http://occitanica.eu/files/original/22f1010caa7b09a24300bc22e44530fc.jpg d8699b7e3e29dd66dab3a4263a94ffef http://occitanica.eu/files/original/b78e3c24cc8321fd643605d6176275cf.pdf adba722a532c36347bf6c5f56e0ccbff PDF Text Text 25" Annada N° 216 Julhet-Setembre 1946 Lo Gai Saber Revisia de l'ESCOLA OCCITANA —— Dis Aup i Pifenèu ... F. Mistral. TOLOZA 1-4, Carrièra dels Arts, 1-4 Lo numéro j 20 frs. �SABER LO OAI Revista de l'ES COLA -4-, OCCITANA ADMINïSTRACION s Librarla Privât. TObOZA - ©. ©. Tcrfoza Fransa : un an .50 fr. ©arriéra delà Arts, . Abonaraents ; Estrange : un an ENSENHADOR del N° 216 ( René LAVACD ; loan LESAFFRE: luli CEBAVNES : 1673 . . .80 fr. jnlhct-setcmbre 1946) Une nouvelle Histoire occitane. de la Poésie Jacinto Verdaguer e Montpelhèr. RoZari - Mistèris joiozes : I. Anonciacion. II. Vizitacion. III. Nadal. IV. Prezentacion. V. Recobrament. Enric MOELY : Bistanflèro 1 Lo Malastre. CRI-CRI: Bolegadisa Occitana : lui! CEBAYNES : La Santa-Estèla. annada de trabalh à Carsinôla. Una l'Escôla �Lo Gai Saber, N° 216 julhet-setembre 1946. Une nouvelle Histoire de la Poésie Occitane On éprouve un regret en terminant la lecture du der¬ nier ouvrage que vient de publier M. Alfred Jeanroy (1), c'est qu'il soit si court, car cette lecture est un régal pour un «occitan» et le sera, je pense, pour tout lettré un peu curieux. Par la clarté, l'aisance, la lumineuse ordonnance du développement, l'heureuse concision des jugements, si équilibrés et si sûrs, sans éloges excessifs ni critique dénigrante pour cette poésie qui a si brillamment dé¬ buté et s'est rapidement étiolée et apprauvrie, avec toutefois maint pathétique sursaut avant le grand ré¬ veil mistralien, M. Jeanroy emportera les suffrages des connaisseurs et donnera la meilleure leçon d'initiation aux étudiants et au « grand public » — hélas ! encore trop peu fourni — des régionalistes, félibres et simples amateurs des choses occitanes. A ce propos, félicitons-le d'avoir enfin rompu avec l'usage, importé d'outre-frontières, d'appeler obstiné¬ «provençale» et non «occitane». Son autorité fera beaucoup pour l'adoption de ce terme, si juste et si clair, que Joseph Anglade lui-même n'avait pas osé employer pour le titre de son ment notre littérature méridionale Manuel de 1921. (i) Alfred Jeanroy, Histoire sommaire de la Poésie occitane origines à la fin du XVIII" siècle. Toulouse, Privât; Paris, Didier, 1945, in-16 de .143 pages. des �lo 32° gai saber Regrettons toutefois que M. Jeanroy se soit limité à poésie et n'ait pas, dans sa manière alerte et vigou¬ reuse, tracé un bref tableau de l'évolution de notre prose occitane. Sans s'encombrer de nomenclatures, parfois fatigantes, de compilations ou traductions sou¬ vent médiocres, comme le fait Anglade, il nous aurait la donné d'ensemble orientant définitivement l'échelle des véritables valeurs, nous disant le bien qu'il faut penser par exemple des Vidas des troubadours ou de celle de la bienheureuse Douceline. une notre étude Son vue et fixant petit livre est précieux- enfin par les Bibliogra¬ phies placées après chacun de ses dix-huit chapitres. Très informées, elles dégagent nettement l'essentiel, notam¬ ment parmi les nombreux articles de revues ou mono¬ graphies dus à l'érudition française et étrangère. Le lecteur devra donc une vive reconnaissance et réelle admiration — le mot n'est pas trop fort — à l'auteur de cette brève synthèse : il fallait un maître une pour l'écrire; on sent à chaque page, j'allais dire à cha¬ que ligne, qu'elle résume une longue étude et une pro¬ fonde connaissance de la Poésie occitane et cela dans le style le plus dru et le plus savoureux. C'est une parfaite — - réussite, au terme de Sorbonne retiré Toulouse. de la carrière du savant professeur aux portes de sa toujours chère René LAVAUD. �LO GAI SABER 321 PER UN CENTENARICATALAN Jacinto Verdaguer e Montpelhèr L'universitat de Montpelhèr eelebrèt ongan lo cenJacinto Verdaguer per una ceremonia dins lo grand amfiteatre de la Facultat de las Letras. Demest totas las ciutats mièch-jornalas, la montpelherenca podia repetir à bon drech l'onor de festejar la memòria del poèta catalan de mercés als ligams de pregonda amistat que lo jonhèron, un còp èra, als tenari de felibres de l'endrech. Voie creire que i las fèstas de julhet aguèt qualqu'un per remembrar de 1886 que faguèron de Verda¬ guer l'òste del Clapàs. Supliguent à las pregueiras de Ròca-Ferrier e de Justin Pepratx, traductor en vèrses francezes de L'Atlantida, lo Catalan arribèt en gara de Mont¬ pelhèr lo disate 17 de vèspre; i foguèt aculhit per una còla conducha per Camili Lafòrga, prezident del Comitat del Centenari de l'abat Favre. La jornada del dimenche, que comencèt per una dicha dins la glèiza de Sant-Ròc per lo prèirepoeta el-meteis, foguèt consacrada à una Cort d'Amor al Mas-de-Còtta. Prezentat per lo bezierenc Frédéric Donnadieu, sendic de la Mantenensa de Lengadòc, Verdaguer prezidaba ; à son entorn, Pe¬ pratx, Pin i Soller, Joan Monné, lo pintre Marsal, Antòni Glaizé, Arnavièlba, Ròca-Ferrier... La felibrejada se debanèt segon las tradicions melhoras ; faguèron pas desfauta los poètas. Mas la pèsa d'eleit foguèt l'òda de Barcelona à Montpellier que Laumesa �LO 322 tor de