-
http://occitanica.eu/files/original/acaa2e040bea2b4028f7223dc35e9aa7.JPG
6a61a0725d8e6bc6dda08da7dfdedb2d
http://occitanica.eu/files/original/e20db33d4653cff694786b748658fe63.jpg
3e8e6f33b0c97a326e3d1a577b691002
http://occitanica.eu/files/original/4700ce98e5ca5f645939f9538e740713.jpg
dda8388894ffc3907e40791c8d3e9c56
http://occitanica.eu/files/original/5d8eba5f5caca81bd54ff7d9f403b5a4.jpg
571edcdff83bcdad7f713c3fbba49594
http://occitanica.eu/files/original/df2e90fa70b8b1ea0c05d92d1063f4a6.jpg
7b4f28efd87a0e31b72ccff986166ae6
http://occitanica.eu/files/original/b20185755ffd4e6c2d28f6d9ef730487.jpg
9f62076719affe16be50b3f83678d12d
http://occitanica.eu/files/original/d0b33b30d9da7030e7dc27af93ab2c8c.jpg
18a560c8fb702b8dc96e59eb7623b78b
http://occitanica.eu/files/original/0c296940f4da1787f98a0885a123715b.jpg
78612246ac85fa6ef89575f70960c62d
http://occitanica.eu/files/original/5cf9ea8a98a72a1416e29fde54e41474.jpg
d6240853d8ac09b9746effc41edb4f2c
http://occitanica.eu/files/original/3e0427ce82a2539bd330af9a3f76e456.jpg
aa00e2a81ae97c145960caae9d521415
http://occitanica.eu/files/original/29a100eb38ea81d76e6d4e7245c36061.jpg
cca4f84693989e60ad05c5ef5aa48d72
http://occitanica.eu/files/original/1575005d36b5cc7101f199d4556f77cf.jpg
52c9e1704fe8a466660177992884d4ba
http://occitanica.eu/files/original/5eff33863598695b4002d707155b7b79.jpg
14a5ab0a0e6920c330ce2b518ebabe4a
http://occitanica.eu/files/original/6af3f86892d7ed547db0f2cd79cddcb0.jpg
0fbdb7f104eef14cc3a3d00f29f0b517
http://occitanica.eu/files/original/d0fd0549ee9d259f8bed0921e65c46df.xml
5d000ed0071fd6f5c180aa92f724ad20
http://occitanica.eu/files/original/b3072e10259c22569c608894605bb836.pdf
24258690ceec616403903ed7007d9292
PDF Text
Text
Jornada d’estudi Agregacion Occitan – 10 de febrièr de 2018 – Tolosa
Gilda CAITI-RUSSO
Universitat Paul Valéry Montpellier 3
LLACS EA 4582, F34000, Montpellier, France
« In principio erat verbum » :
Flamenca roman d’iniciacion
Començarai per aquel extrach conegut de Paul Meyer, primièr editor de Flamenca en
1901 (la primièra edicion data de 1865) :
Flamenca est un roman de mœurs auquel rien ne peut être comparé dans l'immense
littérature romanesque du Moyen Age. C'est l'œuvre d'un homme d'infiniment d'esprit et d'un
esprit très supérieur à son temps. Il se peut que cette supériorité ait même nui au succès du
roman, dont les qualités d’observation et de narration élégante ne pouvaient être appréciées
que du petit nombre. Personne, au Moyen âge n'en a parlé, et on n'en connaît qu'un seul
manuscrit. (Meyer 1901, IV)
Autrament dich, lo primièr editor scientific del manuscrit unenc de la bibliotèca municipala
de Carcassona explica la pauretat de la tradicion manuscrita del roman de Flamenca per lo
despassament de l’orizont d’espèra de l’auditòri de l’epòca. Sens forçadament emetre un
jutjament de valor, coma Meyer, que parla de superioritat, d’elegança e de happy few, nos
podèm nos demandar simplament dins quina mesura Flamenca es o pas un roman
improbable per son epòca.
La literatura francesa d’expression d’òc e d’oïl davança la literatura europenca tota
dins aquela pontannada per la qualitat e per la quantitat de las òbras. Cal pensar tanben que
l’òc e l’oïl son en posicion d’escambi recipròc e que nos trobam dins una situacion prediglossica, de prestigi equivalent de las lengas vernacularas de França.
