-
http://occitanica.eu/files/original/53a5a5fb91f9b2cd89ef758931ac29b4.jpg
5f79b8d0604414facd8a5959d9bcde8b
http://occitanica.eu/files/original/824fe88bce316f78781ab3911b3b9dc9.pdf
39ef92ad9770b5122df91e04c060af2d
PDF Text
Text
DORSIÈR
Caminaments artistics
e lenga nòstra
RESCONTRE
Peir Lavit
3QA
# 46 - Novembre / Decembre de 2018 - 5€
Louis Pastorelli
�a
d
a
n
1 8 an
20
a
i
n
a
t
i
c
c
o
d'
�" Jean Jaurès " (2011)
œuvre originale Serge Pey
Hôtel de Région Midi-Pyrénées
DIRECTEUR DE
PUBLICATION
Pierre Loubère
RÉDACTEUR EN CHEF
Sébastien Pugin
RÉDACTEURS
Silvan Chabaud
Caroline Dufau
MAQUETTISTE
Elodie Saulnier
IMPRESSION & ROUTAGE
Grapho12 Imprimeur
(Villefranche-de-Rouergue)
PUBLICITÉS
publicitat@lodiari.com
Remerciements à nos partenaires,
relecteurs,contributeurs
et collaborateurs
Sylvan Carrère, Miquèu
Pujol,Tristan Gahùs,
Cathy Lacroix, Jacme Taupiac,
La Galipòta, Cécila Chapduelh,
Marie Lavit et Julie Loubère.
Lo Diari et lodiari.com sont
des publications de
l’IEO Midi-Pyrénées,
association sise
11 rue Malcousinat
31000 Toulouse
ISSN : 2427–5735
Edito
Cathy LACROIX
Anem, es Nadal, aquò’s un present nòstre !
Ne’n cal profechar ! Per aqueste numèro, vos
gastam, vos cobrissèm de lecariás artisticas, de
presents que venon del còr, coma nòstra lenga !
Coma o sabèm, banhar dins l’occitan, es
avançar dins los caminòls gaire trevats, las
departamentalas solombradas de platanas.
Aqueste numèro va mai luènh e vos porgís
un percors iniciatic dempuèi las originas.
D’en primièr, s’agirà de s’enfonzar dins
los sendarèls estrechs, las acorchas que
nos menaràn dins la frescura de las balmas
Chauvet : un tunèl vertadièr, accelerator de
particulas del temps e de l’espaci ancians.
Apuèi, un còp desliurats de nòstre carcan neoculturo-consomator, serem prèstes. Òc ben,
prèstes per cabussar dins las aigas matricialas
d’emocions francas, careçar la fusta bruta d’un
tròç d’avelanièr ondrat de poesia, caminar per
las colomnas ennegresidas al carbon, puèi li
prene la man an aqueste òme pichon que vos
rescalfa l’arma d’una color simpla, d’un sorrire
esboçat e d’una paraula calhòla. Embarcaretz
dins un monta-davala fach d’emocions brutas,
de poesias rocassudas, de boclas grandas
traçadas per un pincèl larg, d’escrituras
sarradas e caoticas… Mas vos fagatz pas de
lagui, avèm previst un aterrissatge en doçor.
E quora tornaretz barrar aqueste magazine,
benlèu un pauc susant e emocionat, cèrtas,
ne saretz pasmens reviscolat e provesit de
simbòls protectors per vos acarar a una
annada novèla.
��18
« Aguèri l’impression que d’unas
d’aquelas pinturas desbocavan
sus de representacions que
pòdon tocar l’esperit coma una
transposicion del foncionament
de la maquinariá mentala. […] »
ART E OCCITAN
DORSIÈR
Bigordan expatriat a Tolosa,
Peir Lavit que s’exprimeish
dempuish quasi 10 ans non pas
dab mots, mès dab visuaus :
aficas, discs, visuaus, l’òme qu’ei
demandat per delà las termièras
d’Occitania, dab un estile pròpi
e ua sensibilitat singulara.
PEIR LAVIT
6 • Lo Scopitòne
7 • Musica
Ministeri Riddim
14 • Rescontre
Peir Lavit
16 • Arts
Oups
8 • Per la veirina
entredubèrta
17 • Barrutlatges
10 • 3QA
18 • Dorsièr
J.M. Simeonin
Louis Pastorelli
11 • D'escart e de talvera
12 • Critica Literària
13 • De l'estèir estant
La Bauma Chauvet
Caminaments artistics
e lenga nòstra
- Serge Pey
- Jaumes Privat
- Bernat Cauhapé
PAGINA
PAGINA
Somari
14
RESCONTRE
28 • Tresaur en lum
30 • Tòca Maneta
31 • Té Vé Òc
• ÒCtele
32 • Libe Joens
• L'occitan blos
33 • Edicions
34 • Agenda
�Lo Scopitòne
ASTAFFORT
MODS
L’ANTI-CABREL PER EXCELLÉNCIA
Que m’èi a con.hessar. Qu’at sèi, qu’ei mau mes la vertat qu’ei
aquiu : qu’escoti mes que musica d’expression occitana. La
trasida qu’ei totau, la des·hèita assumida e la mauescaduda
completa. Non serèi pas jamei lo bon sordat entà sauvar la patria
tant aimada : que m’arriba d’escotar musicians d’expression
francofòna.
Dab tèxtes deus gualhards enviats a tot pip-pap dab un accent
a depilar tots los cornards e dab ritmicas basicas inspiradas deu
grop anglés Sleaford Mods, Astaffort Mods qu’envia la saussa
sense retenguda mes dab ua quista assumida : lo minimalisme.
Fotografias realistas de la vita vitanta que son presas : lo
mau-víver de la joenessa dab la canta Le Shift, on lo desèrt
economic ei totau e on lo solet espèr e seré de cuélher tomatas
a Marmanda. Las figuras locaus qu’i son evocadas dab los famós
tèxtes a l’entorn d’aquestes putanèrs de « Piqueboufigue » e de
« Denís », especialistas deu conta-ròtle tecnic. Lo tot au bèth
miei d’un paisatge meravilhós on podem véger au luenh... l’usina
de Golfeish.
L’umor qu’ei hèra plan present laguens los tèxtes e au delà
de la lenga emplegada, Astaffort Mods que va a la sorga d’un
lengatge franccitan de qui poderem enténer au cahè deu
comèrci.
Lavetz, non harà pas plaser aus puristas mes segond jo, Astaffort
Mods qu’ei la revelacion musicau occitana d’aqueste abòr.
Pas la mendra videò deu grop sus internet : deu còp que soi hèra
curiós d’anar véger aquestes ausèths en concèrt. Que caj de plan,
tot un hèish de concèrts que son prevists dinc a Nadau entà
hestejar la sortida deu loé prumèr disc aperat AK47, en referéncia
au departament d’Òlt e Garona.
La suspresa que serà dongas totau, com lo prumèr còp on ei
entenut la canta Le shift.
A defaut d’estar modèèèèèrne com at dísen, Astaffort Mods qu’ei
un grop de la soa epòca, plapat d’umor negre e de luciditat.
Silvan Carrère
Ligams : atantreverduroi.bandcamp.com
Que podetz arretrobar las cronicas
de Silvan Carrère sus Ràdio País : radiopais.fr
6 – Lo Diari
RT MOD
O
F
F
A
S
T
AS
Nosta Dauna de Malcosinat, pregatz per jo, praube pecador.
Qu’èi avut la suspresa de càger sus Astaffort Mods en tot
passejar-me sus la taralaca, e mes precisament suu labèl paulin à
tant rêver du roi.
�Musica
Dins la galaxia de la musica d’expression
occitana (e dins mai d’una lenga, sovent
bilingua o trilingua e mai) i a de perlas raras,
d’experiéncias que s’ameritarián d’èstre ben
mai conegudas. Aqueste estiu, a l’Estivada
de Rodés, èran programats lei MC’s tot
terrenh dau Ministèri del riddim . Leis
esperaviam, gaujós de saupre qu’anaviam
dançar sus un balèti electric de la mòda
jamaïcan-occitana, mai la chavana crebèt lo
cèu lampejant e lo concèrt fuguèt anullat.
Èra sensa comptar amb la determinacion
dei sordats dau raggà qu’improvisèron un
« dancehall » dins lo corredor de dintrada
de la sala dei fèstas (amb la participacion
dau Minvielle !) : la pròva bèla de l’eficacitat
d’aquesta musica, capabla de s’adaptar a
totei lei situacions, un vertadier folclòre
dins lo sens « estrict » dau tèrme !
Ministèri del riddim son tres : dos cantaires,
Sil Hocine e Mouradikal, e un DJ, Mehdi, ai
platinas. La recèpta es simpla e clara coma
l’aiga dei rius de la montanha negra onte
creissèt Hocine : fargar un sound system,
animar lei partidas sus de bòn reggae tot en
desvelopant una pensada rica e coerenta.
Es la tradicion dau « conscious lyrics »
eiretada de la Caraïba tant coma de la
granda epòca de la « Linha Imaginòt ». Nos
demandam sovent onte es la seguida, après
Massilia, lei Fabulous, Nux Vomica... Es que
tota aquesta escòla musicala e filosofica
saupèt transmetre sei basas ? Ministèri
del riddim n’es una respònsa ! Lo discors
anti-centralista, pluricultural, la vèrva e lo
vèrs impertinent, la bassa que te pren au
ventre : tot i es.
E ges de postura « artistica », ges de
volontat de far « carrièra », mai puslèu
una vida, un esperit mes au servici d’una
musica que li es naturala, evidenta. Lei
lengas, arab, berbèr, occitan, francés, se
mesclan e dison lo mond d’uèi, la vòlha
de viure e d’amassar lei gents, dins la jòia
e l’intelligéncia dau collectiu. Un pichòt
disque sortiguèt en 2015 (amb de versions
creadas per DJ Kafra), e esperam lo novèu
amb impaciéncia !
D’aquí lai, retrobaretz lo ministèri ai
quatre cantons d’Occitania, lo mic a la man,
dins l’experiéncia fisica dau balèti. Es aquí
qu’aquela musica tròba tota sa plaça. Sil
Hocine es lo MC occitan lo mai rapide e
precís que se pòsque trobar, Mouradikal
es un pielon, una valor segura, que pòu
desplegar son flow d’oras e d’oras...
Lo duò fonciona a plen regime, abrivat per
lo mix implacable de Mehdi. Son energia
es comunicativa, virala e fa un ben fòu de
prene en plena figura una paraula occitana
portada per leis enfants d’immigrats de la
segonda generacion. Vaquí lei trobadors
dau sègle XXI, aquelei que sabon jogar
ambé lei mòts e faire lusir e petejar la
lenga, coma un fuec que belugueja. Dins sei
bocas, la paraula es una matèria fabulosa,
una pasta que se chaspa, se modela, se
trabalha per donar de sens e de fòrça.
La fòrça de se téner drech, urós de saupre
que tot un « ministèri » òbra au quotidian
per lo plaser de nòstreis aurelhas e de
nòstrei cambas.
