqueste tipe d’endreit ende hèr viure e utilizar la lenga au quotidian. La Topina es un cafè-restaurant culturau que promòu l’occitan. Es un luòc de rescontre, de partatge e de discutida ont se pòt tanben participar a diferents talhièrs ligats a l’occitan o assistir a d’espectacles vius. La mia mission es de montar un talhièr de cosina dambe produits locaus en occitan. Qu’organizam aqueste talhièr un còp per mes dumpèi lo mes d’octòbre. Le prumèr talhièr permetèc a un desenat de personas d’elaborar e de tastar de recèptas deu territòri a l’entorn d’una iniciacion a l’occitan e d’una descobèrta de produccions localas. Qu’èra un moment fòrça conviviau d’escambis entre occitanofòns e los que descobrissèvan la lenga, entre monde originari de diferentas parts deu territòri linguistic occitan e catalan. Adara pensam a difusar aqueste talhièr en defòra de la Topina. A la fin d’aqueste servici civic que m’agradarèi de continuar de trabalhar au desvolopament de la Topina o autres projèctes culturaus d’aqueste tipe. Senon, m’agradarèi de trabalhar dins l’ensenhament de l’occitan. Sonia Labat Lo Diari – 7 �������Musica XPLICITAS EN PAR AUL AS E PATWA, sortit en 2017, qu’ei lo dusau disc deus Doctors de Trobar. Mercés a un finançament participatiu generós, los quate rapaires basats a Montpelhièr que pòrtan pèiras a l’edifici de la planeta hip-hòp en occitan, truversada d’influéncias americanas, assegurament mediterraneana, pas jamei provinciau. La recèpta que sembla simpla : quate poètas hablaires a la lenga plan penuda, barrejant paraulas suus instrumentaus escopits peu sound system. Mes avisatz-ve, lo trobar qu’ei un art, lo flow, ua cadéncia de víver. « Quatre camins, quatre biais de faire, cadun son latin, quatre flow mon fraire ». Atau lo repic deu permèr tròç. Drac, Chab, Inti, tres deus membres de Mauresca Fracas Dub, qu’encontran au Camille Martel alias Yellow. Joen montpelheran eth tanben, que s’a causit l’escritura e la musica coma expressions. Que publicà la permèra biografia deu grop famós Massilia Sound System, La façon de Marseille1. Puish la votz, lo micro e l’empont. Dab eth, un flow provençau que’s vien mesclar au parlar de Montpelhièr, a l’espanhòu e au francés, dejà presents en la discografia de Mauresca. Lo DJ Kayalik - membre deu Massilia Sound System e deu Oai Star - qu’assegura la pròd, a saber la composicion de la basas instrumentaus, supòrt e empara de las desbondadas vocaus. La recèpta deu sound system qu’ei d’ataca entà arcuélher l’expression poetica, barrejant e adaptant quauques mots anglés en referéncia au hip-hòp nòrd american. Tau com ac descriven los Doctors aquestes, « lo trobar que designa l’art de trobar la rima, lo son, lo ritme, los mots, qui trucan en çò deus trobadors de l’Edat Mejana enti’au rapaires de uei. » En la via deu Massilia Sound System e de l’experiéncia Mauresca Fracas Dub, que saben estar hestius e canhós, autant com raujós e hissants. Que’s cèrcan lo biaish, l’anar, la faiçon, qui entinoa lo flow a l’occitana, en tot cultivar quate personalitats vocaus desparièras. Repics que son hèits tà estar cantats a plen de cap en ua hòssa de sala de concèrt, tà M’en bati per exemple. En un aute ambient, la suavitat deu tròç Chila - de l’anglés to chill - que’s pren lo temps. En har l’apologia deu hèit de’s « pausar lo cuól », los Doctors de Trobar que contan quin graseishen la creativitat, la recèrca de la rima, lo plaser de gahar lo bon mot. Tot açò entà parlar de sii-medish, entà crear lo son pròpi personatge de MC (mèste de ceremonia), entà pleitejar lo monde simple, o simplament lo monde, d’ua realitat populara, a laudar o a denonciar. « On chante en patois parce qu’en français c’est trop facile, on écrit notre histoire à coup de phrases indélébiles »2. En escríver PATWA a la mòda creòla, que hèn referéncia a l’idiòma jamaican gessit de la mesclanha enter mots anglés e africans, e a tot l’imaginari musicau e mostres sacrats deus riddims. Atorejats d’influéncias de tota part, conscients de l’istuèra millenària e deus atges d’aur de l’escritura occitana, de tant engatjats que siin, que’s menshidan deus drapèus e de las assimilacions. Que hèn rampèu aus qui harén maishant usatge de la lenga nosta en la « patoisant », justament. Libres e provocators, shens complèxe e com ac clama en lo títol « Bomba », que s’ancoran en ua identitat causida. Caroline Dufau 1 - Massilia Sound System, la façon de Marseille, per Camille Martel, edicions Le Mot et le Reste. 2 - Que cantam en patoès pr’amor en francés qu’ei tròp aisit, qu’escribem la nosta istòria a còps de frases indelebilas. 14 – Lo Diari Aronde Aronde Pagans, 2017 �Murtre a l’Avescat Critica Literària Edicions Y.I.L La benda dessenhada en occitan a son istòria : podèm, de segur, evocar l’escòla nissarda e lo jornau « La Ratapinhata » qu’empurèt la creacion dins leis annadas setanta, pasmens demòra un art minor, pauc representat en generau dins lei letras d’òc. Dempuèi quauqueis annadas lei reviradas son a l’onor ambé lei versions occitanas d’òbras conegudas coma Asterix, Tintin, Titeuf, Gaston Lagaffe o Aimé Lacapelle. Es ben sovent lo joine public qu’es visat : l’enjuec es, evidentament, de faire passar lo gost de la lenga mercés ais imatges. Una benda dessenhada pòt èstre una aisina pedagogica de tria per leis ensenhaires. Alòrs quand pareisse una BD novèla en òc es totjorn un eveniment marcant, estent la demanda e la raretat de la produccion. Aquest an ven de sortir Murtre a l’Avescat ais edicions Y.I.L, una bèla revirada per Jean Louis Courtial de Rodez, in vino veritas, dessenhat e colorizat per Jean Claude Vergne sus un scenari de Daniel Faribeault. L’istòria se debana dins lo Rodés dau sègle catòrze e nos fa dintrar dins tota la complexitat politica e religiosa dau Roèrgue medievau. Lei dessenhs, menimoses e realistas, pausan un ambient frei e tibat coma la capitala rutèna traversada per una paret que dessepara la vila de l’Avesque de la vila de la Comtessa… Paret de Rodés, paret de Berlin, paret de Jerusalèm : l’Istòria quequeja tròp sovent. Lo Papa es alòrs en Avinhon, lo Rei de França en conflicte dobèrt amb lei Templièrs e lei dangièrs son d’en pertot. Es dins aquèu contèxte qu’un òme de passatge a Rodés, lo nebot dau Papa, es retrobat assassinat au còr de l’Avescat. Lo scenari nos fa viatjar entre París e Rodés amb lo sénher Rogièr de la Tronquièra que, mandat per lo quite Rei de França Felip lo Bèl, assaja de far tota la lutz sus l’afaire. Es ajudat per un niston trobat per carrièra que serà seis uèlhs e seis aurelhas dins lei trecimacis d’una vila de Rodés rosigada per lei rivalitats politicas. La BD s’adreiça puslèu ais adultes o ais adolescents, es clafida de referéncias istoricas e transcriu ben l’univèrs de l’Edat Mejana dins un país avaironés integrat au Reiaume francés dempuèi gaire. L’oposicion entre lo poder religiós de Roma e lo poder comunau de la Comtessa Cecília, mentre que de son costat lo Rei fa plegar l’esquina dei Templièrs, illustra perfièchament lei tensions dau sègle. Lo murtre es lo nos centrau, tot vira a l’entorn : l’equilibri precari qu’amaga una crisi latenta es a mand de s’afondrar. Nòstre eròi, enquistaire en capa, vestit de chivalièr, deu far pròva d’una paciéncia e d’una determinacion fòra nòrma per destriar lo verai dau faus. Es bensai la joinessa, incarnada per l’enfant trobat que l’acompanha, que sauprà lo tirar d’aqueu nis de sèrps ? Murtre a l'Avescat J-C Vergne D. FARIBEAULT COURTIAL Edicions Y.I.L 48 p. / 21,5 x 29,2 15,00€ Esperam d’autreis iniciativas coma aquesta e quitament de creacions ! L’Istòria occitana es un tresaur inestimable que pòt inspirar d’autors en occitan. La BD occitana es encara un mond nòu, dobèrt, ont tot es de faire e de dessenhar… En esperant, Murtre a l’Avescat dona lo ton e dobrís la pòrta, mercés a Jean Louis Courtial que se prestèt a l’exercici difficile de la revirada. Silvan Chabaud Lo Diari – 15 �Lo Scopitòne VAU AL MERCAT A SARRASIN dab Pierre Perret e Lo Barrut Quan èri mainat, qu’escotàvi plan sovent ua radiocaisheta de Pierre Perret a nosta. Ua radiocaisheta tota poirida, perduda au bèth miei deus discs « 45 torns » de Charles Trenet, Michel Sardou, Henri Genès o enqüèra Marcel Amont. Com un ase, que demorèi annadas e annadas a escotar la canta Castelsarrasin, sense contextualisar frasas au bèth miei, com « vau al mercat al Sarrasin », « Te vas negar, fas atencion ». Aqueras frasas au bèth miei d’aquera mar de mots en francés que’m tornejavan en cap quauque còp, dab la sensacion de compréner ua lenga estrangèra. Pensavi mèma qu’èra espanhòu, entà díser la