�Jornada d’estudi Agregacion Occitan – 10 de febrièr de 2018 – Tolosa
De qué poiriam apelar lo genre romanesc al moment ont lo roman de Flamenca es
escrich ? Al moment del repais de las nòças de Flamenca e Archimbaut, lo narrator nos ofrís
una tièra d’òbras que coïncidisson amb lo repertòri dels joglaires d’aquela epòca.
Quasiment totes los romans de Chrétien de Troyes i figuran :
L’us dis de la Taula Redonda
Que no.i venc homs que no.il responda
Le reis segon sa conoissença ;
Anc nuil jorn no.i failli valensa.
L’autre comtava de Galvain
665
Et del leo que fon compain
Del cavalier qu’estors Luneta :
L’us ditz de la piucela breta
Con tenc Lancelot en preiso
Cant de s’amor li dis de no ;
670
L’autre comtet de Persval
Co venc a la cort a caval.
L’us comtet d’Erec e Enida1.
En cò de Chrétien de Troyes, Perceval, que coneis pas encara son nom, daissa una
foresta tant prigonda coma son ignorància per anar cap a sa destinada de cavalièr elegit, per
un camin complicat que partís de l’aprendissatge de las armas, passa (e fa pas que passar)
per l’ensenhament amorós e acòrda la plaça mai nauta a la quista esperituala qu’es sens fin,
coma lo quite roman, demorat incabat.
En bona logica antropologica dumeziliana, l’amor es la recompensa del coratge e de la
valor cavalieresca. Impossible doncas de començar un roman amb una quista amorósa :
seriam dins l’inversion de la ierarquia antropologica indo-europenca (Dumézil 1968). La saga
de Tristan tanben citada e lo premièr roman de Chrétien de Troyes, Erec e Enide, illustran
clarament lo dangièr representat per la quista del bonaür individual quora aquel desir ven a
s’opausar a la fonccion politico-religiosa e a la fonccion guerrièra.
1
Totes los extraches de Flamenca son tirats de l’edicion al programa de l’agregacion : Flamenca, ed.
Zufferey/Fasseur 2014. En negre los vèrses que nos interèssan de mai pròche.
2
�Jornada d’estudi Agregacion Occitan – 10 de febrièr de 2018 – Tolosa
Lo protagonista masculin de Flamenca, Guilhèm de Nivèrs, es ni Perceval lo nèci, ni tan
pauc lo cavalièr Erec, escambarlat entre son dever social de guerrièr e la quista de la felicitat
: son retrach lo nos presenta de segur coma qualqu’un que possedís las qualitats del cavalièr
modèl : fòrça fisica, dexteritat dins l’exercici de las armas, beutat, intelligéncia, cultura e, en
mai d’aquò, la riquesa. Sa soleta falha, que risca pasmens de metre en question tot lo demai,
es que a pas encora viscut l’experiéncia amorosa. Seriá atal possible de far dintrar Flamenca
dins la tipologia del roman de formacion, lo Bildungsroman, en considerar que nòstre eròi a
pas cap besonh d’èsser ensenhat, levat justament dins lo domeni de l’amor. Ça que la, s’agís
d’un amor que pren un sens novèl e que nos caldrà discutir per la seguida.
Lo roman cavalieresc es pas la soleta tipologia romanesca que figura dins lo repertòri
de Flamenca : al mitan dels romans sus la matièra antica e l’epopèia figura tanben Apollon
de Tyr, prototipe del roman medieval d’amor eiretat del roman bizantin. Lo roman de
Blancaflor (Floire e Blancheflor en oïl) es tanben una referéncia explicita al nivèl del roman
amorós dins Flamenca. Lo trobam pas dins lo repertòri dels joglaires mais dins una scèna
plan coneguda ont remplaça maliciosament los Psaumes biblics dins una d’aquelas mesas en
scèna que lo narrator de Flamenca aima tant (v.4477).
