http://occitanica.eu/files/original/eb2a1f564e16e0dfcc86b4aedfe3fc09.JPG 530e0a57c7442671f2226a34f8a6659c http://occitanica.eu/files/original/7f8db999e645a5bead8645a0ba3293c9.xml f5e6801b8f9f48fcfd8d7d3b3337f10d http://occitanica.eu/files/original/65b4acb3ce9105c42c13e9472cb36a77.pdf 24348b120ae46158e8b0e27f374a2610 PDF Text Text DORSIÈR Polars e romans negres RESCONTRES Isabelle Loubère MUSICA # 44 - Julhet / Agost de 2018 - 5€ Sourdure �Création CD31/18/5/33598 du 13 j > > > > 8 1 0 2 t û o a 1 uillet au 3 Concerts Spectacles Expositions Visites touristiques ENTRÉE LIBRE ET GRATUITE RENSEIGNEMENTS TÉL : 05 34 45 58 30 �Crowell - Collier Publishing Company, illustration by Thornton Utz Self scan from The American Magazine for December 1954 (p.121) DIRECTEUR DE PUBLICATION Pierre Loubère RÉDACTEUR EN CHEF Sébastien Pugin RÉDACTEURS Silvan Chabaud Caroline Dufau MAQUETTISTE Elodie Saulnier IMPRESSION & ROUTAGE Grapho12 Imprimeur (Villefranche-de-Rouergue) PUBLICITÉS publicitat@lodiari.com Remerciements à nos partenaires, relecteurs,contributeurs et collaborateurs Lise Gros, Sylvan Carrère, Miquèu Pujol,Tristan Gahùs, Cathy Lacroix, Jacme Taupiac, Emilie Bosc, La Galipòta, Yvon Puech et Cathy Lacroix. Lo Diari et lodiari.com sont des publications de l’IEO Midi-Pyrénées, association sise 11 rue Malcousinat 31000 Toulouse ISSN : 2427–5735 Edito Sébastien PUGIN Cap Redactor L’ahèr Lo Diari Dimars 8 de mai de 2018, l’equipa deu Diari qu’accèpta ua mission navèra, un magazine dedicat au polar. Qu’ei impossible dab sonque 36 pajas. Que s’i ameritaré de hèr anar-i un pialòt d’autors e de libes. N’i aurà pas pro de plaça tà tot lo monde o lhèu que hè tròp de monde tà nosauts. Que ns’auram doncas a n’eliminar. Quin decidir de las victimas ? Miatz, la vòsta enquista e avisatz-ve de l’ecatomba. Qu’avem aucits coma vertadèrs tuaires en serias. Meticulosament, pacientament, d’un biaish net e sense deishar nada pròva (ne gaharatz pas nat còrs, ni nada traça d’ADN). Qu’avem tostemps las nostas rasons: actualitat, sortida de libe tròp tardiva, personalitat dejà entrevistada, reparticion territoriau, etc. Que s’i èm hèit entà flingar! Daubuns que s’i son escajuts entà resistir, aqueth còp que seràn laguens deu Diari de qui avetz enas mans. Au programa: crimis, mobiles, culpabilitat, victimas, mòdes operatòris e enquistas... en occitan. Profitatz-ne plan, l’estiu qu’ei aquiu, la sason de las garas, de las clucas de sorelh, deus polars e deu Diari. �ABONATZ -VOS A LO DIARI 1 AN 6 NUMEROS Vos cal decopar e tornar amb vòstre pagament a : IEO MP - Lo Diari 11, rue Malcousinat 31000 Toulouse abonatz - vos en linha 1 lodiari.com/botiga/abonament-diari M. 24 € 6 NUMÈR Code Postal : Mme. 2 OS 1 AN Nom - Structure : Prénom - Contact : Adresse : Ville : Date et signature : Pays : N° Tél : E-mail : Souhaite souscrire abonnement(s) à 24€ l’un, servi en zone2 réglés par chèque à l’ordre de « IEO MP » soit € de port, soit un total de € Je m'inscris à la newsletter du magazine Lo Diari. Les informations recueillies à partir de ce formulaire font l’objet d’un traitement informatique destiné à l’IEO Midi-Pyrénées – Lo Diari. Conformément à la loi « informatique et libertés » du 6 janvier 1978 modifiée, vous disposez d’un droit d’accès et de rectification aux informations qui vous concernent. L’abonnement est valable pour six numéros à compter de la réception du paiement. Tout nouvel abonnement reçu immédiatement avant ou après le bouclage du numéro en cours pourra être reporté en conséquence. 1 - Abonnements Zone 1 uniquement (paiement par carte bancaire) 2 - Zone 1 : France Métropolitaine, frais de port inclus ; Zone 2 : DOM-TOM, Union Européenne et Suisse, 4 € de frais de port par an ; Zone 3 : Reste du Monde (hors Union européenne et Suisse), 6 € de port par an. �A l’escala mondiala, lo genre del « roman negre » es a conquistar de mai en mai de legeires e capita d’embraçar d’esteticas e de sensibilitats divèrsas, d’un autor a l’autre, d’un país a l’autre. 18 POLARS E ROMANS NEGRES DORSIÈR Comediana e contaira installada a Sabras, au país deu Bernard Manciet, Isabelle Loubère que hè vàder contes e espectacles en aqueth país extraordinari. ISABELLE LOUBÈRE 6 • Fotomatòn 7 • Novèlas 8 • Rescontre Isabelle Loubère 10 • Musica Sourdure, L'espròva 11 • Critica Literària 12 • Lo Scopitòne 13 • Literatura PAGINA PAGINA Somari 8 RESCONTRE 14 • TV • L'occitan blos 24 • De l'estèir estant 15 • D'escart e de talvera 27 • Barrutlatges 16 • 3QA Florian Vernet 17 • Literatura 18 • Dorsièr - Polars e romans negres - Un tant doç fogier, J. Ganhaire - Entrevista : Yan Lespoux 26 • Clic & Scroll Marselha 28 • Tresaur en lum 30 • Tòca Maneta 31 • Mon volontariat 33 • Edicions 34 • Agenda �ESCOTAIR A DE COLLÈC TA S DEU PATRIMÒNI OR AU MARIE-ALIX NICAISE Fotomatòn Que’t passas la vita a escotar collectatges. Explica’ns drin çò qui hès. En març de 2017, que soi estada emplegada per l’InÒc1 un còp los estudis d’istòrias de l’art acabats, tà tribalhar a la documentacion deus archius oraus, sus tot çò d’audiò o video en rapòrt dab lo patrimòni orau en occitan. Lo men tribalh qu’ei d’escotar e visionar a tots aqueths documents, de “ desbroishagar “ vam díser, puish de redigir ficas tà n’explicar lo contèxte e lo contienut. Atau, au moment de la publicacion aus archius departamentaus, lo public qu’ac va poder consultar en avisà’s de qué tracta la mestior. Tostemps tà l’InÒc, que participi a l’organizacion de las Jornadas Occitanas, accions de sensibilizacion a l’occitan au près deus liceans de la Region Navèra Aquitània, comanditadas per l’OPLO.2 Quin as aprés a parlar l’occitan deu Biarn ? En lo men cas, n’ei pas briga ua lenga de familha. Qu’èi començat per la musica tradicionau. Que soi hèra fan de tot çò qui hèn los de Hartbrut, la familha Artús de l’epòca. En anar peus bals e concèrts, qu’encontrèi hèra de monde qui parlavan la lenga. Que m’i botèi a l’atge de 14 ans, en préner cors de lenga après l’escòla. 6 – Lo Diari Adara, d’espiar e d’audir tan de collectatges en biarnés e en gascon deu Baish Ador, que m’abeuri e que progressi. Mes que’m suspreni a neguejar, a còps ! As un Top 3 de las hèitas collectadas, qui t’an mercada, esmavuda o hèit arríder ? Que n’i auré tant a díser... Que i a un enregistrament audiò d’ua serada biarnesa de 1983, on cantan mainats de las escòlas de Clarac e de Carrèra. Qu’ei arrident d’imaginar qu’an adara 15 o 20 ans de mei que jo ! Que pensi tanben au Pierròt Pomarés de Sent Andrèu de Senhans, qui conta qu’après aver tribalhat tot lo dia com docker au pòrt de Baiona, quin tornava en solex aus sons camps tà laurar au clar de lua. Puish que diserí de faiçon generau los ancians deu Baish Ador qui contan los soviers de l’ocupacion. Qu’èran mainats e adolescents ad aquera epòca, qu’èra la normalitat entad eths, aquò que m’a mercada. Qu’as assistit a projeccions de restitucion, dab lo monde filmat present en la sala. Quin l’as viscut ? Que soi estada impressionada, n’èi pas gausat parlà’us ! Quan espii a ua persona atau en video, que m’avisi de la faiçon de víver d’ua epòca e qu’apreni causas hèra personaus. Los collectats que vaden drin personatges virtuaus, com actors, o stars de filmes. E qu’ei enqüèra hèra diferent de’us véder sus ua tela. Eths, que son pertocats de saber que dèishan ua traça, ua peada. Malurosament, quauques temoenhs que son morts enter lo moment de la collècta e la projeccion. Que i avè ua emocion de las granas, sustot tà las familhas, entau monde qui demoran. Quin vedes la valorizacion d’aquera mestior ? Jo qu’ei ua sensibilitat sustot musicau, mes que pensi que tot lo monde i pòden trobar causas de las interessantas, en musica, en lingüistica, quitament en art visuau. Que i a ua valorizacion artistica qui existeish dejà, dab musicaires que vienen escotar, per exemple. Au-delà de la lenga, que son temoenhs d’ua epòca. Qu’espèri lo monde e seràn autant interessats com jo soi interessada tà escotar e visionar tot açò. Caroline Dufau 1 - InÒc : Institut Occitan / in-oc.org 2 - OPLO : Ofici Public de la Lenga Occitana / ofici-occitan.eu �Novèlas 2008 - 2018 Eths 10 ans deu Diari ! 10 ans, qu’ei un cap, quauquarren important, un aniversari èr de qui’s hesteja. En octobre de 2008 que sortí eth 1 numèro deu Diari. En 10 ans la nosta revista qu’a cambiat, que s’ei hèita un vertadèr magazine culturau dotat d’ua version papèr modèrna e d’un site reférencia en matièra de cultura en occitan. èra Enguan qu’avem donc decidit de hestejar la nosta 1 decennia en organizar ua serada especiau a Sebasac (pròisha de Rodés) eth 4 d’octobre de 2018. Eth public que i poderà profitar gratuïtament d’un escantilh de cultura version Lo Diari : poesia dab la permèra d’un espectacle d’Aurelia Lassaca en collaboracion dab lo musician Alain Larribet (compositor, multi-instrumentista e cantaire) e l’artista Benoît Blein (ombras e tintas), ua expausicion sus la prensa en occitan (dab lo Cirdoc), cultura populara dab la grana cantèra deus 10 ans deu Diari e entà acabar en musica : eth bal / concèrt d’Arnaud Cance e Paulin Courtial. Tanben, entà sauvà’s un brembèr Lo Diari de qui vié que serà dedicat aus 10 ans, dab un best off e arrubricas especiaus. S.P. © Pixabay Ua collaboracion France Bleu Occitanie / Lo Diari Eth noste magazine que vié de passar un acòrd dab France Bleu Occitanie (frequéncia navèra de France Bleu de qui emet en Arièja, Avairon, Hauta-Garona, Gèrs, Òlt, Òlt e Garona, Tarn e Tarn e Garona). Aquera collaboracion navèra que portarà sus l’emission Canta Monde animat per Giraud Delbés. Aqueth programa que portarà tà la lutz, d’un aute biais, la partida de l’actualitat culturau deu Diari de qui pertòca la zona d’emission de France Bleu Occitanie. Que i poderatz escotar entrevistas e anóncias ligadas au contengut deu Diari: l’agenda, las sortidas culturaus, las nautats musicaus, l’actualitat literària, etc. Entà escotar Conta Monde, qu’avetz duas possibilitats, que podetz escotar France Bleu Occitanie cada dimenge de 12h entiò 12h30, o, anar per Internet a l’adreça de qui segueish : www.francebleu.fr/emissions/12h00-12h30-conta-monde ©F reep ik Lo Diari – 7 �Rescontre Comediana e contaira installada a Sabras, au país deu Bernard Manciet, Isabelle Loubère que hè vàder contes e espectacles en aqueth país extraordinari. Hembla de teatre, de paraula contada, jogada, cridada, chebitejada, cantada, collectada o enqüèra radiofonica, qu’escota e qu’observa au son país abans de’n transméter la poesia, la rudessa e la memòria. Que cultiva la hami de har víver aqueth contèxte rurau, sus l’empont e suu terrenh. CONTAIRA DE LA LANA ISABELLE LOUBÈRE Quin ès arribada en