vertat. Las annadas que son passadas : n’escoti pas mes la radiocaisheta de Pierre Perret, e los discs deu provençau Michel Sardou que son tots partits au huec dempuish bèra pausa. Mes los soviers que’t gahan quauque còp, que tornèi a la hont l’aute dia en tot escotar lo disc navèth Au café du canal, en auròst a Pierret Perret, miat peus Ogres de Barback dab lo sosteng deus hòrts deu cantaire tostemps en vita e de qui sembla en bona fòrma. E quina suspresa de tornar escotar aquera famosa canta Castelsarrasin, sense lo cracadís de la radiocaisheta, cantada per Olivia Ruiz, Mouss e Hakim (Zebda), mes tanben dab las e los deu grop Lo Barrut. Aquera version qu’ei remirabla : au delà de la preséncia hòrta de la lenga nosta, l’interpretacion qu’ei fina, e que i a hèra d’emocion de qui sorteish d’aqueth tèxte de qui hè rebat a la canta de Trenet Mes jeunes années. Felicitacions a Lo Barrut tad aquera prestacion estonabla e de qualitat. Que soi cajut de cuu. Per contre, la version de Tonton Cristobal signada de Massilia Sound System qu’ei, segond jo, ua catastròfa intersiderau. Dètz ans a, qu’avèn dejà mancat la loa contribucion sus lo best-of de Ludwig Von 88 dab la canta Oui-Oui, mes aquiu los mots que’m mancan... dilhèu que caleré hèr com Tonton Cristobal, e calmar-se sus la marihuana. De faiçon mes globau, aqueth auròst a Pierre Perret qu’ei de bona tenguda, qu’arretrobam aquiu tota la sensibilitat e l’umor d’aqueth artista de qui, dilhèu a maugrat d’eth, m’a aidat a tornar préner lo hiu de la mia identitat. Silvan Carrère Que podetz arretrobar las cronicas de Silvan Carrère sus Ràdio País : radiopais.fr 16 – Lo Diari t e r e pierre d u per ib r t Tiò, los senhors de la canta francesa (au despart de Brel e Gainsbourg) que son tots gessits (o assimilats) au territòri occitan (lo vertadèr, pas lo de qui ei adara sosmetut a França) : Marcel Amont de Biarn, Henri Genès de Tarba, Charles Trenet de Narbona, Bobby Lapointe de Pesenàs, Brassens de Sèta e Léo Ferré de Monega.Quin paradòxa, totun... la Non soi hilh d’arrís, non sorteishi pas de Calandreta, e que soi estat a l’escòla deus « despatolhaires » : a nosta, que m’a calut laurar. Laurar entà compréner l’existéncia de l’auta lenga, e que m’a calut temps entà compréner. Compréner qu’aqueras frasas aurén podudas estar ditas per la mair-bona a Labatut. Compréner tanben que los Trenet, Genès, Amont e Perret èran monde de nosta. �Cresetz-m Per la veirina entredubèrta e se volet Aprep una lonja terapia, sei fiera de pus me sentir oblijada d’anar far acte de preséncia chasque còp que se fai quauqua res d’occitan dins mon ranvers e laidonc daus còps que i a aver lo sentiment de perdre dau temps. Liberada de queu sentiment de culpabilitat, quo es pasmens emb un sentiment de dever pedagogic que compause queu present article uei, en aprenent la tematica dau Diari. Entre las cronicas dau Diari, quo me ‘rieba d’ensenhar l’occitan emai quitament de còps … lo lemosin. Cresetz-me se voletz, degun pus aura damanda çò que diantre pòt èsser l’occitan. Pus d’estereotipe limitant. Per contra quand s’agís de parlar lemosin, ai que lo cuol me fissa ! Avem tots enquera plan de trabalh per ne’n sortir. Quo es donc pedagogicament parlant que vau eissaiar de vos convéncer de legir D’entre tant, quauques uns de Monica Sarrasin. Mas avant, aimariá plan m’assegurar que i a dau monde per legir quelas cronicas. Tanben, los tres prumiers qu’aurán legit queu texte jursinc’aquí, mandatz, vos prege, un pitit messatge a lemosinfriendly@gmail.com. Contunhe en dire que n’i a pro de compartimentar la literatura occitana en diferentas regions. Sus Wikipèdia legiguei quitament un còp un article sus un autor de ma coneissença ente se disiá qu’èra un « escrivan lemosin », sens quitament mencionar qu’èra occitan. Mas si volem balhar son universaliat a l’ocpcitan començam per quitar quelas categorias. Òc es, Monica Sarrasin escriu en occitan e lo seu darrier libre es un recuelh de pitits textes fins que fan pas mau de testa, perça que non, lo lemosin es pas complicat. Lo Toana, la Liunarda, Jan 12º, aquí los quauques uns personatges que compausan lo recuelh que z’auretz devinhat son daus retrachs de personatges. Monica Sarrasin n’es aquí a son tresesme libre aprep dos libres consacrats au fòrt personatge qu’era sa tantin. Enquera un retrach, tè. Quo es çò que la Monica Sarrasin es contaira. Zo fai per escrich, mas son biais de dire es plan orau. Entau lo perque tanben de la simplicitat clara de son expression. Un argument de mai per legir dau lemosin : daus saborós « filh de loira » que jamai entendretz ni empleiaretz dins la sala de classa. D’ente venen quilhs monde pintrats ? D’un còp era, l’i a pas tant de temps que quò, daus vilatges, daus borgs, de las bòrias, daus endrechs pas tant larges per que lor memòria s’en aja poguda gardar. Tot es pas ròse dins quelas anecdòtas. Visatz lo Tiston per exemple, que « disiá pas jamai res si n’es « Bojo » per dire bonjorn quand podiá pas far autrament. D’alhors se’n trobava mai d’un que lo cresián mut ». Pasmens queu Tiston quand un jorn conta sa vita, a tot dau pessimisme de Maupassant : mau-aimat dau monde tota sa vita, maumenat per la guerra e per la chança. Coma fau passar l’ivèrn rufe, veiretz que dins quilhs retrachs i a daus personatge mai risents. Entau lo de la Jana, veuva que sent lo temps que passa e un òme per l’ajudar li fariá plan mestier. Quò tomba ben, lo Fernand a las mesmas ideas en testa. Solament ‘riban pas de se parlar. Lo temps passa, passa… e quand la Jana installa enfin lo Fernand chas ela, « sabiá plan que lo monde parlarián. ‘Laidonc, se’n anet trobar lo curet per li demandar z! sa benediccion en li dire que podián pas se maridar perque un daus dos tochariá pus la pensions e que doas pitas pensions valián mielhs qu’una, e que… » legiretz la fin. E diretz : veiquí dau monde que coneisse ! E òc, v’autres maitot auriatz pogut escriure un tau libre. Mas l’engèni d’un autor es pas de dire de las chausas complicadas, mas d’aver agut l’idèa avant los autres de botar lo det sus çò que chascun sabiá, de nos zo revelar en n’aprenent mai sus lo monde. Quo es parier per lo contaire. « Cresetzme se voletz », entau n’es lo mot de la fin de l’autora : ne’n faretz çò que voldretz : siretz benleu gelós de legir un libre qu’auriatz pogut escriure ? O laidonc vos lançaretz dins l’escritura de retrachs a vòstre torn ? Anem, perque pas ! lemosinfriendly@gmail.com... Mas pasmens, benlèu i aurá un mejan de far daus retrachs riseiós o maitot prigond e fòrts que suerten de la paisanetat ? Me tarda de vos legir, tè ! Cecila Chapduelh Monica Sarrasin D’entre tant, quauques uns edicions lo chamin de Sent Jaume colleccion nòstre monde (8), 2016 13.00€ Lo Diari – 17 �Libe Joens Turlututú Cants e Danças d’Occitània I a vint ans ja sortiá lo primièr volum de restitucion del trabalh de collectatge de cançons pels enfants, lo Turlututú editat per La Talvera ; lo que faguèt cantar mantunas generacions de pichons. Aprèp qualques annadas d’espèra, vaquí qu’arriba lo segond volum ! Dins aquel album traparetz 40 cançons de creacion e 24 comptinas, formuletas e mimologismes en occitan ; creadas o adaptadas per respondre melhor a las demandas actualas en matèria de transmission de la lenga e de pedagogia. Coma dins lo primièr volum las cançons e formulas son ordenadas per tematica en fin d’obratge, e seguisson las sasons de l’annada. 