Dins Apollon de Tyr coma dins Floire e Blancheflor, que s’inspira del primièr en i ajustar
una sorça araba (Hasenohr/Zink 1992, 449-50), l’amor es un pretèxt per crear de maquinas
narrativas que correspondon al sentit d’un public qu’aima l’emocion immediata coma dins
las serias de l’ora d’ara. Sèm dins la tipologia del Superuomo di massa e de segur plan luènh
de Flamenca (Eco 2001 [19761]).
L’autor de Flamenca sembla pasmens ensertar lo motor narratiu del roman medieval
d’origina bizantina dins una quista d’ambientacion contemporanèa al roman, es a dire
medievala : transforma atal a l’encòp lo roman de cavalariá – d’origina bretona – e lo roman
d’amor – d’origina bizantina – en inversar atal la ierarquia dumeziliana.
Mas la quista amorosa s’aparenta aquí à la quista intellectuala : coma un eròi ovidian2
o stendhalian abans la letra, Guilhem es abans tot enamorat de l’amor e vòl lo descobrir
abans d’èsser realament enamorat perqué a fòrça legit aquí dessús e n’es bravament
intrigat.
2
Ovidi es citat tres còps coma sorça explicita dins Flamenca als vs. 5569 (Si com Ovidis declina), 6275 (Assi com
Ovidis retrai), 7554 (So dis Ovidis que ne sap pron). La capitada de l’autor ancian a l’Edat Mejana es de prene
en compte dins la constitucion de la fin ‘amor trobadorenca.
3
�Jornada d’estudi Agregacion Occitan – 10 de febrièr de 2018 – Tolosa
A la debuta s’agís d’un amor que coïncidís totalament amb lo pantais, un amor ses
vezer, coma lo de Jaufré Rudèl per la comtessa de Tripòli, segon la vida d’Uc de Sant-Circ (ed.
Lafont 1992, 74).
Amor conceptualizat e mai allegorizat3 que figura dins un roman contemporanèu :
Amors ben pres de lui s’acointa
E fes si mout gaia e cointa :
Fort li promet e assegura
1785
Qu’il li darà tal aventura
Que mout serà valent e bona.
Fort lo presica e.l salmona
E mostra li : « es ben artos
E sobre totz omes ginos ;
1790
Saps pron d’augur e pron de sort ;
Ancar non saps lo ric deport
Qu’eu t’ai en una tor servat.
A ton obs lo ten om servat.
Us fols gelo clau e rescon
1795
La plus bella dona del mon
E la meillor ad obs d’amar.
E tu sols deus la desliurar…
De qué es aquel amor ?
Aquel amor, que cal pas confondre amb l’amor platonic, es, en filosofia coma en
psicanalisi, l’enamorament o estat de naissença. Dins lo fonccionament de la maquina
narrativa de Flamenca, aurem doncas pas de dificultat a acceptar que lo potencial erotic de
la desirança se transforme en
potencial narratiu d’un roman novèl. Se compren atal
qu’aquel amor ven lo motor absolut de l’accion e mai de la quista de Guilhèm.
Poiriam atal dire que lo subjècte principal del roman es
l’educacion amorosa
recipròca dels protagonistas (Flamenca farà la sieuna tanben de son costat : i tornarai). Lo
3
L ‘allegoria d’amor rapèla una autra referéncia possibla al domeni d’oïl amb lo Roman de la Rose. Cal pasmens
notar que la preséncia de l’allegoria en cò de Flamenca es limitada al teatre psicologic e retoric del personatge
de Guilhèm e investís pas totalament la maquina romanesca. La literatura de l’antiquitat e los trobadors avián
pas esperat lo Roman de la Rose per personificar l’amor : cf. Grimaldi 2012.
4
�Jornada d’estudi Agregacion Occitan – 10 de febrièr de 2018 – Tolosa
mot aventura « qu’il li darà tal aventura,» (v. 1786, citat) es tirat del roman de cavalariá e
correspond etimologicament a la destinada de l’eròi.
De facto, lo protagonista deu tot daissar per una dòna que coneis pas, embarrada per
son marit dins una torre e bastir pauc a pauc l’estrategia que li permetrà enfin de la desliurar
e de l’aimar al despièch del gilós que la garda.