aqueth país de las Lanas ? Mainada, que’m passèvi las vacanças ací, au vilatge deu men pair a Comensac. Qu’avi un amor enòrme tà la mea gran-mair, qu’èri dejà sensibilizada a la lenga, au vilatge, a las gents. Quan soi entrada en licéncia de letras modèrnes a Bordèu, qu’encontrèi au Guy Latry1 : « tu qu’ès de Comensac, aquò qu’es lo ton univèrs » e que’m balhà un libe de Bernard Manciet, Lo gojat de noveme. Ua periclada ! Puish qu’èi tribalhat sus las hemnas en l’òbra de Manciet. Que l’èi encontrat, e seguit un chic pertot. N’èra pas aisit, pr’amor lo Manciet n’èra pas un òmi accessible. Qu’aví l’avantatge d’estar l’arrèr-hilha de Peric lo mulatèr, que lo Manciet e coneishèva. Que’m soi formada au teatre au conservatòri de Merinhac, qu’èi tribalhat dab lo metedor en scèna Gilbert Tiberghien. Puish lo Bernard Lubat que m’a reperada, atau qu’èi tribalhat dab los musicians de la companhia Lubat a Usèste. » 8 – Lo Diari Comediana e contaira, quin e’t presentarés ? Òc, contaira e comediana d’arrua, notadament dab la companhia Uz et coutumes d’Usèste, qui m’a miada en Africa, entà tribalhar suus subjèctes com los genocidis Tutsi au Rwanda. Que’m consideri com ua comediana de terrenh. Ací qu’èi tres classas en TAP2, on los petits e començan a contar dab mots gascons. Dab lo pòle culturau santat d’Aquitània, que soi anada contar a domicili, entaus vielhs qui son a casa. Que i avè ua dauna, Simone, qui èra avugla, shorda d’ua aurelha e paralisada. Que l’èi contat a l’aurelha, la bona ! Qu’èra extraordinari. Qu’èi hèit quauques ostaus atau, on èi arrecaptat e collectat istòrias. Un tribalh d’escritura qu’a aviat l’espectacle O Mamé oh, en duò dab lo musician Yoann Scheidt. En parallèla d’aqueras activitats, que soi reportaira e cronicaira a France Bleu Gascogne dempuish 6 ans. Que damoras en un país especiau, qui’s hè conéisher per la literatura de Manciet, las fotografias e collectas d’Arnaudin, etc. Quin ac contarés a quauqu’un vienut d’aulhors ? Lo monde de la Lana, que son los hantaumas deus aulhèrs sus las chancas, d’aqueth univèrs de vueit abans los pins on lo cèu e la tèrra èran amassa. Que pòrti aquò. Entà jo, qu’es un monde de mistèris, de secrets, de sauvatges tanben. Qu’es complicat de víver aqueth país. Pr’amor que’n son, sauvatges, los qu’i damoran, enqüèra au dia de uei ! (arríders) En ivèrn, que i a aqueth ligam dab la soletat. Qu’es permor d’aquò l’imaginari es possible. Qu’èi ua vision hèra romantica deu país. Que i a ombras qui passan de quan e quan. Hemnas au casau o a bicicleta. La bruma deu matin suus camins blancs, un ausèth qui passa... Que’n soi transportada. Ací que i a un hat qui’t pren. Mes se n’ès pas pres, n’i pòdes pas damorar. �E n 2 0 0 5 , q u ’a s f o n d a t l a Companhia deu Parlar Negue. Çò qu’ei lo prètzhèit d’aquera estructura ? Portar projèctes, estructurar, companhar e tribalhar en equipa... Qu’avem tribalhat suus tèmas de la bugada, de las seguerias, de las hargas, de las honts dab passejadas contadas... Qu’i perpausi espectacles contemporanèus neurits de la tradicion, basats sus collectatges. Que conti racontes tradicionaus o contes qui escrivi jo. Adara que hèi lo ligam dab lo dispositiu Seuvas d’art contemporanèu3 a l’entorn de las òbras d’art per las lanas. Qu’èi lo projècte de har « un bar a contes », qu’èi hòrt d’ideas e d’intencions en aqueth contèxte rurau. Mes que me’n vedi dab las ajudas institucionaus. Quan èi començat, qu’aví mei de libertats, que i avè mei de causas possiblas. Adara tot qu’ei question de sòus. Quin vives la toa practica teatrau, poetica e contada en occitan ? As l’impression de’t déver justificar de portar la lenga sus l’empont ? La mia generacion qu’es estada neurida, non pas a l’interdiccion, mes au tabó de la lenga. A casa, la mia mair e lo men pair que parlèvan enter eths, n’i avè pas nada transmission. La mia gran-mair ne m’a pas balhat la lenga, mes que l’èi entenuda forçadament, pr’amor que la parlèva dab las amigas e la sòr. Que’m soi tot jamei pausat la question de la legitimitat de parlar aquera lenga o de la presentar. La generacion a viéner n’a pas mei aquera posicion. Los qui arriban adara que son adaise, ne’s pausan pas questions, e qu’an rason. Que pensi a la poetessa Aurelià Lassaca, per exemple. Era que’s pausa atau sus scèna : « que soi poèta occitana ». Qu’es. N’i a pas nat dobte, qu’es atau. Qu’admiri aquò, e los poètas en generau. En darrèras, qu’avetz presentat l’espectacle RRR – Ràdio Realitat Rurau – dab lo Dominique Commet de la companhia CKC basada a Onessa e Laharí. Òc, qu’èra la nosta responsa a la mutualizacion soetada per la Region. En las Lanas adara, n’i a pas mei nada companhia ajudada per la Region. La condicion pausada entà estar sostienuts qu’èra de « mutualizar », qu’i avem responut per un espectacle. Atau qu’es vadut RRR, escriut peu Dominique, sus un caminament de pensada, testimòni de la realitat. Coma har parlar lo monde, collectar las tradicions, la lenga ? Coma har viéner lo monde rurau a véder espectacles ? Que son aqueras questions que lo men personatge e pausa sus scèna. Har teatre unilingue, tot en occitan, es possible o pas ? Que’m questioni, coma har causas interessantas shens estar passadista entà aver un public mei joen. Qu’ès dejà intervienuda per las creacions deus Artús o deu J o a n - F r a n c é s T i s n è r, e n t e r autes. As d’autes espectacles o collaboracions a viéner ? Òc, La Novem [grop de cantairas de polifonias tradicionaus de Gasconha, ndlr] que m’a envitada, tà har petits comentaris poetics enter duas cançons. Que i a lo Collectiu Blop tanben, causit entà crear espectacles sus l’Isla Navèra en fàcia de Blaia en Gironda. Dab la companhia deu Parlar negue, que soi a preparar un espectacle solò. Lo contaire Yannick Jaulin que m’a envitada a PougneHérisson au melic deu monde4. Qu’i serèi lo 20 de julhet. Que tribalhi sus ua cartografia imaginari deu men vilatge, un petit camin de saunei enter realitat e imaginari. Qu’i vau botar chic de tots aqueths personatges de qui èi collectat. Caroline Dufau 1 - Professor d’occitan, Universitat Bordèu III 2 - TAP : temps d’activitats peri-escolaras 3 - La Forêt d’art contemporain : laforetdartcontemporain.com 4 - Le Nombril du monde : nombril.com Les Landes, ça manque pas de pins Vendredi 20 juillet à 21h33 Isabelle Loubère Lieu : dans le Jardin du Nombril Tarifs : plein 8 € / réduit 6 € gratuit pour les moins de 7 ans Renseignements : 05 49 64 19 19 reservation@nombril.com Lo Diari – 9 �sourdure l'espròva Musica Aires populars e figuras libras, atau qu’ei lo sostítol de L’Espròva, lo darrèr album d’Ernest Bergez alias Sourdure sortit lo 25 de mai. Membre deu collectiu La Nòvia e creator de musica electronica, que s’empara sus las cantas e las melodias tradicionaus deu Massiu Centrau, en arrepics e ritornèlas interpretats de briu, lo tot enjaçat en ua perpausicion artistica fresca e libra. Un projècte solò assumit d’un cap a l’aute, en lo quau e sap totun atorejà’s d’envitats de tria. AIRS POPULARS E FIGURAS LIBRAS Musicaire, compositor electro-acostic, tecnician deu son, Ernest Bergez qu’avè dejà hèit la capihona en lo projècte Sourdure quan encontrà au repertòri tradicionau deus territòris dits deu Massiu Centrau. Que s’ac descobrishó com un tesaur adromit en devath deus pès. Que’s botà a la canta tradicionau, au vriulon faiçon terrador auvernhàs, a la borrèia, au bal... autant de practicas organicas qui vienen enlusir la soa perpausicion eletronica. L’album La Virée sortit en 2015 que hesó lo ligam enter un public de hestau electrò underground, d’occitanofònas hartats d’un paisatge musicau qui vira en bocla, o d’ahuecats de musica tradicionau bronzinanta e raspuda. Quiòc, que’n podem estar deus tres a l’encòp ! Qué que’n sii, au jorn de uei, Sourdure qu’avisa la premsa nacionau francesa de l’existéncia d’un terrenh de jòc actuau : la hont preciosa deu repertòri tradicionau occitan. E l’Espròva que vien horucar enqüèra mei per la rega aquesta. Sourdure qu’ei un solò assumit shens concession. Quina espròva. Qu’i arretrobam Clémence Cognet ja presenta sus l’album La Virée, vriulonaira e cantaira de las Poufs à cordes, Aronde, Louise. Que s’i audeish au Jacme Puech deu collectiu la Nòvia, Faune, Jéricho, François Arbon deu collectiu Musique en friche de Clarmont d’Auvèrnhe, Louis Jacques de Superparquet e La Preyra, Béatrice Terrasse de La Preyra e Louise, Rachel Pascal membra de l’equipa deus Brayauds, lo Guilhem Lacroux membre de La nòvia, guitarrista de Toad, Faune... Tota ua generacion a seguir, a qui la premsa musicau o generalista francesa acòrda a còps un articlòt, o dus. Ua gota d’aiga per la mar grana de las musicas actuaus. E pas tostemps de bona anóncia. Vam véder s’i decelan un jorn ua tela d’inspiracions e de talents vertadèrs, un movement estetica e ua lenga a préner au seriós. Caroline Dufau Permèra escota. Un balanç mecanic e organic, apelhat de brigalhas e esbrecs, que carreja la vutz, ornamentada, rica d’intencions, e lo vriulon qui s’i junta en unissons tirassejants. Dusau escota. Que s’i enten a vutz, davant, darrèr, qui senhorejan o dèishan la plaça. Un anar tornar shens cès ni pausa enter lo gèste musicau de l’instrument acostic corporau, e las trenas de cablas deus sons analogics. Tresau escota. L’atmosfèra b’ei estranha e amistosa. Tot qu’ei jòc aus estujòus, dosatge, orfebreria. La fresca Escribòta, l’insolent Jorn d’aquesta prima, lo malenconiós Soqueton, l’esberida Jolie Flamande, la Bufeta negra en cançon de la Marion qui se’n va tau molin... Qu’èm en ua grana jòia, ua taula de jòc, un esclipòt sonòr, susprenent de pregondor de tant que tot e sembla espelhandrat. Ua mestresa deus ritmes e deus ambients qui’ns vien cercar e pertocar, com ua experiéncia hòra de l’ordinària. 