2 La còla de la celèbra associacion tarnesa a trabalhat per fin de los adaptar a las soscadissas e als besonhs de la vida de uèi ; i trobaretz doncas de cançons sus l’ecologia, sul circ, de cants e formulas per apasimar los enfants... Faguèron tanben una plaça mai granda al mond de l’imaginari amb de cançons escritas sus d’estructuras que se pòdon aisidament completar, o que parlan d’èssers fantastics o estranhs. Turlututú 2 - Cants e Danças d’Occitània Libre bilingüe oc/fr + 2 CD illustr. : Coline Trubert CORDAE - La Talvera Prètz : 25.00 € La forma a parièr evoluit, daissant mai de plaça pels comentaris e nòtas sul contengut, e mai de versions instrumentalas de las cançons son prepausadas. De notar egalament que los musicaires trobaràn a la fin de l’obratge totas las particions, e los acòrds per poder aisidament acompanhar eles-meteisses los joves cantaires. Lili Pinçon Lo ciberatac L'occitan blos Una de las caracteristicas d’una lenga viva es la possibilitat de formar de contunh de neologismes per designar las realitats novèlas. Per consequent, èra perfièchament normal que sus internèt, dins Lo Jornalet del 15 de mai de 2017, se poguèsse legir aquesta trista novèla : «Una ciberataca mondiala afècta 200 000 usatgièrs de 150 païses.» La vèlha, La Dépêche (lo jornal de Tolosa) portava a la pagina 6 : «Une vague de cyberattaques [...] frappait hier une centaine de pays, affectant le fonctionnement de nombreuses entreprises, dont les hôpitaux britanniques et le constructeur français Renault.» Mas, es tanben per internèt que lo meteis jorn, podiam aprene qu’en catalan se ditz un ciberatac : 18 – Lo Diari «El ciberatac mundial ja afecta 200 000 usuaris de 150 països.» Alara, en bon occitan, es que cal dire una ciberataca, a la francesa, o un ciberatac, a la catalana ? Aurem la responsa se sabèm se val mai dire una ataca o un atac. Un atac, masculin coma en catalan, se tròba dins mai d’un autor : Moriguèt d’un atac. (Cantalausa, Diccionari, 2003, p. 123.) Lo vèrbe atacar es d’origina italiana (benlèu en passant pel francés attaquer), tant en occitan coma en catalan, castelhan e portugués. E lo substantiu l’atac , benlèu deverbal d’atacar (es a dire « un substantiu format a partir d’aquel infinitiu») es masculin en italian (l’attaco), catalan ( l’atac ), castelhan (el ataque ) e portugués (o ataque). Per consequent, se disèm en lenga nòstra un atac, parlam coma en catalan : Feia dies que esperaven l’atac de l’enemic. «Fasiá de jorns qu'esperàvan l'atac de l'enemic.» Un atac d’epilèpsia. «Un atac d'epilepsia.» L’atac d’una nota. «L'atac d'una nòta.» (IEC, Diccionari, 2007, p. 161.) Cresi qu’avèm de bonas rasons de dire un atac e, de segur, un ciberatac dins un occitan plan codificat. Jacme Taupiac �D'escart e de talvera ETJ ASE ENCANTATCH Encantat que fu quan òmes e femnas d’Aulus en Coserans me condèren quin avian participat a aquera aventura : ua pèça en gascon escriuta per un curè deth país e jogada per monde deth país ! Etj ase encantatch que s’apèra aquera farcejada, autant díser Eth ase embroishat, o L’asou embroutchat coma l’arrebirèc en 1924 Simin Palay, eth poète bearnés que tant aimava eth teatre, qu’escrivèc e fic jogar tant de pèças, e deras plan bonas, dont era mes coneishuda ei Lou Franchiman qu’agèc « û milè de representacioûs, e lhèu mey, a trabès toute la Gascougne », ça escriu Camelat ena sièva Literature gascoune (1950). Inimaginable uei eth succès d’ua comedia, Lou Bugadè, autrament dit era famusa « farce du cuvier » venguda deth atge miejancèr, e reescriuta per Palay e Pascau Abadie, dab 4 000 espectators en 1925 en « teatre naturau » de Cauterés... Encantat que’m senteishi quan me representi Ramon Galin en jutge, Guillaume Ané en ussièr, Jòrdi Servat en Pierrou bacheraire proprietari deth ase, Agouau Job JP en Helip de Bernède acusat peth Pierrou d’aver-li embroishat era bèstia e trincat era vaishèra. Eth curè Carcy e un seminariste aulusian qu’avian fèt jogar tot aqueth monde, dab ua sala plea e plan de figurants, en gascon coseranés. Eth autor qu’èra eth abat Jean Castet, rittou (curè) de Balaguè, un felibre de prumèra, e çò que diseriam uei un animator culturau coma non se’n tròba, que s’emportèc era medalha d’argent aths Jòcs florals dera Escolo deras Pireneas, en 1922, e que portava sas pèças en tot eth país, de Balaguè en Castilhonés ath Capitòli de Tolosa -òc!-, en passant per tots eths vilatges qu’ac volian. Encantat pr’amor n’anetz pas créser que sia literatura de ren, que vos cau anar deseguit ara edicion que firen dera òbra de Jean Castet Yvonne e Jules Ponsolle pera Escolo deras Pirineos en 1982, Nosti courtious, plan bona edicion, dab nòtas precisas que vos acompanhan coma cau, dab tanben ua introduccion on eth occitanisme ne pren per son grade, mes n’ac a pas panat ! Eras farças de Jean Castet que son d’ua invencion, d’un esperit, d’ua vis comica, que vos espantaràn. Molière qu’aimava, e que joguèc, aquera fòrma de teatre, o se n’inspirèc tostemps, era dita « farça » qu’agèc eth sièu som ath temps deras catedralas, mes qu’estèc viva duscas aths nostes tempses « modèrnes », e en particulièr en Gasconha. Deishamnos « encantar », e perqué pas en jogant Etj ase encantatch, mes tanplan Eths caçaires de Balaguè, Caséto mio, Eth brespalh de Flisquet, Eras lissairos, Era toustouno… Istoèras pròishas deth monde, satira viua, portrèts deths ponchuts, un rire franc e pregond, e ua lenga potzada ara sorga, que’s chauta deth epitèt que’s voleria mespresant de « patoisante ». Miquèu Pujòl Lo Diari – 19 �De l'estèir estant Premèira minuta Premèira minuta. A enviat la pauma directament en tòca. Deylaud, l’obraire de Tolon, cèrca la tusta. Los dus packs n’a ponh esperat l’òrdi de l’arbitre. Los Tolonés an balançat en tòca dirècta la pauma de l’engatjòt. Los vaquí que se ronçan au centre dau terren. Los Beglés permèir. Moscato fòu uishant en cap. Arrapa extatic sos pilars. Los Tolon son aquí quage au mèsma temps. L’arbitre n’a pas augut lo quite leser de shiular. Arriba esbafat puei espèra. Briga de ponh dau reglament ne prevei lo cas. Son aquí los dus packs. Los pilars, de dreit e de gaucha dau miralh, man apojada sus l’espaula. Los talons en flexion. Los dus flankers, dirén de las ròdas saus costats d’un batèu dau Mississipí. Los dus, dus flankers, los roges e negres mei los blus e blancs. En de ‘queth moment precís, aqueths dus packs concentran non solament 900 quilòs mès los etòs collectius de Bègla mei de Tolon. Los Bègla semblan estar que son tiròlas de Garona. Los damèirs blus e blancs, aquò son las secarias de moluia de l’estèir de Francs, entà capvath Calixte-Camèla, alahòra. 20 – Lo Diari Devath lurs crampons florissen rafles, en paquets, a pachòcs ! De las sentesons daus Capús mei de Sent-Miqu’ los nimban de glòria. An l’accent portugués e comorian, coma a Belcièr. Los pins surfaires de Biscà mei de La Canau cantan dens lo vent de Baiona. Au hons de lurs uelhs, lampèjan los veires dau Bonhat, alà, dens l’estanquet long daus de-seirs d’ivèrn que senten la humada de las fachas de monacas. Tolon carrèja lo Faron, carrèja la Mediterranèa qu’es la mar daus Òmes, la mair daus Òmes. A l’avant de lur pack lusís lo falòt verd d’un batèu que remonta de la Pelosa estant, de Tunís o de Cartagèna avant. An de las umanitats grecòromanas, daus calelhs d’òli de Canaan, daus papirus de Tebaïda. Lur temp pulsa coma una òli dau molin de Partegau. L’arbitre rauja �de paur. Aquò’s tròp de grandor, tròp de sang, tròp de pes de culturas, de cultura d’ara enlà fèita una e una sola de l’un a l’aute bot de sas 550 bòrnas. Tolon es a las Quinconças, Bègla es a la Santa Bauma, qu’impòrta ? Se’n foten. Nos àimam, nos vam patacar. Esqu’i a de l’Occitania dens l’aire. Los Beglés son daus manganas, los bus a menhat daus bitons que sòrten de Paludata e dau Daurat. Menaçan, trucan, pègan lo temp. « Jogaràs pas lo match tornar » ce-lançan au capitaine tolonés. Los Provençaus s’i entenden en chacha, egau. Un Beglés es a tèrra e se fèi sonhar. Un Tolonés arriba, rebutís lo sonhaire apuei l’acaba sau sòu. Mès los Beglés an sonat las manas de cent-mila recardèiras de Pòrta-Nèva. Aquí que son, peish en dits. Mèste Verdièr marcha a lur cap. Tolon vai bàter los tambors plombants de guèrra de Provença. Occitania s’espaurís, es bèra. Comà poirés tu autament dire t’aimi, tu, mon puble descarat ? Comà pòdi-jo fónder ton sang dens lo men coma dau moment que los packs auràn fusionat, los capilaris, venas e venòtas se nosaràn d’un braç a l’aute, e la bèstia pantacharà d’una vida pròpia ? N’i aurà qu’una Garona, puei arrosarà lo mont Faron. N’i aurà qu’una mar, puei aquestes setzes aquí son bien dens lo cas de prendre d’assaut Gibraltar. La ganacha a Moscato desjà crebèt l’ecran. L’Indian, Louvet, es crane coma una medalha, totara, quora plantèt son regard dens la lisa de Garona. Lo public tolonés a bona la voatz, canta « enculats de blus ! ». Dens l’immense colisèu latin, pòrta Champ lo pèu rebiglat de glòria, guinha, mira, provòca. Son punh encara es dens l’estuch. Pas per pausa. Totara, pendent l’escaufament, son passats shens vergonha, portant a dotze o vint daus immenses drapèths, de las ensenhas desplegadas au muguet, tau daus tifos italians. Hasèvan la canilha a barrei los avants beglés, ‘queths suportaires tolonés, e ‘quòra coma quand es fèsta au mas d’Escanin. Sus la tòca, lo regard blu lagon dau Daní Herrero a donat sa benediccion d’un clinhet aus sons. Esqu’i aurà rudoyance apuei pets e trucs e plagas e bronhas. Ueitau de finala anar, RC Tolon - CA Bègla-Bordèu-Gironda a Maiòl, 28 d’abriu 1991. Una de las partidas las mei violentas e miticas de l’istòria dau rugbí d’òc. Un drama en dus actas e mila tablèus. Sèt avisadas. L’arbitre quitèt l’arbitratge d’abòrd après lo match, coma l’alèir beglés Max