GAI SABER Canigò diguèt dins membraba los sovenirs un silenci religios. àlas doas ciutats comuns I e relos gèstes mai gloriozes de la vida del rei En Jaume lo Conquistaire : Oh ciutat de Montpellier, Mare de Jaume primer ! esposa aimada, per ton conhort, Que Don Jaume no es pas mort, Jo que só sa Te vieil dir, Puix es viva sa Jillada. Donarenli en son arranch Sant Jordi son cavall blancli, Sant Jaume sa espasa encesa, Los Pirineus sa grandor, Tes don\elles la rossor, Tos don\ells la gentilesa. Elis uni, Montpellerins, V'alencians i Mallorquins, Ab la mia vostra Mstoria : No ab dur jou nos ha lligat, Sinó ab lo vincle sacrat De sa sanch i de sa gloria. Lo vèspre, una tauleiada retenguèt, una bêla paulos convidats, tant foguèt longa la lectura dels numerozes mesatges de simpatia (n'i abia un vengut de Malhana) e longa la tièra dels brindes qu'enau- za, rèron l'amistat catalanò-occitana e cantèron la lau- zenja de l'illustre Vigatenc. E l'endeman s'enanèron à Celanòva per Linauguracion d'un epitàfi en lengadocian faguent remembransa de l'abat Favre, lo gaujos autor de Joan-l'au¬ près sa e del Siège de Cadarosa, que lo centenari de mòrt dins lo vilatge èra estât festejat très ans de per abant. Del meteis còp, s'anaba edificar tornamai una anciana lauza escricha en latin que fai pensar que la glèiza del pais séria estada bastida en ganhada sus los Maures entre sovenir d'una batèsta Celanôva e Juvinhac. �LO GAI SABER 323 Abian pregat Verdaguer de benezir las doas insrams de laurièr copats sus lo cròs de Virgili e lo primièr exemplari d'un obratge caupeguent la revirada en cent-sèt idiomes de L'Elògi d'Occitania de Florian. Rams e exemplari foguèron quitats dins lo marbre funerari de Favre, après qu'un tròs de laurièr foguèse estât fcalhat à cripcions e, tant-ben, de Mosen Cinto. Puôi, lo poèta, saludat bèlament per l'abat Paul Henri, aumornièr del Licèu de Montpelhèr, delegat de Monsenhor de Cabrièras, grandmercejèt, fòrsa esmogut, per qualques vèrses onte celebraba l'acte de devoament que foguèt l'encauza de la mort del prèire de Celanòva. La ceremonia se clavèt sus una corta charradisa de Camili Lafòrga, e la jornada sus una felibrejada tenguda dins un mas veizin. Aquestas fèstas de 1886 faguèron naise entre "Ver¬ daguer e los felibres clapasièrs una amistat dont lo poèta anaba avedre l'escazensa de n'esprobar la valor qualquas annadas après. Als per l'escriban de pas aie! sus las razons d'un òrre caitivièr moral. Mentre qu'èra perseguit per la rigor de sos superiors, abandonat de sos ancians amies, dezoblidat, un jorn de 1894 li jorns jorns gloriozes succediguèron sornes e tragics. Tornarem venguèt de Montpelhèr rai de solelh reviscolant de fidelitat, un poèma sinhat dels meteises escribans del Felibrige latin que, en 1891, l'abian propauzat coma suecesor de Romanilha al Capolierat. A-n-aquel omenage redigit lo 1" d'octobre de 1894 per RòcaFerrier, Caries Gròs, Rodier, Antòni Ros, CariesBrun, Alexandre Langlada.e Veyrier, èra joncha una letra de Ròca-Ferrier onte lo sant prèire aguèt la gauch de legir las regas seguentas : « Los vèrses qu'avètz aici son la protestazon de vòstres amies del e dois à son un còr matrasat, un mesatge �LO GAI 324 SABER Felibrige latin... Melhor que ges, sabètz que las d'espignas son, per de divinas razons, aquelas qu'enluzison lo mai lo frònt dels òmes. La poezia coronas crestiana es tant-ben una corona. Balhatz-nos donc al pus lèu la gèsta del sant que volguèt èstre en tôt e per desus tôt lo sant dels simples e dels cors aimadors. Podètz pas faire de pus bêla responsa à los que vos abeuran de vinagre e de fèl. » Ròca-Ferrier volia parlar d'un reculh de poèmas Verdaguer alestisia sus sant Francesc. Sa responsa, marcada de dinnitat e de resignacion, Mosen Cinto la faguèt aital : «He. rebut l'aconsolador homenatge que vos i vostres ilustres companys m'envian ab motiu de mes persecucions. Vos ho agraesch com lo ferit agreix lo balsam de ses ferides, com lo pobre l'almoyna, i ab ell vos dich : Deu vos pague caritat ! Deu vos la pague à vos i à cada un dels que us acompanyan en la bona obra, quais noms quedaran escrits en mon cor ab lletres d'amor i d'agrahiment eterns ! Benehit sia Deu que'ns aconsola en la tribulaciô i que no dexa mai al, que en Ell espera i confia. » Lo mandadls dels Montpelherencs, la responsa de Verdaguer, m'agradaria de saupre que se n' faguèt remembransa, l'altre jorn, dins l'amfiteatre de la Facultat lengadociana. JOAN LESAFFRE. que (Parlar del Clapàs) (agost 1945). P.S. —■ Aqueste article èra ja escrich quora nos venguèt de Pèire Azema sa brocadura Oumenage à Verdaguer (Estampariè de la Prèssa, Mount-Pelié) que caup lo tèxte de la charradisa sieuna à la ceremonia de Montpelhèr: dezoblidèt pas de remembrar la amb venguda de Mosen Cinto aquel clapasièr de la bona, abiam en ciutat lengadociana; pas d'avedre crenta! J- L. �L'Ort dels Trobaires ROZARI MISTÈRIS JOIOZES i A NON CIA ClON Maria Costa prèga de lires amb en la raïo^a solelhac!a. escabèl de trabal, un parel son an son florit fus de ; sa mofla conolhada es piatjada al pedel (i). fielaira Mas aici que, un Angèl ostal ont entre los d'un vans, lo Paradis s'alada (2) davala e se pau\a à-n aquel prèga Dieu Maria aginolhada lires blancs, à la pat% del solel. : ne Sens plegar Vala, resplendent coma l'arcana, l'Angèl celenc a saludat la Verge umana. La Verge sosca, e lèu, ennairant son èl clar devers el e las mans juntas, ela prononcia fiât: «Sià per ieu segon lavòstra anoncia»: E V VèrbetSalvador del monde, s'esfach carn son — (1) dévidoir ; (2) s'entr'ouvre. �JLO GAI SABER II VIZITAC10N Aici que dins Hebron al Maria es arribada. Ara, cap de son autura al cledon del soi que la vit plegadisa ensolombra e randura(i), Eliqab'et, de triga(z), i s'es gitada al còl. E Zacarias, mut, pielat coma un aujòl, per la bona aculhensa el tant-ben que s atura...