Lo problema es que las accions de Guilhèm son sovent pas brica gloriosas e pòdon e
mai semblar francament trivialas : sufís de pensar als presents ofèrts a l’òste e a sa femna, a
l’astúcia dels estudis per remplaçar lo clèrgue Nicolau a la glèisa, al tunèl escavat jos tèrra
per permetre de religar los banhs, luòc d’una ambigüitat segura, a la cambra… Sèm mai que
mai aquí a la limita del fabèl (fabliau)francés4.
La referéncia al roman satiric de Renart es explicita (v. 3687-90) :
Aissi presica.N Aengris,
mais si.l capellas fos devis,
ben pogra dir con Rainartz :
« Gar si Belis daus totas partz ! ».
Que Guilhèm siá comparat al lop Isengrin e que del capelan de la glèisa se diga qu’auriá
poscut èsser mai rusat que Renart son pas vertadierament un compliment ni per l’un ni per
l’autre…Mas es aquí que dintram dins la tension que bastís lo roman. Entre lo realisme de
situacion d’un costat e l’idealisme intemporal portat per la quista amorosa e existenciala.
Aquela quista se servís d’un plan engenhós que permet l’escambi de mots entre los dos
protagonistas a la glèisa al moment ont Guilhèm pòrta a Flamenca lo psautièr per lo ritual de
l’escambi de la patz. La mesa en plaça d’aquel escambi es fondamentala per lo debanament
del roman. Ça que la, abans de parlar d’amor, Guilhèm apren a escotar. D’en primièr, lo cant
del rossinhòl amorós paraliza literalament nòstre eròi, lo pomièr florit de la scèna rapelant a
l’encòp l’òrt d’Eden e l’iscla d’Avalon en indicar una naissença o un reviscòl :
Guillems non aus ni ves ni sen,
Ni.ls oilz non mou, ni man ni boca ;
2350
4
« On appelle communément de ce nom des contes à rire en vers, selon la définition de Bédier […]
(Hasenohr/Zink 1992, 439).
5
�Jornada d’estudi Agregacion Occitan – 10 de febrièr de 2018 – Tolosa
Una douzor al cor lo tocha
Que.l cantz del rossinol l’adus
Per qu’estai cecs e sortz e mutz
Et aissi.l clau tota l’aurella
Cil douzors que.l còr li revella
2355
Quez autra res no.i pòt dintrar.
Vaquí lo campion de las sèt arts (ont trobam la dialectica, la gramatica e la retorica)
totalament amudit. Quora, a la glèisa, veirà pel premièr còp lo front de Flamenca esclairat
pel solelh e sa man nusa que se signa, es pas melhor orator : tot çò que pòt sortir de sa boca
es metaforicament de l’òrdre de l’expression inarticulada :
Aisi l’a pung d’un douz esglai
Qu’a penas si ten que non chai,
3535
Car atressí con aiga freja
Quant hom de primas s’i refreja
Trò sus al piètz, fai parven lèu
Ad òme.l còr e.l feg e.l lèu,
E ditz « òi, òi ! » que ges un mot
3540
Non pot formar, adons del tot
aissí estèt Guillems adonc.
Mas Guilhèm capitarà de transformar l’afasia en emfasi retorica. D’en primièr en sòmi :
l’espaci oniric estent l’espaci de la desirança sens obtacles, puèi al moment ont poirà enfin
parlar a Flamenca. Aquí lo vesèm dins la recerca de l’inspiracion :
E dis : "Amors, que faitz ? On ses ?
3845
Que dirai eu ? Car no.m venes
Esseinar çò que deurai dire ?
Ben pauc vos cal de mon consire.
Vos es sorda o adormida,
Esperduda o amudida,
3850
O erguillosa tant qu'en re
Non tenes ar autre ni me.
6
�Jornada d’estudi Agregacion Occitan – 10 de febrièr de 2018 – Tolosa
Cujas o far si com fes Dieus
Quan trames los apostols sièus
E dis lur : "Baron, quan venres
3855
Davan los reis, ja non penses
Que.us digas, que be.us avenrà
Aquí eis so qu'obs vos sera."