Boucher arrèstèt, per tant qu’ad eth, lo rugbí. Mès au jorn d’adara, los dus packs son en plaça per la ceremonia, en posicion per l’exercici dau culte, e l’arbitre sap ben de verai pas qué far. Un gèst reganhat d’un Beglés. Lo pet de shiulèt esquiça Maiòl. Penalitat per Tolon. Se relevan los packs. Tederic Ruet - deman jogarà a Bègla - la passa. Tres a zero. Se’n foten. La mei crana mesclanhassa dau monde, la que ne serà pas jamès jogada, es entrada d’abòrd e de tira dens l’Istòria. La Galipòta © Dailymotion http://www.dailymotion.com/video/x1hlx Lo Diari – 21 �3 Questions a... Contairitz que mescla francés e lenga d’òc per mièlhs far sonar sos racontes universals. Malika Verlaguet -1- Malika Verlaguet, d’ont ven lo vòstre estacament a la lenga d’òc ? Es pas ma lenga mairala, pasmens es la lenga mairala de mos grands, qu’èran d’Avairon e de Losera. Aviái un estacament afectiu a las expressions risolièras de mas mametas, aimavi los vinils vièlhs de mos parents (Mans de Breish, Mont-Jòia, Martí, etc...), mas cresiái que fasiá partida d’un autre monde, vist que çò que m’èra donat de veire de la cultura occitana èra pas que la musica vielhòta e poscosa de la fèsta del vilatge. Es en arribant a l’Universitat, a Montpelhièr, que las causas cambièron. Faguèri d’occitan en opcion descobèrta. I retrobèri de causas prigondas. Descobriguèri benlèu una part de ma persona que coneissiái pas. 22 – Lo Diari -2- E quitèretz pas pus l’occitan, venguèt quitament una causida professionala ? Òc contunhèri mos estudis, passèri una licéncia, un màster e venguèri puèi regenta a Calandreta, pendent cinc ans. Èri ja dins lo conte d’alhors, contavi a costat de mon mestièr, e cantèri tanben dins un grop de musica Cap aicí, un bal a la votz en polifonia e en occitan. Tot se faguèt doçamenet, lo conte me prenguèt de mai en mai de temps, foguèri ajudada per de contaires professionals. Faguèri d’estagis, comencèri de contar a drecha, a gaucha, puèi dins de festenals e venguèt mon activitat principala. Seguissètz Malika Verlaguet : malika.verlaguet.over-blog.com Retrobatz Malika : lo 26 de genièr al Puèg de Velai (43) lo 24 de febrièr a Brioude (43) -3- Justament, de qu’es lo vòstre biais de contar, la vòstra musica ? Podèm dire qu’es la musica de l’occitan emai contèssi mai que mai en francés, amb d’occitan dedins. Comencèri en francés d’alhors : es lo contaire Bob Bourdon, un quebequés d’origina amerindiana, que, dins un estagi, me butèt a utilizar ma lenga. La melodia de las paraulas, lo ritme, subretot aquel de mon occitan avaironés que vòli far sonar : tot aquò fa sens. Tòrni prene de contes de la tradicion universala, de contes que traversèron lo temps e l’espaci e i pausi ma votz, lo fau a mon biais per far passar las emocions e far passar la lenga d’òc, qu’es un tresaur, al mitan del francés. Silvan Chabaud �parolu apude Tecn'Òc UNA APLICACION PER PRACTICAR LAS LENGAS Dos esperantistas, Chuck Smith e Richard Delamore an agut l’idèa de crear una aplicacion que permetèsse de trobar de locutors de las lengas que parlam (o qu’aprenèm) a l’entorn de se, gràcias a un sistèma de “pin’s” (cada utilizaire senhala sa posicion abituala, d’un biais mai o mens precís). Se parli francés e qu’arribi en vacanças a Tallinn. Pòdi cercar un francofòn que me poirà far visitar la vila en escambi de la possibilitat de practicar la lenga francesa. los sords que patisson de còps de solitud perque rencontran pas aisidament d’autres “locutors” de la lenga dels signes locala ; los esperantistas que fòrman una diaspòra escampilhada e qu’an pas totjorn l’ocasion de practicar, en particular quand visitan una vila estrangièra. Aquela tecnologia es gratuita, segura e accessibla a totes. Amikumu es una aplicacion per IOS e Android qu’ajuda a trobar de monde del país o natius que parlan la lenga que volètz. Permet als aprenents d’una lenga de se retrobar d’un biais simplòt. L’occitan fa partida de la nombrosas lengas que ne podèm recercar los locutors enregistrats ; ont que siatz dins lo monde, poiretz recercar qual parla occitan dins lo parçan que vos i trobatz. Dins la version venenta, l’interfàcia serà disponibla en lenga nòstra. L’aplicacion s’adreça principalament a tres publics : los poliglòtas e los que s’aprenon una lenga estrangièra rara, e qu’an pas totjorn gaire de possibilitats de practicar ; Per tota demanda informacion, contactatz : info@amikumu.com Cédric Valmary Lo Diari – 23 �Clic & Scroll LENGA, E-COMÈRCI E MESTIÈRS DE BOCA B’ei causa sabuda, ua lenga viva qu’ei ua lenga socializada. Aquera socializacion que passa per tot çò qui ns’atoreja. Que mèrca auprès deus locaus e visitors de passatge quin aqueth territòri e’s viu. Lenga parlada e minjar, dus ahars de boca, qui son sovent religats. Los territòris qui an sabut téisher e valorar lo ligam lenga - minjar e son en passa de ganhar la jòga de la socializacion de la lenga. E nosauts, en Occitania ? Aquí ua surfada sus quauques sites bretons, bascos e occitans. Vesiada peu hialat de la venta en linha, la mòda de las « box » - cofret de produits seleccionats dab abonaments - qu’a avut mei d’un assai ben·hasents tà valorar la produccion de noste. En Occitania, gessida de l’especieria La primeur des saveurs basada a Aubanha, la Caissada que’n perpausèva ua compilacion interessanta, qui s’ei escaduda a tocar un public pro variat. Per exemple, ua de las caissadas mesadèras que contienèva trip de pòrc negue de Bigòrra, greisherons de guits, pastèr de greisherons, ratafià la Cambade e... Chocoteria de l’ensenha Bipertagia, pasta de tartinar chocolat e piper d’Espeleta. Meilèu basco. Vam, que sembla a ua caissada « sud de França ». Costat basco justament, l’euskara que sembla present suus sites deus artesans. Lo hialat d’enterpresas de l’agro-alimentari en País basco Uztartzu que perpausa ua bòx eth tanben - dita « la Basque box » - en la 24 – Lo Diari quau ueit productors e’s hèn conéisher. Tres d’enter eths qu’an un site multilingua en francés e en basco, e a còps en espanhòu e en anglés. Que son la Cava d’Iroleguí, Bipia los condiments bascos e la pomada Eztigar. Los autes qu’utilizan los còdis identificats com visuaument bascos, tau com la crotz pirenenca, las colors verda, arroja, blanca. Los Bretons que son sovent citats en exemple en mestior de socializacion de lenga, dab un esperit d’enterpresa qui sap jogar la carta bretonanta. La start up Penn Ar Box que surfa suu succès e-comerciau d’aqueths abonaments a cofrets mesadèrs. Que s’i hè entà regalar la diasporà bretona, dab ua caisha de produits seleccionats au demiei d’ua auhèrta locau. Lo site web bilingua disponible en breton que permet a l’internauta de’s causir la formula : sii la Plij box mesadèra entà descobrir sabors navèras, sii la Buhez box dab produits mei classics, qui incarna la Bretanha en l’imaginari collectiu, descriut com un « kit de subervita deus bretons deu monde ». Se lo site ei disponible en version bretona, lo blòg que mantien ua actualitat dab recèptas culinàrias redigidas... en francés. Vam ! Chic a chic, lo medià web de la globalizacion que saurà relaiar e valorar los enjòcs locaus. Los entreprenaires que gaharàn lo plec e qu’i vederàn l’interès de tots. Mes lhèu pas shens ua aida politica, e l’accion deus consomators. Caroline Dufau © Freepik Crompar en dus clics de mirgueta un pastèr bigordan, navetas de Marselha, trip e pomas deu Biarn, guitalha gascona, ceths e castanhas de Losèra, hromatge roergàs... la diasporà occitana que’n sauneja. Que’s pòt trobar per l’internet boticas en linha de las mèrcas e maisons emblematicas deu noste terrador gustatiu occitan. Quant d’entreprenaires e mesuran la valor ajustada d’ua comunicacion en lenga nosta ? Los produits que prenen noms occitans, mei anar mei. Mes e i a un e-comèrci pro desvolopat en occitan ? �AL PAÍS Barrutlatges DE LA BÈSTIA… Lo Gavaudan auriá donat son nom als gavaches, los ancians gabales, un pòble cèlta citat per Cesar dins sa Guèrra de las Gaulas. L’etimologia es somesa al debat mas de las aroinas de l’antica ciutat gabala de Javòls (anciana Anderitum) se pòt mesurar los sègles passats sus las nautors de Losera e sentir un vent cargat d’istòria. Aquí sèm plan dins un mond nòrd-occitan, entre causses grands e pendisses del massís central, ròcas sedimentàrias de las mars primalas o barena nascuda de las entralhas terrèstras. De Javòls pojam sul morre longarut de Margerida, una montanha que s’enauça fins a 1552m al Truc de Fortuniá. Es, excusatz del pauc, lo planestèl de barena (granit) lo mai vast d’Euròpa ! Las pèiras escultadas per la pluèja e la fugida lenta del temps pòblan