(i) — Alavet^, sul solhet de lor porta cantà son cant de en arc-vòlt, Gramercés, la Verge pura : «Laus al Senhor qu'a fach bêlas causas en ieu ! «Totas generacions me diràn benuro^a, «ieu per eu ven la mi^ericòrdia de Dieu. «La menèla «.lo sirventa, El la trata pòple d'Israël, El l'aima «e, sa espo^a; benepis promesa al Patriarca, El la complis (i) ombrage de presse. en ses feuilles ; (2) e avec empressement; ». (3) s'em¬ �LO GAI SABER 327 III NADAL —«Lo bon Dieu —Entre el Va^e e es nascut : avèm vist son lo biòu, subre l'òlba{i) e estèla »/ lo fen tridòla; tal es una grep.ia e de lanis(z) de tèla, lo brès d'Aquel que terra e cèl sosten. E los Angèls, cantant sul mèja-nèch seren, als pastors que fan paise an portât la novela : «Daisatan dich, vòstres vaçius\3) à la pradèla; «anat^ à Bètlehèm : lo Senhe i vos atend ». [(5), E los pastors de la planera (4)- e de la truca aut ! de corre, de corre, en la nèch ara cuca(b)..-. Son dintrats al estable ont, sobeiran tre^aur, — [(8), lo Mamat lor sorris, lor friutap]), lor chiutona del temps que los potets tindan sus sa g aut on a e, tôt acò, Maria en son còr oc reclau. (1) la balle; (2) des langes ; (3) moutons; (4) le plateau ; (5) la butte; (6) ténébreuse; (7) tend ses menottes; (8) gazouille. �LO 328 GAI SABER IV PREZEN TA CION Lo Prèire ambe de sang purifica la Maire plena de gracia e conceguda sens pecat, e, simplament, de doas colombetas, pecaire, aquel que deu pagar per totes es pagat. A Maria e Jo^ep ara ven de se traire lo savi Simeon de vielhum aclinat. Dins e sos brases aici s'escrida: «Mos èls (i) qu'el a près lo Mainat se cluquen {2) al esclaire ! «Ara, ai vist lo Senhor de la terra e del cel, «lo Mesïas «lo que ven promês al pòple d'Israël, per la pat% e pel salut del monde». —Pèi, agackant Maria: «O femna, en tu caldrà «que per aquel Mainat lo pensament abronde($): «ton ama, (1) tion ungla\i larg, un 'jorn, l'ennastarà[q)». se présenter; (2) que mes yeux se ferment; (3) abonde; (4) transpercera. que l'afflic¬ �LO GAI SABER 329 Y RECOBRA M EN T Jè^us es pas jos cap de las tendas de tèla que vènon d'alandar los pelegrins, nimai amb l'abaus(i) del drollum qu:al luscre(2)s'agrue Maria e Jo^èp, embalau^its d'-esmai, [mêla (3) dòlon. Alavet^, la Familha, orfanèla, Jérusalem, dins la nèch pòrta-esfrai; e la Verge a boisât sa primièra gramèla: sò qu'i nonciava Simeon èra donc vraii se tòrna à En jòia, saquelà, lor pena lèu se muda: Temple, alont Maria en recèrc es venguda, entremèch los Doctors Jè^us parla e se sèi. al E lo Mainat respond al prejit de i mostrant de la man sa Maire, lo Libre de la Lèi: «Me calià ben trachar dels a Juli far s de mon Paire»! CUBAYNES. (parlar del Carsin). (1) la troupe; (2) crépuscule; (3) s'assemble. �LO 350 GAI SABFR BISTANFLÊRO ! pròza occitana d'Enric Mouly vènon gaisa novèla tota refofanta de saba galhardum. Aprèp Rajols d'antan, Al cant de Las òbras en de creise d'una e de VAlau\eto e Mas Espingadas, aici Bistanflèro ! E lo darrier broton es pas sortit: à son ora espelirà lo delicios, l'esmovent roman à la glòria de la Païzanaria roergata: E la Barta floriguèt. — Bistanflèro ! Per aqueles qu'un tal mot susprendrià coma titol d'un libre, notém qu'aquela interjeccion marca la contrarietat doloroza que nos mena l'aula virada d'una cauza qu'ai moment lo pus im- previst tòrna sus son rèire-pè : e tal es, de fèct, la centena del prezent obratge. I) — Un matin de Pasquetas, Madon, la nòra de Milagrel, es à la porta de la caminada de SantTopin-lo-Raunat. Dins un res de temps e dins paucas paraulas saurém sò que n'es al seu ostal : ela, plan devocioza, rai! maslome, Ferdi, e lo bèl-paire, lo Catèt, «son del partit» e sèm à uèch jorns de las eleccions al consel. Es pas venguda, la Madon, per balhar solament una dotzena d'iòus o pagar un su- plement del culte : acò 's mercés la dròlla, Rozeta, que deu comensar l'escôla deman. Son idèa es de la botar amb las Sors; mas los seus voldràn pas. Cosi far? Al rector qu'i fòrsa abuzivament la man, Ma¬ don respond : « Z'oc bous juri qu'anaro pas alai ». II) — Las trafandas del mas l'an vista e s'adobaràn de biais que, davans la mesa, déjà lo bèl-paire sab tôt. Sus acò, à la mesa, un prezic del rector, un �LO GAI SABER 331 -prezic talament descabestrat que lo Catèt de Milagrel, lo bèl-paire de Madon, quita la glèia à mèch •ofici. III) amb — que serà lo cap-e-cap dels dos òmes Dins un res, "aqui-los atisats contra Al ostal, Madon? ela, e ela contra eles, e totes, coma plan pensatz, volaràn l'òsca mai d'un còp dins la discusion. L'aurat- ge s'acranca per un moment : espèran de covidats à mèjorn e