10 – Lo Diari L'Espròva • Sourdure Co-produccion Les disques du festival permanent & Pagans pagansmusica.net �Critica Literària Joan-Loís Lavit Leis edicions Letras d’òc dobriguèron una colleccion novèla de libres audiò. Es un trabalh interessant e pron rar fin finala de mesa en votz de la literatura occitana. Aura produccion l’aviá ja fach per d’autors màgers coma Joan Bodon o Max Roqueta. Podriam tanben evocar un enregistrament vengut « culte » dei Poèmas per tutejar de Roland Pécout per l’associacion Montjòia, en 1974 (reedicion en 2004). Una òbra es una votz e, de còps, lo tèxte dich pren una autra dimension. Ben sovent es la poesia que conven lo mielhs a l’exercici, encara ligada a la musica, au dire. Amb l’enregistrament d’un roman, en entier, sus tres oras e mièja, lei Letras d’òc propausan un viatge totau : Joan-Loís Lavit dona vida a son tèxte Escura, la nueit e fa rajar una lenga gascona que nos agolopa e nos emmasca. A l’ora de la fragmentacion, de la rapiditat, dins un mond onte passam de lònga d’una activitat a una autra, d’un ecran a l’autre, Letras d’òc nos convida a arrestar lo temps, a sortir de la corsa bauja. Prene lo temps de se laissar breçar per la votz d’un autor, d’oradas de temps, de barrar leis uelhs e de seguir lei paraulas, de frasa en frasa : es una experiéncia inedicha e pron fòrta. Lo ritme es doç e la diccion precisa, sens artifici, sens teatralizacion mauvenguda. Fau bensai legir lo roman, avant, per l’aguer un pauc dins la mementa e lo retrobar, vestit de nòu, dins la lenga de son quite autor. Es segur qu’après, totei lei tèxtes de Joan-Loís Lavit sonaràn d’un biais diferent : serètz sosprés de l’entendre, darrier vos, a cada debuta de capítol... Es exactament çò que se debana après un rescontre literari que l’escrivan i ven legir d’extrachs de seis òbras : la musica de son dire marca lo sovenir e reven puèi, a cada legida. La votz tòrna nàisser dins lo silenci dei signes, de pagina en pagina. Escotar Joan-Loís Lavit es tanben se laissar envasir per una lenga clara, tenguda de familha. Ara que lei locutors naturaus son de mens en mens nombrós, es necite de gardar un contact amb lo ritme, la sonoritat, l’arma e lo gèni de la lenga : d’enregistraments coma aqueu son d’aisinas essencialas. Mai Escura, la nueit es subretot un roman prigond que vos fai remontar lei sègles sus lei piadas d’un tresaur raubat per de Barbares venguts saquejar lei tèrras d’Aquitània, ai temps trebols de la fin de l’Empèri roman. Lo tresaur existís, fuguèt retrobat dins una corba de Ren assecada, ai confinhas de Germania... D’aquela realitat arqueologica, l’autor ne teissèt tota una aventura entre Pirenèus e Alemanha au còr d’un periòde gaire coneissut de la nòstra Istòria. Es un mond avalit que tòrna nàisser dins l’escritura e quina autra lenga que lo gascon auriá poscut dire, amb tan de fòrça, lei sorgents perduts de la romanitat antica ? Lo tresaur es aquela votz, fin finala, que resquilha coma l’aiga dei gaves e ven noirir l’imaginari, luenh, luenh, a travers l’espaci e lo temps. Escura, la nueit Joan-Loís Lavit Libre audiò legit per l’autor Letras d’òc-Camins, 2018 15 x 21 cm - 168 p. 18.00€ Silvan Chabaud Lo Diari – 11 �Lo Scopitòne TIÒ QUE S’I SON ESCADUTS ! L’inquietèr que se n’anè pro viste : lo disc Tiò qu’ei ua performança de las bonas de la còla de Vox Bigerri (grop de qui ei lo timon de polifonia urbana de Bigòrra) e de Jim Black, batur arreconegut sus l’empont jazz contemporanèu mondiau. Enregistrat a Berlin en 2017, aqueth disc qu’ei plapat de cançons de las bonas com La Baish en tèrra plana, Augan j’a un pastor o los set sauts, on la canta e sembla a respóner a la bateria coma duas bèstias peus bòscs. Au reng deus bienurós que trauca lo cèu dab non sèi quina magia. La canta Mon dernier tracteur que sembla a tocar mèma l’estile psiquedelic enas veas de Von Morisson o Can. L’exercici qu’èra complicat de miar, mès de faiçon globau, lo disc Tiò qu’ei ua escaduda e qu’aurà avut lo meriti de préner camins de travèrsas sense desbrembar la lenga nosta au hons de la saca. Ua mencion especiau au musician Jim Black de qui acceptè de víver l’experiéncia musicau sense hicar la moneda ua centre de las soas prioritats. Jim Black que hè partida deus senhors de la musica, de qui an enqüèra d’experimentar causas, au risque de mancar-se. Ua presa de risque tota relativa que’m diseratz, mes talament absenta au còr de l’industria de la musica actuau, on tot e’s ven sense forçadament aver la mendra valor. Lo disc Tiò que va madurar, perhums navèths qui sortiràn d’ací quauques temps, pr’amor causa solida : quauquarren de bon e s’ei passat hens aquera collaboracion. E dilhèu enas dralhas de grops occitans com Los De Larvath o Jan deu Melhau, de la presa de risque e neisherà lo mite. Silvan Carrère Ligams : surlefil.org / vox bigerri.com Que podetz arretrobar las cronicas de Silvan Carrère sus Ràdio País : radiopais.fr 12 – Lo Diari igerri - tI b Ò x o v Mesclar polifonia e jazz que pòt semblar ua hèra bona idea suu papèr, mes entà’vs díser la vertat, qu’aubriscoi lo disc de Vox Bigerri e Jim Black dab drin d’inquietèr. Quin e cau barrejar los dus estiles sense càger ena mediocritat ? En qué un projècte atau e pòt portar quauquarren de navèth ? En qué lo ritme e pòt breçar la canta sense minjà’u ? �Monica Sarrasin Literatura CHASTINHAS  JOS  LAS  CENDRES una enfància urosa pendent la guèrra... Òm l’escota, la Monica Sarrasin, sufís de l’entendre parlar, parlar, dire sos sovenirs coma s’èra ièr. Capabla d’anar quèrre lo detalh qu’o ditz tot, capabla d’exprimir un sentit fòrt mas totjorn amb una granda pudor… L’occitan, l’aguèt dins sas aurelhas d’enfant, e mai se « nosautres los pitits aviam pas lo drech de la parlar ‘quela linga, perque qu’eria defendut a l’escòla ». Sul tard prendrà de corses a Limòtges, farà (a setanta ans) cinc ans d’estudis a l’universitat de Montpelhièr, escriurà La Lison del Peirat ; La setmana de La Lison ; D’autres tantes qualques unes… e Chastinhas jos las cendres (edicions Camins, novembre de 2017, 80 paginas). I es encara, la Monica, dins son enfància a Estivaus, la bòria de sos grands en Lemosin, un « paradís », e mai s’èra del temps de la guèrra de 39-45… « La vesiam pas, la guerra, mas ne’n aviam l’abituda, nosautres los pitits ». Semblava londanha la guèrra... E guèrra o pas guèrra, Monica « s’espetava de bonur a Estivaus » ; èra « la drolleta la mai urosa de la terra ». Li mancava pas res : « I aviá totjorn per minjar » ; de tot biais aimava mai las trufas pels pòrcs que non pas lo chocolat. E se regalava dels pastissons, d’aqueles que cal saber esperar amb paciéncia… E puèi quin plaser de « varrolhar » (barrutlar) amb la mameta, jogar… e mai respectar l’autoritat, qu’èra aital l’epòca : los enfants pausavan pas de questions, escotavan... E tot aquò dins l’abséncia del paire presonièr… Lo títol (que pòt semblar banal) ne ditz fòrça : Chastinhas jos las cendres. Castanhas del bonur, cuèchas a l’ostal o rostidas defòra. Abondància e fèsta. Mas « jos las cendres » d’una dolor que se ditz pas benlèu, d’una manca, d’un patiment, d’una abséncia... Un jorn, pus tard, Monica Sarrasin trobèt dins lo granièr « un pitit carnet ». E un pauc mai l’escampava… Mas èra talament usat, sa cobèrta èra rosegada, saique per un rat. Aviá benlèu quicòm a contar… Aviá quicòm a contar… Èra escrich en francés, de « l’escritura de son pair »… En primièr gausèt pas Monica Sarrasin legir aquel carnet, puèi comencèt per la fin, puèi… o engolèt tot, mai d’un còp en plorant. Cal dire que la Monica e son paire es tota una istòria ; aviá pas qu’un an, ela, quand son paire foguèt presonièr pendent cinc ans : lo temps d’un « fossat » entre eles dos… En legissent, lo passat tornava montar a la mementa… mas, plan segur, un enfant vei pas las causas coma un adult... Per exemple, Orador, per la pichona Monica, es Roger que s’èra enfugit pels camps quand arribèron los alemands, e que perdèt un solièr e « s’espinet »… Lo pòste « ràdio Londres » èra maudit que parlava totjorn quand òm es a jogar… E cossí s’imaginar un país que s’apelava « Là-bas-en-PrusseOrientale » ? Cossí reconéisser son paire dins aquel òme espalhandrat, magre (« tant magre qu’auriá segur bruslat sens pudir »), que semblava « un espauridor » ?… Aquí s’arrèsta lo libre. Las relacions amb lo paire demoraràn malaisidas. Un paire sevèr, sovent absent per causa de son trabalh e que parlèt pas jamai de sa guèrra. Jamai nos trobèrem, ditz Monica Sarrasin, a la fin un pauc… Demòra lo libre qu’es ben d’un biais un encontre amb lo paire : un dialòg se nosa entre lo paire e los tròces de son carnet en francés e la filha en lemosin. Un libre que parla de la vida d’una drolleta de l’epòca e d’una abséncia… Yvon Puech Edicion Letras d'òc Coll. Camins, 2017 21 x 15 cm - 80 p. 12.00 € Lo Diari – 13 �TV Un estiu occitan ric Tè Vé Òc, que son prètzfach es de pegar tant coma possible a l’actualitat occitana, serà present de segur dins lei manifestacions grandas de l’estiu de 2018. Aquò se dubrís en fanfara amb lo Forum Euroregional au Pont de Gard : « Culturas popularas en dialòg ». Nos farem lo resson d’un programa dedicat ais actors dau dialòg culturau entre Pirenèus e Mediterranèa. Farem tanben un reportatge sus l’Estivada de Rodés que recampa cada an una chorma granda a l’entorn dei concèrts, conferéncias e animacions divèrsas. Viuretz puèi lei Rescontres de Provença, organizats per l’IEO Provença Còsta d’Azur en julhet. Contunharem de segur de testimoniar de la vida culturala e economica occitana, e en agost, vos prepausarem de tornar veire quatre emissions causidas dins la tièira d’aquelei de 2018 que fuguèron mai presadas. Cerieisa sus lo pastisson, veiretz lei tres corts metratges realizats en occitan amb lei collegians d’Ambrussum (Lunèu 34) : escolans de Catarina Dufour, e aquelei de Claudina Paul ai collègis de St Geniès de Malgoirès e Brinhon (30). Un trabalh bèu de transmission e de creacion a l’encòp. Per acabar, descubriretz un clip promocionau per lo CFPO : « L’òc uman », que filmèrem a partir dau scenari bastit per leis estagiaris. Bon estiu ! Lisa Gròs Presidenta de Tè Vé Òc L'occitan blos L’arnièr Un organisme apelat Union internacionala de las sciéncias biologicas atribuís, despuèi 1973, un “nom scientific internacional”, en latin, a tot animal e a tota planta. Aquel nom internacional compren dos elements : en primièr lo genre, escrich en començant ambe una majuscula; en segond l’espècia, escrich sonque ambe de minusculas. Es aital que lo can s’apèla Canis lupus, lo gat : Felis catus, lo buòu : Bos taurus e lo conilh : Oryctolagus cuniculus. L’existéncia d’un “nom scientific internacional” empacha pas l’existéncia d’un o de mai d’un “nom nacional”, dins cada lenga. Se pòt donar aquesta definicion de l’animal apelat Alcedo atthis : « Aucèl d’una longor de 16 centimètres, ambe lo bèc negre plan long, las patas rojas e las plumas de l’esquina d’una color entre lo verd e lo blau. Viu près de l’aiga e se noirís de pichons peisses e d’insèctes aqüatics. L’arnièr a una fòrta odor e se ditz que la pèl d’aquel aucèl, un còp secada, empacha las arnas de 14 – Lo Diari Rendètz-vos sus www.teveoc.com e abonatz-vos a nòstra cadena youtube. s’atacar a la farda que se tròba dins los armaris. Lo vòl d’un arnièr que passa en rasant l’aiga de son ala [blava]. » (E. Molin, Grèla, 1966, p. 9.) • En occitan, Alcedo atthis a un fum de noms atestats dins nòstres divèrses parlars : l’arnièr, l’arnier, l’arnhièr, l’arnhier, lo blavet, lo bluiet, lo bluret, lo