sas immensitats de figuras fantasmaticas… Margerida, un nom eiretat d’una senhoriá perduda que teniá sas tèrras pròche Vedrinas-SantLop, mai al nòrd, benlèu una rasiga celta encara, una paraula desrivada de « morgarita » : la confinha del ga. Una confinha, justament, atravèrsa aquela esquina cubèrta de brugas : la linha de partatge de las aigas. D’un costat los rius s’en van noirir Garona e de l’autre s’en van noirir Lèira. Sèm, d’alhors, als quatres cantons, al crosament entre Losera, Cantal, Nauta-Lèira e Ardecha. Un còp de mai los limits administratius trocejan un espandi geografic coerent. Una ribièra d’importància, Alèir (Allier en francés), i pren sa sòrga, al Morre de la Gardilha (1503m), non luènh de la vila de Langonha ; es lo refugi dels darrièrs salmons salvatges d’Euròpa occidentala. Mas es un tot autre animal que marquèt prigondament aquel país : la famosa bèstia del Gavaudan que terrorizèt la populacion locala dins la segonda mitat del sègle 18. Coneissètz l’istòria que faguèt rajar tant de tencha e inspirèt tant d’emissions e de filmes… Ara, lo lop seriá de retorn, ges d’atac suls òmes e ges de panica ! Mai de problèmas novèls pels pastres que devon trobar un mejan d’aparar sas bedigas. Per observar aquel animal majestuós que patís tròp sovent de sa marrida reputacion, podètz visitar lo pargue dels lops del Gavaudan, en tota patz, a Sant-Legièr-de-Pèira. Margerida es una tèrra d’escorreguda, mai d’un GR i passa, coma lo torn de Margerida o lo plan mai conegut camin de Stevenson que, del Puèi-de-Velai cap a Alès en Cevena, s’engulha al sud del massís. Es un camin que repren lo barrutlage de l’escrivan viatjaire Robert Louis Stevenson, autor de Viatge amb un aze dins las Cevenas, una narracion al ritme de la marcha, dins la Losera de 1878. De l’autre costat de Margerida, a Sant-Alban-de-Limanhòla, foguèt inventat lo concèpte de psicoterapia institucionala per François Tosquelles, un exiliat cat alan a las idèas avantgardistas. Tèrra de resisténcia e de libertat, Margerida es tanben lo luòc de la batalha del Mont Mochet, qu’en junh de 1944 opausèt la Resisténcia francesa a la Wehrmacht. Aquel buf de libertat lo sentiretz, sus aquelas nautas tèrras gavachas que tutejan lo cèl, a pè, segur, al ritme del còr e de las cambas. Silvan Chabaud Lo Diari – 25 �Colleccion CIRDÒC �Tresaurs en lum amb lo CIRDÒC - Mediatèca occitana JORNALS DE TRENCADAS E JORNALS DE GUÈRRA EN OCCITAN Pendent la Primièra guèrra mondiala, la premsa en occitan se fa lo resson de la crisi que travèrsa l’ensems de la societat francesa. Aquel periòde es tanben ric en creacion de títols de premsa occitana novèls, mai que mai en causa del besonh de crear de ligam amb l’arrièr, mena a la creacion de jornals de trencadas e de jornals de guèrra. Los jornals de trencadas representan un tipe de publicacion ligat a l’evolucion de la guèrra de 1914-1918. Apareisson tre que lo front s’estabiliza e que comença la guèrra de trencadas, concebuts pels soldats e pels oficièrs al front. Enterrats dins las trencadas, de soldats redigisson, d’un biais manuscrit primièr, puèi jos la forma de pichòtas fuèlhas roneotipadas o estampadas, de jornals destinats a amusar lors camaradas. Jògan un ròtle essencial per lo moral de las tropas : emplenan l’abséncia de novèlas e ajudan, amb umor, a véncer lo lagui emai lo desesper. Mantuns jornals de trencadas son estats redigits complètament en occitan. La màger part d’eles son creats per las societats felibrencas constituidas al Front. Títols recensats : Ecò dóu Bousquetoun. Escolo dóu Boumbardamen, 19151919 ; Buletin de l’Escolo dóu Boumbardamen. Escolo dóu Boumbardamen, 1916 ; Lou Boulet rouge [dóu Lio-Tenènt Teissier 12e Cie dóu 416e S.P. 198], 1917-1919. Illustracions Lou Boulet rouge, n°3, 27 octobre 1917 - Fonds Jouveau (JOU 19-6), Coll. CIRDÒC Affiche publicitaire pour le journal Lou Gal, coll. CIRDÒC (Aff. 685) A la diferéncia dels jornals de trencadas, los jornals de guèrra son elaborats a l’arrièr, e per çò que tòca a l’espaci occitanofòn, fòrça luènh del Front. Pasmens, son d’unes còps en contacte dirècte amb los combatents, siá per la correspondéncia, siá perque lor redactor, coma Pèire Azema, per Lou Gal de Montpelhièr, a fach l’experiéncia del combat abans d’èsser reformat après una nafradura grèva. Pòdon tanben èsser un ligam entre los combatents, coma dins lo cas de la Gazeto Loubetenco, ont lo redactor Joseph Loubet, que se definís coma un « grafiè de tóuti », s’encarga de reculhir las nòvas que recep del Front e de las faire circular alprèp de sos lectors-informators. Çaquelà per capitar a la publicacion calguèt per totes passar l’òsca de las condicions materialas impausadas per la realitat dels combats e la susvelhança aumentada de la censura que portava son atencion sus totes los escambis de correspondéncia amb lo Front. Títols recensats : Lou delubre : Santo Ventùri ! [Le Mont de la Victoire] : buletin di felibre de la grando guerro. Aixen-Provence, 1915-1916 ; Lou Gal. Mount-Peliè, 1915-1920 ; Cacalaca. Alès, 1916-1936 ; Lou Secrèt. Le Cailar (Gard), 1918-1919. Lo còrpus d’aqueles jornals es en accès liure sus Occitanica.eu Lo Diari – 27 �Rescontre ENTREVISTA NINA ROTH L’occitan qui’s parla, canta e siula Quau seré lo punt comun enter l’isla de la Gomera en las Canarias, lo nòrd-est de la Turquia e Laruntz en las Pireneas ? Que son tres endrets on s’i ensenha la lenga shiulada (o siulada). En Aussau, aqueth idiòma qu’ei sortit deu vilatge d’Aas, e que serviva sustot entà comunicar en montanha. Tres ans a, Nina Roth, ensenhanta au collègi de Laruntz, aidada preu Felip Viu professor a l’universitat de Pau, qu’introdusishó aquera lenga en cors d’occitan. Que’ns conta quin a permetut d’enriquir los contienuts d’ensenhaments, de har palancas dab las autas lengas, e a còps, de reconciliar joens dab lo mitan escolar. Adara, la mitat deu collègi deus « cinq monts » que s’aprèsta un viatge a las Canarias tà encontrar d’autes joens siulaires. Qu’ès professora d’occitan e d’istòria-geografía en occitan au collègi de Laruntz, en vath d’Aussau, tà la seccion bilingüa. Qu’as bastit un encastre tà la transmission de la lenga shiulada d’Aas. Quin s’ei hargat aquò ? Qu’ei partit de la Calandreta de Biost, de Sabrina Cepeda de l’associacion « Lo Siular d’Aas ». Que n’èi entenuda a transméter las basas d’aqueth parlarsiulat, e qu’èi trobat açò extraordinari. Que n’èi sentit lo potenciau : qu’avem ua lenga qui’s parla, qui’s canta, e 28 – Lo Diari adara qui’s siula. Tres modulacions, quin astre ! Que demandèi au Felip Viu, qui ac ensenha eth a l’universitat de Pau, d’interviéner auprès deus mens collegians. Atau l’experimentacion qu’a començat, au mes de genèr de 2015. Augan, lo Felip Viu qu’intervien en l’encastre deus cors de la seccion bilingüa tot diluns matin, a setmana passada. Jo qu’apreni au medish nivèu com los mainats. Que soi aquiu entà coordinar e animar la classa, entà apitar los projèctes. Quin aquera lenga siulada ei ligada a l’occitan ? Qu’ei ua modulacion de la paraula, e la lenga originau estructuranta qu’ei l’occitan en la soa varianta biarnesa. A la Canarias que’s hè dab l’espanhòu, dab la medisha tecnica. Quate vocaus que’s pòden siular – i, e, a, o – e quate consonantas, lo contèxte que va har la diferéncia. Après, que cau tribalhar l’aurelha dab exercicis d’emission e de recepcion. �Quin e’s passa concrètament, un cors de lenga siulada ? Purmèr, los collegians que pausan los cartables en lo correder. Que s’asseden en classa. Lo Felip que hè l’aperet en lenga siulada. Cadun que respon en siulant. Quan Felip n’i ei pas, los mei adaise qu’apèran aus camaradas. Un còp aquò hèit, que hèm lo torn deus progrès. Que’ns desplaçam hèra, pr’amor entà siular de plan que cau estar de pè. Que pausi objèctes sus ua taula, lo Felip que ditz « Tè Adèla, pòrta la botelha d’aiga a Marcò ». Que cau qu’Adèla e reconeishe l’accion, l’objècte e lo destinatari. Que i a tanben jòcs de desplaçaments. Quan la meteò ac permet, que hèm talhèrs dehòra. Que ns’entrainam a la portada deu siular. Los mei autonòmes que tribalhan la compreneson en escotar documents sonòr s. D’autes que tribalhan l’emission dab Felip, la finessa deu son. E que viram atau d’un talhèr a l’aute. N’an pas l’impression de tribalhar, mes que tribalhan hèra. Qu’ei ua transmission hòrt actiu de la lenga. Quin ei recebut per l’equipa pedagogica ? L’experiéncia qu’estó reconeishuda com « innovacion pedagogica » per l’Educacion Nacionau. Mes n’entram pas hens las casas, ne’ns balhan pas los mejans. Au collègi de Laruntz, qu’avem lo projècte « Trescatge de la