Madon de dire à son òme : «Ane, tu, Ferdi, sanga-me aquela pola per metre à la sopa vistament. » IV) Losconvidats arriban : es una reunion elec«Rotges », dont lo Catèt de Milagrèl es lo cap de lista. Lo regent, M. Martin, prezidis la taulada. Al cors del repais, pasaràn al curvèl los uns e los autres sul biais de los enganar o de los — torala dels torse. Mas aici un discors incendiari del regent que gastarà la salsa. Intervencion de Madon al grand despièch e vergonja de sos òmes e la sezilha es levada, sens mai. V) — Aie! una de las das del libre. Es tard. scenas las melhor Tôt embalauzit, el estipularesèg de tant-ben, los sèt pensada los eveniments del jorn e, ans viscuts en bon acòrdi ; — e dins aqueles rodatges secrèts de l'ama l'autor a delicadament tôt denogalhat. Lèu, la conversacion Ferdi-Madon serà butada de man de mèstre. Trobam aqui las patjas las pus perfièchas, mercés que son las pus umanas. La question, coma devinatz, se porta viste sul cas de la pichona —e lo mescòrdi entre eles dos es, aqui desus, complèt e sens remèdi. VI) — Doas scenas, ara, que vàlon pas la que precedis. I a quicòm aici d'estrang à dich d'èstre forsat. Lo raconte va, pas-mens, coma totjorn, aizidament, saboros e brezilhant.de vida. Madon mena Rozeta à Lescòla libra sens ne dire res als seus que s'i opauzan. Sus lor pasatge las lengas batàlan. Contra- �LO 332 GAI SABER còp acò del regent qu'engiprat manda quèrre Milagrel. Aiceste, tant-lèu avertit, va prene sa dròlla à l'escòla libra VII) — e la acò de la regenta. mena Tornam, ara, à un estudi pus sarrat, estudi d'amas. Se compren qu'un auratge va tombar sul ostal. Neciament, en qualquas paraulas desensadas,. Madon e Ferdi se capinhan e Madon se n' va. L'òme, ara sol, cèrca à se donar razon dins son. acte; lo vièl Milagrel arriba e, amb moderacion, lo dezapròva ; un temps aprèp, la pichona, tornada de l'escòla e re¬ clamant sa maire, acaba de tôt oc trebolar. Lo vièl dôna à esperar que Madon, partida sus còp de promp- titud, tornarà. Madon, qu'ela tant-ben sab pas trop ont n'es, va trobar en son paire lo bon consel dont avià bezon e los dos vièls, aquel meteus jorn, repatriaràn, sens trop de rambal, los dos joves. Madon tornarà; per mantene la patz dins l'ostal, contuniaràn de mandar Rozeta à l'escòla de la VIII)— Sò que sèg es feble regenta. I a, en desgrat del acòrdi oficial, quicòm qu'es afrabat arameteus, entre Ferdi e Madon — e veirém aquesta jogar de menèlas gueinezas e caninarias per reprene en detal sò qu'a degut consentir en blòc, — finezas de femna que son pauc dignas d'ela. Lo tôt s'acaba per de consideracions del regent sus la regularitat escolaria e qu'an pas grand cauza à veire dins lo moviment del libre ; en seguida d'acò, una conversacion trop lènc butada entre Ferdi e lo rector, de tal biais que lo paure Milagrel sab plus trop ont se en comparazon. virar. Tala es la primièra partida. La segonda es una Una comedia electorala que val d'èstre legida e qu'es capabla de casar la migra aïs pus ranguilhozes. Aici, amb qualques pesucs d'exageracion, Mouly i va, coma se dis, de tôt lo plec de la bèstia. Solament lo gargotge finis per un côp de cotèl e un joine ôme alacat dins son sang. Sus acò, soscament del regent e del rector que son ben, un e �LO GAI SABER 333 l'autre, per quicòm dins aquel treviradis dels SantTopinòls e eles dos, que duscâ ara s'aziravan, tiran, oel pus grand ben de Sant-Topin, un plan d'entenda e d'accion (IX-XI1). Las eleccions, ont i avià ajut dos còps mai de buletins que de votaires, foguèron annuladas. Van s'i prene d'un autre biais : fòra de tota politica, per ré¬ férendum populari, una novèla lista serà estipulada e pasarà tota entièra, al nas de qualques politicards de drecha e d'esquèrra qu'aviàn volgut tene còp e que partiguèron, aquel ser, de la comuna, en soscant : « Qun soflet, tatà ! qun soflet ! » (XIII-XIV). Sul novèl camin, lo primier cambiament serà à l'escòla : perla patz à Sant-Topin, lo rector barrarà son escòla libra e organizarà, en acòrdi amb lo regent, una escòla unica, una manièra de bòria-escòla, ont trabal manual e estudi s'uniràn armoniozament completaràn, escòla que tendrà mai o mens tota joinesa, dròlles e filhas, dusca à vint ans. D'autre làs, la glèia, mitât abandonada del temps de la lucha, se tòrna garnir; inspectors e avesque aprôvan. Sus acò, fèstas frairalas al vilatge. Dins lo domèni profesional, à l'encura de dos sindicats que se manjilhavan, i n' aurà un sol, que prosperarà ; al lòc de portar lor argent à las bancas longdanas e anonimas, los Sant-Topinòls auràn una banca lor. Aqui l'argent plòurà e, à un tôt menèl revengut, ajudi sera donat al joves de la comuna per se montar o s'especializar sus plasa, etc. etc. Tôt vira d'escaire ; mas per una question d'adduccion d'aiga, caldrà demandar prodèl al députât en pè o à son adversari. Demandan à totes dos: lo députât i ganharà una padenada de trochas, l'autre una brava lèbre e totes dos prometon de butar l'afar, à condicion, pracò, que los portaràn un e l'autre amb fòrta majoritat à SantTopin, per las prodanas eleccions. La demanda trasa e totes dos preteridon qu'es sus lor intervencion personala. Davans aquela dopla pròva qu'amont los engarsan, los Sant-Topinòls ne vènon à