L’accion d’amor es comparada analogicament a la del Sant Esperit amb l’allusion explicita a
l’evangèli de sant Matieu. Trobam aquí una teoria de l’ispiracion poëtica coma serà possible
de la legir mai tard en cò de Dante :
E io a lui: «I' mi son un che, quando Amor mi spira,
noto, e a quel modo ch'e' ditta dentro vo significando»5.
(Dante, Purgatorio, XXIV, 52-54)
L’amor serà atal dich o serà pas.
**
Per Flamenca, lo percors es diferent : aprendrà ela tanben a escotar las servicialas, a
se pausar de questions. Va entreprene un camin de coneissença e de desliurança que passa,
coma per las trobairitz, pel questionament etic partejat dins l’encastre d’un companhonatge
feminin qu’escafa utopicament tota diferéncia sociala.
Çò qu’es important de relevar es que Flamenca entrepren cap a la sollicitacion de
Guilhèm e de las servicialas son pròpri camin d’iniciacion. Mas la diferéncia es que Flamenca
es una femna maridada per son paire a l’atge probable de quatorze ans a un òme
desconegut, mai vièlh qu’ela, e que subís, en mai d’aquò, una tranformacion de las grandas
aprèp lo maridatge, se mudant en « gilós perfièch ». Es que Flamenca, auriá poscut aimar
Archimbaut ?
5
« Ieu soi qualqu’un que, quora soi ispirat per Amor, escrivi e bastissi lo sens de mon escrichura a partir de la
dictada d’amor ».
7
�Jornada d’estudi Agregacion Occitan – 10 de febrièr de 2018 – Tolosa
La descripcion de la nuèch de nòças daissa dubitatiu. Sabèm qu’Archimbaut
trasforma Flamenca en domna novèla mas lo tèxt demòra dins l’ambiguïtat :
Consí que fos, aquela ves,
Anc non s’en plais ni clam non fes
(v. 337-8)
Sufís pas de pas dire de non per pas subir : per que la suspicion del viòl siá eslonhada, la
question del consentament deu vertadierament èsser pausada. L’ambiguïtat del tèxt de la
nuèch de nòças s’opausa al consentiment plan explicitat del darrièr mot a la glèisa (Plas-mi)
e tanben al moment del premièr rescontre als banhs :
Bel segner, mais Dieus m’a cobit
5860
Qu’ieu si’ab vos, ja non dires,
Quan de mi vos departires,
Que perdas ren per mon autrei,
Car tam bell e tan gen vos vei
E tan cortes e tan adreg
5865
Que per fin’amor e per dreg
Avez mon cor lonc tems avut,
E ve.us lo cors aissi vengut
Per vostre plazer autrejar.
Podèm dire que lo caminament del personatge de Flamenca es tanben una presa de
consciéncia progressiva del drech a la felicitat : del drech d’aimar e tanben d’èstre aimat. Cal
pensar que lo primièr mot de Guilhèm a la glèisa es pas entendut coma un mot d’amor per
Flamenca que, embarrada dins sa dolor, lo recep coma una violéncia de mai :
- Mi dis « Ai las ! » con si el fos
mout fort, et eu non, consiros.
4200
hanc non ho dis mais per menbrar
que.m dei totjorn lassa clamar. »
Adons Maragarida respós :
8
�Jornada d’estudi Agregacion Occitan – 10 de febrièr de 2018 – Tolosa
« Douza donna, fe que dei vos,
non cug que per mal lo disses,
4205
car ges no.m par ta mal apres
ques a vos disses vilania.
Ges aquest patz dar non solia
Car cest es plus bels e plus grans
e mielz legens e mèilz cantans
4210
e fort ben gentil home sembla.
Son cor li tol, so.m cug, et embla
vostra beutatz, mais quar parlar
no.us pot d’autramen ni pregar,
e.ssi mes en gran aventura…
4215
Mesa en scèna allegorica per Guilhèm que monològa o quasi amb la divessa Amor, mesa en
scèna realista per Flamenca, ajudada per las servicialas a comprene çò que li arriba : los
personatges son a interpretar la paraula de l’autre e cercar la sieuna e aiman e existisson
progressivament pel biais d’aquela quista d’esperit e de paraulas.
Lo questionament de la debuta deu èstre encara perlongat aquí. Es que existís un
roman ont es possible de constatar aquela utilizacion de la paraula dins lo quite debanament
de l’estructura narrativa e dins la progression dels eveniments ?