lengas ». Qu’aprenem ua lenga e las palancas dab las autas lengas ensenhadas. Esfaçar las termièras que facilita l’aprentissatge. Atau que bastim un projècte plurilingüe dab tots los professors, e la lenga siulada per supòrt. De mei, tà plan siular, que cau parlar occitan : mainats qui ne hèn pas occitan a la debuta de l’annada, que s’ac gahan per la lenga siulada. E los còishes justament, quin arcuelhen aquera lenga siulada e la metòda d’ensenhament ? Que’n son hòrt ahuecats. En siulant, que hèm tribalhar l’emocion corporau. Que mobiliza d’autas competéncias lingüisticas e sociaus. Qu’avem vist a escolans metamor fòsa’s, cambiar de postura de cap a l’escòla, e motivà’s tà apréner la lenga. En classa, autant qu’an dificultats a préner la paraula, autant siular, que’s hè shens nat complèxe. Qu’an un espiar bravolent, que s’encoratjan a cada progrès. Que s’i escaden a aver ua concentracion de las granas. Aquò qu’ei positiu tà l’aprentissatge de las autas disciplinas. Tad èths que’s sarra deu còdi secret, deu jòc. Que saben qu’an un quauquarren mei. Au rugbi, que comunican en siulant suu terrenh ! Tanben que son sensibles au patrimòni, au hèit d’arreviscolar ua lenga perduda, en saber que daubuns an los grans-pairs qui siulavan. E lo hèit que n’i agi pas evaluacion dab nòtas, qu’imagini e contribueish a l’interés deus joens... Segur, ne soi pas tà las nòtas chifradas de tota mòda. Totun, quan son en demostracion a la Hèra deu hromatge a Laruntz, que’t poish díser la confrontacion e la reaccion deu public e son ua hèra bona evaluacion ! Que son meilèu los pairs e mairs qui son en demanda de nòtas, qu’ei ua securitat. Que coneishi los mens aprenents, n’èi pas besonh de’us notar. Que validam competéncias. E aqueth escambi dab la Gomerà, quin e’s prepara ? L’an passat qu’escambièm dab los joens omològues, en occitan, en espanhòu, en francés. Au mes d’abriu, qu’i vam, dab lo cinquantenat de collegians, en classa de quatau e tresau. Que vam préner l’avion a Tolosa, puish lo ferrí. Tota ua aventura ! Que’n saunejam desempuish 3 ans. Que van encontrar un aute pòple siulaire, imagina’t ! Qu’èm ajudats per la Region e lo Conselh Departamentau, l’associacion deus pairs d’eslhèves e las comunas. Los de la Gomerà que van viéner aqueste ivèrn, o l’an qui vien. Los joens de noste que’us van har descobrir la nèu. On e’s pòt apréner, aqueth parlarsiulat, en dehòra deu collègi e de l’universitat ? Lo Felip Viu que va obrir lo cors de lenga siulada aus adultes augan : a Laruntz tot diluns de 17h-18h, a la Calandreta de Biost. Que vien au collègi lo diluns matin, que demorarà sus plaça entà ensenhar aus adultes en fin de jornada. •Cors de lenga siulada, miat per Felip Biu e ubèrt a tots lo diluns (1 còp sus 2) a 6 òras deu ser a la Calandreta de Biost •Cors a l'Universitat de Pau •Siti internet deu collègi de Laruntz - Les Cinq Monts/rubrica especificitats/lengatge siulat/ Pagina facebook "lo Siular d'Aas" Caroline Dufau Lo Diari – 29 �Tòca-Maneta Vièlhas mascòtas e eròis novèls Chaspaires de maneta, picanhaires de botons, balhaires de jòia a stick e esportius de canapè, adiussiatz ! Vos vau far una confidéncia, que risca de ne susprene qualques uns : Mariò m’agrada pas. Atencion, parli pas aquí dels jòcs Mariò, que son estrechament ligats, per lor qualitat tecnica, a l’industria videoludica dins son ensemble, fins a ne venir l’imatge lo mai conegut dins lo monde. Non, vòli dire Mariò en tant que personatge, en tant qu’eròi. Dempuèi trenta ans son enjòc es lo meteis : anar desliurar sa princessa ben-aimada, sens que foguèssem segurs qu’aquesta benaimança siá plan recipròca. Après es un pauc de ma fauta a ieu, que jògui mai que mai per d’univèrs, de scenari, de personatges folhats, amb una istòria pròpia, d’enjòcs personals de complir en parallèl de salvar lo monde. Parlatz-me de Geralt de Riv (The Witcher), d’Ezio Auditore (Assassin’s Creed), de Niko Bellic (GTA IV), de Joel o Ellie (The Last of Us), aquí òc, son de personatges principals umans, amb de feblesas, qu’evoluisson en mèma temps que nosautres jogaires. Parlatz-me quitament de Shepard, que seguissèm del primièr al darrièr numèro de la seria Mass Effect, çò que nos buta a nos i estacar, quitament s’es nosautres que l’avèm creat, que li avèm donat sos traches, que li avèm definit son compòrtament... La magia del videojòc. Mas es que l’eròi, en tant qu’eròi, es relativament recent dins lo mèdia, e apareguèt segurament al moment que lo videojòc se botèt d’engolir lo cinèma, la literatura, e d’autres mèdias. Abans aquò, los eròis èran pas que de mascòtas. Òc-ben, Super Mariò èra la mascòta de Nintendò, son eraud, son pòrtabandièra, coma Sonic per Segà, puèi plan d’autres : Kirby, Crash Bandicoot, Alex Kidd, o encara Pikachu. Lor ròtle èra plan diferent, al moment qu’apareguèron, d’aquel d’un personatge de film, d’exemple : èra un argument « publicitari », colorat, simpatic, cartoonesc, e forçadament un pauc superficial. Una pelucha virtuala. E fin finala en granda majoritat aquelas mascòtas intemporalas, an vielhit, amb lo public qu’avián capitat de far entrar dins lor monde. E aquel public, en aprofechant de las evolucions tecnicas, n’a volgut mai, mai de realisme, es aquí qu’apareguèron de caras mai umanas, e, en partissent d’aquò, lors falhas, lors istòrias, lor umanitat... Puèi n’i a quitament qu’an fach de progrèsses : quand vesèm lo personatge d’Aloy, dins lo recent Horizon Zero Dawn, una femna, liura, fòrta, independenta, pas brica representada coma un objècte de fantasma (una anti Lara Croft en soma), amb sa quista personala, intima, familiala, ligada a una epopèa mai globala, aquò es un referent cultural que farà data, al qual de milions de jogaires e jogairas se podràn restacar, per plan d’annadas encara. D’aquel temps, las vièlhas mascòtas començan de rejónher e crosar lo camin dels novèls eròis, e de nosautres : Mariò es sortit del Reiaume Campairòl per se passejar a Nòva Yòrk, Sonic es a mand de sortir un filme, Pikachu s’es botat de parlar, e repàpia pas pus son nom per mostrar sas emocions... Mas i a encara de camin de far, e l’umanizacion de nòstras vièlhas peluchas es pas tant simpla. Avètz que de véser l’èrsa levada a l’aparicion, dins la benda anóncia de Super Mario Odyssey, d’un Mariò en vestit de banh e... teton vesedor ! Mais se las reaccions foguèron mai de suspresa mesclada de segon gra que d’intolerància, sembla qu’aquò siá totjorn un pauc riscat de representar d’unas icònas ! Tristan Gahús 30 – Lo Diari © 2017 Freepik.com �TV RESCONTRE Un festenau de sosten ai corts metratges vidèo occitans RESCONTRE - Qu’es aquò ? Lo festenau de vidèo amators Rescontre nasquèt en 2009 a Sant Gervasi (30) a l’iniciativa de Miquèu Gravier, sòci de l’associacion Raions d’Òc e tanben de Tè Vé Òc tre sa creacion en 2012. Èra organizat en partenariat amb TV Mistral, Tè Vé Òc e la comuna de St Gervasi. Aculhiguèt per un temps fòrt lo realizator e productor Jean Fléchet (L’orsalhèr, primièr long metratge en occitan). Se debanèt sèt còps au fogau dau vilatge sus dos jorns, la primièra dimenjada de febrièr, e menèt cada annada mai d’espectators. I èran projectats de corts metratges vidèo de 15 mn maximum, en occitan (part màger) e francés, e rodats en Occitània granda tota. L’amira de RESCONTRE L’idèa deis organizators èra mai que mai de faire ausir la lenga occitana e de valorizar la creacion vidèo en occitan, en alargant la coneissença de la cultura d’Òc. Èra tanben la necessitat de faire prene consciéncia d’una intercompreneson entre lei diferents parlars. Coneissètz ben la remarca : « O ! Parlatz pas coma ieu ! Compreni pas ! » Aquí, amb lo sosten de l’imatge, la compreneson èra facilitada. La presa de consciéncia de nòstra riquesa èra vertadièira. Sovent d’espectators venguèron demandar, après la serada, onte se podiá, ara, aprene la lenga. Èra un temps de convivialitat agradiva e d’escambis entre lo public e leis realizators dei filmòts que presentavan seis òbras. RESCONTRE de 2018 càmbia de luòc ! Es a la Mediatèca Simone Veil de Marguerittes (30320) tot pròche Nimes, que se tendrà lo 8en Festenau RESCONTRE, organizat ara per Tè Vé Òc en partenariat amb Raions d’Òc e TV Mistral. La mediatèca aculhirà un public nombrós, lo dissabte 10 de febrièr, a 13 oras 45 e lei films seràn projetats juscas a 18 oras amb un entracte de 15 mn. La comuna de Marguerittes que reçaupèt fòrça favorablament nòstra demanda, ofrirà un aperitiu après lei projeccions. Au programa, pas encara clavat (e sota resèrva d’apondon o cambiament) : Shens papèrs (Philippe Espinasse e Eva Cassagnet. Art’Oc) ; La louange