revendicar, e la se �LO 334 GAI SABER sul plan nacional, à l'encura d'aquel Paris cap ded'aquela «Ad-mi-ni-tra-cion» sens cap, lo fédé¬ ralisme e, daisant de caire tant Faubet coma Claumica, votaràn «Fédéralisme»... tôt e La responsa los farà pas languir e, sens estar gaire, regent e rector resabon lor cambiament : «A partir d'aquel jorn, bistanflèro nèt comensar». (XV-XVIII). ! la guèrra tor- d'un còp de vista, lo libre que l'autor apèla e que nos sembla pulèu un «triptic» sul meteus tèma de la «politica al vilatge», aquela politica que bòta malentendensa dins una familba (i) e dins tota una comuna(2); sus acò, lo romancier prezenta son remèdi à-n un tal dezaguici (3). Tal es, «un roman» Que val lo fons d'aquel obratge? Nòstra tòca es aici de z'oc tirar al fin. Diguém, pracò, que tôt nos i agrada pas. L'autor monta una demonstracion, una tèzi e, pel fèct, sabèm trop d'avansis ont ne vòl arribar, sens comptar qu'en camin cacha trop sià en ben, sià en mal : i a trop d'escur dins las doas primièras partidas, trop de lum sens ombra dins la darrièra ; tôt es aulor alai, tôt aici perfeccion. E donc, daisarem, tôt n'aprovant fòrsas, las idèas del autor dins sa demonstracion e sus la question escolaria ; pas Lo Gai Saber se contenta d'èstre una revista literaria—e podèm afortir que, coma literatura, sèm reialament servits amb Bistanflèro. Pasém donc à l'estructura d'aquel libre. S'avià volgut sègre lo camin del «roman» tradicional, notariàm que l'autor a pas pron liga,t son ra¬ aquelas très partidas son pas seudadas coma elas. La primièra es de plan la pus longa, la pus agradiva e la melhora e l'òm dirià que va èstre lo tôt del dich «roman»; solament, d'aquela partida non retrobarém, dins la segonda, que Milagrel lo vièl, un pauc perdut dins lo remenadls altorn de l'arqueta electorala. Dins la t'rezenca, farém plus conte : cal entre �LO GAI SABER 335 •qu'entreveire iMilagrel : tota l'atencion se porta, aral'òbra del regent e del rector... Mas crezi pas que calgue cercar izania à Mouly sus acò : s'i a pas unitat dins lo jôc de sos personatges, s'i abandona los uns per pasar als autres, la pus com¬ pléta unitat se manten per sò qu'es de sa demons- meteus, sus tracion. E ara, de quai biais a menât dever de dire que cada epizòdi ment reûsit. Cadun es bastit obrier que coneis lo mestier e son près prefach? Nos es à part es plena- segurament per un la materia dont nos parla; tôt acò, z'oc buta, mai que mai, sens alonguis. Amb pariuna aizensa nos bòta davans los èls una familha à son tinèl de cada jorn e una comuna entièra dins los guerguils. Avèm à far, de cap en cap del obratge, à de vertadiers païzans cranament -campats, amb lor paraulis granat, lors sentencias lèu atindoladas, lor punhor al trabal, lor amor del ostal, lors bons e aules sins, lors tendrezas e lor dulor testuditge. Lo devolzament sèg son cors fum de detals que fan pas bezon, de segur, que talament nos esclairan sus l'ama pacana e biais de comprene las> cauzas, detals que nos de contun una dubèrta sul campèstre, — odor retat o amb mas son son un agri pleni... L'autor escriu coma se dirèctament par- lava al lector, al biais d'un raconte entre pagezes al canton e n'es pas, acò, per nos desplaire. Per l'analizi dels dintràm pron en Ferdi, un bocin dins la del vièl Milagrel e dins la del paire de Madon (aqueste n'apareis qu'un moment), plan pauc dins la del rector e la del regent: vezèm lor accion (e es multipla) mas non pas pron lor vida intima ; los apercebèm de galis pulèu que de facia, quand quitament vènon al primier plan, coma n'es sus la fin. La fraza es bolegada amb dexteritat e lo vocabulari es d'una riqueza e d'una sabor requistas. Un «repertòri», al cap del obratge, nos dona unes 1.200 avans dins l'ama de personatges, Madon e de �SABER GAI LO 336 belèu 2.000, sens lenga uzuala. Cosi, dispozant d'un tal abondi, l'autor a daisat pasar per malha un escach de gallicismes qu'i èra tant aizit de quitar de rèire?' Cosi tant de terminazons que juntan pas dins los mots ; lo libre entier ne comporta sortir de la vèrbes ? esparrons? Que dire de sa metòda grafica en très L'autor deu aver sas bonas razons per un tal procediment. Saquelà, estimariai mai (quite à donar mas. indicas al espart en 5 o 6 patjas) pasar directament e d'un sol vans à la forma clasica, coma s'es fach dins la recenta publicacion de «Païzan del Roergue». Nos es avist que très grafias còp sus còp atal em- plegadas se devon enramolhar un prenòri de mai d'un. Bistanflèro ! nos pareis pas bric dins lo com- èstre l'òbra maja de Mouly : demòra pas mens qu'es un libre plazent, vi¬ vent, comol d'idèas que meritan atencion e soscament, tôt clafit de parladura especificament roergata, à la portada pracò de totes los lengadocians, talament es simpla e popularia. E, de cap e long, comptatz qu'es nervioza e galharda aquela pròza e s'avètz un bon gòt de sang occitan dins las venas, legiretz tôt acò d'una tirada ! Dieu nos balhe sovent d'òbras d'aquela rauza e pèi que vènguen los falords nos resegar que tomba à limbas nòstra lenga : en tôt cas, que s'anguen pas trop bregar per las espallas de Mouly : lor poirià descopar dins aquela lenga espelhansada un costume tôt nòu e sus pagèla qu'à, plec de pèl lor juntàrià ! J. CUBAYNES. (Parlardel Carsin). Bistanflèro! in-12, 256 ergue, 1945 p. (80 frs francô). Salingardes, Villefranchfe de Rou- �LO GAI SABER 337 LO MALASTRE plavinejaba e frej de lop, corna èran totes alprèp del fìòc à se regaudir d'èstre ensemble e quitàban los esclòps per anar al lièch, de crids enjertats s'auziguèron per la cort : «A.1 secors ! al secors ! li a fìòc! li a Un fazia ser del mes de décembre, que un fìòc !» D'un saut, lo Francés siaguèt defbra. L'ostal de Relhon èra tôt en fiòc. L'ostal que se ténia ambe lo lor ! « Al secors ! Mon Dieu, que devendrem ! » totes cridàban. Vos amaginatz lor sute e lor englaj (i). Lo fìòc abia près à la cambra vièlha qu'èra plena seca e de vièlhs mòbles cusonats. Pensatz s'acò abia flambat ! e se n'abia abansat de ganhar tôt l'ostal e de ganhar la teulada ! de cambe(2) La vièlha Calarina de Relhon qu'èra dins l'ostal s'èrà pas mainada (3) de ren. E quand los vezins alertais èran arribats, lo fiòc èra tant emprés, que calia plus pensar à l'escantir. Plan brave s'arribàban à parar l'ostal que se ténia ! «Ten còr als dròlles ! » cridèt lo Francés lina. E corajozament, ambe la pigasa (4), à la Deen galo¬ pant,-montèt al plancat (5). «Atencion ! en aval», cridaba. E, pin ! pan ! à còps de pigasa, en se despachant, desteulaba. E fazia volar en trôses los ca(1) frayeur; (2) chanvre; (3) aperçue; letas. (4) la pioche; (5) le ga¬ �33» LO GAI brons e las vièlhas poses fiòc arribès. e SABER manadas(i) abant que lo «Montatz aici de bugadièrs (2), cridaba lo Francés, emplinatz-los d'aiga ! Despachatz-vos ! » Ara la flamba montaba de doas canas al desus de la teulada e s'abansaba de vas el en grazilhant. La calor aumentaba d'una minuta à l'autra, e el se demandaba s'auria lo temps de davalar lo cobèrt de à fons lo long de la paret de mijèr(3). desus-dejosf. e montàban d'aiga als bugadièrs. Los autres, pels escalièrs, per las fenèstras ambe d'escalas, sortian tôt sò que li abia dins l'ostal. E l'aiga rajaba pertot ! lo linge sesallisia, los mòbles s'abridolàban. A! n'aquèra una piatat! La Delina, englajada, abia près lo brès jost l'aisèla e, en tenguent lo catetòt de l'autra man, abia dich al Francezon : «Atrapa-me pel cotilhon e sègme ! » E totes quatre èran partits ensemble tristament. La nuèch èra negra coma lo pecat ; li veziatz pas la man dabant los uèlhs. De que prenguèt à Francezon, entre la porta de Lostal e la porta del Cordièr, que li a cent mèstres à pena ? Sufis que, tôt en un còp, sans que sa maire se n' trachès, quitèt de la tene pel cotilhon, e qu'en arribant acò delt Cordièr lo dròlle li èra pas. Ela, mièja fada, sans poder comprene ont èra pasat e de pour de lo trobar emblaimat (4) al mièch del camin, pauzèt aqui los cap Dins l'ostal, de bas en naut, tôt èra Un tropèl de vezins fazian la cadena dos menuts e, en sonant : se «Francezon ! Francezon ! » tornèt virar per sercar l'ainat. Ara, à l'esclaire ifernenc de la flamba que s'ennairaba dins la nuèch e de las buòllas(5) que mon¬ tàban per anar tombar devas pertot, li se vezia pron dins lo camin per veire que li abia pas ren. (ij vermoulues; (2) cuviers ; (3) flammèches. mur mitoyen ; (4) évanoui; (4}; �LO GAI SABER 339 Devas pertot la Delina sonaba : «Francezon ! Fran¬ ! Ajes pas pour! Ont sias?» Mas lo dròlle res- cezon Ont èra pasat ? Ont s'èra pogut anar èra à-n-aquesta ora ? Mon Dieu, de qu'èra devengut ! «Francezon! respond-me ! cridaba la maire mièja-mòrta. Mon Dieu, sospirèt, que va dire lo nòstre quand saurà qu'ai perdut aquel dròlle!» Lo FYancés, amont, los cilhas e las mostachas calabrinadas(i), abia acabat de desteular e, per la dubèrta qu'abia facha, ara survelhabalo fìòc, quilhat per una escala, à portada per jitar d'aiga. N'abian montât al plancat dos plens bugadièrs, e n'i abia mai ta à la cam¬ bra. Quand lo fìòc abroaba (2), à bèls plens pairòls (3) d'aiga lo Francés lo rebocaba. Pauc à pauc, dins acò de Relhon, tôt cremaba. La teulada, una cana après l'autra, davalèt en un sarrabastal de fustas(4) abridoladas, de teulas que recotèlan e de petegas(5) que s'ennàiran dins una ílambada enjertapla. E quand, dins aquel ifèrn, tôt ajèt cabusat(6), demorèt plus que la paret à survelhar, la paret que se quiîhaba tota nuda, tota blanca de calor, mas que lo fiòc riscaba pas gaire de traucar. Lo grand dangèr èra pasat. Lo Francés tornèt respirar. A ! n'abia ajut un sute ! e n'abia atrapada una suzada ! Mas li fa pas ren, anem ! s'en èran tirats al mens còste ; s'en èran tirats amb onor ! «Ont es la Delina ? » demandèt. Degun l'abia pas vista. « Parés qu'a perdut un dròlle, e totes lo sèrcan enlai », faguèt quauqu'un. «Qu'a perdut un droi¬ te ! » diguèt el. E dabant sos uèlhs quicòm se trepondia claure ? pas. Ont bolèt. «Vèni prene ma nèsta, laisa-me plasa aici, diguèt al batièr de Giveire de que li a!» anar De que li abia, pecaire ! d'una votz aufegada per la La Delina mièja-mòrta, dolor e pels sanglots, li (1) roussies; (2) approchait; (3) chaudrons; (4) poutres ; (5) (6) plongé. étincelles ; �LO 340 GAI SABER sò que s'èra pasat. «Te cal pas dezesperar acó, li faguèt el. Lo tornarem ben trobar. A ajut pour quand sètz estais defòra,. pardi ! e s'es anat. rescondre apraqui...» Mas déjà li abia trenta sercaires que sercàban. Ambe de