Un autre roman qu’es pas citat pel tèxt mas qu’es estat nomenat per la critica coma
pròche de Flamenca es lo Guillaume de Dole, roman en lenga d’oïl, de la meteissa epòca.
Aquel roman encastra a l’interior de la diegèsi romanesca de tèxtes lirics : 46 cançons s’i
tròban citadas dins una mena de rescontre entre poësia e roman.
De segur, dins Flamenca, la kalenda maia que figura als vèrses 3231-3247, poiriá
rapelar aquela insercion :
Las tosetas agron trachas
Las maias quel sera.s son fachas
E lur devinolas cantèron.
Tot dreit davan Guillem passeron
Cantant una kalenda maia
3235
Que dis : « Cella domna ben aia
9
�Jornada d’estudi Agregacion Occitan – 10 de febrièr de 2018 – Tolosa
Que non fai languir son amic,
Nin non tem gilos ni castic
Qu’il non an a son cavallier
Em bosc, em prat o en vergier,
3240
E dins sa cambra non l’amene,
Per so que mielz ab lui s’abene.
E.l gilos jassa daus l’esponda
E, si parla, qu’il li responda :
« No.m sones mot, faitz vos en lai,
3245
Qu’entre mos bras mon amic jai !
Kalenda maia ! e vai s’en ».
La Kalenda maia es un genre ligat al folkòr de la fèsta del mes de mai e a una poësia sens
poètas que coneissèm pas dirèctament mas que figura indirèctament dins l’estigmatizacion
clericala del sègle IX. La Kalenda maia seriá un genre revistat pels trobadors : gardam
l’exemple de Raimbaut de Vaqueiras (ed. Linskill 1964, 184).
L’autre exemple seriá lo del salut d’amor, una mena de brèu, de letra d’amor, genre
fòrça conegut al sègle XIII. Lo trobador Arnaut de Maruèlh n’es lo representant lo mai
important (ed. Bec 1964 ).
Ça que la, lo narrator del roman de Flamenca se contenta pas d’encastrar de tèxtes
lirics dins lo discors romanesc ; se servís de la tradicion lirica per dobrir pel primièr còp lo
roman a un espaci de la subjectivitat possibla soncament dins la votz lirica (= l’enonciacion a
la primièra persona) :
E preguèt li : si.us plas, merce
2805
.
Aias, donna, si us plas de me !
Vostra lauzor fin’e veraia
Que luz per tot lo mon e raia,
Vostre pretz e vostra valors,
2810
Vostri beutatz e vostri ricors
Vostre sens e vostra cortesia
Vostre solatz e vostri paria
E totz bens c’om de vos au dir
2815
10
�Jornada d’estudi Agregacion Occitan – 10 de febrièr de 2018 – Tolosa
M’an fach a vos aisi venir
Per esser vostre, s’a vos platz ;
E si vos aitan mi donaz
Que per vostre penre.m deinetz
Ja non volh que plus mi donetz,
2820
Car pro aurai si eu sui vostre.
E car si tòst mon còr vos mòstre,
No.us o tengas, si.us plas a mal
Car destreitz sui d’amor coral
Que.m fai ades merce clamar.
2825
Es atal que la tradicion lirica es pas mesa en avant dins lo repertòri dels joglaires e es pas
aisit de la reconéisser dins lo tèxt romanesc simplament en rason de sa preséncia
estructurala dins lo roman. L’estructura narrativa del roman es mai que mai portada per
l’escambi minimalista e ritualizat entre Flamenca e Guilhèm a la glèisa :
Ai as ! –Que plans ? –Mor mi. –De que ? –D’amor. –Per cui ? –Per vos. –Qu’en puesc ? –Garir. –
Consi ? –Per genh. –Pren l’i. –Pres l’ai. –E cal ? –Iretz. –Es on ? –Als banhz. –Cora ? –Jorn breu.
–Plas mi.
Es pas un mistèri qu’aquel escambi es un ensemble d’elements que meses cap a cap rapèlan
fòrça una cançon del trobador Pèire Rotgièr : Ges non puesc en bon ves faillir (ed. Appel
1882, 184). L’accion del roman depend pas que d’aquel escambi longament meditat.