bluvet, lo garda-riu, lo guiral pescaire, lo martin pescaire, lo morgolh, lo verdelet, lo verdet, lo verdier, lo verdon, lo viravent, lo viravènt. • En catalan, lo mot estandard es el blauet. De mai, lo Diccionari de la llengua catalana (edicion de l’IEC de 2007), pòrta laconicament que arner vòl dire «blauet». • En francés, aquel aucèl pòrta los noms de martin-pêcheur o martin-pêcheur d’Europe. Solide que, tant en catalan coma en francés, aquel aucèl a, dins los parlars locals, un fum de denominacions que sabi pas. Se parli francés, dirai un martin-pêcheur. Se parli catalan, dirai un blauet. E tot lo mond me comprendrà. Mas en occitan, cossí designarai en lenga nòstra Alcedo atthis per tal que mon interlocutor sàpia que quina bèstia vòli parlar ? Dispausam de 18 denominacions diferentas ! Me caldrà parlar latin o francés... Lo latin, rai : es plan aisit pels ornitològues del mond entièr de dispausar d’un nom latin convencional. Mas, me cal, a tota fòrça, en occitan —coma en francés e en catalan —, dispausar d’un tèrme que serà lo de l’occitan estandard. Rogièr Barta (en 1980) e Glaudi Barsòtti (en 1992) prepàusan l’arnièr per designar en occitan estandard Alcedo atthis : es, a lor vejaire, lo mot pus central e pus espandit. Ai constatat que lor podèm far fisança. Jacme Taupiac �D'escart e de talvera CINQUANT’ANS-A, MAI 68 ! Trenta-sieis ans que condava en 68, coma un de dètz-e-ueit que’m lancè, que’m getè en « movement », sense tròp de reflèxion, coma emportat pera èrsa venguda de Paris, de Nanterre. Comuniste encartat e militant desempueish 14 ans, que m’èra pr’aquò engatjat en dissidéncia e de faiçon activa, en contact dam eth grop d’oposicion intèrna Unir-débat, que m’èra un chic aprochat deths trotskistes dera LCR, que simpatisava dab eths Comitats Vietnam mau vists peth Partit, en escart que’m trobava donc, mes pas ena talvèra, actiu coma èra! Professor en un licèu on èra secretari dera seccion deth SNES, eth mes fòrt sindicat en segondari, e dera tendéncia comunisanta qu’anava passar a era dita Ecole Emancipée, que’s disia eretèra deth sindicalisme revolucionari. Tot aquò que pòt semblar complicat uei, complicat qu’èra cresasque dejà en 68 de compréner e seguir eth anar d’un òme maridat e pair de tres mainats tant passionament engatjat en camin deths « revolucionaris », deths que’s cresian de cambiar eth mond e tanplan era vida, que tot maitin se levavan dab aquera unica pensada, ensajant d’imaginar bèra accion a fèr dam eths camaradas...e eths collègues. Avant Mai que cramava eth Miquèu, e eth fòc que botava dejà entre autas ocasions en eths debats deth cineclub. Mai que fuc ua revelacion, ua epifania de causas entrevistas abans, coma se’s levava un ridèu eishus un empont de lum e d’espèr... N’anè cap a Nanterre, qu’anarè a Paris sonque per amassadas sindicalas, ua dera FEN ara Mutualitat on prenè era paraula en exaltar era « junessa halha dera Revolucion »... qu’anè mes soen a Tolosa, a manifèstacions e amassadas sustot sindicalas on era mièva paraula metia mau ath aise eths responsables, que’m trobavan tròp estrambordat peth Movement estudiant. Pas tant encara coma eth Partit, qu’engatjarà lèu ua accion d’exclusion, mentre que jo darè era mièva demission de tant me senteishia espudit peths que comandavan. Ua istoèra simpla e complicada aqui tanben qu’è escrivuda e james publicada… En licèu, ocupacion deths lòcs peths eslèves, suspension deths corses, era Direccion arretirada en eths sièvis apartaments, Comitat d’Accion licean permanent, amassadas generalas tot dia, on èran invitats professors e parents, sortidas organisadas en vila que’s volian manifèstacions enà fèr dentrar era populacion en movement, sostier aths qu’èran en grèva, coma un chic pertot me diseratz... A Murèth, qu ‘agèrem eth noste « Lip », ua cauma exemplara dera obrièras dera usia deras agulhas deth Fauga, que sostenguèrem, on cantèc benevolament un joés cantaire occitan, Eric Fraj. Ací que vòli solament saludar tots eths que participèren dab tot eth sièu còr ath Mai d’aqueth licèu, on dia après dia nos cresèrem de bastir non solament un licèu novèu, d’esprit novèu, sense ierarquia pesuca, dubèrt ar’innovacion, a totas eras fòrças vivas, que no deisharia deguns en defòra dera cultura (impossible de resumar ací tot çò que’s debatèc enas amassadas soen brusentas mes on cadun se podèc exprimar, dab quauques trebucs mes sense violència), mes un monde novèu... Que vòli saludar eth mièu amic Guy Chaboy, eslève de prumèra, filh d’un obrièr comuniste deth Recebedou, que nos a quitats tròp lèu, e que revelèc en aqueth moment istoric ua vista larja dera situacion, un sens pregond dera responsabilitat, eth que mièc eth movement d’un cap ath aute en esvitant autant que possible eras derivas. Miquèu Pujòl quauques soviers... (un trocet) Lo Diari – 15 �3 Questions a... Florian Vernet -1- Entre 1995 e 2001 avètz publicat una seria de romans « policièrs ». A l’epòca escriviatz en provençal, perqué ? Se tròba que dins aquesta pontannada, viviái, trabalhavi en Provença, e pendent qualques annadas a Marselha. Un ambient irremplaçable per çò qu’es de la lenga, emai foguèsse sovent jos la fòrma del francitan. Èra un moment que me pausavi la question de quina lenga podiam metre en plaça per dire la modernitat, tecnica e scientifica, mas tanben quotidiana, prosaïca e vulgara. Vesiái tanben l’occitan, en Provença e endacòm mai, s’embarrar plan plan dins un academisme minimalista e oblidar de mai en mai çò comun entre totes los parlars d’òc. Me semblava necessari de reagir practicament perque la lenga espandida per l’escòla (per las associacions, per la premsa...) èra tròp sovent passeïsta, inadaptada. Cercavi un espaci concret d’intervencion e d’experimentacion. Limitat que limitat, lo polar n’èra un, portat qu’èra per la mòda del polar marselhés. D’aquí ma causida, amb « en mai » la distància umoristica, e subretot l’emplec de la lenga que fa efectivament l’essencial de la diferéncia. -2D’unes romans pareguèron primièr en fulhetons, cossí se faguèt e dins quina mesura aqueste aspècte influencèt la vòstra escritura ? Foguèt al principi una comanda ! Claudi Barsòtti que bailejava la rubrica me propausèt, coma una escomesa, d’escriure d’istòrias mai longas : perqué pas amb d’intrigas policièras ? 16 – Lo Diari Lingüista, pedagòg e escrivan occitan, ancian professor d’universitat, es autor de polars, de nòvas e de pròsas divèrsas del ton unic e inclassable. Me prenguèri al jòc. Deviái escriure un capítol per setmana, sens tròp saber çò que s’anava passar la setmana d’après ! Es plan polit vist de la planeta Mars, mas quand te cal escriure quicòm que tenga a pauc près la rota, sus un canavàs general pro fosc, t’avisas lèu qu’es plan riscat. Aquesta experiéncia foguèt decisiva : me forcèt a me pausar clarament la question de la lenga de granda comunicacion, de son adaptacion a la modernitat, de la necessitat de trabalhar sus la totalitat de la lenga dins la clartat. -3Ara, sètz passat a de racontes mai divèrses, mai aluenchats del polar classic, i tornaretz o sètz sus una autra dralha ? Los darrièrs romans fan partida d’un triptic ont evòqui, a mon biais, barròc, borlesc e un briconèl destimborlat lo mond ont vivèm. Dins Jardindelasdelícias.com, coma dins la Nau dels Fòls, la tematica centrala èra fondada sus una vision critica e satirica del mond occitan. Es parièr pel darrièr de la tièra : Cachavièlha psicomotritz qu’es un « thriller lingüistic ». Ai subretot trabalhat sul plan de la lenga. Me soi forçat a emplegar lo vocabulari mai clar, mai comun, mai precís tanben, la morfologia mai generala, la sintaxi mai completa e coerenta, per tal de far la demonstracion en actes qu’un occitan « estandard » es possible e viable, e pas mai artificial que los « dialèctes » recompausats en laboratòri. Qu’es tot lo contrari d’una maquina de guèrra contra los parlars autentics. Soi segur que l’avenir de l’occitan passa per una dobla reflexion e un equilibri entre çò particular e çò general. Silvan Chabaud �Literatura Arantxa Eric Gonzalès Lo jove Alan ven de Pau. Estúdia l’occitan a l’universitat de Tolosa e a la dintrada de 1987 s’aprèsta a començar sa mestresa. La descobèrta inesperada d’ancians documents navarrés en occitan en Alava1 mena lo jove a partir viure per una annada dins la vila basca de Vitòria-Gastetz. Es tanben l’escasença pel el de passar qualques meses de « vacanças », luènh de Tolosa e de Pau. Alan es un estudiant ordinari, mas subretot, fòrça curiós. S’interèssa als vièlhs documents de Navarra escriches en lenga d’òc. S’interèssa tanben a la situacion politica d’aquela region, que coneis pauc e que compren pas. Mas s’interèssa mai que mai a Arantxa... Arantxa, ela, es una jove basca qu’estúdia la filologia espanhòla a l’universitat de Vitòria-Gastetz. A l’encòp, deu trabalhar per ajudar son paire invalid, ferit per bala qualques annadas abans dins un afrontament brutal entre trabalhadors e polícia. Fòrça implicada, se carra de defendre son identitat basca, e es engatjada dins un dels partits independentistas de joves basques, Jarrai e Herri Batasuna2. La joventa es fòrta, totjorn resolguda, e tanben, es fòrça polida. Çaquelà, Arantxa demòra una femna misteriosa e secrèta per Alan e sos pròches. A Vitòria-Gastetz, coma dins tota la region, a la fin de las annadas 1980, renha un ambient fosc. La violéncia se mescla a la vida vidanta. Los assassinats se seguisson, quora contra las fòrças de polícia, quora contra los militants basques, dins una vila que contunha de viure ordinàriament. Las accions mai violentas, atemptats murtrièrs, agressions divèrsas, arrestacions, venon d’accions costumièras, gaireben banalas, pels abitants. Aqueles eveniments tafuran Alan. Lo bearnés ensaja totjorn de comprene aquel país, fòrça diferent del seu. Qué vòlon aqueles militants determinats, e perqué de talas operacions ? E subretot, qual es vertadièrament la polida Arantxa, e perqué s’interèssa a el, « l’occitan » e a l’encòp « enemic francés » ? Aqueles dos joves, a primièra vista, fòrça diferents, se rescontran par azard, puèi se descobrisson pauc a cha pauc un l’autre. Alan se presenta coma « l’occitan », e a per tòca d’encapar lo « problèma basc », per se poder integrar dins aquela vila, e abans de se’n tornar a Pau. Arantxa, militanta fèra, vòl ajudar aqueste novèl amic, e li explica son punt de vista sus la situacion politica basca. Malgrat aquel contèxt complicat, e malgrat lors diferéncias, los joves s’enamoran lèu. Aqueste amor naissent va cambiar lo cors de la vida dels estudiants. Cada jorn, las organizacions bascas desvelan un pauc mai lor cara excessiva e dangierosa, quitament per sos partisans. Arantxa o sap plan, perduda entre sa familha e son amor per Alan, son combat al costat d’aqueles partits es dels mai acarnassits e riscats... A travèrs aquela istòria d’amor mai o mens banala, l’autor Eric Gonzalès, dins aquela segonda version revisada d’Arantxa de 2014, nos parla d’un subjècte dificil e sorn. Nos mena a descobrir un tròç d’istòria basca, del punt de vista d’un estudiant occitan, simplament curiós e amorós, que va viure la violéncia vertadièra de las organizacions politicas. Emilie Bosc Arantxa Eric Gonzalès Edicions Reclams Colleccion Òbras, 2014 11 x 17 cm - 228 p. 9.00€ 1 - Alava : una de las tres províncias de la comunautat autonòma de País Basc en Espanha. 