Rub a dub
Ministèri del riddim
Ministèri Prod, 2015
Entresenhas
ministeri del riddim
Silvan Chabaud
Lo Diari – 7
�Per la veirina entredubèrta
Jan-Marc
Simeonin
O LOS AZARDS DE L’IDENTITAT ARTISTICA
Lo coneissem coma l’illustrator de la màger
part daus obratges editats a las edicions
dau Chamin de Sent Jaume. Sa modestia
acceptariá benleu pas de s’auvir dire qu’es
un artista occitan incontornable. Pasmens
lo pessimisme joiós de queu personatge vau
lo rescontre. Lemosin, ispanista, barròque,
vilaud son quauquas compausantas de
se, mai de son inspiracion. Urosament per
nautres, Jan-Marc Simeonin aima plan
eschamnhar sus sa cultura, çò que nos balha
quauquas claus per desboirar sos dessenhs.
Una question passa-pertot per lançar la
conversacion : coma vos presentatz ?
Sei un vielh ! Sei ’quí dempuei la naissença dau
moviment occitanista de las annadas 70. Per parlar de
mon percors artistic, mai particularament, ai començat
per segre daus cors de croquís a l’Escòla Normala. Lo
concors Claude Bernard, s’apelava. Siguei admés au
Liceu Claude Bernard aprep mas deguei renonciar a
quilhs estudis perça que la borsa era pas pro flama.
Quò es tot parier risent de veire que ieu, que sei de
gaucha, abandonei una formacion artistica per de las
rasons entau materialas !
Me retrobí endonc a Peitieus per far professor de
collegi en letras e istòria. L’istòria me plasiá gaire ; quò
es per azard que chausiguei l’espanhòu, mas z’ai jamai
rancurat. L’azard faguet de las chausas que me son
plan importantas.
Quò es a Peitieus que venguet l’enveja de trapar
una identitat occitana ?
Òc es. De’n prumier nos renderem compte, los quites
Lemosins, qu’erem diferents. Erem gaire mai au Sud,
mas per los peitavins, aviam un accent marselhés !
Quand, enquera per azard, me retrobei dins un
seminari animat per Peire Bec, pensatz-vos ! Tot çò que
disiá ‘quel òme era interessant. Quò es entau qu’aguí
las òbras de Pau-Loís Grenier entre las mans. Una
miraudiosa descoberta !
D’un costat lo dessenh, puei la lenga e la cultura
ispanica, enfin l’occitan en devenir. Quò es çò que
cimenta vòstres dessenhs. Avetz trobat un biais de
liar tot ‘quò ?
Aime beucòp l’art ispanic, lo barròque. Quò es pas
gaire originau. Tots los ispanofiles an quilhs gosts :
Velasquez, Goya, Cervantes. Ne’n sei maitot. L’i a
beucòp a veire dins un tableu de Velasquez e coma se,
aime plan botar de las referéncias dins mos dessenhs.
Mas atencion : quò es pas per çò que mete de las
referéncias a Velasquez dins mos dessenhs que me
prene per se ! Ai ma vita, tanben. Sei un vilaud de
Lemòtges, mas passava mas vacanças dins un vilatjon
a costat de Neiçon (Nexon en Nauta Vinhana). Ma
tantin teniá l’espeçariá, fasiá los jornaus. Quò es quí que
me nuriguei de bendas dessenhadas en tot recuperar
los invenduts « Pim Pam Poum », « Tartine Mariol ».
8 – Lo Diari
�Chas ‘quela mesma tantin, l’i ‘viá pas l’aiga correnta.
Lo monde venián querre l’aiga a la pompa qu’era
juste davant la botiga de ma tanta. Auviá tot lo vilatge
que passava e que parlava occitan. Aime plan dire
que boire dins mos dessenhs l’occitan e sa granda
literatura emb lo maichant gost de las BD que legissiá
pitit. Un pauc coma dins las annadas 1920 que los
Espanhòus definigueren El esperpento, un biais de
transfigurar la realitat per lo grotesc qu’es vengut una
reivindicacion de queu maichant gost.
Quau definicion dau maichant gost donariatz ?
Un pauc coma los caganèrs de la cultura
populara catalana ?
Cherche pas lo rafinament. Sei de classa mejana
bassa, mos gosts son pas claufits de dentela. Ensenhei
pendent vint ans la literatura latino-americana a
l’universitat de Lemòtges. Las òbras qu’estudiàvem
emb los eslevas fasián daus uns còps tòrcer lo nas
a d’autres collegas. Ieu aimava estudiar « Un señor
muy viejo con unas alas enormes » de Gabriel García
Márquez.
Mas setz tanben esmalhaire. L’esmaut es un art
de gleisa, emb un costat sacrat. Quò es çò que
cherchatz dins questa tecnica ?
De’n prumier, l’i a lo dessenh. Quò es lo mai important
per ieu. Rencontrí Jean-Claude Cafin, quò es se que
me formet a la gravadura. Dau dessenh a la gravadura
e de la gravadura a l’esmau, quò es una evolucion
naturala. Coma a l’Atge Mejan, l’esmau es tanben un
biais de far circular lo dessenh. Los esmaus de l’Atge
Mejan eran suventes còps fach a partir de gravaduras.
Lo maichant gost l’i es daus uns còps tanben plan
present. L’esmau me sembla, de mai, un pont entre
artistas e artesans. L’i tròbe l’exageracion, lo burlesc,
l’abséncia de moderacion que me plasen e qu’aime
dins l’opera maitot. Dins la vita, sei quauqu’un de
moderat. Pas dins mos dessenhs.
Dins los dessenhs citats en illustracion de queste
article, vesem un messatge escrich. Quò es
sistematic ? E totjorn en occitan ?
Totjorn. Balhar de la lisibilitat au dessenh me sembla
important. Parle pas bien paguna lenga, sei benleu
un escriveire « raté », mas ai remarcat que lo monde
saben gaire legir un dessenh. Escriure balha de las
claus, quitament si reivindique lo fach d’estre dins
la mediocritat de tot, quitament dins la tecnica. Mas
tecnicas son las mai simplas, fau pas dins l’innovacion.
Botar dau texte dins lo dessenh, quò es pas ieu que
z’ai inventat. Dise mercés a Goya - per contra chas se
l’escrich se compren pas totjorn. Ieu aime bien contar
a l’entorn de mos dessenh. L’interpretacion demorará
de tot biais totjorn quauqua res de personau. Çò que
fau es personau, intime. Si quauqu’un vòu chaptar un
de mos dessenhs, sei totjorn esmiraudiat de veire que
dins quauqua res de tant intime, l’autre vai trapar un
denominator comun. Quò es per ieu una gratificacion
de veire que mon intime pòt parlar a quauqu’un mai.
I auriá pas una pita paur dau voide dins
vòstres dessenhs ?
Segurament! Pense que quò fai partida de questa
estetica dau maichant gost : emplenar, acumular, quò
es una part dau grotesc. Mas sei lemosin tanben :
zo fau sus una susfàcia pita perque sem un país
modeste. Lo Conselh Regionau de Novela Aquitània
me demandet de prepausar una aficha per mostrar
l’aspècte « positif et optimiste » de la region. Mas crese
que nos sem mau comprés e que ma prepausicion los
a un pauc siderat, ieu que sei mai que mai negatiu e
pessimista ! Era partit d’un poèma de Pau-Loís Granier
« La crida Aquitana ». Ieu representava una vacha blonda d’Aquitània o lemosina ? - que fincava la coa
d’un peisson que simbolizava lo litorau un pauc tròp
seductor a mon vejaire. La mar es ‘quí, emb de las
bravas ersas mas tanben daus tentacules qu’equilibran
lo dessenh. Lo Lion d’Aquitània era ben ´quí, mas en
charentesas. Parla coma lo rainard de la chançon que
finca sa gròssa coa ! Coma un lemosin zo pòt estre
quand rencontra un aquitan tròp ufanós…
Cecila Chapduelh
PER NE’N SABER MAI
Un fons Simeonin alimentat per las gravaduras de l’artista
exista a la Biblitòca François Miterrand de Lemòtges
05 55 45 96 00 – www.bm-limoges.fr
Veire quasi tots los obratges publijats per las edicions
dau Chamin de Sent Jaume
Lo Diari – 9
�3 Questions a...
Louis Pastorelli es un dei
fondators e cantaire de Nux
Vomica (un album nòu es
en preparacion !), es tanben
coneissut dessota l’escais de
« Gigi de Nissa » e realizèt
(ambé Manivette records)
un polit disque solò en
2010. Comencèt, a la fin
deis annadas 80, un trabalh
grafic e plastic collectiu, au
quartier Sant Ròc. A sempre
mesclat pintura, musica e
engatjament ciutadan, au
còr de la cultura populara
e liura de Niça.
Louis Pastorelli
-1-
Tot prenguèt soca a l’entorn d’un
luec, la « remisa Sant Ròc », podètz
tornar sus aquela aventura ?
Òc, a la debuta, aviam pegat
d’afichas sauvatjas sus de veirinas de
galerias d’art e dau musèu de Niça,
voliam mostrar la nòstra realitat,
dire qu’aviam lo drech d’existir.
Mai après, rapidament, se siam
dich que faudriá far quauquaren
de positiu, de constructiu, au bèu
mitan de nòstra vila e de nòstra
vida. Ocuperiam una remisa que se
vendia pas, i dintreriam e venguèt un
luec d’experiéncias artisticas dubert
sus lo quartier, dins lo quotidian
niçard. Èra la « remisa Sant Ròc » que
fuguèt lo ponch de partença d’una
aventura artistica, musicala, populara
e occitana, podèm dire.
Per ne saupre mai
(site realizat per Cultura Viva) :
www.nuxvomicanissa.com
10 – Lo Diari
-2-
-3-
E arribèt lo Carnaval Independent
de Sant Ròc ?
De la pintura a la musica, es una
mema reflexion, una mema vista ?
Es aquò. Per evitar de se retrobar
dins un monde embarrat (coma toi
lu atalièrs d’art contemporanèus
en generau) avèm montat lo
« Carnevale Independent » dau
quartier. Aqueu carnevale lo veu,
ara, coma una mena d’òbra d’art
participativa, collectiva. Coma aviam
un luec grand, un calabèrt, podiam
trabalhar e preparar aquela fèsta.
Retroberiam aquí la cultura niçarda
« liura », contunheriam bensai lo
trabalh de Sauvaigo1, de l’epòca de
la Ratapinhata2... Fagueriam en tot
cas referéncia a la cultura populara
viva, aquela que, estranhament, se
vei jamai ! Mai per aqueu carnevale,
nos falia una musica : es aquí qu’es
naissut Nux Vomica.
Una soleta e mema vista. Avèm
trobat una musica que parlava ai
gents dau quartier, qu’amassava lei
generacions e podiá acompanhar lo
carnevale. Après lo grope faguèt lo
sieu camin, de concèrts, de disques...