lantèrnas pasèron e repasèron totes los estables, totas las granjas, totes los cabanats fi), totes los lenhèrs, totas las palhèiras ; pasèron totes los recoets, agachèron dins los contèt coma pozes, (2) en dins los pesquièrs, luòc. sans coneise d'estralh cap De femnas comensàban de creire qu'en fugiguent l'ostal en fiòc, aquèra la trèva (3) que l'abia empor¬ tât. Mas quai sab ont èra ? Paure mainat ! Plavine- jaba. Era tôt vistable qu'un dròlle d'aquel âge, mièch nud, riscàban de lo trobar mort al matin. Tota la nuèch lo serquèron, una nuèch tant longa ! E loserquèron sans lo trobar. A poncha dejorn, sercàban enquèra quand, tôt en còp, lo Francés se trachèt que la canha, en reme¬ nant la coeta, li fazia sinnede lo sègre. Aquela bèstia abia d'èime coma una persona. Qun malur que, lo ser mêmes, el ni la Delina li ajèsen pas pensât. Al segur, la canha l'abia sentit. En vejent que tôt lo monde sercaba, ela abia sercat tant-ben e l'abia troun bat. La canha sabia ont èra. Lo Francés la seguèt al galop. Al galòp darrèr prenguèt lo camin de la Rocarèla. Al fons de las Besadas, à l'airal ont part lo camin dels bòses, que los boises (4) an doas canas d'ausada, la canha s'arrestèt. En frieutant (5) dintrèt dins los boises e lo Francés la seguèt. A très pases aqui dejost vejèt Francezon tôt recauquilhat que dormia coma se ren ela non èra. ENRIC E la Barta MOULY. floriguèt, libre per pareise. (parlar del Boergnc) (11 hangars frétillant. ; (2) traces de pas ; (3) revenant; (4) les buis; (5) �BOLEGADIS OCCITANA La Santa-Estèla Lo disate 8 e lo dimenge ç celebrèt à Dinha. Acamps del libre Joan Tucat coma de junh, la Santa-Estèla se Consistòri — eleccion del femajorai en plasa del regretat abat Daugé (cigala de la Torre-Manha), — salut à Mistral per lo capolièr e à Honnorat per lo rèire-capolièr, mesa felibrenca ambe sermon del abat Marchand, acamp de cultura popularia organisât per Jbrdi Reboul, ambe raports de Marcèla Drutel, Anna Valèri-Bernard e Enric Four nier, ceremonia de La Copa, vesprada felibrenca Bêla fèsta organi\ada per l'Escbla de ... Bléuna. lin annada de trabalh à i'EscòIa Carsinòla Los escolans de VEscbla Carsinbla an agut ongan bêla tièra d'acampadas ont los montalbane\es son de mai en mai nombro\es una encara venguts probar l'interès que prènon à tôt sb pertbca nbstra lenga. 1946, lo capiscbl Frédéric Cayrou faguet Anglas e d'Ella Pimpaterra, dos brabes felibres defuntats, e felicitèt En Andrèu Mittelhauser, elegit à V Academia de Montalban al sièti del regretat canonge Anglas. Lo senhe Jbrdi Machicbt pre^entèt la critica de las pesas coronadas al concors de l'Escbla e faguet una parladisa sus: <Un aspect particulier de Perboso-. V acampada s'acabèt sus una originala communication del baile Pèire Gardes A la glôria dels esclôps. Lo 24 de febrièr, lo senhe Andriu Hinard, profesoral Licèu, parlât de <cGou.dou.li, poète toulousain», e lo bon capiscbl Fré¬ déric Cayrou, del polit biais que li es personal, de las tradi¬ tions del mes de febrièr. Lo 24 de mars, lo senhe Joan Masson, projesor al Licèu, mostrèt l'importansa de La fabla dins la poezla d'Oc e Jo\èp Rou\oul, dins una parladisa plena de sentiment e d'emocion, parque Lo ij de ginièr de lo laus del canonge lèt de L'ama de l'ostal. Enfin, lo 24 de mai, per clavar la sa\on, lo senhe Léon Ferai faguet lo rendut-compte de la fèsta de Sant-Jbrdi or gani\ada ongan pels Catalans exilais de Montalban, fèsta prefdada per nbstre amie Pèire Gardes que faguet son discors sul tème seguent : St Jôrdi, fèsta de la rôza e del libre. Lo senhe Jbrdi Machicbt, profesor al licèu, faguèt apèi una subre-bèla conferensa sus < La Lyrique des Troubadours>, ont totis los genres de causons, de dialogues 0 de jocs dels primadièrs foguèron estudiats e présentais amb una riquesa de documentation e �LO 342 GAI SABER elegansa dins la forma que fan aunor à nostre amie. Cal Madamaifèla Boisselier, profesor de mu\ica, primièr pr'et\ del Conservatòri de Tolo\a, cantèt los aires los mai cauna dire que racteristics telhauser e e que Mld Maria-Andriva Pèire Gardes portèron lor pels partiments Gardes, los sen~h.es Mitprodè'l al conférencier jòcs-partits. fa en pais montalbanés diu estre citât en exemple ; nòstris amies i manténon lo gost de nàstra lenga e de n'ostras tradicions, e cal apondre que, jos Vimpulsion del conservator, lo senhe Ferdinand Pouget, lo Mu\eu del Terrador, fondât per l'Escbla Carsinòla, creis cada jorn e s'espane Lo trabalh que se dis. vww\ Lo 22 de mars se faguèt à las Escôlas Normalas de-z-Ais de Provensa l'inauguration solennala dels corses de lenga provensala dont los titularis son Mla Marcëla Drutel e Marius Jouveau : prezensa del Rector, del Inspecter d'Academia, discorses de P. Colotte e C. Mauron, sezilha poetica, vesprada folclorica, etc... Aqui de bon trabalh, aqui un exemple ... /vwwV Lo 28 d'abrilh, à del Paire Mounaix, per Bordèras, se faguèt la commémoration lo délicat trobaire coronat mantun côp l'Academia dels Jôcs Florals. VWWV Prédications en provensal del Paire Vial à las Marias de la Mar lo 24 de mai, e del Paire Dumeste Santas- à SantMeisimin, lo 28 de mai, per la fèsta de santa Matalena. Lo 15 de julhet moriguèt dins un accident d'autômobila lo canonge Laffargue, grand vicari d'Auch, bèl predicaire gas¬ con. Abia escrit una traduction gascona dels Sants Evan- gèlis dont l'impresion èra anonciada dempèi plan de temps. Santa Estèla aculhigue al Paradis sa bêla ama cantaira ! Cri-Cri. Imp. Lauraguaise Dépôt légal. - - Le Gérant ; j. salvat. C.O.L. Périodique paraissant tous les deux mois. Castelnaudary. 