2 - Herri Batasuna (= «Union populara») foguèt un partit politic basc, socialista, anticapitalista e independentista, actiu entre 1978 e la debuta de las annadas 2000 en Espanha. Jarrai (= «Contunhar») n’es una branca, que recampa la joventut d’aquel moviment. Lo Diari – 17 �������De l'estèir estant LA FIN D’UNA TRADIC ION OCCITA N A URBA Les Rec ardeyre NA: s. Fant Banquet ais du Synd ie dite icat de par l’a au uteur e la Maré t doyen e (1938 ) Fernand LAPAUZE . Lo ton g enerau e s pebrat Tots los , piment ingredie at, quita nts i son I a un sè ment go , e totun i-pas-qu rrin. quauqua é qu’es d tuada. C rren es a e manca oma se díser. . Coma s tot aquò ’una flam n’avèva ba s’èra pas mei d’impor tància. D’ont es aquò que ven, aquera tradicion farcesca bordalesa ? Mèste Verdièr, òc. Mes Verdièr n’èra pas eth qu’un eretèir, lo d’una tradicion bien mei vielha qu’eth, que continuava ? Dens Verdièr es de conéisher l’influéncia daus tòpoï de la tradicion farcesca, coma lo francitan, que desjà tròban ches Godolin o Cortèta dus siègles mei tòst. La tradicion bordalesa occitana ten sa geografia e sa sociologia pròpras : s’organiza mei que mei a l’entorn dau pujadueir de Sent-Miquèu, de la carrèira Elias-Gentrac, de Maucalhau, daus Capucins. Son personatge emblematic es la recardèira. Aqueste mòt, que se traduïré en francés per regrattière, ven de « cardar ». S’agís dau praube monde que, d’ancian temps, recuperavan los retalhons de lana quora la cardavan, per tant de los revénder. Daus ganha-petit, daus revendeires. Sovent de las femnas, tan praubas que lis-i fau, per susviure, practicar sovent lo comèrce de lurs charmes. 24 – Lo Diari D’on un pilòt de neishenças malurosas, d’abandons e d’avortaments. Tot un monde de misèria, de caitivèir, mes tanben de solidaritat e d’umor. Coma totas las societats marginalas, las recardèiras bordalesas an lur lengatge, lur univèrs, lur umor. Après la mòrt de Verdièr en 1820, pendent mei d’un siègle sas òbras seràn reeditadas, legidas, imitadas, parodiadas, apuei serviràn de base au desvelopament d’un genre pròpre a l’escriut occitan bordalés, l’estile « recardèir ». Lo milhor de la literatura occitana bordalésa ne’n sortirà. En 1938, som au cap d’aquesta produccion, e lo petit obratge que ténem entre las mans damòra coma lo darnèir huec d’una tradicion seculària. Fernand Lapauze, vaquí un nom perfeitament desconeishut. L’annuari de 1938 nos apren qu’èra marejador, president dau sindicat de la mareia de Bordèu. A sa faiçon, l’òme dauquau ne conéishem pas nada produccion escriuta auta - perpetua la tradicion daus obrèirs-poètas de lenga d’òc. Sonqu’aquí, védem tot d’abòrd que som arribats au cap, a la fin de quauquoren. La lenga d’òc a Bordèu, en mitan urban, s’a susviscut a era-medissa annada après annada maugrat las evidéncias, damb una longevitat de conéisher. La tradicion farcesca evocada s’a trascendada dens las produccions en francés fòrtament occitanizat d’Ulisse Despaux, mòrt en 1825, qu’espleita un otís mei aisit a utilizar de cap ad un public en via de desoccitanizacion-desculturacion : lo « bordeluche », aquesta traca de creòl de basa francesa mes de superstrat occitan, qu’es quasi de l’occitan dissut damb una gramatica francesa. Los successors de Despaux - los Guí Suire, Max-Enric Gonthier, Claudi Ducloux o encara Jovença - sauràn esperlongar la vida d’aqueth eretèir de l’occitan. �Non, aquí, som de cap ad una tradicion que s’escantís. La pertinéncia societala de la farça s’a perduda en 1938. Desjà Verdièr aubedissèva a daus còdes qu’èran pas mei de son temps. Una tradicion qu’a perdut de vista perqué exista, una practica shens reflexion, ne pòt acochar que d’una parodia d’era-medissa. Aquò’s end’aquò que nos védem aquí acarats. A la satira pebrada e daus uns còps enverenada a succedit la vulgaritat, l’umor scatologic e putanèir pr’au simple plesir de díser « mèrda » o auta causa. Mes de fèt, de qué s’agís aquí ? Duias recardèiras - o puslèu los hantaumas de duias recardèiras defuntadas environ setanta ans pus tòst, se’n tornan sus Tèrra. Vòlen tornar veire lo marcat de « Pòrta Neva », l’ancian nom daus Capucins, que frequentavan autescòps. Mes lo marcat a chamjat de nom e d’aspèct. L’istòria s’engagan alavetz dens una sequèla de gags en desvelopant la medissa logica : las duias recardèiras pòrtan sau monde novèth que las environa un espiar meitat amusat, meitat critic, damb un comic de descalatge e lo franc parlar supausat pròpre a sa corporacion. Mes Lapauze n’es pas Verdièr ni Elias Boirac, e sonqu’una seria de sortidas mei o mens drolaticas, aquò ne pren pas. L’idèia, pas talament maishanta en se, acocha d’una fantasia shens granda originalitat. Los sols interès qu’i veden son, a la fin, lingüistic - am aquí un daus darnèirs senon lo darnèir tèxte en occitan bordalés « pishadèir » autentic - e sociologic. De verai : la scèna se passa per devath a la quita hala daus Capucins, dens la vida vitanta, au bèth mitan daus autes comerçants. Mes coma aquò’s pr’una ocasion de hèsta, qu’i a un banquet de previst, aprénem que lo conselh municipau de Bordèu au grand complet es present e assista a l’espectagle. I son tots : lo maire Adrian Marquet - que vindrà lèu una figura dau collaboracionisme - son adjunt Jausep Benzacar, sortit d’una de las mei vielhas familhas judivas bordalesas, que moirirà en 1944 a Aushwitz, e los autes : Delboy, Fourtassis... tot lo conselh i es. E la causa qu’es de conéisher, es que los dus personatges interagissen damb lo public : nichas, clinhets, allusions e vanas se multiplican. Las sortidas umoristicas de las duias recardèiras saus elugits bordalés presents dèisha a pensar qu’aquestes-aquí son dens lo cas de compréner tot aquò, donc que comprenen l’occitan. Aquò’s pas impossible : Marquet, neishut en 1884 a Bordèu, a creishut dens un environament dau quau l’occitan èra lònh d’estar absent : lo Bordèu popular d’alentorn de 1900 lo parlava encara largament. La remarca vau tanben per Benzacar amei d’autes. Aqueste punt ne mancaré pas d’interès se l’autor ne ressentèva pas lo besonh de començar son prepaus per una desencusa : desencusa per la cruditat dau ton, desencusa sustot benlèu de prepausar aqueste intrusion dau Bordèu d’autescòps dens lo d’anueit. Que, s’es de conéisher que l’occitan se practica e se compren encara au marcat daus Capucins en 1938, s’aquò’s probable que los elugits bordalés son encara dens lo cas de lo compréner e de n’apreciar las subtilitats (se gausi díser per la pròsa de Lapauze), lo tèxte empenat ne hèi referéncia qu’au passat. Passat dau Bordèu occitan, dau Bordèu recardèir. Las recardèiras, que semplan pertan bien vivas, son dus hantaumas. Parlan, caquètan, mes son mòrtas. E ne son pas que lo son dau passat que tòrna trenir a nòstas aurelhas. Per devath a l’insociança aparenta dau prepaus, la jòia tapatjosa sona coma una cantaplora, la cantaplora d’un temps que Lapauze e probable bèth-arremat de sos collègas daus Capucins creden esbalagat. Ne n’es ren, egau, e l’occitan viu e viurà encara dens la ciutat garonesa. Benlèu que, se las vulgaritats estujan las ‘grimas de dòu, aquò’s l’entestament d’una lenga e d’una cultura a ne pas se deishar morir que fau compréner darrèir la naientetat daus escarcalhs de ríder. La Galipòta Lo Diari – 25 �Clic & Scroll Qui a matat Francés Canat ? 2018 - Centre interrégional de développement de l'occitan, L'Atelier in8 La basa b’ei simpla e eficaç, com un bon polar de gara : un mòrt, testimònis, personatges suspèctes, alibis, ua equipa de polícia mobilizada, ua enquista tà lançar e un copable tà trobar. Ua pièla de personatges de tota traca que s’expriman suu subjècte. Au public de trobar lo quau ei digne de hidança. Mes concretament, quin fonciona ? Tot permèr, que cau estar equipat d’un esmartfòne o d’ua tableta (o d’emprontar las de l’expò botadas a disposicion), installà’s l’aplicacion Qui a matat Francés Canat ?, lançar la maquina e daishà’s portar. La mustra que’s ditz interactiva, qu’ei au public de har avançar lo scenari, casco sus las aurelhas, visita perlongada per la tableta, en amassar los indicis, respóner a questions, progressar hens l’enquista. A l’obertura de l’aplicacion, los personatges de caras illustradas, que’ns son presentats en un generic cinematografic. Teresa Pepin, Elisabèt de Pusei, Faiçau Imokrane, Esteve Valentin, Caròla 26 – Lo Diari Lo talhèr In8, maison d’edicion basada en Biarn, conceptora e editora de mustras interactivas, que botà en circulacion l’exposicion polar Qui a refroidi Lemaure ? en la soa version francofòne. Lo Cirdòc1 que’n sortishó la version occitana - Qui a matat Francés Canat ? - en collaboracion estrèita e graniu dab In8, traductors, pedagògues e comedians occitans. Lo Clic&Scroll aqueste que’vs perpausa d’anar horucar per aqueth supòrt meilèu originau, a la crotzada de la BD e deu jòc video : un polar interactiu tà telefònes, tabletas e public intelligents, tot en occitan. Valentin, Justin Plau, amb l’aimabla participacion del menaire de taxi, la liuraira de pizza... E enfin l’equipa del comissariat : Baltasar Idola, Serafin Naudèl, Lucàs Becon, Annà Lisi. Mei ençà, cada personatge que parla en occitan, dab mantuas variantas dialectaus representadas. Permèr eveniment, un còp de hiu deu sergent Baltasar Idola de la polícia nacionau qui’ns hè compréner qu’èm l’estagiari de l’equipa deu comissariat tà tota l’aventura. Que deveram donc participar tà har la lutz sus aqueth ahar : « Qu’as tots los utís entà tribalhar, çò ditz lo Baltasar. Que’t carré passar au comissariat encontrar los collègas. » Los apèrs que son ua boeita mail, un telefòne, un repertòri de contacts, tà güeitar lo ligam e recéber las informacions, e un dossièr d’archius entà brembà’s de tot. La seguida que’s hè en dirècte, de cara aus panèus de l’exposicion : que cau préner en fòto dab l’esmartfòne o la tableta los elements grafics indicats. Atau, per reconeishença picturau, las avançadas que son validadas, l’aventura