Mai l’idèa èra pas de far una carrièra,
musicala o artistica. Non. Subretot
pas ! L’idèa èra de far existir nòstre
monde e de trobar, finda, una
maniera de parlar dau monde. Es una
aventura que mèscla pintura, musica,
teatre tanben... ambé la lenga :
sempre au mitan. Dempuèi, avèm
fach molon de causas, mai totjorn
dins aquela vista, aquela amira : èstre
ambé lei gents, dins la vida. Es lo
solet biais de pas tombar dins l’art
oficiau e recuperat, lo solet biais de
demorar « se », sensa concession.
1 - Joan Luc Sauvaigo, cantaire, poèta, pintre niçard.
2 - La Ratapinhata : jornau satiric e popular niçard,
fondat dins leis annadas 70, que reprenguèt lo nom
d’un jornau de Niça de la debuta dau sègle XX. La
ratapinhata (ratapenada) es lo simbòle d’una Niça
rebèla, a l’invèrse de l’Agla.
Silvan Chabaud
�Honoré
D'escart e de talvera
Dambielle
UN CURÈ-FELIBRE D’AUTES CÒPS
No’s ditz cap pro era plaça que
tenguèren aqueri curès qu’en era
sièva vida coma en sièu sacerdòci
sapièren fèr tot çò que podian enà
mantier era lenga e mes encara.
Onorat Dambielle (1873-1930) curè
de Samatan que fuc un d’aqueri.
Era associacion Savès patrimoine
que li a consacrat ua edicion deras
bèras ena colleccion Mémoire
gasconne en 2014, un trebalh
deths bèths que s’ameritava un
tau servitor dera lenga, e que s’i
consacrèren sustot dus valents que
saludi, Christian Humbert e Guy
Bergès. Pr’amor qu’èm tròp soen
vergonhosi, que fèm soen tròp
pòc de cas d’aqueri « patoisants »
que parlavan finament un gascon
sancèr que serà lèu un sovier, e
qu’urosament associacions coma
era deth Savès ensajan d’en sauvar
era memoèra. Que sembli parlar ací
coma un presoèr deth passat, que
no som pas, mes que torna díser
era pensada de Jean-Henri Fabre,
eth entomologista famús, citada
en epigrafe peth Guy Bergès :
« L’un des signes d’avoir raison
dans l’avenir, n’est-ce pas d’être
démodé dans le présent ».
E qu’an avut meriti d’autant gran
eths qu’an publicat eth essenciau
dera òbra de Dambielle, qu’aquesta
n’èra pas cap prèsta per ua
publicacion. Eth curè, tostemps
coentat, n’avia cap avut eth temps
de pensa’i e sustot que finic
dramaticament era sièva vida : era
Citroën B14, un vielh taxi de 1913,
que s’atrapèc un trèn a un passatge
a nivèu pròishi de Samatan, e que i
agèc tres morts e dus nafrats, mort
doncas Onorat Dambielle a 57 ans
quan avia encara tant d’estrambòrd
e tant de causas a fèr... Aqueth dia,
qu’anava coma soen a Lorda.
Ena necrologia pareishuda en Gai
Saber n°76 de feurèr 1931, Armand
Praviel qu’escriu qu’èra sustot un
òme d’accion e no pòdi cap fèr
melhor que de cita’u :
« Le Félibrige, qui lui avait donné
la cigale de Mèstre en Gai Saber,
aurait dû plutôt le nommer
Mèstre d’obra. Sous-capiscol
de l’Escolo deras Pireneos,
prédicateur occitan, folkloriste,
auteur dramatique, éditeur,
organisateur de fêtes et de
félibrées, il était, dans la force
de la cinquantaine, l’antithèse
du chanoine Tallez, plongé dans
l’autrefois. Le curé Dambielle
était l’homme de son temps... ».
En ua vida tròp lèu trincada, que
trobèc eth temps de fèr recèrca
arqueologica (sus eth castèth e era
glèisa de Pellefigue per exemple) ,
un estudi sus era broisharia,
collectatge de faiçons de díser en
gascon (« Consels e abisses »),
sustot un gran collectatge deths
arreproèrs gascons, pueish deras
devinalhas, un ensag de presentar
era lenga de faiçon mes generala
en un gran discors coma ne fasia,
pr’amor coma eth Gensemin
d’Agen que sabia boludar eth
monde, presics plan trebalhats,
e, mes estonant, un « roman »,
que diseriam meslèu ua longa
novèla, O moun Païs, Rouman
coumengés, e teatre, comedias
pro bracas, que fasian ríser, contes
tanben, tota ua òbra inacabada
mes on trobam era lenga coma
s’entenia pertot encara.
Solide, qu’ei aquò mes que matièra
bruta, qu’ei ar’òbra un sens dera
umanitat qu’ajudava a víver, causas
cuelhudas ara hont o ara tèrra
coma se fè damb tròces de calhau
dont de quant en quant nèishen
pèiras preciosas, se un artiste
les trebalha.
Miquèu Pujòl
Lo Diari – 11
�Critica Literària
Entrebescs
e cançons
Jean-Luc Séverac e Gérard Zuchetto
Associar la paraula a l’imatge, o
l’invèrs... Es benlèu ben lo còr de la
reflexion que menam dins aqueu Diari.
Faire dialogar lei linhas, lei colors, lei
traças, lei fòrmas, lei tenchas e lei
gravaduras, lei telas e leis esculturas
ambé lei mòts : es çò que dona una
dimension, una espessor, un còrs a la
lenga que, per definicion, es invesibla
e fugidissa. D’un autre latz, la lenga,
ela, pòt contunhar lo dessenh,
l’aprigondir e dobrir de fenèstras, lo
perseguir sensa fin coma una pintura
qu’escapariá a son quadre de lenha.
Leis òbras d’art (pinturas, estampas,
fotografias...) acompanhan sovent
lo tèxte e d’uneis autors passan
d’una expression artistica a l’autra e
sabon illustrar sei quiteis òbras. Pensi
sovent a la linha espurada dau visatge
dessenhat de la man de Max Roqueta
sus la cobèrta dau recuelh D’aicí mil
ans de lutz, per exemple.
Mai aqueu rescòntre entre la
paraula e l’imatge es mai que mai
un rescòntre uman, un escambi entre
doas personas, un vai e vèn dins un
trabalh a quatre mans. La colleccion
Votz de Trobar deis edicions TròbaVox
vèn d’alhors de sortir un polit libre
qu’illustra perfectament aquela idèa :
Entrebescs e cançons de Jean-Luc
Séverac e Gérard Zuchetto. Lo primier
es un artista inclassable installat
a Menèrbas, autor de la famosa
Colomba de Lutz dau monument
Als Catars que se dreiça dins la ciutat
medievala, lo segond es un musician,
cantaire, cercaire, editor que consacra
sa vida a l’estudi e a la coneissença
dau Trobar dempuèi d’annadas (dins
una amira istorica, literària, scientifica
12 – Lo Diari
e tanben actuala). Lei dos òmes son
amics dempuèi 1972 e leis annadas
militantas dau regrèu de la cultura
occitana ; seguiguèron puèi cadun
son camin, pendent quaranta ans. Se
retròban uèi, totei dos, dins un libre
que mescla poèmas e gravaduras, a
travèrs un « entrevescar » estonant
e colorat. Lei poèmas de Gérard
Zuchetto, que coneissiam fins ara
unicament coma especialista e
interprète dei trobadors, son clars
e plens de melodia, es una mena
de « trobar lèu » d’ara, atentiu au
monde que l’environa, ai pichòts
instants que fan la vida de cada
jorn. Lei mòts i dançan e la lenga
jòga, calorosa, s’amusa a « torbar lo
trobar » ambé gaug. Lei gravaduras
son ricas, lei linhas dei visatges e dei
còrs s’i entremesclan per crear una
unitat massiva e expressiva, capitan
d’embrassar lo reau, dins lo detalh
e la vista d’ensem. Lei fremas e leis
òmes dessenhats puèi gravats per
Séverac (utiliza una tecnica originala
de dessenh calcat e gravat sus de
polistirène extrudat per l’estampatge)
apartènon au païsatge que leis enròda,
s’i fondon, coma se la carrièra, la còla
o lei teulissas d’un vilatge foguèsson
la continuitat de sa siloeta. Dau meme
biais, lei dessenhs rejonhon lo tèxte,
li respòndon o semblan de l’inspirar,
van e vènon en ressaca de pagina en
pagina. Avèm l’impression doça de
« nadar contra sobèrna » per repréner
una paraula trobadorenca, dins una
aiga de mòts e de colors estampadas
que sabon, ensem, dire l’amistat
que nos permet de tenir drech dins
aqueu monde.
Silvan Chabaud
Entrebescs e cançons
Jean-Luc Séverac
e Gérard Zuchetto
Edicions TròbaVox, 2018
20.00€
�LO DRAC
De l'estèir estant
DE L’ISLA DE LA LANDA
Se i a dens lo folclòre occitan
- amei largament latin - un
personatge que pòden retrobar
d’un bòrd a l’aute de l’espaci
d’Òc, de Ròse a Garona, capvath
Roèrgue, Gasconha e Provença,
aquò’s bien lo Drac. Ligat semanticament - au dragon,
aquera creatura mauhasenta pòt
çaquelà prendre mantuna fòrma,
mantuna pareissença sivant la
tradicion o l’autor que lo met en
scèna. Lo pòden trobar, aqueste
satre animau, dinc a las Carpatas
de Romania, on lo sonèren a’stat
Dracul. Védetz o vos fau un dessenh
(una sanguina pr’estar precís) ?
I a lo Drac dau Poèma dau Ròse,
de Mistrau, traca d’òme-serena,
d’Apollon fluviau, tantòst semblant
un diu triton, d’autes còps bèth
coma una estatua grèca, una flor
de junc florit en dits, embabulant,
fascinant de las juenas dònas
daus taps de Ròse - dinc a la
quita Anglòra - per las atirar per
devath l’onda, d’on ressortiràn
fecondadas e mairs. I lo Drac daus
contes de Bodon, entre colinas e
Viaur, d’Albigés en Roèrgue, que
sembla puslèu una traca d’ògre,
de becut chapaire de mainatges.
I a lo quite Drac de Brick A Drac,
que la prauba Jana regretarà pausa
d’auger crosat son camin (s’es
encara aquí per regretar) apuei lo
d’Artùs, Drac dau ventre gròs, de
la cara de drac tirat d’una boha de
la Lana girondina, totas creaturas
fronhadueiras e treboladissas,
destorbantas e mausanosas.
De tots aquestes avatàrs dau Drac
un trèit sembla ressortir : un apetit
sexuau afirmat, una atirança per
las bèras dònas e una natura
ambigüa, pas necessariament
negativa entegrament.
I un aute Drac, monh coneishut
de la tradicion occitana, es lo
Drac de Garona, lo Drac de l’Isla
de la Landa, lo dont parla Andriu
Berry dens sos Esprits de Garonne
(Julliard, 1941). Lo Drac es un daus
sèt Esperits majors de Garona,
qu’environan lo rei Garon. Lo Drac
es un òme-fòca, una creatura
subaqüatica, un personatge un
chic ragassós, un chic canhàs,
pas un putanèir tanpauc egau.