du cyprès (CREDDO) ; Abelhas negras (Ass L’arbre aux abeilles) ; Pèira romana : Nimes (Amy Cros) ; La vinha (P Laurent) ; La Diada a Barcelona 2017 (Miquèu Gravier), Dynamogène (Marc Carteyrade); Reinié Raybaud, poèta vinhairon (Philippe Reig de TV Mistral) ; Anglas, una torre, una civilizacion (Olivier Callerizza) ; Au pays des ânes heureux, (Alain Boyer); A la vòta d’Aigas Mòrtas (Lisa Gròs) : E la Romèca sortiguèt de son potz e Estivada sul Losera per D Lemaître. Ne podètz encara mandar d’autrei ! Veire site http://teveoc.com SORTIR DAU BOCAL ! Organizar un festenau occitan de corts metratges es una bona iniciativa, e fasèm tanben « de pichòts » aquest’an, que siam demandats per n’animar d’autrei, coma a Gajan (30) lo 18 /11. Mas nos sembla que seriá necite de « sortir dau bocal », de pas demorar entre occitanistas e de veire programats de filmòts occitans dins lei festenaus nombroses sostenguts per la Region Occitània. Aimariam d’i veire programats de corts metratges occitans, dau mème nivèu que leis estrangièrs qu’i vesèm. Rendètz-vos a Marguerittes lo 10 de febrièr de 2018 brave monde ! Lisa Gròs Presidenta de Tè Vé Òc Lo Diari – 31 �Edicions Los ensenhaments de M. Lapluma Aqueste libre recampa una garba de cronicas d'Andrieu Lagarda dedicadas a la lenga occitana, paregudas pel primièr còp dins la revista Gai Saber. D'un biais risolièr e umoristic, l'autor balha conselhs e ensenhaments a totes los que vòlon escriure en lenga occitana. Los que vòlon melhorar la qualitat de lor expression en lenga nòstra i traparàn tot un fum de conselhs, las enganadas las mai comunas d’evitar, las viradas sintaxicas pròpias a l’occitan, de nòtas de vocabulari… Se volètz aprendre en sorisent, seguissètz donc las aventuras de M. Lapluma e de son doble… - http://www.letrasdoc.org Andrieu Lagarda Editor : Letras d’Òc, 2017 20.00€ Jean Petejean – Le monde surréaliste du folklore enfantin en Provence Jòcs suls mots, invocacions a la natura, formuletas, sautairas, breçairòlas, JAN PETEJAN nos mena suls camins d’una tradicion viva, la del folclòre pels mainatges que, en Provença, es bilingüe : Provençal/ Francés. La cultura infantila qu'i es presentada es pas anecdotica : fa l'objècte de collòquis scientifics, o d’observacions literàrias. Es tanben un biais de vos prene per la man suls camins de vòstra pròpria enfança. - http://editions.cantarloupais.com Particions de Marlène Nabeth-Hosan e de Florian Mesureux Illustracions de Michaël Crosa - Prefaci d'Alain Barthélemy-Vigouroux Volum 9 de la colleccion « Contes et chansons populaires de la Provence » Libre Brocat + CD Lenga Francés + Occitan Provençau 464 paginas 34.00€ Folies électorales - Le manuscrit Codersac - David Escarpit Edicion critica d'un tèxt gascon del sègle XIX contant las vicissituds d'una eleccion organizada a la prima de 1860, dins lo canton de Codersac, apuèi le decès del conselhièr general. Alara una foliá electorala s'apodèra dels diferents candidats, prèstes a totas las bassessas per èstre elegits a aquel pòst. Corrupcion, duèls, falsas promessas e traïsons alimentan la campanha. www.leslibraires.fr/editeur/pu-bordeaux/collection/saber/ Francés + occitan Colleccion Saler 549 paginas 26.00€ Pèire Miremont, 1901-1979, escrivan oblidat del Perigòrd negre Brigita Miremont-Orazio, autora occitana, que hè sortir un recuèlh sus l’òbra deu son oncle, Pèire Miremont, majorau deu Felibritge sarladés. D’autas personas qu’an participat a l’obratge : diferents tèxtes lejuts per Monica Burg e Daniel Chavaroche que son presents en CD, e l’abansdíser qu’ei de Joan Rigosta. Brigita Miremont-Orazio Editor : ASCO Sarlat, 2017 Libe - CD Occitan lemosin Tà'n saber mei Letras de Mogador « Un cant luenchenc de pastre marmoneja dins la nuèit de gregau que negreja ; te dirai lo malur de te saupre dolenta endacòm per l’escur la cara dins tas man lo cap entre las cambas, l’èime en delà las mars » Miquel DECOR Editor : Troba Vox 40 paginas 15.00€ 32 – Lo Diari �Diariscòpi FESTENAL RESCONTRE Lo 10 de febrièr a Marguerittes (30) L’associacion Rayons d’Oc e Tè Vé Òc vos convidan a la Mediatèca de Marguerittes per la 8ena edicion de Rescontre, festenal de corts metratges vidèo e de longs metratges cinèma en país e lenga d’òc. Un festenal vidèo dubèrt a totes, debutants e videastas confirmats. Entresenhas : rayons-doc.space-blogs.net ARNAUD CANCE Lo 21 de genièr a La Dolina (12) L’associacion Trad en 4d prepausa un concèrt d’Arnaud Cance, qu’anima tanben los talhièrs de cants a Sebasac-Concorès. Mesclant francés e occitan, guitarra, percussion e loop station, Arnaud Cance, es tanben una votz calorosa e embreissanta, que sap tan plan transmetre una emocion coma desrevelhar l’enveja de dançar! Entresenhas: traden4d.over-blog.com MARCELLE DELPASTRE, À FLEUR DE L’ÂME Lo 21 de febrièr a Clarmont (63) Rencontre amb Miquèla Stenta a l’entorn de son obratge sus una autora màger de la literatura occitana: Marcèla Delpastre. Lo libre presenta “la Marcèla”: la femna, la païsana e sa vida, la poetessa e son òbra. De citacions, amb un reportatge fotografic subrebèl, permeton de comprene melhor sa personalitat e d’aprochar sos escrichs. Lo Diari – 33 �AGENDA GENIÈR Fins al 17/03 Concors dels Calams Bearnés « Magie, herbes et sorcellerie » contact@ostaubearnes.fr Fins al 16/02 Concors de novèlas en francés o en occitan 05.61.00.51.16 www.lecteurduval.org Del 1èr fins al 31/01 Mòstra: « Auguste Fourès e Prospèr Estieu : los grilhs del Lauragués » Lo CIRDÒC 28, car. Ròcaguda Albi (81) CCOA 05.63.46.21.43 05/01 a 18h a l’Espaci Occitan Carcinòl - Saint-Céré (46) Talhèr discutidas 05/01 a 18h Los Reis de 2018 Ostal Sirventés Carcassona (11) IEO Aude ieo11@ieo-oc.org 09/01 a 18h Conferéncia «Dom Vaissète et Rochegude, le géographe et le marin», Gilbert Roumec, a l’UPT 28, car. Ròcaguda Albi (81) CCOA 05.63.46.21.43 12/01 a 20h Conferéncia de «Maxou» Heintzen Conferéncia illustrada : « Chanter le crime. Canards sanglants et complaintes tragiques, à Limoges & alentours, XIXe – XXe siècle » Dins l’encastre de la Setmana Occitana organizat pel CRR e la Trad’Bande Auditorium del Conservatòri Lemòtges (87) 13/01 Difusion del DVD sul viatge « Nice et son arrière pays » IEO Tarn/Centre Occitan del País Castrés 05 63 72 40 61 ieo81@ieo-oc.org 13/01 a 17h Estrena de la mòstra « Auguste Fourès e Prospèr Estieu : los grilhs del Lauragués » ambe la conferéncia d’Aurélien Bertrand (Lo CIRDÒC) « Un dialòg Coran-occitanisme al sègle XX : las faulas de Prospèr Estieu » 28, car. Ròcaguda Albi (81) CCOA 05.63.46.21.43 34 – Lo Diari 13/01 a 21h Goulamas’k Les 10 ans de Kartier Libre Labeja 31 13/01 Tralhaires (Joan Francés Tisnèr) Saliás deth Bearn (64) www.joanfrancestisner.com 20/01 a 21h Sala de las festas, Sent-Paul (87) Concert Pèire Boissière Solo – Bale Desbrecha topin + Couleur chabrette + Duo Kretsch-Mage 20/01 a 20h30 13/01 Sala de las festas Blom (87) « Gent qu’espleitas », chançons de Jan Dau Melhau 17/01 a 20h30 Concèrt Arnaud Cance en solo La Doline - Sebasac - Concorès (12) traden4d.over-blog.com La Mal Coiffée Le Chai, Capendú (11) IEO Aude ieo11@ieo-oc.org Cafè-lectura occitan Les Augustes 5 Rue sous les Augustins Clarmont-Ferrand (63) 06 08 21 45 55 paisdomes.ieo@wanadoo.fr 17/01 Mediatèca de Somièras (30) Conferéncia Borlèsca d’Interès Occitan «PCI qu’es aquò?» dins l’encastre de las Trad’Hivernales Del 18/01/2018 a 18h al 21/01 a 18h Le Kedez – Somièras (30) Trad’hivernales 19e Rescontres Musica & Danças Balètis, concèrts, talhièrs, conferéncias... 