que’s persegueish. Tot lo debanament qu’ei scenarizat, mes mantuns camins e son possibles entà trobar lo fin mot de l’istòria. Lo dispositiu Qui a matat Francés Canat ? qu’ei disponible au CIRDÒC de Besièrs. Lo materiau d’acompanhament pedagogic que compren un liberet de 40 pajas Autopsia deu polar entà companhar l’experiéncia e descobrir lo genre literari policièr. L’aplicacion qu’ei disponibla au telecargament per las platafòrma googleplay e autas iTunes. Que podetz d’ara enlà sollicitar los vòstes caps d’establiment, professors, animators, mediatècas, bibliotècas, entà har viéner l’experiéncia Francés Canat per vòste. Caroline Dufau 1 - Centre interregional de desvolopament de l’occitan : locirdoc.fr �MARSELHA Barrutlatges sus lei piadas de Jean-Claude Izzo Tota vila es un libre, ambé son entrebescar de carrièras : tota vila es un tèxte. Barrutlar dins una ciutat es aprene a legir e s’esmarrar ambé gaug dins un racònte espés coma l’Istòria. I a tanben de libres que son de vilas... es un vai e vèni, un afaire de pèiras, de bricas, de betum e de letras. Dins aqueu numerò dau Diari, avèm causit de parlar de roman negre, e se i a ben una ciutat que nos vèn a l’esperit, subran : es Marselha. Un roman a ela sola, Massalia naisse de la legenda de Protis e Gyptis que nos fa remontar ai sòrgas de la literatura classica grèca. Son istòria rica e unica ne fai una autra capitala possibla dins lo païsatge ultracentralista francés. O vesèm, segur, dins lo football, tant coma dins la musica e dins la literatura. Fau bensai anar dins lei grandei ciutats portuàrias d’Itàlia per trobar d’elements de comparason. Jean-Claude Izzo : Total Khéops, Chourmo, Solea, La Trilogie Fabio Montale Folio policier. © Chensiyuan Lo polar marselhés dintra en plen dins aquela dimension : es una continuitat verbala de l’espandiment urban. Podriam seguir lei piadas d’un eròi fondator : Fabio Montale. Lo personatge foguèt creat per JeanClaude Izzo, l’autor mai conegut dau movement dau “polar marselhés” deis annadas nonanta (emai se refusava de n’èstre considerat coma un cap de fila). Descubririam alora una vila mai secreta, luenh deis imatges venduts ai parisians en manca de soleu. Lo tablèu es lumenós, la mar en rèire-fons, mai la negror e la violéncia trabalhan de lònga e cavan sei camins d’injustícia sociala. La violéncia que quitan pas, ara, de metre en avant lei medias nacionaus, dèu pas nimai resumir l’èime de la vila. Vila d’exilh, Marselha es tanben vila d’estaca. L’Estaca, es tanben lo nom dau barri, a la dintrada oèst de Marselha, que lo realisator Guediguian lo placèt au còr de sei filmes. Montale, lo fiu d’imigrat italian, i costeja lo mond entier : lo mond entier se sente marselhés tre que pausa lo pè sus lo quitran dau Panier. Es aquí bensai la marca prigonda dau polar focean : aquela capacitat de dire la generositat e la sensibilitat de la vila-maire (a temps passat ligada au culte d’Artemis) sensa tombar dins lei banalitats vuejas de l’escrich provincialista. La vila s’alarga, d’autreis asuelhs se dobrisson. Fabio Montale, amator de jazz e de pesca en mar, demòra dins lo pichòt pòrt dei Godas, pròche lei Calancas, a la sortida èst de la vila. A l’Estaca o ai Godas, siam ai ribas de Marselha, ais extremitats dau monde focean. Fabio Montale i escapa a l’agitacion, au baujum de la ciutat sensa tròp se’n aluenchar... que Marselha vos reten, « comme un aimant », cantava IAM... D’aquelei dos bots de la vila, podèm puèi tornar cabussar dins lo laberint dei baloards, andronas e caladas, plaças e placetas, que teisson la trama d’un escenari vièlh de 2600 ans. Fau legir o tornar legir Total Khéops e Chourmo, se laissar portar tanben dins la languison e l’esperança dau bèu roman negre Les marins perdus e seguir lo camin ambé leis òbras de Philippe Carrèse, Annie Barrière, Maurice Gouiran e tantei mai. Es una Marselha que parla francés, segur, mai l’occitan i es de’n pertot e darrièr la fòrça d’una vila, nos demandam sovent se i auriá pas, dins l’inconscient, la fòrça d’una lenga. Silvan Chabaud Lo Diari – 27 �1 - "Voix d'en bas" per Edmond Thomas. 2 - Alphonse de Lamartine (1790-1869) per François Gérard © Colleccion CIRDOC © Pixabay �Tresaurs en lum amb lo CIRDÒC - Mediatèca occitana POÈTAS-OBRIÈRS « Poètas-obrièrs » es una apellacion que foguèt donada a una generacion de poètas actius pendent lo sègle XIX. Emplegada dins los tèxtes d’analisis literàrias occitanas dempuèi la debuta del sègle XX, pòt prene pasmens de significacions diferentas segon son contèxte d’utilizacion e, uèi encara, fa pas consensus. Istòria de la nocion Lo primièr especialista qu’emplega la nocion de « poèta-obrièr » per la literatura occitana es lo felibre, escriveire e professor de lenga e de literatura provençalas, Émile Ripert, dins sa tèsi La Renaissance provençale : 1800-1860. I consacra la segonda partida de son segond capítol « Les poètes-ouvriers en Provence ». I definís pas la nocion de « poètas-obrièrs », fa sonque una presentacion d’autors qu’intègra al movement. Dins lo capítol precedent, efectua una analogia entre « poesia-obrièra » e « poesia-populara » e josentend qu’aquelas nocions son mai generacionalas qu’esteticas o literàrias. Los « poètas-obrièrs » i son presentats coma los eiretièrs dels « protectors de la poesia populara », coma los influents George Sand e Alphonse de Lamartine, totes dos poètas, actius contribuidors de la vida intellectuala e literària francesa del sègle XIX e promotors de la movença d’emancipacion populara per la literatura. L’apellacion èra doncas emplegada a prepaus d’una generacion de poètas actius pendent lo periòde romantic e, dins l’esperit de son creator, èra pas estrictament ligada a l’activitat professionala dels autors que i fa referéncia. Revèrta puslèu lo paternalisme de la borgesiá literària francesa cap a una generacion d’autors novèla e una vision gaireben idealizada de sa situacion professionala. L’apellacion « poèta-obrièr » desapareis amb lo periòde romantic e ten una influéncia plan mai importanta per la literatura francesa que per la literatura occitana. S’es mai que mai emplegada per una temporada compresa entre la Monarquia de Julhet e la debuta del Segond Empèri, siá entre 1830 e 1852. Per la seguida, mantun especialistas de la literatura van ensajar de definir aquela nocion o puslèu de tornar definir lo quite concèpte de « poèta-obrièr », tròp subjècte a interpretacion. La proposicion retenguda uèi per los especialistas del domeni occitan es aquela propausada per Edmond Thomas dins son libre Voix d’en bas : la poésie ouvrière du XIXe siècle, editat en cò de François Maspero en 1979, dins la tresena nòta de la pagina 22 : « I a pas d’obrièr dins lo sens que se comprendrà a partir de las annadas 1840. Lo sens actual de “trabalhaire de la granda industria” podiá pas nàisser qu’amb ela. Lo mot es doncas encara pres dins lo sens qu’emplegavan Rousseau e los òmes del sègle XVIII : “aquel o aquela que trabalha a la man a quin obratge que siá. Tot artesan que trabalha de quin mestièr que siá” (Trévoux 1771). » (La traduccion es nòstra) L’especificitat occitana Al delai de las dificultats intrinsècas de definicion de la nocion de « poèta-obrièr », lo contèxte de l’istòria literària occitana fa qu’aquel concèpte es de mal adaptar a sos autors. La dificultat principala es dirèctament ligada a la situacion economica d’Occitània (al sens de territòri geografic que tira de Bordèu a Niça e remonta fins a Clarmontd’Auvernha) : al sègle XIX, coneis un desvolopament industrial plan mens important que lo Nòrd de França, çò que limita doncas l’existéncia de poètas-obrièrs potencials. Aquela dificultat es tanben accentuada per l’alunhament geografic dels cercles literaris parisencs qu’impulsan las mòdas, protegisson e pairinejan d’autors en devenir - que demòran plan sovent mai prèp de la capitala. Sols qualques rars autors coma Jasmin capitaràn de faire tombar la barrièra linguistica que priva alara los poètas occitans de la reconeissença nacionala. Retrobatz la version complèta d’aquel article e una proposicion de lista de poètas-obrièrs occitans a l’adreiça : http://occitanica.eu/poetas_obriers Los « poètas-obrièrs » dins son temps Lo sègle XIX marca un cap per la literatura occitana. Coneis un creis de vitalitat bravament important impulsat primièr per los romanistas, precursors d’un grand movement d’estudi de la poesia dels trobadors. Los poètas-obrièrs, epifenomèns d’un vam mai ample de renovèl literari, los seguisson e d’unes rescontran, al mens localament, un succès popular pro important. Lo tresen temps d’aquel sègle literari es menat per lo Felibritge, que son baile, Frederic Mistral, serà coronat per lo Prèmi Nobèl de literatura en 1904. Lo Diari – 29 �Tòca-Maneta Quand l'istòria rencontra lo vidèojòc EPISÒDI 1 : UNA DEBUTA COMPLICADA Chaspaires de manetas, picanhaires de botons, balhaires de jòia a stick e esportius de canapè, adieussiatz ! Uèi vau començar una seria de cronicas sus un tèma qu’es de mòda, per una convergéncia de sortidas e d’interès variats, mas es pas perque fasèm una cronica en occitan que podèm pas èsser de mòda, saique : l’Istòria e lo vidèojòc. Dos domenis qu’aguèron de debuts amassa un bricon complicats. Forçadament, 20 ans i a, l’imatge del vidèojòc èra encara marrit, acusat qu’èra de decerebrar la joventut, de servir a pas res, d’èsser un jos-mèdia e pas exactament de cultura. Urosament, sens qué gausariái pas vos prepausar aquela cronica regulara, aquò cambièt un pauc a flor e a mesura dels ans e de l’interès general pel videoludisme. Dins aquelas annadas, se trobèron çaquelà de monde per sasir la caravana al passatge en se disent que, dins aquel ocean de mediocritat – çò pensavan – èra a eles de redreiçar la barra e d’educar las massas popularas en se servissent d’aquela aisina epileptogèna e abrutissenta que se i fa « Pau ! Pau ! » de totes costats. Caricaturi un pauc, rai, mas amb lo recuol, i a de còp que me disi que soi pas forçadament tròp alonhat de la realitat de çò que se mormolhèt dins los estudiòs a l’epòca. E aquò nos donèt tota una tropelada de jòcs sagelats per exemple « Réunion des Musées Nationaux » : Egypte, Chine, Versailles... Pas forçadament marrits, que l’aspècte istoric èra aprigondit, ensajavan de mesclar una intriga (en general policièra) a una epòca donada per fin de far engolir al jogaire un maximum de donadas scientificas... un pauc estofagarri, qué. Per plan se rendre compte de çò que podiá prepausar lo vidèojòc, caliá aver accès a d’autras produccions a costat. Ailàs, qualques parents, pauc al fial o refregits per çò qu’ausissián d’idèas recebudas e de clichès, gausavan