Lo dauquau es lo mei pròche
de tots los Dracs occitans es
incontestablament lo de Mistrau.
Sensuau e charmaire, lo Drac es
tanben pietadós. Andriu Berry nos
conta que damòra dedens Garona,
au nivèu de l’isla de la Landa, una
curiosa islòta que n’es pas qu’un
anèth de tèrra environant un lac
d’aiga que ne comunica pas damb
Garona. Un lac sus un fluve, qué. A
dètz quilomètres o atau en avath de
Bordèu, es dreit lo pòrt de Hortin,
costat Cadaujac, mes se tròba sus
la comuna de Quinsac. Aquò’s aquí,
ce-nos ditz Berry, dens l’estreita
canau dessuparant lo tap de l’isla,
que devath las aigas fanhosas de
Garona se tròba lo castèth dau
Drac. Quora, damb la malina, los
aubres los mei bas dau tap son
caperats per las aigas, ne deishant
despassar que quauques balancas,
pòt arribar que las ramas s’i gahen.
‘Lavetz ce-disen que las ramas se
son presas a las giroètas dau Drac,
que son palai es en devath.
S’i conta tanben una istòria, la dau
logís de la mòrt. Sau tap, un ostau
es estat, i a bèra pausa, lo quadre
d’un drama. Un òme i assesinèt
sa molhèir. Ce-ditz l’istòria que
lo Drac, pietadós, chamgèt la
malurosa en una trèva. Las Trèvas
o Ondinas son, dens l’univèrs
garonés que nos conta Andriu
Berry, las companhas dau Drac,
armas daus defunts que virolejan
capvath lo fluve. Bodons, dens sos
contes, nos parla de las trèvas que
hèsen tombar dau mau de macaca
los praubas esbarrits la nueit sus
las gravas de Viaur. Donc la mòrta
vingut trèva devath Garona, e
dempuei, cada nueit a miejanueit,
una filha dau ventre gròs sòrt de
l’aiga, entra dens la maison per la
hinèstra, e dança sau carrelatge
de la cosina de son ancian ostau.
L’aperan « la Fòrma ». Los cobles
qu’an volut crompar la maison per
tant d’i damorar son tots lèu-lèu
partits, petit de temps après l’achapt.
E ben exista de verai, l’ostau de
la mòrt. Per qui vai sau camin
dau pòrt de Hortin, caminant
tot dreit cap a Garona, sus man
dreita en desbocant sau fluve, s’i
vei un ancian restaurant barrat
e desafectat. Es aquí. « Le Sanssoucis » ce-ditz la pancarta
rodilhada. Òc, dens las annadas
2000, n’i n’a que voluren obrir
un restaurant-guinguèta dens
aqueth ostau, shens sacher briga la
legenda, de segur. Barrèren au cap
de quauques jorns, per pas mei obrir.
Coma qué es totjorn utile de
conéisher lo folclòre per susviure.
La Galipòta
Lo Diari – 13
�Rescontre
INFOGRAFISTA
PEIR
LAVIT
Bigordan expatriat a Tolosa,
Peir Lavit que s’exprimeish
dempuish quasi 10 ans non
pas dab mots, mès dab
visuaus : aficas, discs, visuaus,
l’òme qu’ei demandat per delà
las termièras d’Occitania, dab
un estile pròpi e ua sensibilitat singulara.
Encontre dab Peir Lavit,
infografista en libertat.
Qu’ès infografista independent dempuish 2011, perqué
aver causit l’art grafic com mejan
d’expression ?
Curiosament, la mia passion entà
las arts graficas qu’arriba en grana
partida de la musica. Quan èri dròlle
dejà, que’m hasè gòi de passar temps
a espiar las pochetas de disques de
ròck deu mié pair : Led Zeppelin,
Rolling Stones, Alice Cooper… Que
continuè a l’adolescéncia. Que trobavi
apassionant de véger quin podèvan
estar ligats la musica, los tèxtes e los
visuaus d’un grop. Quin tradusir per
l’imatge ua òbra sonòra tà crear un
univèrs coerent.
Mes tard, en organizant concèrts
de punk ròck a Pau, que’m trobèi a
hèr-ne las aficas. De hiu en cordura,
quauques grops que’m demandèn
de tribalhar sus pochetas de disques,
camisetas o aficas de concèrts.
Qu’ei atau de qui comencèi. Coma
èra un univèrs qui m’agradava
desempuish plan longtemps, qu’ei
tot naturaument que continuèi dens
aquera dralha.
14 – Lo Diari
Qu’arretrobam plan sovent un
estile de qui poderem aperar
vintage, quins son los metòdes
de tribalh de qui emplegas entà
concéber ua pèça grafica ?
Non i a pas d’arrègla preestablida.
Qu’ei ua mesclanha de tecnicas qui
parteishen deth dessenh sus papèr
dab un feutre negre dinc au pegatge
e a la modificacion de gravaduras
ancianas. La sola constanta qu’ei la
colorizacion numerica. Qu’ei tostemps
trobat confortable de poder cambiar,
ajustar las mias paletas de color, çò
de qui ei subertot necessari quan
tribalhi entà un client entà’m poder
adaptar. L’ordenador que permet
aquesta soplessa, contràriament au
papèr qui a un aspècte mes definitiu,
qui dèisha mens de plaça a l’error.
Ara, qu’ei hami de poder prepausar
pèças vertadèrament colorizadas a
la man, que serà doncas l’evolucion
seguenta deu mié tribalh.
�E las toas influenças ? e son
sonque graficas ?
Qu’ei un hèish d’influéncias e qu’ei
drin complicat tà jo de las ierarquizar
e de díser çò qui orienta mes lo mié
tribalh. Ua causa qu’ei segura : que
soi ahuecat d’Istòria, e qu’ei d’aquí
que tiri lo mié gost per los imatges
ancians, las gravaduras. Qu’ei dilhèu
aquera imatgeria de qui balha ua
cèrta unitat au mié tribalh. D’un
punt de vista purament visuau, que
m’agradan causas hèras diferentas e
de totas las epòcas, mes qu’ei totun ua
cèrta admiracion peu tribalh d’artistas
coma Max Ernst, Gustave Doré, Alfons
Mucha o Gustav Klimt. En França e
dens los miés contemporanèus, que
soi un incondicionau de Jean-Luc
Navette, Førtifem, Stéphane Casier
e plan d’autes enqüèra. Lo monde
de l’illustracion ací qu’ei hèra ric
e inspirant.
Plan segur, coma ac disèvi, la
musica qu’a un ligam hèra hòrt
dab çò qui hèi. La banda son deu
mié tribalh qu’ei principaument
constituida de punk ròck e de metau.
Lors univèrs visuaus que m’an tanben
tostemps plan inspirat. Qu’ei avut
l’escadença de tribalhar dab los grops
qu’escotavi quan èri mes joen, coma
Uncommonmenfrommars, Guerilla
Poubelle o Charly Fiasco, qui son
tostemps grops qui m’agradan hèra.
Se’n voletz saber mes sus
Peir Lavit, rendetz-ve suu siti :
E la cultura occitana hens tot
aquò ? Quina plaça e dèishas a la
cultura nosta enas toas creacions ?
Suus miés tribalhs personaus,
que i a de segur ua part de cultura
occitana. Quan comencèi en 2011,
las mias prumèras creacions qu’èran
sovent bastidas a l’entorn d’ua
frasa o d’un mot en occitan. Qu’ei
progressivament deishat càger lo
tèxte entà l’imatge sonque, mes
l’occitan qu’ei tostemps demorat.
Que sia entà nomar las mias mostras
(Saunei, Broishami) o dens la tematica
de las mias creacions. La mostra
Broishami qu’èra d’aulhors estada
bastida a l’entorn d’ua seria qui avèva
per tematica los contes e las legendas
de Gasconha. En tornar leguir JoanFrancés Bladèr, que decidèi d’illustrar
legendas constituentas de l’identitat
nosta, coma lo Becut, la Sèrp d’Isavit
o lo Sopar deus morts. Quan tribalhi,
ne’m demandi pas forçadament quin
poderei valorizar la cultura occitana.
Que’m sembla qu’ei naturaument ua
grana part de jo.
En 2001, qu’as jogat au pres
de Jean Yanne, Vincent Cassel
e Samuel Le Bihan hens lo filme
Le Pacte des loups. Quin sovier
e guardas d’aquera experiéncia
atipica ? E t’agradaré de tornar
passar davant la camerà ?
Que’n gardi los soviers d’un dròlle
de 13 ans qui s’arretròba un drin
per azard dens un projècte qui’u
despassa. Qu’ei estat ua experiéncia
genhèca a víver quitament s’èra de
còps dificile de compréner tot çò
qui’s passava suu platèu a l’entorn
de jo. Totun, que’n sauvi lo gòi d’aver
avut un petit tèxte a díser en occitan
dens ua suber-produccion a mes de
5 milions d’entradas. E puish qu’ei
amusant de véger que, mes de 15
ans mes tard, que i a tostemps monde
entà’m parlar d’aquerò !
N’ei pas jàmes assajat d’arrenovelar
l’experiéncia, que’m sufeish atau. Mes
bon, perqué pas i tornar un dia !
Silvan Carrère
www.peirlavit.com
Lo Diari – 15
�Arts
G
E
RAF
STR
E
RT
ET A
EN
ITA
OCC
NIA
Tot comencèt per el i a 20 ans d’aquò, quand
tombèt dins l’ola bolhissenta del tag. Las annadas
nonanta èran un periòd ric ont cadun assajava de
pausar la seuna marca sus las parets de la vila. Es
aquí, a Montpelhièr, que son nom se despleguèt
en colors grassas al destorn d’una carrièra, en
riba de rota, sus un blòc de betum : OUPS. I aviá
ja un agach original darrièr las letras, amb dos
uèlhs dins lo « O » e lo « P » qu’espinchavan lo
mond alentorn. La bòna vista, la servèt puèi dins
son percors d’artista urban, sempre atentiu al
detalh e mesfisent fàcia als còdis estrictes del
graf a l’anciana. Rapidament explorèt d’autres
domènis, s’amusèt a mascarar los panèls
publicitaris per n’escambiar los eslogans, pintrèt
de comptadors d’aiga e capvirèt, doçament,
lo nòstre quotidian. Tot es fach per metre de
movement e de color dins la vida vidanta e
per escambiar, provocar de rescontres sus las
parets : trobèt un interès particular dins los
dialògues per grafes interpausats, amb Small,
Toyez-moi o Drac, entre autres...
Puèi arribèron las bestioletas... las « cox » coma
las apèla : una mena de catarineta sensa boca,
dos uèlhs dobèrts grands que vos travèrsan
l’arma e que fan, estranhament, pensar a las
pichòtas pèiras levadas de las garrigas del
neolitic (apeladas « agachs de machòta » pels
arqueològs). A la debuta, èran pintradas sus
de còdols de mar, puèi pegadas al mortièr
(gachat sus plaça !) sus los angles de las sortidas
de gotièras.