Autrament dich, per çò que concernís la recepcion d’òc dins Flamenca avèm, d’un costat, la
poësia sens poètas del folklòr, l’alba de la poësia medievala ; puèi, a la fin, los saluts que son
la forma mai tardièra de la poësia d’amor trobadorenca. Al mitan e d’en pertot : la cançon
d’amor fragmentada dins lo roman tot. Dins la plaça facha a l’amor coma camin de
coneissença per los protagonistas, dins la causida d’un element extradiegetic coma lo discors
podèm nos estonar de pas véser los trobadors designats explicitament dins lo tèxt levat
Marcabru (v. 702) e Jaufré de Blaia (v. 7903).
En realitat, la paraula lirica es lo carburant vertadièr de la maquina narrativa. Los
trobadors son pas citats perqué son d’en pertot : es la quita valor de la paraula lirica dels
11
�Jornada d’estudi Agregacion Occitan – 10 de febrièr de 2018 – Tolosa
trobadors que balha al roman sa forma unenca. La descobèrta de la fonccion introspectiva
ligada a la primièra persona de la poësia lirica permet efectivament a l’autor de Flamenca de
crear un apregondiment psicologic dels personages qu’a pas de parèlh dins la literatura de
l’epòca.
La quista amorosa e poëtica, qu’es a l’encòp un camin de coneissença e una iniciacion
existenciala dura dins lo roman fins al moment ont i aurà encara una distància entre los
protagonistas. Es pas un azard se, un còp que se son aimats fisicament, Flamenca e Guilhèm
accèptan progressivament de tornar establir una distància entre eles. Sèm aquí mai que mai
dins una sintèsi poderosa de la poësia de la fin’amor trobadorenca e dins la volontat de
significar la superioritat de la desirança sus l’amor, del caminament sus la destinacion.
Referéncias bibliograficas
Tèxtes
ARNAUD de MARUEIL, Les saluts d’amour du troubadour Arnaud de Marueil, éd. Pierre Bec,
Toulouse, Privat, 1961.
CHRÉTIEN de TROYES, Erec et Enide. Traduction, présentation et notes de Jean-Marie Fritz.
Édition critique d'après le manuscrit B.N. fr. 1376, Paris, Librairie générale française,
1992.
CHRÉTIEN de TROYES, Le Roman de Perceval ou Le Conte du Graal. Édition critique d'après
tous les manuscrits par Keith Busby, Tübingen, Niemeyer, 1993.
DANTE ALIGHIERI, La Commedia secondo l’antica vulgata, a cura di Giorgio Petrocchi,
Firenze, Edizione Nazionale della Società Dantesca Italiana, Purgatorio, 1967.
Le Roman de Flamenca, publié d’après le manuscrit unique de Carcassonne traduit et
accompagné d’un vocabulaire, deuxième édition entièrement refondue par Paul
Meyer, Paris, Libraire Emile Bouillon éditeur 1901, t. 1.
Flamenca, Texte édité d'après le manuscrit unique de Carcassonne par François Zufferey et
traduit par Valérie Fasseur, Paris, Librairie générale française, 2014.
GUILLAUME de LORRIS / JEAN de MEUN, Le Roman de la Rose. Édition d'après les manuscrits
BN 12786 et BN 378, traduction, présentations et notes par Armand Strubel, Paris,
Librairie générale française, 1992.
JEAN RENART, Le roman de Guillaume de Dole, édité par Félix Lecoy, Paris, Champion, 1962.
12
�Jornada d’estudi Agregacion Occitan – 10 de febrièr de 2018 – Tolosa
JAUFRE RUDEL, Liriche, a cura di Robert Lafont, Firenze, Il Nuovo Melograno, 1992.
PEIRE ROGIER, Das Leben und die Lieder des Trobadors Peire Rogier, ed. Carl Appel, Berlin,
Reimer, 1882.
RAIMBAUT de VAQUEIRAS, The Poems of the Troubadour Raimbaut de Vaqueiras, ed. Joseph
Linskill, The Hague, Mouton, 1964.