pas sortir del sagelatge ministerò-scientific que lor garantissiá la bona consciéncia que, quitament darrièr son ecran, la drollatalha anava aprene de causas... e se far cagar coma cal. Èra pas ganhat, qué. Plan segur, aquel contacte demest los primièrs entre l’Istòria e lo vidèojòc es de tornar botar en contèxte : rufe, brut, entièr, èra la resulta fin finala pro naturala del rencontre primadièr entre doas disciplinas qu’aprenián tot bèl juste a se conéisser. Uèi encara, ensagi d’èsser pas tròp sevèr amb aquelas temptativas, e ne gardi un remembre amusat, fauta d’èsser nostalgic. Es que sens tota la seguida de jòcs « ludò-culturals » coma se definissián a l’epòca, especialitat notadament de l’estudiò francés Cryo Interactive (França es un país de musèus, caliá plan qu’aquò servisca), auriam pas agut tot çò que venguèt aprèp en tèrmes de jòcs que fan se costejar aventura, enigma e Istòria, la Granda e las pichonas entremescladas, a començar per la seria mai famosa a l’ora d’ara per aquò, d’origina francesa ela tanben, aquela de Assassin’s Creed ? La question se pausa. E la filiacion es benlèu pas dirècta entre Cryo e Ubisoft, qu’entre la fin de l’un e la començança de l’autre passèron dètz ans - una eternitat dins l’industria videoludica - que dins aquel brieu espeliguèron d’autres apròchis de l’istòria per lo jòc, amb qualques bravas capitadas e qualques fracasses pas tant braves. Mas vos contarai aquò lo còp que ven ! Tristan Gahús © 2018 Freepik.com 30 – Lo Diari �Mon volontariat : Youness Amrani RÀDIO OCCITÀNIA Youness comencèt lo son volontariat al dintre de ràdio Occitània al mes d’octobre de 2017. Cercava una mission que li permetriá d’enriquir e contunhar lo son projècte professional, es a dire crear un web mèdia : Es un siti internet interactiu ont se trapa d’actualitats, vidèos, musica, articles. Parallèlament a una orientacion scientifica, se’s totjorn apassionat dempuèi lo licèu per desvelopar projèctes vidèos, web... Lo volontariat li permetèt aquò en tot descubrir lo mond professional de la ràdio, subretot lo dirècte e lo costat tecnic d’una ràdio. Las seunas missions foguèron de participar a la cobèrta radiofonica pel biais de rubricas novèlas a l’entorn de la lenga e la cultura occitanas cap als auditors, acompanhar la còla dins la realizacion e l’enregistrament d’emissions, perpausar d’entrevistas... Aqueste joen pro dinamic e volontari, prenguèt iniciativas e mercés a la seuna experiéncia s’integrèt plan al dintre de la còla e al foncionament de la ràdio. A la seguida d’aqueste volontariat, Youness va entamenar una formacion sus lo desvelopament e la promocion del web e del jornalisme per poder lançar lo son web mèdia ambe d’amics. Seriá basat sus la tematica dels joens e de la marginalitat (espòrt, grafisme, musica, mòda...). Cathy Lacroix Lo Diari – 31 ��Edicions Lo men conilh Patata de Christine Roussey L’encontre estranh enter un conilh nan pas completament com los autes e lo son mestoròt. Un àlbum entà apréner a gerí’s las emocions. A comptar de 6 ans. http://www.pernoste.com Editor : Per noste 20 x 27.5 cm – 28 paginas 12.00 € 1001 aicós de Sèrgi Viaule causits per Sèrgi Labatut La vèsta vièlha penjada dins l’estable nada dins la mòrt. Editor : ideco-dif.com 11 x 19 cm - 160 paginas 10.00 € Le tesaur del Canal del Miègjorn - Una aventura de Violeta Mirga (T.6) Mila violetas, Los arbres del canal del Miègjorn son en perilh ! Ajuda Violeta Mirga a les salvar e embarca ambe la trèva de Riquet per una caça al tesaur meravilhosa ! https://www.librairieprivat.com Federacion de la Calandretas / Mallard, Marie-Constance Editor : Privat 32 paginas 13.90 € Una pensada sauvatja de Micheu Chapduèlh Nascut en 1947 au mai sarrat dau país perigòrd, Micheu Chapduèlh es, dempei son temps de mainatge, un fin observaire de la vielha civilizacion paisana. Sa « pensada sauvatja » se fai lo resson d’una vision dau monde, uei dispareguda, que banhava sas raiç dins l’animisme, lo fantastic e lo chamanisme. L’òme alaidonc se pensava pas coma lo mestre de la natura mas viviá en acordança emb lo monde que l’environava. Enraijada dins una vielha saviesa paisana, quela « pensada sauvatja » se descrueba d’una granda modernitat a l’ora daus desfís ecologics de uei. Linga : Occitan – francés Jostitolatge francés – occitan Editor : Nuèits Atipicas - La Vau, Patrick DVD : 58mn - 13,5 x 19 cm 15.00€ La vida de Lazarillo de Tormes de Sèrgi Carles (+ CD) L’autor nos conta, a la primièra persona, las aventuras d’un dròlle, servicial que passa de mèstre en mèstre : avugle marrit, prèire mesquin, escudièr miserable, religiós galaupaire, vendeire de bullas o faus missionari, capelan e alguacil, per finir cridaire de vins. Aital Lazarillo descobrís lo monde dels òmes e las enganas de la vida. D’aqueste libre existisson de versions dins totas las lengas de la planeta. Ne coneissi mai d’una - pel mens dins las lengas que mestregi - e la version que nos dona Sèrgi Carles de La Vida de Lazarillo de Tormes es segurament de las melhoras, per sa compreneson intima de l’original espanhòl, per sa familiaritat amb las doas lengas, e pel trabalh fait sul quite occitan. Amb aquesta traduccion, Carles permet al public occitan d’accedir quasi dirèctament a una òbra fondatritz de la literatura mondiala e mai encara, permet a l’occitan de far la pròva de sa capacitat a se mesurar amb una òbra màger de la cultura universala. Libe acompanhat de l’enregistrament integrau deu roman peu Serge Carles. Editor : Letras d’oc CD mp3 : 1h57 mn 15 x 21 cm - 88 paginas 18.00€ Lo Diari – 33 �AGENDA JULHET 01/07 Rémi Jeffroy ambe Tara's Folk Puymorens (31) 06/07 Goulamas’K - Tence (43) La Retornada 06/07 a 21h30 Nadau - Chateau de Seyre (31) 05 62 57 09 68 07/07 Du Bartàs « Cinc » - Tence (43) La Retornada 07/07 Rémi Jeffroy ambe les Booze Brothers Saint Etienne (42) - Les Roches Celtiques 07 e 08/07 Festenal Dancem ambe Duo BarBar, Arredalh e Rasics – Ramous (64) https://www.culturadenoste.com/ 07/07 a 21h30 Nadau - Parking du Zenith - Fiesta Tolosa Toulouse (31) - 06 08 04 61 96 07/07 Cocanha - Gajac (33) Nuèits atipicas de Langon http://www.nuitsatypiques.org 07 e 08/07 Session cultura occitana (literatura, istòria, creacion, trobadors...) 06 83 39 14 33 - cfpoauvernhe@gmail.com 07/07 Goulamas’K Candé-sur-Beuvron (41) Candécibels 9 al 13/07 Universitat Occitana d’Estiu Nimes (30) « Tresaurs populars e universals d’aicí e de pertot » Conferéncias, talhièrs, concèrts, espectacles, balèti. marpoc2@wanadoo.fr - www.ieo30.org 11/07 a 12h Alidé Sans « Henerècla » Arles (13) Festenal Convivència http://convivencia.over-blog.net/ 13 al 15/07 Festen’òc - Saurat (09) ambe teatre occitan, estagi de lenga, concèrt Lou Dalfin... - www.festenoc.com 15/07 Festenal Convivéncia – Le grand déballage de Pulcinella - Revel (31) http://convivencia.eu 13/07 a 21h30 Nadau - Mensignac (24) Fête du pain - 06 81 43 89 26 14/07 Goulamas’K - Cazavet (09) - Celtie d’Oc 34 – Lo Diari 14/07 Du Bartàs « Cinc » - Avignon (84) OFF Avignon - Là ! C’est de la Musique 15/07 Bal Cance-Courtial Rodez (12) - L’Estivada 15/07 a 15h « Un casau e quate polas » Documentari en oc - Salle des Fêtes Gajac (33) - Nuèits atipicas de Langon http://www.nuitsatypiques.org 21/07 La Talvera - Le Festival des Voix Parvis de l’Abbatiale, Moissac (82) 21/07 a 21h30 EBTè! de JF Tisnèr Jardin Raymond VI - Tolosa (31) 21/07 Papa Gahus - Oloron (64) Des rives et des notes 21/07 a 21h30 15/07 a 21h30 Nadau - Parentis-en-Born (40) Arènes 06 08 45 16 06 15/07 Djè Balèti « Moko » – Loon-Plage (59) Festival Het Lindenboom Nadau - Lauzun (47) Salle polyvalente 06 89 44 00 39 Cocanha - Avignon (84) Là ! C’est de la musique 17/07 Monique Burg – Guéret (23) Festival Les Sortilèges de la Pleine Lune 22/07 22/07 Cocanha - Arboussols (66) Les Troubadours chantent l’art roman 22 al 27/07 17/07 a 21h Universitat Occitana de La Guépia (82) Corses de lenga, talhièrs, concèrts Laurent Cavalié, Mauresca Fraca Dub http://lengaviva.com 18 al 20/07 « Micheu Chapduèlh, una pensada sauvatja » Documentari en oc Cinéma Lux - Cadillac (33) Nuèits atipicas de Langon http://www.nuitsatypiques.org Duo Baudouin & Baudouin Salle des fêtes, Cudos (33) Nuèits atipicas de Langon http://www.nuitsatypiques.org Festenal Contes en Corbières Cucunhan e Padèrn (11) contoirduconte.fr/contes-en-corbieres/ 22/07 a 11h 23/07 18/07 a 21h30 Cocanha - Sébazac-Concourés (12) Festival La Petite cuillère 19 al 21/07 Nadau - Bayonne (64) - Arènes 06 79 50 65 79 Nadau - St-Paul-de-Fenouillet (66) Plein air - 04 68 59 07 57 Festenal Estivada - Rodés (12) ambe Mauresca Fracàs Dub... programacion de viéner - www.ville-rodez.fr 19/07 Bal Cance-Courtial - Saurat (09) - Festen’Oc 20 al 22/07 Festenal Trad Estiu - Foix (09) - Les tripoux, Biscam Pas, Los d’Endacom, Garric... 20/07 La Talvera - Chapiteau Najac (12) Festival Sous les toiles - www.festivaldenajac.fr 20/07 Mauresca Fracàs Dub Sonnac (12) - Fête du village 21/07 Rémi Jeffroy avec les Booze Brothers Dompierre-sur-Besbre (03) - FestiDomp 21/07 Artús – Les Vieilles Charrues - Carhaix (29) www.vieillescharrues.asso.fr 24/07 a 21h30 25/07 Cocanha - Agde (34) Musée agathois Jules-Baudou 25 al 28/07 Festenal Les Nuits basaltiques concèrts, cants e danças tradicionalas Le Puy-en-Velay (43) - https://cdmdt43.com 25 e 26/07 Occitanas d’Estiu - Ostal de Rampoux (46) animacions, talhièr occitan, espectacle los Bourianols e los musicians dels Barjacaires pel balèti. 