Prenguèron puèi una dimension mai granda
sus las ròcas esmarradas dins lo païsatge
urban o las talvèras de rotas e d’autorotas. A
Montpelhièr, son nombrosas las cox, fan ara
partida de la ciutat, plenament. Oups s’amusa
d’alhors de veire un art que jòga amb los limits
legals venir un element de l’identitat comunala...
Las quitas vilas que mandan de perseguidas
judiciàrias contra el pòdon, d’un autre latz, li
demandar l’autorizacion d’utilizar son trabalh
per una comunicacion toristica...
Paradòxa de la cox !
D’oras e d’oras passadas entre Arcaishon,
Nautas Alps, Lengadòc, Marselha, Montpelhièr,
Tolosa, lo Narbonés, brèu, lo territòri occitan,
fargan una òbra esparpalhada dins l’espaci.
Tanben, Occitania es en rèire plan dins la musica
escotada, dins lo parallèl que se pòt far amb la
filosofia « hip hop » que l’interessa : « portar
una cultura, larga, sempre dobèrta als autres e
capabla de parlar a totas e totes, sensa distincion,
que cadun se la pòsca apropriar ». Es coma
aquò que vei tanben la lenga d’òc : benlèu, un
quicòm de partejar amb dinamisme, movement,
color, un « ben collectiu ». Ara, s’es botat a
pintrar de frescas e trabalha sus la tematica
de la vila en creant de « bèstias-ciutats », de
representacions a l’encòp animalas e urbanas :
un resson inconscient a las primièras gravaduras
de las caunas preïstoricas (veire l’article sus la
balma Chauvet dins aquel Diari) ? Amb Oups,
l’accent es mes sus la color e lo messatge
positiu, coma son amic Sunra que dessenha
de còrs roges : l’escòla montpelhierenca
sangbarreja nòstra realitat e concep son art
coma un acte dinamic. Los comerciants de la
ciutat lengadociana l’aculhisson ara amb jòia
quand ven pausar son material dins la carrièra :
Oups es un artista dins la vida, entre lo fornièr
e lo Bar Tabac, un artista a sa plaça vertadièra,
coma una catarineta dins lo prat.
Silvan Chabaud
16 – Lo Diari
Per ne veire mai : facebook.com/oupscox
�Barrutlatges
LA BAUMA CHAUVET
o Cauna dau Pont d’Arc
Ardecha
© Inocybe - Domaine public - commons.wikimedia.org
© HTO - Domaine public - commons.wikimedia.org
Un barrutlage, un viatge, es un
desplaçament fisic dins l’espaci, mai es
tanben una exploracion dau temps, una
atraversada de l’espessor dei sègles e
dei millenaris que marquèron la ròca, la
seuva, lei sèrres o lei traças umanas de’n
pertot presentas. Caminar dins un luec
es tanben dintrar dins la complexitat de
son esséncia, faire l’experiéncia unica
de sei riquesas inagotablas. En resson,
per exemple, au trabalh de Serge Pey
evocat dins aqueu Diari, podèm dire
qu’es un biais de legir lo monde que
se desplèga coma un poèma sensa
debuta nimai fin. Dins Ardecha, sus lo
site de Valon Pont d’Arc, après aguer
fach abstraccion de l’invasion toristica
estivenca, es possible de sentir aquela
« multi-dimension » d’un païsatge.
I a, primier, l’òbra d’art naturala, la
beutat bruta e evidenta d’aqueu grand
pont de pèira que sauta la ribiera : lo
pont d’Arc. Es un bauç immense (l’arca
minerala fa 55 mètres de naut e 60
mètres de larg) que foguèt cavat per
lo trabalh pacient de l’aiga. L’endrech
es pivelant : lei corbas d’Ardècha, la
corba dau cauquier que careça lo cèu,
tot sembla d’èstre arribat, lentament,
a un ponch d’equilibri perfiech. Non
luenh d’aquí, dessota lo ròc dich
« d’Abraham » naisse una espeluca
descobèrta en 1994 onte nòstreis avis
de la preïstòria laissèron un testimòni
d’una valor inestimabla : un milierat
de pinturas e de gravaduras vièlhas
de mai de 30 000 ans. Es dificile de
s’imaginar l’emocion d’una descobèrta
tala : l’aparicion, subran, au lume dei
frontalas, d’un tropèu de bisons en
plena corsa... o la vision, tremolanta,
de la fresca dei lions, desmesurada...
Sola una ponhada de scientifics astrós
aguèron e an encara la possibilitat de
visitar la bauma, barrada au public per
sa sauvagarda. Pasmens l’experiéncia
es possibla, amb aqueu torn de fòrça
arquitecturau que representa la replica
de la cauna : au site dau Razal, sus la
rota de Sant Remèsi.
La visita de la replica es estonanta
tant lo trabalh de reconstitucion foguèt
menimós e capitat. Lo planestèu dau
Razal, au bèu mitan d’una eusiera que
tuteja lo cèu, es un luec requist, amb una
vista granda sus lo massís de Tanarga
que senhoreja sus lei castanhedas
ardechesas. Aquí tanben, faudrà saupre
escapar a la fola e venir fòra sason,
per poder saborejar la passejada dins
lei corredors sorns fins ai dessenhs
enfachinants. Ambé de linhas d’òcra
roja o de carbon negre, leis òmes de
la preïstòria tracèron d’una man segura
e inspirada lei contorns d’un bestiari
fabulós, aprofichant l’irregularitat dau
supòrt (lei rebombs e lei corbas de la
ròca) per donar vida e movement ai
representacions. La mestresa es totala,
la resulta es d’una fòrça e d’una beutat
trebolantas. Aquelei dessenhs servats
ais entralhas de la tèrra nos tòcan en
plen còr e fan espetar la vièlha teoria
dau progrès... La primièra vertadièra
òbra d’art coneguda au monde es
bensai una dei plus bèlas... L’experiéncia
es pasmens permesa mercés ai tecnicas
lei mai modèrnas que s’acarèron a
reprodusir la quita espeluca dins cada
detalh, ambé la mendra concrecion.
L’illusion es perfècta, coma portada per
la fòrça originala dei representacions
preïstoricas.
Avant la sortida, auretz de mau de
quitar lei darriers panèus onte rinoceròs,
vacas e lions s’entremesclan dins una
dança espectaclosa. Mai longtemps la
corsa dei cavaus sauvatges ressonarà
dins vòstra tèsta : es ben aquí, dins la
bauma de l’esperit uman, que paisson
aqueleis animaus d’en delai deis atges.
Silvan Chabaud
Lo Diari – 17
�����������DOC
IR
cion C
ec
© Coll
�Tresaurs en lum amb lo CIRDÒC - Mediatèca occitana
Resumit
Jaufré es un roman occitan en
vèrs del sègle XIII ligat als romans
de cavalariá e al cicle arturian. Es
una òbra fòrça interessanta per
l’esclairatge meridional que porgís
a la matèria de Bretanha.
Nòta d’estudi
Jaufré es un long poèma epic de
gaireben onze mila vèrses. Es una
de las òbras medievalas occitanas
mai accessiblas mercés a sa
tematica cavalieresca, a son umor e
son estructura trabalhada per tal de
facilitar sa lectura e son escota.
L’autor de Jaufré es uèi pas
conegut, çaquelà, son dedicadís
al rei-trobador Anfós II d’Aragon
permet de propausar una origina
catalana o sud lengadociana del
tèxte. Aquela origina possibla
s’apièja tanben sus la lenga
emplegada dins lo recit, catalana
o del sud de l’ancian Lengadòc,
segon lo medievista Clovis Brunel.
Un dels interès principals de
Jaufré es sa tematica principala : la
legenda arturiana e mai que mai
lo tractament que ne fa. Jaufré es
un testimoniatge de l’aclimatacion
d’al mens una part de la matèria de
Bretanha en zòna occitanofòna.
La matèria es aquí pastichada pel
biais d’un umor sempre present.
Es aquel umor que constituís lo
testimoniatge de las mors d’aquel
JAUFRÉ
temps e de l’acuèlh tot distanciat
que deguèt recebre aquela
literatura septentrionala en zòna
mediterranenca. Sa portada es
tanben interessanta tant coma
lo biais d’adaptar los còdis de
la cavalariá arturiana. Aquel
procediment de reapropriacion
d’aquela literatura es tanben estat
représ per d’autors coma Chrétien
de Troyes al sègle XII o Cervantés
al sègle XVII, mas cadun amb son
biais diferent.
Podèm donc supausar qu’es amb
una cèrta dòsi de segond gra que
l’autor d’aquel tèxte, mas tanben
son auditòri, poguèron aculhir
los tèxtes de cavalariá puèi que
s’aproprièron la valor de cavalariá
mas la travestiguèron amb las
valors de la societat de son temps.
Es lo meteis procediment literari
qu’es estat causit per l’autor de
la segonda partida de la Canson
de la crosada puèi que defendiá
los autoctòns contra los crosats
que los primièrs li semblavan mai
fidèls a sas pròprias conviccions,
testimoniatge suplementari d’una
cèrta inadeqüacion entre las mors
del nòrd e del sud d’aquela França
novèla qu’espelissiá.
Per illustrar aquel prepaus, poirem
citar, per exemple, qualques scènas
pauc convencionalas dins aquel
Jaufré. La de l’adobament (vèrs 666
a 713), ont, dins aquela ceremonia
fòrça codificada de costuma, lo
personatge de Jaufré fai pròva d’un
compòrtament gaire cavalieresc e
inesperat puèi que demanda d’èsser
adobat « a la lèsta » per poder partir
combatre un enemic mai rapidament.
Se pòt tanben citar lo primièr
escambi amb la dòna que constituís
una scèna comica. Se debana tot
just aprèp la sèsta de l’eròi, que s’èra
endormit per azard dins lo vergièr de
la dòna (v. 3248-3282). Aquel primièr
rencontre incongrú empacharà pas
los dos joves eròis de se maridar çò
que permetrà a l’autor d’expausar
las valors « occitanas » d’una cort
medievala classica.
Un tèxte medieval
adaptat per lo jove lectorat
En 2009, lo CRDP de Montpelhièr publiquèt
mercés al trabalh de Gilda Caïti-Russo,
Serge Carles, Claire Toreilles e Pierre Bährel
(illustrator) una version trilingüa occitanfrancés-catalan adaptada a la lenga modèrna.
Aquel libre es una seleccion illustrada,
comentada e legida sus lo CD inclús de
10 extraches del tèxte original que rendon
plan compte dels enjòcs tant istorics coma
literaris del document. Lo libre es compausat
d’una seleccion de dètz extraches comentats
especificament e completats per un prefaci e
un pòstfaci que permeton d’anar mai luènh
dins la compreneson del tèxte.
Es una de las melhoras causidas possiblas
per un lectorat occitan començaire e/o non
especialista de descobrir l’escrich occitan
medieval.