18/01 a 14h La chapelle - Oloron Ste Marie (64) Spectacle Peire petit – La rampe Tio 18/01 a 19h Cultura «De l’Aubrac à la Bresse, itinéraire d’enquêtes» Conservatòri Hector Berlioz 1 av des Alpes - Bourgoin-Jallieu (38) conservatoire@capi38.fr 04 74 93 54 05 19/01 Rescontre inter talhièrs de lenga e de cants Centre Occitan del País Castrés 05 63 72 40 61 - azalais@wanadoo.fr 19/01 Festenal Trad’hivernales – Sommières (30) Lou Dalfin 19/01 a 18h30 Conferéncia « Les loups dans le Midi » Eric Fabre (Universitat d’Aix-Marseille) Espaci occitan de Pàmias (09) Manja-dreit après la conferéncia. Dintrada liura. IEO Arièja 05 61 69 60 96 21/01 a 15h30 21/01 Conferéncia Quina amb Lo Capial 28, car. Ròcaguda Albi (81) CCOA 05.63.46.21.43 21/01 a 15h Foyer Municipal - Pépieux (11) Espectacle en occitan per André Lacube : Las aventuras de Guston e concèrt d’Aqueles 21/01 a 14h30 Espectacle d'André Lacube, puèi lo grop Aqueles aperitiu e minjar (portatz çò que volètz) seguit de discutida sus la situacion de la lenga nòstra cinèma/fogal de Pépieux (11) Contacte : 06 31 93 98 88 22/01 Rescontre inter talhièrs de danças tradicionalas Participacion dels talhièrs a Navés : Aguts, Cap-del-Pont-de-Larn, Castras, Graulhet, La Garriga, Los Salvatges, Navés e Vièlhmur. Reservat solament als dançaires d’aquestes talhièrs. Centre Occitan del País Castrés 05 63 72 40 61 azalais@wanadoo.fr 26/01 a 18h Galerie Municipale - Carbonne (31) Mòstra “50 ans de Cercle Occitan” 26/01 a 18h30 Quesaquò e Mascomprés Na Loba - Puègnautièr (11) IEO Aude ieo11@ieo-oc.org 26/01 Dictada Apevada sus las faulas de Prospèr Estieu 28, car. Ròcaguda Albi (81) CCOA 05.63.46.21.43 �26/01 FEBRIÈR 26/01 « La guèrra vista per Dantoine » Mòstra de l’IEO d’Arièja Djé Balèti Puy en velai (43) La Mal Coiffée Le Palace - Montataire (60) 26/01 Papa Gahús Celtic Pub - Tarba (65) 26/01 a 20h30 Teatre de la Grange, Rivet - Briva (19) « Omes e femnas dau landés » Cie Nordack 27/01 Salle Centre Pierre Cardinal Puy en Velay (43) Tifa-Tafa ! Malika Verlaguet en duo 06 60 84 22 00 malika.verlaguet@laposte.net 27/01 Dictada occitana Albi (81) • Arle (13) • Aurenja (84) Barcelona (Païses Catalans) • Besièrs (34) Carbona (31) Carnolas (83) • Castras (81) Charreç (16) • Coarasa (06) • Fois (09) Gap (05) • Gramat (46) • L'Escarea (06) La Trinitat (06) • La Vercantièra (46) La Vila Dieu del Temple (82) • Mende (48) • Menton (06) • i aurà doas dictadas a Niça (06) • Montalban (82) • Narbona (11) • Nimes (30) • Orlhac (15) • Palma (Malhòrca, PAÏSES CATALANS) • País del Lavedan (65)París (75) • Pelhon (06) Peçac (33) • Pòrtas de Valença (26) Puèi-de-Velai (43) • Rodés (12) • San Ponç de Tomièras (34) • Seilhac (19) • SentaGabela (31) • Seteme-dei-Valons (13) Tença (43) • Valéncia (Païs Valencian) La Vau Dieu (43) • Ventuèjols (43) • Vic de Fesensac (32) • Vilafranca de Roèrgue (12) Centre Occitan del País Castrés azalais@wanadoo.fr 27/01 a 19h L’Occitanie pour les nuls amb Florian Mercadièr Na Loba - Puègnautièr (11) IEO Aude ieo11@ieo-oc.org 28/01 Ampelofolias de Cabardés a Mossolens (11) IEO Aude ieo11@ieo-oc.org 29/01 a 20h Cafè occitan– Pub O’Brien Tavern Limòtges – Limoges (87) 31/01 La literatura occitana d’uèi Escambis amb S.Viaule Espaci cultural de Puèg-Abon Centre del vilatge cercle.occitan.max.roqueta@gmail.com Del 01/02 al 31/03 02/02 a 21h Concèrt Les Zéoles Av. de l’Europe Caves du Château Parking Coopérative - Pinhan (34) 02/02 Cocanha - 1èra partida de KALAKAN Moissac (82) 03/02 a 17h Estrena mòstra « La guèrra vista per Dantoine » - conferéncia de Roger Lassaque sul libre de Jules Cubaynes « Camins de guèrra » 28, car. Ròcaguda Albi (81) CCOA 05.63.46.21.43 16/02 a 21 h Quina de Fasètz la Lenga en Cabardés Vilagalhenc (11) IEO Aude ieo11@ieo-oc.org 17/02 a 20h La cartonnerie Friche de la Belle de Mai Marseille (13) AMOR (ambe Manu Theron) 17/02 a 17h Descobèrta dels Ligams entre las lengas occitana e catalana 28, car. Ròcaguda Albi (81) CCOA 05.63.46.21.43 17/02 a 21h00 Rescontre de musicians del conservatòri d’ Avairon e de Tarn sala Beregovoy a Caramauç (81) 18/02 06/02 a 14h La Mal Coiffée Ciutat de la musica - Marselha (13) 07/02 a 15h Château de Tarascon - Bvd Roi René Tarascon (13) Lo còr de la plana Pueg Gerjant – Mont Gargan (87) Omenatge a Marcela Delpastre Mediateca - Isla (87) Clément Bouscarel « Bon sens paysan » 07, 08 e 09/02 18/02 a 15h 21/02 a 20h30 08 e 11/02 a 20h Rescontre amb Miquèla Stenta a l’entorn de « Marcelle Delpastre, à fleur de l’âme » 5 Rue sous les Augustins Clarmont-Ferrand (63) 09 e 10/02 Papa Gahús dab Artús Bernac Devath (65) 10/02 a 21h Cafe Pluche Comberanche-et-Epeluche (24) Conferença « Au temps de Troubedours » De reservar : lecafepluche.fr Cocanha Teatre Auditorium TAP - Peitieus (86) Chapiteau Quartier du Hédas – Pau (65) Carnaval Biarnes 2018 Concas en òc (cinèma, concèrt) Concas d’Orbièl (11) IEO Aude ieo11@ieo-oc.org Nadau Pontonx/Adour (40) 10/02 a 14h Festenau Rescontre Vidèo, corts metratges amators occitans A la mediatèca de Marguerittes (30) 23/02 23/02 24/02 a 16h30 Médiathèque - Brioude (43) Malika Verlaguet en duo 06 60 84 22 00 malika.verlaguet@laposte.net 10/02 a 14h30 Conferéncia « Dom Vaissette et Rochegude, le géographe et le marin » Sala Jeanne Cabrol de l’Ostal de las Associacions, plaça del Primièr de Mai Castras (81) Centre Occitan del País Castrés 05 63 72 40 61 - azalais@wanadoo.fr 11/02 Arredalh en concèrt Pau (65) 13/02 a 20h30 Concèrt Recuerdos (G Lopes) Le Family - Landernau (29) 15/02 a 20h30 Que voletz figurar dens Lo Diari ? N'esitetz pas a nos comunicar las datas e las informacions relativas aus vòstes eveniments dab l'adreça : agenda.lodiari@gmail.com La Mal Coiffée - E los leons Centre Cultural Amzer Nevez 2, Chemin du Conservatoire Ploemeur (56) Lo Diari – 35 �� Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource IEO Midi-Pyrénées Description An account of the resource Institut d'estudis occitans de Miègjorn-Pirinèus Revista Item type spécifique au CIRDÒC : à privilégier Type de périodique Revistas literaràrias e artisticas = Revues littéraires et artistiques Région Administrative Midi-Pyrénées Variante Idiomatique Languedocien Gascon Graphie Graphie classique / Grafia classica Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lo diari : La cultura en occitan. - 2018, N°041 (Genièr-Febrièr Alternative Title An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific. Lo diari de l'IEO Miègjorn-Pirinèus. - 2018, N°041 (Genièr-Febrièr Subject The topic of the resource Vie artistique Occitanie -- Civilisation Festivals -- Occitanie (France) Culture -- Périodiques Description An account of the resource <!DOCTYPE html> <html> <head> </head> <body> <div style="text-align: justify;">Lo Diari contient des articles sur les &eacute;v&eacute;nements pass&eacute;s ou &agrave; venir, des comptes rendus scientifiques, l&rsquo;annonce des prochaines parutions, des entretiens avec les acteurs majeurs du monde culturel occitan et un agenda culturel.&nbsp;<br /><br />(Le temps de la publication papier du num&eacute;ro de la revue, vous ne pouvez ici consulter que la version simple.)</div> </body> </html> <!DOCTYPE html> <html> <head> </head> <body> <div style="text-align: justify;"><em>Lo Diari</em>&nbsp;conten d'articles suls eveniments passats o de venir, de renduts comptes scientifics, d&rsquo;an&oacute;ncias de publicacions,&nbsp;d&rsquo;entrevistas amb los actors mag&egrave;rs del monde cultural occitan e un agend&agrave; cultural.<br /><br />(Lo temps de la publicacion sus papi&egrave;r del num&egrave;ro de la revista, pod&egrave;tz consultar aqu&iacute; sonque la version simpla.)</div> </body> </html> Creator An entity primarily responsible for making the resource Pugin, Sebastien Source A related resource from which the described resource is derived Institut d'estudis occitans (Toulouse), 2018-01-02-n41_Lo-Diari Publisher An entity responsible for making the resource available IEO Miègjorn-Pireneas (Toulouse) Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2018-01 2018-02 Date Issued Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource. 2018-01-19 Françoise Bancarel Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Dufau, Caroline Lacomba, Joan-Peire Labat, Sonia Chabaud, Silvan Carrère, Silvan Centre interrégional de développement de l'occitan (Béziers, Hérault) Taupiac, Jacme Pujol, Miquèu Chapduelh, Cecila Valmary, Cédric Gros, Lisa Rights Information about rights held in and over the resource © IEO Miègjorn-Pireneas Is Part Of A related resource in which the described resource is physically or logically included. <!DOCTYPE html> <html> <head> </head> <body> <a href="http://www.occitanica.eu/omeka/items/show/4323" target="_self">Lo diari de l'IEO Mi&egrave;gjorn-Pirin&egrave;us</a> </body> </html> Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf 1 pdf (36 p.) Language A language of the resource oci Type The nature or genre of the resource Text publication en série imprimée Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context http://www.occitanica.eu/omeka/items/show/19078 Temporal Coverage Temporal characteristics of the resource. 20.. Relation A related resource Vignette : http://occitanica.eu/omeka/files/original/bd95511afc3ac96014465806d604cd02.jpg Occitanica Jeu de métadonnées internes a Occitanica Portail Le portail dans la typologie Occitanica Mediatèca Sous-Menu Le sous-menu dans la typologie Occitanica Bibliotèca Type de Document Le type dans la typologie Occitanica Numéro de revue Contributeur Le contributeur à Occitanica Lo Diari IEO MP Catégorie La catégorie dans la typologie Occitanica Documents Actualitat culturala = Actualité culturelle