06 20 52 73 90 - maxime.souriat@orange.fr 26/07 La Cleda – Le Puy-en-Velay (43) Les Nuits Basaltiques 26/07 a 21h Nadau - Lesinhan, ostal Gibèrt (11) ieo11@ieo-oc.org �27 al 29/07 Festenal Samba al pais St-Antonin-Noble-Val (82) http://www.sambalpais.org 27/07 Djè Balèti « Moko » – Parthenay (79) Festival de Bouche à Oreille 27/07 Les Sulfateurs Occitans Puisserguier (34) - Fête du village 28/07 Aqueles - Café Plum - Lautrec (81) 28/07 Cocanha - Avezac-Prat-Lahitte (65) Avesac, Prat e era Hita / Rencon’Trad 28/07 Les Diables de la Garrigue Puisserguier (34) - Fête du village 29/07 Aqueles - Festival Samba al Pais St-Antonin-Noble-Val (82) 29/07 La Fanfare des Goulamas Puisserguier (34) - Fête du village 29/07 Cocanha - Festival Samba al Pais St-Antonin-Noble-Val (82) 01 al 28/07 Festenal de las Nuèits atipicas de Langon (33) - www.nuitsatypiques.org AGOST 02/08 Mauresca Fracàs Dub - Cournonsec (34) La Guinguette, Cave de la Croix Saint-Julien 02/08 Rémi Jeffroy ambe les Booze Brothers Albi (81) - Xtrem Fest - www.xtremefest.fr/# 03 e 04/08 Fèsta occitana - Sant Juèri (81) talhièr de cant, teatre, concèrts (Uèi, Feràmia, Jòi Orquèstrad e Trio d’òc, Los Esclopets)... - CCOA 05 63 46 21 43 centre-occitan-rochegude@orange.fr 03/08 Goulamas’K - Marsac-sur-l’Isle (24) - Festi’Plage 04/08 Du Bartàs « Cinc » – St Jean-de-laBlaquiere (34) Festival Remise à Neuf 04/08 Goulamas’K - Brassac (81) - Fêtes de Brassac 04/08 a 21h30 Nadau - Onesse Laharie (40) - 06 09 26 43 68 04 al 07/08 Festenal Comboros ambe talhièrs, espectacles, mercat, concèrts... St-Gervais-d’Auvergne (63) http://www.comboros.com 04/08 Mauresca Fracàs Dub Saint-Bauzille-de-Putois (34) - Fête du village 05/08 Goulamas’K - Capestang (34) - Fête du village 05/08 Florent Mercadier « L’Occitanie pour les nuls » Alidé Sans « Henerècla » Festival Rencontres à ciel ouvert Narbonne plage (11) - ieo11@ieo-oc.org 05/08 Festenal Tresbes e fèsta d’òc Trèbes (11) Les arènes 21h30 Nadau - 04 68 78 89 50 La Talvera - Concert-déambulation ieo11@ieo-oc.org 07/08 Djè Balèti « Moko » – St Gervais d’Auvergne (63) - Festival Comboros 17/08 a 21h30 Nadau - Laruns (64) Fronton - 05 59 05 31 41 17 al 19/08 Festenal ESTIV OC - Pau (64) Mauresca Fracas Dub, Lo Còr de la Plana, Xutik, Alidé Sans, Accords’Léon, Aqueles... http://hestivoc.com 17/08 a 17h Passejada-contada sul Camin dels Plòs, amb Alan Roch – Grefuèlh (11) ieo11@ieo-oc.org 18/08 Goulamas’K - Ilonse (06) 18/08 Mauresca Fracàs Dub – Albi (81) Festival Place aux artistes 18/08 a 21h30 Nadau - Soustons (40) Arènes - 0558415262 22/08 08/08 a 21h30 Laurent Cavalié – Agde (34) - Musée J. Baudou 08/08 Florent Mercadier - Contes du pays de nulle part – Saint-Junien (87) 09/08 Les Diables de la Garrigue - Correns (83) Festival Endemik Nadau - Thueyts (07) - 06 89 43 10 52 Les Diables de la Garrigue Camplong-d’Aude (11) - Les Estivales Florent Mercadier « L’Occitanie pour les nuls » – Espedaillac (47) 10/08 a 21h30 Nadau - Vic-Fezensac (32) Arènes 06 87 11 35 33 - 05 62 06 34 90 10/08 Du Bartàs « Cinc » Saint-Cyprien (24) - Musique en Périgord 10/08 Rémi Jeffroy ambe les Booze Brothers Chanteix (19) - Festival aux Champs 11/08 Mauresca Fracàs Dub Avène (34) – Fête du village 11/08 La Mal Coiffée - L'Hospitalet-du-Larzac (12) 22/08 23/08 24/08 Goulamas’K - Nébian (34) Fête du village 24/08 a 21h30 Nadau - Cussac-Fort-Médoc (33) Forteresse - 05 57 88 85 00 29/08 Laurent Cavalié – Agde (34) Musée Agatois 31/08 Djè Balèti « Moko » - Orleans (45) Festival Un Autre Monde 31/08 Goulamas’K - Martigues (13) Festival Terres de Résistance 31/08 Rémi Jeffroy ambe les Booze Brothers La Roche-sur-Foron (74) Zik en Ville 12/08 Mauresca Fracàs Dub - Mailhac (11) – Fest’Oc 12/08 a 18h Cristian Almerge – Vilasecalanda (11) ieo11@ieo-oc.org 12 al 18/08 Escòla Occitana d’Estiu Vilanuèva/òut (47) - corses de lenga occitana, animacions... - www.eoe-oc.org 16/08 Laurent Cavalié – Séverac d’Aveyron (12) La Ferme Seguin 16 al 19/08 Que voletz figurar dens Lo Diari ? N'esitetz pas a nos comunicar las datas e las informacions relativas aus vòstes eveniments dab l'adreça : contact@lodiari.com Estagi de lenga - Rodés (12) cant, dança, musica tradicionala CCOR 05 65 68 18 75 Lo Diari – 35 �� http://occitanica.eu/files/original/ebf3443e5e37f468f2745909da11e9bb.jpg 76da69a0a85c64d0f307000b15b8998e http://occitanica.eu/files/original/a36f0f93459797e7e404f104f99bd146.jpg 5882f2b0e30ee879acbb01b26bb397d7 http://occitanica.eu/files/original/e98533745cb7d9d262a224cd634dd94f.jpg 31989292e9a7ed8f284e8c3195dba674 http://occitanica.eu/files/original/44109b076a3a170ef164221bcb33e563.jpg 293c6f28f79ae736bd0d538c64fcee34 http://occitanica.eu/files/original/4701085959091f3f59b9d61195ef45d8.jpg 1fffee5afe8712239cc2f624cca11a41 http://occitanica.eu/files/original/fd897e9b74339eaf8c3066b41816627f.jpg 131f1c874d9b2a521c05dcb1e6455df8 http://occitanica.eu/files/original/9a14a6c61e327fccb0d427ca96312084.jpg 8cb7c7e704591fe509970675404c4b65 http://occitanica.eu/files/original/b8c766fe65d0e4d89c53f91f3c523b69.jpg 1de603835ee5596fc400409226c622d2 http://occitanica.eu/files/original/a558fa329b17be1a96f54c4e1b483659.jpg c8531a5d3332fd3d71aaf35f7b39ae0f http://occitanica.eu/files/original/878b9ddb43a6adc9f1415b8a862a61e1.jpg 534c19eabfd2e565aee9edb87113abf6 http://occitanica.eu/files/original/0eeb28d10f487fc460d0422e1b5973eb.jpg 8729fd5401ea3fc21db61e0b4ca6d469 http://occitanica.eu/files/original/905237d4eaf2c4b32d06be26e1594963.jpg 742578fac333b118a13f541a738ed7c1 http://occitanica.eu/files/original/5e9e6a8bee9a482dbf69e2934beeccdb.jpg 9d67341d147efbbd1ee8bf363b6aa5f9 http://occitanica.eu/files/original/0493ad5a94c97eb9b228718f0c1c8ed5.jpg 7d43a593ac9d6b7f07525e9176a88bc4 http://occitanica.eu/files/original/9b40071ecfe8258f58ea8630502e33ae.jpg ab3ec6cb7f581d2247c2a2105974308a http://occitanica.eu/files/original/6a3c4d51c0077422069b261622f4fded.jpg 301ef2b0a70ebe4e6006ade4a380a9f1 http://occitanica.eu/files/original/d5f4dc6fc3f9461d4f130ff435c985c9.jpg fc0fd40d25a4da34c952eb32b7e6c83d http://occitanica.eu/files/original/ef396a7f8ec498245bfdb4c445bb34de.jpg d9e023ddb07c7c83c5cff0802a3a8f1f http://occitanica.eu/files/original/cc828d6cc65d7653cefec4701486b4b8.jpg d9fff7dc3cb152ed99e91fbdb8462826 http://occitanica.eu/files/original/6422c4261ff83f966ac8bd14d8a5b5a6.jpg f7b60d0a0819f389ab3f3d9e6611b4b0 http://occitanica.eu/files/original/945eb8545ebe671ce8e304e7724125ca.jpg e72cea826cb4f4a99d4fd2155b513635 http://occitanica.eu/files/original/bdbcef2c6b5ec2db775dda73ba2d11fa.jpg cbcbf513a55d2b418af1ea1ae86622db http://occitanica.eu/files/original/54e8a0296ba9605b4df9e463e5170cda.jpg 3328b40ae8301195068b0b084901f447 http://occitanica.eu/files/original/b51f3c9c3d95b21e861403907bb3c263.jpg 30774b71dfbdddfd04caf136e6772392 http://occitanica.eu/files/original/9ebed301e9bd33126957fe47bc8fcbd6.jpg e2c9a6357eb1ad966b98bdafcbc87b9c http://occitanica.eu/files/original/fcbd4e54376d609f5eed0e4677a8dacb.jpg 3412d239338cbd2e4b35b138eff02eb4 http://occitanica.eu/files/original/7c71295f3ec5cfa7d5c375d2067659d3.jpg 72f4da3800577863e77981e1064a4c66 http://occitanica.eu/files/original/60f9876c858ca8f8afca697f2fe1241a.jpg 65a8295d8f3c60d398f1e958f5c89a2b http://occitanica.eu/files/original/b8ac1d9b4b6b539e0cddfb94a75e1b06.jpg ef5c7093b0a428c528dcc982491d693f http://occitanica.eu/files/original/dce3d58a10acbf5ce9dfbb4aebc7e36f.jpg 9f0ada408e09331740235e4620dc7399 http://occitanica.eu/files/original/20e9896ba902e040319e1299c02f63cf.jpg c1fddd07e7f6b677c39287614997848a http://occitanica.eu/files/original/6aa7af2c3c6c700ba71c28ef606ab760.jpg 8be2f5c1656c16b0a19c6b266f2b57bf http://occitanica.eu/files/original/0e308673daf6d530b218e1e7c3cc2852.jpg ab5f52b209d57715653aa9bc03461609 http://occitanica.eu/files/original/a4cda03eb5884e8e4133b03cfcf52d70.jpg acdc6993cb55e643f18a700f0dddcfc0 http://occitanica.eu/files/original/c79748663dc9a680c7e0776becd9151d.jpg 2e20eba27f0df42b6790a4a3affb8239 http://occitanica.eu/files/original/5ab05f69e6027df539da5445da4dc721.jpg 53aa9c76484a2bc8c3b2ff5c4ddae84c Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource IEO Midi-Pyrénées Description An account of the resource Institut d'estudis occitans de Miègjorn-Pirinèus Revista Item type spécifique au CIRDÒC : à privilégier Région Administrative Midi-Pyrénées Variante Idiomatique Languedocien Gascon Graphie Graphie classique / Grafia classica Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lo diari : La cultura, en occitan. - 2018, N°044 (Julhet-Agost) Alternative Title An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific. Lo diari de l'IEO Miègjorn-Pirinèus. - 2018, N°044 (Julhet-Agost) Lo diari de l'IEO Miègjorn-Pirinèus. - 2018, N°044 (Julhet-Agost) Subject The topic of the resource Vie artistique Occitanie -- Civilisation Festivals -- Occitanie (France) Culture -- Périodiques Description An account of the resource <div style="text-align: justify;">Lo Diari contient des articles sur les &eacute;v&eacute;nements pass&eacute;s ou &agrave; venir, des comptes rendus scientifiques, l&rsquo;annonce des prochaines parutions, des entretiens avec les acteurs majeurs du monde culturel occitan et un agenda culturel.&nbsp;<br /><br />(Le temps de la publication papier du num&eacute;ro de la revue, vous ne pouvez ici consulter que la version simple.)</div> <div style="text-align: justify;"><em>Lo Diari</em><span>&nbsp;conten d'articles suls eveniments passats o de venir, de renduts comptes scientifics, d&rsquo;an&oacute;ncias de publicacions,&nbsp;d&rsquo;entrevistas amb los actors mag&egrave;rs del monde cultural occitan e un agend&agrave; cultural.<br /><br />(Lo temps de la publicacion sus papi&egrave;r del num&egrave;ro de la revista, pod&egrave;tz consultar aqu&iacute; sonque la version simpla.)<br /></span></div> Creator An entity primarily responsible for making the resource Pugin, Sebastien Source A related resource from which the described resource is derived Institut d'estudis occitans (Toulouse), 2018-07-08-n44_Lo-Diari Publisher An entity responsible for making the resource available IEO Miègjorn-Pireneas (Toulouse) Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2018-07 2018-08 Date Issued Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource. 2018-08-27 SG Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Dufau, Caroline La Galipòta Bosc, Emilie Chabaud, Silvan Carrère, Silvan Centre interrégional de développement de l'occitan (Béziers, Hérault) Taupiac, Jacme Pujol, Miquèu Puech, Yvon Lacroix, Cathy Gros, Lise Gahùs, Tristan Rights Information about rights held in and over the resource IEO Miègjorn-Pireneas Is Part Of A related resource in which the described resource is physically or logically included. <a href="http://www.occitanica.eu/omeka/items/show/4323" target="_self">Lo diari de l'IEO Mi&egrave;gjorn-Pirin&egrave;us</a> Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf 1 vol. (36 p.) Language A language of the resource oci Type The nature or genre of the resource Text publication en série Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context http://www.occitanica.eu/omeka/items/show/19864 Temporal Coverage Temporal characteristics of the resource. 20.. Relation A related resource Vignette : http://occitanica.eu/omeka/files/original/eb2a1f564e16e0dfcc86b4aedfe3fc09.JPG License A legal document giving official permission to do something with the resource. Certains droits réservés Occitanica Jeu de métadonnées internes a Occitanica Portail Le portail dans la typologie Occitanica Mediatèca Sous-Menu Le sous-menu dans la typologie Occitanica Bibliotèca Type de Document Le type dans la typologie Occitanica Numéro de revue Catégorie La catégorie dans la typologie Occitanica Documents Contributeur Le contributeur à Occitanica Lo Diari IEO MP Actualitat culturala = Actualité culturelle