Lo Diari – 29
�Tòca-Maneta
Quand l'istòria rencontra
lo vidèojòc
EPISÒDI 3 : QUESTIONS DE REALISME
Assassin’s Creed 1 se passava del temps
de las crosadas, e mesclava d’elements
reals e atestats a de deliris scenaristics a
basa de complòt, manipulacion genetica,
templièrs, de qué far passar lo Da Vinci
Code per un obratge de Duby. La
productritz del jòc, Jade Raymond, parlèt a
aquel moment de « ficcion especulativa »,
un biais d’emplenar los traucs e los blancs
que los testimoniatges istorics daissan,
e de respondre en permanéncia a la
question « Qué se seriá passat se... ? »
La formula contunha, amb un succès
public creissent. De meitat confidencial,
Assassin’s Creed es venguda una
produccion enòrma, amb embaucha
de desvolopaires... e d’istorians. Foguèt
un trabalh de tornar crear de tempses
passats, que, de còps, ne demòran gaire
de causas dins lo païsatge, mas que de
recèrcas i foguèron fachas dessús. Plan
segur, los desvolopaires d’ Assassin’s
Creed an pas volgut tombar dins la
trapèla de las produccions Musées de
France, qu’un jòc es abans tot un jòc. De
la boca d’un istorian consultant sus AC
Unity (sus la Revolucion francesa), çò que
compta es de donar fam, de far que se
lo jogaire rencontra un personatge aja
enveja de s’entresenhar dessús d’un biais
mai scientific.
La fam d’istòria dels jogaires se tròba
de mai en mai assolidada pels quites
desvolopaires, que crèan la demanda e
l’i respondon d’una sola lançada. Aital
AC Origins se venguèt enriquesir d’un
Discovery Tour , un mòde descobèrta
liura dins l’Egipte ancian, clafit de visitas
guidadas, amb una iconografia e de
temps en temps un comentari dels
desvolopaires que venon explicar perque
faguèron tala o tala causida pel jòc e la
diferéncia amb la realitat istorica o çò que
ne sabèm.
Lo jòc Civilization dispausa d’una version
especiala, chafrada CivilizationEDU, qu’es
utilizada dins las classas americanas per
aprene l’istòria e la geografia als escolans.
En França, l’utilizacion del vidèojòc a de
fins educativas es pel moment marginala...
En parallèl dels jòcs en capacitat
de tòrcer l’Istòria, s’es desvolopada
una tièra de jòcs amb una « foncion
memoriala », eslonhada doncas de la
« ficcion especulativa » per çò qu’es de
la finesa de la recèrca istorica. En 2014
sortiguèt, amb lo sagèl de la Mission del
Centenari, Soldats Inconnus : Mémoires
de la Grande Guerre, un pichon jòc que
pren lo partit de la simplicitat per far viure
d’episòdis mal coneguts de la primièra
guèrra mondiala, notadament çò de
« nacionalament complicat » (paures
mandats al front, mutinariás...). En pauc
d’elements l’Istòria es despintada.
Mai recentament, son de chècs que
sortiguèron Kingdom Come : Deliverance
amb la pretencion d’èsser precises sus
l’epòca mostrada : la Boèmia del sègle XV.
Aquò dona una reconstitucion menimosa,
ont lo realisme es a l’encòp motor e fren
de l’aventura. Un trabalh de formiga
qu’escapèt pas a las criticas, a l’encòp
perque patís de problèmas tecnics (prètz
del realisme) puèi per çò que lo director
creatiu auriá volontàriament escafat
l’aspècte multicultural de l’epòca, per
conviccions personalas... çò qu’aurà
al mens agut lo meriti de lançar un
longassut debat istoric sus la Boèmia
del sègle XV, e auriái pas pensat qu’un
vidèojòc posquèsse provocar aquò.
Podriái contunhar qualques cronicas
de mai sul subjècte, pasmens per o
aprigondir vos vau tornar mandar sus
la seria History’s Creed comandada per
Arte Creative a Nota Bene, o encara a
la cadena de Romain Vincent, professor
d’istòria afogat de vidèojòcs.
Tristan Gahús
© 2018 Freepik.com
30 – Lo Diari
�TV
LETRA DUBÈRTA
Té Vè Òc que desira profitar d’aquera
rubrica laguens Lo Diari tà presentar
ua opinion e provocar eth debat
per rapòrt a la necèra de ua “grana”
television occitana.
Per rason de plaça, la version papèr
deu Diari n’ei pas en capablor de’vs
presentar aquera letra aubèrta. Totun,
que podetz de tira arretrobar la letra
aubèrta de Miquèu Gravier de Tè Vé
Òc en anar per internet au site lodiari.
com (arrubrica mèdias).
Aquiu eth començament de la letra :
Letra duberta
per una television occitana
Dempuèi quauqueis annadas, la
creacion d’una vertadièra television
occitana fuguèt evocada.
Nos enganem pas, per un tal projècte
faudrà la collaboracion de totei leis
occitans e metre de costat totei leis
EGO e recampar totei nòstrei fòrças.
I a un vertadièr besonh a mantuns
nivèus de faire conèisser e ausir
nòstreis idèas, nòstrei besonhs e
nòstrei revendicacions sens passar
per lo canau obligatòri dei medias
actuaus formatats per son etern
jacobinisme.
De segur existisson sus França 3,
dins mantunas regions, de jornaus
televisats o d’emissions en lenga
occitana. Mas quala que siágue sa
qualitat, aquò demorarà totjorn
« la votz dau mèstre », sens
vertadièra libertat d’expression...
Miquèu
Gravier
de Tè Vé Òc
LA FIN D’ANNADA SUS ÒCTELE
Aquesta fin d’annada sus ÒCtele,
que’vs prepausam mantuns filmes
de bon espiar au canton deu huec !
Marie Lavit
Assistante
de production
ÒCtele
Non pas un mes dus filmes deu
prolific realizator de documentaris
Patric La Vau : Michèu Chapduèlh,
una pensada sauvatja (2018) e
Escotar los ausèths arribar (2007).
Lo prumèr qu’ei un portrèit de
l’escrivan, nascut en 1947 dens lo
Peirigòrd, e qui ei, segon los mots
deu realizator, un fin “observator
de la vielha civilizacion paisana”.
L’escadença de descobrir una
auta vision deu monde, uei
desaparescuda, qui s’articula
a l’entorn de l’animisme, deu
fantastic e deu shamanisme. La sua
“pensada sauvatja” que’s confirma
èster d’ua grana modernitat a l’òra
deus desfís ecologics de uei.
Lo secon qu’ei lo portrèit-aumentat
d’André Faugère, un bordalèr
d’Usesta, de qui conda la sua vita,
lo monde paisan d’aprèsguerra e
los sués trebucs.
Taus petits coma taus grans,
las temporas de Nadau seràn
l’escadença de véder o tornar véder
lo filme Paddington, doblat en
occitan per Conta’m !
Per çò qui ei deus nostes
programas, dus navèths D’ÒC que
son tanben a tornar espiar en linha :
Lo D’ÒC Show 31 ena Vath d’Aran e
lo 32 en Narbona !
Lo Diari – 31
�Libe Joens
La grana de la prima
Lo secrèt del bòsc de Grefuèlh
Es la panica dins lo bòsc de Grefuèlh ! La grana
de la prima a desaparegut, la paura abelhòta
la trapa pas mai dins lo buc.
« E sens prima, pas de flors ! Sens prima, pas
d’estiu ! Sens prima, pas de tardor ! Sens prima,
pas d’ivèrn ! Sens prima, pas mai de prima ! »
Totes los estatjants de la sèlva menan
l’enquista per tornar trobar la grana ; l’agla
que vòla en sus las nívols, l’esquiròl que
coneis cada amagatal, la lèbre de las cuèissas
bombiguentas que pòt córrer de pradas en
bartasses, los singlars qu’amb lor gronh fonhan
la tèrra del sotabòsc coma del pesquièr... mas,
cap de traça de la grana de la prima !
Alan Roch
Alara la brava abelhòta va demandar l’ajuda de
totes, quitament aquela del fièr cabiròl e del
rainal rusat... Se i aviá pas mai de prima seriá
una catastròfa vertadièra !
Aquel raconte bastit coma un conte de
randonada per Alan Roch, nos mena en plen
còr del bòsc de Grefuèlh e nos permet de
rescontrar son pichòt monde. Dins aquel conte
ecologic, cadun a sa plaça e son especificitat
mas totes sabon que lor subrevida es ligada
d’un biais prigond al cicle grand de las sasons.
Lo libre es acompanhat d’un pichon descriptiu
del luòc del raconte, la Senda del Plòs, e d’una
seria de « Dires sus las bèstias ». Un obratge
polidament illustrat, ideal per far descobrir lo
país d’Aude als pichons.
La grana de la prima
Lo secrèt del bòsc
de Grefuèlh,
d’Alan Roch
IEO Aude
Colleccion Farfadet
16 paginas
Illustradas per
Enrico Cangini
5.00€
Julie Loubère
L'occitan blos
La zèbra
La zèbra es « una bèstia que sembla
l’ase e lo chaval, que viu dins las savanas
d’Africa del Sud, e qu’a sus tot lo còs
de raias negras o marronas sus fons
blanc ». Lo mot es d’origina portuguesa
(escrich zevra apareis en 1166) o
espanhòla (primièra atestacion : zebra,
en 1207 ; ara s’escriu cebra).
(J. Coromines, Diccionario crítico etimológico de la
lengua castellana, 1976, t. 1, p. 744.)
A partir d’una d’aquelas doás lengas,
lo mot es passat dins las autras lengas
d’Euròpa, gaireben totjorn ambe lo
genre femenin. Lo nom d’aquel mamifèr
originari d’Africa del Sud es femenin
en romanés, italian, catalan, castelhan
e portugués. (Es tanben femenin en
polonés e en rus.) Lo francés es la sola
lenga d’Euròpa ont aquel mot, adaptat
« a vista de nas », es masculin : le zèbre.
Un còp de mai, lo francés es doncas una
lenga isolada. (Lo grand etimologista
Joan Coromines parla de « adaptaciones
ocasionales de la palabra española,
hechas un poco al azar ». (J. Coromines.,
Dicccio crít. etim., 1976, t. 1, p. 745.)
32 – Lo Diari
Lo mot zèbre, masculin, apareis pel
primièr còp en francés en 1610. Es çò
que pòrta lo plan popular Maxidico
dins son edicion de 1996 e tanben lo
Dictionnaire historique de la langue
française d’Alain Rey.
(Edicion de 2000, p. 4150.)
Es plan evident que se disèm lo zèbre
nos alinham sul francés. Es çò que fan
gaireben totes los diccionaris nòstres :
Onorat (1847), Mistral (1886), Alibèrt
(1966), Barta (1980), Fettuciari-MartinPietri (2003).
Mas, avèm dos diccionaris que pòrtan
la zèbra :
• Lo Dizionario italiano-occitano,
occitano-italiano ont Xavier Lamuela
èra lo coordinator de la Comission
internacionala per la normalizacion
lingüistica de l’occitan alpin encargada
de la redaccion d’aquel excellent
diccionari. Rosella Pellerino es l’autora
de la partida occitan-italian.
• Lo Diccionari català-occità, occitancatalan de C. Balaguer e P. Pojada.