31.4651. - �F N É LIBR ES OUBLIEZ pas que l'Académie des Jeux Floraux donnera le en 1947 grand prix Fabien-Artigue de 10.000 francs à èmes cours 1946, en un recueil de po¬ langue d'Oc imprimé au des années 1943, 1944, 1945, ou même inédit, en des circonstances actuelles. raison �Vient de paraître : CHEMIN en vers en prose français, occitane, DE CROIX par par Henri DUCLOSjj l'abbé SALVAT. il) ©eau volume où deux déportés politiques ont écrit, au de Neuengamme, les sentiments qui remplis¬ camp saient leur coeur aux heures de souffrance et d'exil. La prose occitane- de l'abbé Salvat est traduction française. accompagnée de la* le volume 130 frs. franco. il! Quelques exemplaires de grand luxe à 300 frs. franco. Secrétariat du Collège d'Occitanie, (c/c. Toulouse 122.89 Fauré, trésorier. 34, allée St. Simon, Toulouse). ; P. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Patrimoine écrit occitan:périodiques Description An account of the resource Ce set contient les périodiques numérisés par le CIRDÒC issus des collections des partenaires d'Occitanica Revista Item type spécifique au CIRDÒC : à privilégier Région Administrative Midi-Pyrénées Variante Idiomatique Languedocien Graphie Graphie classique / Grafia classica Type de périodique Revistas literàrias e artisticas = Revues littéraires et artistiques Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lo Gai Saber. - Annada [27], n° 216 julhet-setembre 1946 Alternative Title An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific. Lo Gai Saber. - Annada [27], n° 216 julhet-setembre 1946 Subject The topic of the resource Littérature occitane -- Histoire et critique Poésie occitane Occitan (langue) -- Orthographe Creator An entity primarily responsible for making the resource Salvat, Joseph (1889-1972). Directeur de publication Source A related resource from which the described resource is derived Bibliothèque municipale de Toulouse, P15053 Publisher An entity responsible for making the resource available Escòla occitana (Toulouse) impr. d'Editions Occitanes (Castelnaudary) Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1946-07 Date Issued Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource. 2019-03-04 FB Rights Information about rights held in and over the resource Domaine public License A legal document giving official permission to do something with the resource. Licence ouverte Relation A related resource Vignette : https://occitanica.eu/files/original/22f1010caa7b09a24300bc22e44530fc.jpg http://www.sudoc.fr/039236943 Is Part Of A related resource in which the described resource is physically or logically included. Lo Gai Saber (<a href="http://occitanica.eu/omeka/items/show/13154">Acc&egrave;s &agrave; l'ensemble des num&eacute;ros de la revue</a>) Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf 1 fasc. (pp. 320-342) ; 22 cm Language A language of the resource oci fre Type The nature or genre of the resource Text publication en série imprimée Temporal Coverage Temporal characteristics of the resource. 19.. Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context http://occitanica.eu/omeka/items/show/20743 FRB315556101_P15053_1946_07_09_216 Description An account of the resource <div style="text-align: justify;"><em>Lo Gai Saber</em> est une revue litt&eacute;raire occitane publi&eacute;e depuis 1919. La rubrique <em>L'&Ograve;rt dels trobaires</em> est consacr&eacute;e &agrave; la po&eacute;sie, la rubrique <em>Bolegadisa occitana</em> donne des informations sur l'actualit&eacute; de l'action occitane. La revue fait aussi &eacute;cho des publications du domaine occitan et des r&eacute;sultats du concours annuel de po&eacute;sie occitane de l'Acad&eacute;mie des Jeux floraux.&nbsp;</div> <div style="text-align: justify;">Lo&nbsp;<em>Gai Saber</em>&nbsp;es una revista liter&agrave;ria occitana publicada dempu&egrave;i 1919. La rubrica&nbsp;<em>L'&Ograve;rt dels trobaires</em>&nbsp;es consacrada a la poesia, la rubrica&nbsp;<em>Bolegadisa occitana</em>&nbsp;balha d'informacions sus l'actualitat de l'accion occitana. La revista se fa tanben lo resson de las publicacions del domeni occitan e dels resultats del concors annadi&egrave;r de poesia occitana de l'Acad&egrave;mia dels J&ograve;cs florals.</div> Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Lavaud, René (1874-1955) Lesaffre, Jean (1907-1975) Cubaynes, Jules (1894-1975) Mouly, Enric (1896-1981) Occitanica Jeu de métadonnées internes a Occitanica Portail Le portail dans la typologie Occitanica Mediatèca Sous-Menu Le sous-menu dans la typologie Occitanica Bibliotèca Type de Document Le type dans la typologie Occitanica Numéro de revue Catégorie La catégorie dans la typologie Occitanica Documents Contributeur Le contributeur à Occitanica Bibliothèque de Toulouse Escòla occitana grafias de l'occitan = graphies de l'occitan Poesia occitana = poésie occitane