ROBERT D'ORBIGNY, Le conte de Floire et Blanchefleur, publié, traduit, présenté et annoté
par Jean-Luc Leclanche, Paris, Champion 2003.
Le roman d'Apollonius de Tyr, version française du XVe siècle de l'Histoire d'Apollonius de
Tyr, publiée et traduite par Michel Zink d'après le manuscrit Vienne, Nationalbibliothek
3428, avec une introduction, des notes et des extraits d'autres versions du même
roman, Paris, Librairie générale française 2006.
Estudis
ECO, Umberto, Il Superuomo di massa. Retorica e ideologia del romanzo popolare, Milano,
Bompiani, 1976, 22001.
DUMEZIL, Georges, Mythe et épopée. L'idéologie des trois fonctions dans les épopées des
peuples indo-européens, Paris, Gallimard, 1968.
GRIMALDI, Marco, Allegoria in versi. Un’idea della poesia dei trovatori, Bologna, il Mulino,
2012.
HASENOHR Geneviève / ZINK, Michel (dirs), Dictionnaire des Lettres françaises. Le Moyen
Âge, Paris, Librairie générale française, 1992 [11964].
13
�
Dublin Core
The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.
Title
A name given to the resource
Campus
Article (Campus)
Région Administrative
Midi-Pyrénées
Zone Géographique
Région(s) liée(s) à la personnalité/au sujet traité dans l'article
Gascogne
Dublin Core
The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.
Title
A name given to the resource
« In principio erat verbum » : Flamenca roman d'iniciacion / Gilda Caiti-Russo
Alternative Title
An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific.
« In principio erat verbum » : Flamenca roman d'iniciacion / Gilda Caiti-Russo
« In principio erat verbum » : Flamenca roman d'iniciacion / Gilda Caiti-Russo
Creator
An entity primarily responsible for making the resource
Caiti-Russo, Gilda
Publisher
An entity responsible for making the resource available
Université Toulouse-Jean Jaurès
Date
A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource
2018-02-10
Date Issued
Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource.
2018-02-23 Françoise Bancarel
License
A legal document giving official permission to do something with the resource.
Certains droits réservés
Is Part Of
A related resource in which the described resource is physically or logically included.
<a href="http://occitanica.eu/omeka/items/show/19183">Jornada d'estudi <em>Agregacion Occitan</em>, dissabte 10 de febrièr de 2018, Universitat Tolosa-Joan Jaurés</a>
Format
The file format, physical medium, or dimensions of the resource
application/pdf
Language
A language of the resource
fre
Type
The nature or genre of the resource
Text
texte électronique
Identifier
An unambiguous reference to the resource within a given context
http://www.occitanica.eu/omeka/items/show/19185
Temporal Coverage
Temporal characteristics of the resource.
12..
Description
An account of the resource
<div style="text-align: justify;">
<p>Communication de Gilda Caiti-Russo dans le cadre de la journée d'étude <em>Agregacion Occitan</em>, Toulouse, 10 février 2018.</p>
</div>
<div style="text-align: justify;">Comunicacion de Gilda Caiti-Russo dins l'encastre de la jornada d'estudi <em>Agregacion Occitan</em>, Tolosa, 10 de febrièr de 2018.</div>
Relation
A related resource
Vignette : http://occitanica.eu/omeka/files/original/acaa2e040bea2b4028f7223dc35e9aa7.JPG
Subject
The topic of the resource
Flamenca
Littérature occitane -- Avant 1500 -- Histoire et critique
Source
A related resource from which the described resource is derived
X:\CAMPUS\Cours_Agreg-et-Capes_2017-2018\Jornada-estudi-Agreg-Tolosa\JE-Tolosa-Caiti-Russo
Rights
Information about rights held in and over the resource
© Gilda Caiti-Russo
Occitanica
Jeu de métadonnées internes a Occitanica
Portail
Le portail dans la typologie Occitanica
Mediatèca
Sous-Menu
Le sous-menu dans la typologie Occitanica
Campus
Type de Document
Le type dans la typologie Occitanica
Article scientifique
Catégorie
La catégorie dans la typologie Occitanica
Ressources scientifiques
Contributeur
Le contributeur à Occitanica
LLACS Univ MTP 3
Fin amor