Aqueles dos lexicografes pòrtan, ambe
una granda prudéncia, lo zèbre coma
mot de l’occitan que podèm qualificar
de « general » e la zèbra coma mot de
l’occitan aranés.
Aquelas causidas normativas son plan
de bon compréner : dins las regions
perifericas ont l’occitan es al contacte
de l’italian o de l’espanhòl e del catalan,
sembla tot natural de dire la zèbra. Per
contra, dins las autras regions - que
son l’immensa majoritat del domeni
occitan - sembla tot natural de dire
lo zèbre.
Totes los occitans, que siam de França,
d’Espanha o d’Itàlia, val mai que digam
la zèbra.
Jacme Taupiac
�Edicions
Tres aventuras deu roman de Renart
Adaptacion de tres aventuras deu Roman de Renart :
Renart e los jambons d'Isengrin / Tiecelin e Renart / Cantaclar e las poras que demandan justícia au rei
En partir d'un tribalh de recèrca d'Hélène Biu, mèste de conferéncias en linguistica medievau e filologia
romanica de l'UFR de lenga francesa (La Sorbonne). www.capoc.crdp-aquitaine.fr
Edicion Cap'Òc, 2018
Libre+Cd audio
Illustracions : Mélanie Busnel
Tèxtes : gascon - Felip Biu / lengadocian - Serge Carles / lemosin - Domenja Decomps
7.00€
Contes de la calandreta + CD - Andrieu Lagarda
Dins una lenga simpla e aisida, Andrieu Lagarda a recampats pels enfants de racontes agradius tirats de la
tradicion populara occitana coma Lo conte de la dentilha, Quequerequet, Lo lop penjat, La lèbre e l’eiriçon,
La fava de Sant Pèire, Lo pòt de la mèl, Las crabidetas… o d’autras tradicions d’Euròpa coma La galineta
roja, Lo cèl tomba, Saurineta e los tres orses, Poleta rosseta, L’òrre tironet, Los sèt corbasses…
Un libre dedicat als escolans de las calandretas coma de las escòlas publicas.
Acompanhat d’un lexic.
Dins lo CD, la contaira Maria Odila Dumeaux legís los contes d’Andrieu Lagarda, risolièrs o misterioses,
d’una votz clara, fidèla e agradiva : un encantament vertadièr.
Per noste, 2018
15 x 21 cm - 96 paginas
1 CD mp3 - 1h58
18.00€
Lo qui plantava arbes - Jean Giono
En acarar los qui plantan arbes e los qui’us desarrigan, lo qui saja d’adocir l’agonia d’ua lèbe nafrada e lo
qui non prem pas a copar en la soa man espessa l’ala d’ua coloma deus bòscs, Giono que lhèva la medisha
question qui, dens lo monde de uei, e vad n’i a pas cap de dobte, cruciau : quina ei la plaça que l’òmi aucupa
dens la natura e quin ei lo ròtle que i pòt o deu jogar ?
Per noste, 2018
Obratge bilingüe francés/occitan gascon
Arrevirat per Albèrt Peyroutet, Rotland Poychicot, Elisa Harrer
Abans díser de Jacques Le Gall
14 x 22 cm - 138 paginas
9.00€
Vidas - Philippe Martel
Vidas. Aqueste libre tracha de vidas o de tròces de vidas. Las vidas d’aqueles òmes e d’aquelas femnas
que, dempuèi lo sègle XIX luchan per defendre e illustrar una lenga, l’occitan.
I son dedins de noms coneguts, mas cadun de son biais, participèt dins son temps a l’aventura millenària
de la lenga e de la literatura d’òc. www.lambert-lucas.com
Edicions Lambert-Lucas, 2018
16 x 24 cm - 360 paginas
24.00€
Dans la bouche du peuple d’Oc - Notes au fil des jours, 1942-1945
Max Rouquette
Los instantanèus reculhits jos lo títol Dins la boca dau pòble d’Òc entre 1942 e 1945 dins cinc liurasons de
Terra d’Oc foguèron per Max Rouquette un element important de sa recèrca d’un estil novèl d’escritura
occitana. Son de nòtas agantadas al vòl, al fial de moments que ritmavan la vida de l’escrivan : visitas
al prèp dels malauts, partidas de caça, rescontre de personalitats del vilatge remarcablas per son
compòrtament estranh, etc. Aquelas descobèrtas a flor de boca compausan, per tòcas pichonas, una fresca
que son umilitat tòca la grandor. Balhan a veire e a ausir çò mai quotidian de la condicion umana, que se’n
tròba magnificat, elevant sos eròis anonimes al reng de figuras exemplaras.
Edicion L'Aucèu Libre, 2018
10 x 17,5 cm - 92 paginas
9.00€
Lo Diari – 33
�AGENDA
NOVEMBRE
02/11 a 18h30
Serada lectura - Joan-Loís Lavit e Jan
Eygun (Letras d’Òc) au parat de la sortida
de la tresau hèita deu comissari Magret,
« Bèth peu de sau ».
Libraria « Le square » - Lourdes (65)
02/11
DJÉ BALÈTI – Ateliers MCS 7 - Castres (81)
05 63 62 71 39
03/11 a 20h30
« Contes d’aicí, Contes d’ailà » :
contes nomades – Malika Verlaguet.
Bujac – Bugeat (19)
03/11 a 21h
Nadau – Salle des Forges - Bourbiac (22)
06 86 13 49 71
03/11
Remi Geoffroy – Bal solo + stage
Montpellier (34) - tradauzitaines@gmail.com
3/11 de 10h30 fins a 12h
Cafè occitan
Bibliotèca - Saint-Léonard-de-Noblat (87)
bibliotheque.municipale@ville-saintleonard.fr - 05 55 56 76 87
03/11
FESTENAL MASCARET
12h - Garburada (reservar 06 88 17 27 28)
espectacle La Calandreta de la Dauna
16h - Espectacle familial « Birebòc et
Barabaou » Cie Gueille Ferraille (a gratis)
Salle de France - Pessac (33)
03/11 de 15h fins a 17h
« Cafè platussant »
ambe Monica Sarrasin
Librariá occitana - Limòtges (87)
05 55 32 06 44
04/11 a 17h
Velhada concèrt Cordae La Talvera
Asso. d’Aici d’alai - St Jean de Védas (34)
08/11
2 séances: 14h e 20h30
Un bon Filhs – Teatre – Cie La Rampe Tio
Foyer rural - Aspet (31)
09/11
2 séances: 14h e 20h
Un bon Filhs – Teatre – Cie La Rampe Tio
Espace Roguet - Toulouse (31)
09/11
Remi Geoffroy – Bal solo + tradivarium
Tournefeuille (31)
tradauzitaines@gmail.com
10/11 de 14h30 fins a 23h
37e rescontre de musicas et danças
tradicionalas Auvenha-Lemosin – Sala
de las fèstas d’Ussac (19) Association
Rhapsode – 05 55 94 21 88
10/11
Du Bartàs – Le sonambule - Gignac (34)
10/11 a 20h
Sirventes - Bages (66)
34 – Lo Diari
LAS RAPATONADAS
38ème édition ! - Cantal (15)
• 09/11
18h - Inauguracion - La Cave, Aurillac
20h30 - "La fenêtre d'en face" (V
Bienfaisant) - Centre social ALC, Aurillac
• 10/11
12h - Aperitiu-contes
Café Le France, Aurillac
17h - "Le Pétrichor" (C Demaison)
Centre social et culturel, Arpajon/Cere
18h - apéro-contes - La Loupiote, Aurillac
20h30 - "L'estrambòrd" (D L'Homond)
Teatre, Aurillac
20h30 - "L'Occitanie pour les nuls" (F
Mercadier) - Sala de las fèstas, Mourjou
20h30 - "Aotearoa, terre des Maori"
(C Ripoll) - Sala de las fèstas, Tournemire
20h30 - "Ceux des étangs" (M Coumes)
Sala de las fèstas , Arches
• 11/11
15h30 - "L'Occitanie pour les nuls"
(F Mercadier) Sala de las fèstas
Segur les Villas
15h30 - "Ceux des étangs" (M Coumes)
Centre social de Cap Blanc, Aurillac
16h - "La fenêtre d'en face"
(V Bienfaisant) - Sala de las fèstas, Montsalvy
• 13/11
18h - Aperitiu-contes
Café Le Médiéval, Aurillac
18h - "Aotearoa, terre des Maori"
(C Ripoll) - Sala de las fèstas, Massiac
20h30 - "Inventaire 68" (N Bonneau)
Teatre, Aurillac
• 14/11
14h - "Le Pétrichor" (C Demaison)
Teatre, Aurillac
17h - "La fenêtre d'en face"
(V Bienfaisant) - Médiateca, Aurillac
18h30 - "Ceux des étangs" (M Coumes)
Sala de las fèstas, Laroquebrou
• 16/11
20h30 - "Pampeligosse" (D L'Homond) Sala de las fèstas Chastel/Murat
• 17/11
10h - Espectacle "Poma !"
(S Sarrias & A Cance) - Centre social
de Marmiers, Aurillac
20h30 - "L'Occitanie pour les nuls"
(F Mercadier) - Sala de las fèstas,
St Etienne de Carlat
• 18/11
15h30 - "Spectacle tout en òc !"
(F Mercadier & D Huguet)
Ostal del Telh, Aurillac
10/11
Bal Cance-Courtial – Auberge de Puech
Verny, St Cirgues de Jordanne (15)
11/11 de 16h fins a 18h
Balèti de l’Armistici ambe los musicaires
del Cercle Occitan de Carbona - Mauzac (31)
05 61 87 08 27
michel.peze0456@orange.fr
15/11
Cocanha – Médiathèque, Labège (31)
15/11
Baudoin & Baudoin
Pôle Sud, Saint-Vincent-de-Tyrosse (40)
15/11
2 séances: 14h e 20h30
Un bon Filhs – Teatre – Cie La Rampe Tio
Salle polyvalente, Saint Bernard (31)
16/11
Festenal occitan
Sala Fernan, Pamiers (09)
21h00 : Florant Mercadier dins son
espectacle : « L’Occitanie pour les Nuls »
22h30 : Concèrt, Les Sulfateurs Occitans
17/11 de 9h30 fins a 00h
Animacions, visita de la vila de Pàmias en
occitan, contes, teatre, bal...
Cercle occitan Prospèr Estieu de Pàmias
05 81 06 03 88
17/11
Cocanha – Jornadas occitanas, Dunes (82)
17/11
Laurent Cavalié
Mediatèca Montaigne, Frontignan (34)
17/11 de 14h fins a 23h
AUTONADA - estagi + balèti
Lumbrets e Remi Geffroy Trio
Sala de las fèstas, Carbonne (31)
Cercle Occitan de Carbonne 05 61 87 08 27
michel.peze0456@orange.fr
17/11 a 21h
La mal Coiffée – Festi'Cant
Église, Escarene (06)
17/11 a 18h
Conferéncia sus la literatura occitana
Lomanhòla + Repaish tirat de la biaça
Maison Fermat, Beaumont-de-Lomagne (82)
A gratis - IEO 82 : 05 63 03 48 70
17/11 a 21h
Nadau – Hall Polyvalent - Bazas (33)
07 87 98 62 90
18/11 de 10h fins a 18h
Fèsta del libre occitan
Château Catala, St Orenç de Gamavila (31)
letras.doc@wanadoo.fr
www.letrasdoc.org
18/11
La fanfare des Goulamas
Foire Automnale, Puisserguier (34)
18/11 a 16h
Balèti de l’Armistici
Sala de las fètas, Puydaniel (31)
Cercle Occitan de Carbonne 05 61 87 08 27
michel.peze0456@orange.fr
20/11
2 séances: 10h e 14h30
Peire petit – Teatre – Cie La Rampe Tio
Théâtre historique, Pézenas (34)
22/11
La mal Coiffée
Le Cap Nort, Nort/Erdre (44)
�23/11
30/11
D’En Haut + Romain Baudoin
Urban Rituals, Bruxelles (B)
Du Bartàs
Festenal « Après les vendanges », Rasteau (84)
23/11
Goulamas’K
Tour du Pays d’Aix, Gardanne (13)
La mal Coiffée
Le Grand Lieu, La Chevrolière (44)
Halha a Nadau seguit d’un bal gascon
Sala de las fèstas, Cabanac (65)
30/11
Concèrt Cants de Nadal
Domaine de Montagenet, Saint-Martialde-Valette (24) - Union Occitane Camille
Chabaneau – 05 53 56 61 89
Djé Balèti
Calandreta, astanet Tolosan (31)
05 62 71 29 67
renseignements@calandreta-castanet
24/11 a 21h
Nadau
Palais des Congrés - Mazamet (81)
06 70 31 56 30
DECEMBRE
01/12 de 15h fins a 17h
24/11 a 14h30
« Cafè platussant »
ambe Monica Sarrasin - Limoges (87)
Librariá occitana – 05 55 32 06 44
Cinema « Farrebique »
Médiateca , Nègrepelisse (82) – A gratis
IEO 82 : 05 63 03 48 70
24/11
25/11
Cocanha – Tocane-Saint-Apre (24)
25/11 a 14h30
26/11 a 20h
22/12 de 10h30 fins a 12h
08/12
PARLADISSAS
ambe repais partejat – Carbonne (31)
Cercle Occitan de Carbonne 05 61 87 08 27
michel.peze0456@orange.fr
Contes ambe Florent Mercadier
Sala de las fèstas, Saint-Caprais (82) - 5 €
IEO 82 : 05 63 03 48 70
19/12
Poma ! Espectacle – Paulhaguet (43)
Cants de Nadal e istorias de pais
Église, Soudat (24)
Union Occitane Camille Chabaneau
05 53 56 61 89
Festa de la trufa
del terrador e de la lenga occitana,
Sala de las fèstas – Sainte-Croix-deMareuil (24) - 05 53 56 93 83
Cocanha – Médiatteca, Senarens (31)
16/12 a 11h
Messa de Nadal gascona
Église, Cabanac (65)
08/12 de 9h fins a 17h
Aqueles - Théâtre Christian Liger, Nîmes (30)
IEO 30 : 04 66 76 19 09
24/11
16/12 a 15h
Cafè occitan - Bibliotèca GeorgesEmmanuel Clancier,
Saint-Léonard-de-Noblat (87)
05 55 56 76 87 – bibliotheque.
municipale@ville-saint-leonard.fr
04/12 de 20h fins a 22h
D’En Haut + Romain Baudoin
Le Chapelier Toqué, Clermont-Ferrand (63)
15/12 a 21h
30/11 a 18h30
Bal Cance Courtial
Sala de las fèstas, Thiézac (15)
23/11
15/12
Remi Geoffroy – Bal solo - Auzits (12)
22/12 a 20h
15/12
Cafè – Pub O’Brien Tavern, Limoges (87)
arrilemosin@free.fr – arrilemosin.free.fr
Librariá occitana – 05 55 32 06 44
La Mal Coiffée - Polminhac (15)
ABONATZ -VOS A
L
o diari
M.
Mme.
24 €
6
La cultura, en occitan
Nom - Structure :
1
OS
1
AN
NUMÈR
Prénom - Contact :
Adresse :
Code Postal :
Ville :
Pays :
N° Tél : E-mail :
Souhaite souscrire
soit
€ de port, soit un total de
abonnement(s) à 24€ l’un, servi en zone1
€ réglés par chèque à l’ordre de « IEO MP ».
Renvoyer avec votre règlement à : IEO MP - Lo Diari 11, rue Malcousinat 31000 Toulouse
Les informations recueillies à partir de ce formulaire font l’objet d’un traitement informatique destiné à l’IEO
Midi-Pyrénées – Lo Diari. Conformément à la loi « informatique et libertés » du 6 janvier 1978 modifiée,
vous disposez d’un droit d’accès et de rectification aux informations qui vous concernent.
L’abonnement est valable pour six numéros à compter de la réception du paiement.
Tout nouvel abonnement reçu immédiatement avant ou après le bouclage
du numéro en cours pourra être reporté en conséquence.
abonatz - vos
en linha 2
1 - Zone 1 : France Métropolitaine, frais de port inclus ; Zone 2 : DOM-TOM, Union
Européenne et Suisse, 4 € de frais de port par an ; Zone 3 : Reste du Monde
(hors Union européenne et Suisse), 6 € de port par an.
2 - Abonnements Zone 1 uniquement (paiement par carte bancaire)
Le
Signature
lodiari.com
Je m'inscris à la newsletter du magazine Lo Diari.
Lo Diari – 35
�Conseil départemental
Engagé
à vos
côtés
RCS Toulouse B 387 987 811
familles • séniors • collégiens • agriculteurs • élus locaux
personnes fragiles • acteurs économiques • associations
Agir
pour vous !
Depuis toujours, la raison d’être du Département est d’accompagner tous les Haut-Garonnais, chaque jour,
sur l’ensemble du territoire, dans un lien de dialogue et de proximité.
Le Département a financé 2 000 nouveaux équipements sur le territoire (crèches, écoles, gymnases, etc.) qui sont autant de
nouveaux services de proximité accessibles à tous les habitants. Pour préserver le pouvoir d’achat des familles, il propose une aide
à la restauration scolaire qui bénéficie aujourd’hui à plus de 20 000 collégiens, ceci sans augmentation des impôts départementaux.
En accompagnant au quotidien 30 000 séniors et 8 000 personnes en situation de handicap, le Département c’est encore
une attention particulière portée aux plus fragiles de nos concitoyens.
Avec 1,2 milliard d’euros d’investissements programmés entre 2016 et 2021 et 6 000 agriculteurs soutenus dans leurs activités,
le Département est plus que jamais aux côtés de ceux qui font la vitalité économique du territoire. Culture, sport, jeunesse, solidarité…
le Département est également partenaire de 1 800 associations qui agissent en faveur du lien social au cœur de nos communes.
Des actions concrètes au quotidien, c’est notre engagement pour la Haute-Garonne et pour ses habitants,
c’est notre engagement à vos côtés.
haute-garonne.fr
�
Dublin Core
The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.
Title
A name given to the resource
IEO Midi-Pyrénées
Description
An account of the resource
Institut d'estudis occitans de Miègjorn-Pirinèus
Revista
Item type spécifique au CIRDÒC : à privilégier
Type de périodique
Revistas literaràrias e artisticas = Revues littéraires et artistiques
Région Administrative
Midi-Pyrénées
Variante Idiomatique
Languedocien
Gascon
Graphie
Graphie classique / Grafia classica
Dublin Core
The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.
Title
A name given to the resource
Lo diari : La cultura, en occitan. - 2018, N°046 (Novembre-Decembre)
Alternative Title
An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific.
Lo diari de l'IEO Miègjorn-Pirinèus. - 2018, N°046 (Novembre-Decembre)
Lo diari de l'IEO Miègjorn-Pirinèus. - 2018, N°046 (Novembre-Decembre)
Subject
The topic of the resource
Vie artistique
Occitanie -- Civilisation
Festivals -- Occitanie (France)
Culture -- Périodiques
Description
An account of the resource
<div style="text-align: justify;">Lo Diari contient des articles sur les événements passés ou à venir, des comptes rendus scientifiques, l’annonce des prochaines parutions, des entretiens avec les acteurs majeurs du monde culturel occitan et un agenda culturel. <br /><br />(Le temps de la publication papier du numéro de la revue, vous ne pouvez ici consulter que la version simple.)</div>
<div style="text-align: justify;"><em>Lo Diari</em><span> conten d'articles suls eveniments passats o de venir, de renduts comptes scientifics, d’anóncias de publicacions, d’entrevistas amb los actors magèrs del monde cultural occitan e un agendà cultural.<br /><br />(Lo temps de la publicacion sus papièr del numèro de la revista, podètz consultar aquí sonque la version simpla.)<br /></span></div>
Source
A related resource from which the described resource is derived
Institut d'estudis occitans (Toulouse), 2018-11-12-n046_Lo-Diari
Publisher
An entity responsible for making the resource available
IEO Miègjorn-Pireneas (Toulouse)
Date
A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource
2018-11
2018-12
Date Issued
Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource.
2018-12-03 Sophie Garcia
Contributor
An entity responsible for making contributions to the resource
Dufau, Caroline
Loubère, Pierre. Directeur de publication
Loubère, Julie
Chabaud, Silvan
Carrère, Silvan
Lavit, Marie
Chapduelh, Cecila
Pujol, Miquèu
La Galipòta
Lacroix, Cathy
Taupiac, Jacme
Gahùs, Tristan
Pugin, Sébastien. Directeur de publication
Rights
Information about rights held in and over the resource
IEO Miègjorn-Pireneas
Is Part Of
A related resource in which the described resource is physically or logically included.
<a href="http://www.occitanica.eu/omeka/items/show/4323" target="_self">Lo diari de l'IEO Miègjorn-Pirinèus</a>
Format
The file format, physical medium, or dimensions of the resource
application/pdf
1 vol. (34 p.)
Language
A language of the resource
oci
Type
The nature or genre of the resource
Text
publication en série
Identifier
An unambiguous reference to the resource within a given context
http://www.occitanica.eu/omeka/items/show/20434
Temporal Coverage
Temporal characteristics of the resource.
20..
Relation
A related resource
Vignette : https://occitanica.eu/files/original/53a5a5fb91f9b2cd89ef758931ac29b4.jpg
License
A legal document giving official permission to do something with the resource.
Certains droits réservés
Occitanica
Jeu de métadonnées internes a Occitanica
Portail
Le portail dans la typologie Occitanica
Mediatèca
Sous-Menu
Le sous-menu dans la typologie Occitanica
Bibliotèca
Type de Document
Le type dans la typologie Occitanica
Numéro de revue
Contributeur
Le contributeur à Occitanica
Lo Diari IEO MP
Catégorie
La catégorie dans la typologie Occitanica
Documents
Actualitat culturala = Actualité culturelle