http://occitanica.eu/files/original/978ec94b1ab7c70bb33e6a6c8737145f.jpg b11fec86129012d9c19d39e88f1caf3b http://occitanica.eu/files/original/b6fc423ea7bf40ce492afd7dee836212.pdf f18fa0edcc98517b8b3260a4d9bd33bd PDF Text Text A O Xa v i e rBACH, Tr i ni t yCol l e g e , Uni v e r s i t yo fOx f o r d �“Anglés e occitan”, Xavier BACH Me rapèla qu’a l’epòca que començavi a dintrar dins lo mitan occitanista, una de las primièiras istòrias que me contèron foguèt cossí lo caddie del supermercat (qu’en anglés se dis trolley), que sabiái logicament empruntat a l’anglés, en fach veniá de l’occitan gascon capdeth. Logique, estent que los angleses èran estats en Gasconha pendent un parelh de centenaris a l’Edat Mejana. A l’epòca sapièri pas s’aquò’s èra vertat. Mes la question dels emprunts de l’anglés a l’occitan quitèt pas de se tornar pausar temps e quora, dins de corses o de discussions, emai encara mai dempuèi que me soi installat en Anglatèrra. S’atròba que l’istòria èra a l’encòp vertadièira e falsa, coma sovent. Òc, a la perfin, lo mot caddie ven de l’occitan gascon cabdeth, mes nani, de segur, l’anglés lo manlevèt pas directament a l’occitan al temps de la presença anglesa en Gasconha pendent la guèrra de Cent Ans, emai los senses que prenguèt puèi lo mot son pas atestats en occitan. De fach, coma la màger part dels mots occitans manlevats per l’anglés, passèt primièr al francés. Per ne far lo camin coma cal, se cal servir dels diccionaris costumièrs : lo Trésor de la Langue francaise pel francés (TLFi)1, lo Französisches etymologisches Wörterbuch per las etimologias occitanas e francesas (FEW) 2, e l’Oxford English Dictionary per l’anglés (OED)3. N’apareis que cabdeth, atestat en biarnés al sègle 15, passèt al francés al sègle 15 jos la forma cadet, ambe lo sens de filh pus jove, puèi al sègle 16 venguèt a voler dire un gentilhòme qu’apreniá lo mestièr de l’armada (TLFi cadet). La forma atenduda de l’etimon CAPITELLUM en francés es chadel, atestada dal sègle 12 al sègle 14 (FEW 2, 258), avant que l’emprunt a l’occitan cadet lo remplace. Del francés cadet passèt puèi a l’anglés al sègle 17, primièr ambe lo sens de filh pus jove jos la forma cadet, puèi en Escòcia un pauc pus tard jos la forma caddie per voler dire un jove qu’apren a èstre soldat. D’aquí lo sens en anglés cambièt fins a designar 1 TLFi : Trésor de la Langue Française informatisé, ATILF - CNRS & Université de Lorraine, http://www.atilf.fr/ tlfi 2 FEW :VON WARTBURG, Walter. Französisches etymologishes Wörterbuch, ATILF - CNRS & Université de Lorraine, https://apps.atilf.fr/lecteurFEW/index.php/page/view 3 OED online : Oxford English Dictionary, Oxford University Press, www.oed.com 2 �“Anglés e occitan”, Xavier BACH lo jove qu’ajuda al golf, puèi per metonimia lo carreton del golf (caddie-cart), que finalament foguèt utilisat per una marca de caddies de supermercat. 1. De mots occitans en anglés ? S’agacham dins lo diccionari etimologique anglés (OED), la màger part dels mots empruntats a l’occitan son coma caddie : en fach, son de mots que lo francés manlevèt a l’occitan, e que l’anglés puèi manlevèt al francés. I trobam mantun tipe de mots, mes que reflètan lo tipe de mots empruntats pel francés a l’occitan en general, i comprés los tipes de païsatge e las formacions naturalas, los plats de cosina tradicionala occitana, qualques noms de plantas o de bèstias que s’atròban dins las nòstras encontradas. I a per exemple en anglés un nombre de noms de bèstias, memes se son rarament utilizats en anglés, coma izard o cachalot (tèrme possible mes rare en plaça de sperm whale), o qualque còp pus corrents coma parrot o flamingo. Izard ven de l’occitan gascon en passant pel francés : la raice n’es preromanica e atestada dins las lengas dels dos costats dels Pirinèus, mes la forma exacta d’isard es clarament la forma de l’occitan d’Arièja e de la part pirenenca de Nauta Garona (mai a l’oèst las formas son puslèu sarri), que passet al francés pel libre de la caça de Gaston Fèbus (mes lo mot es atestat avant aquò en occitan, en particulièr dins l’Elucidari escrich pel jove Fèbus). Cachalot ven del francés en anglés que i es atestat a la mitat del sègle 18, mes empruntat al gascon a la perfin, amai se l’OED es pas plan clar sus aquel prepaus : “< French cachalot, in the Bayonne dialect of 17th cent. cachalut, apparently meaning, ‘toothed’, from a Romanic word for ‘tooth’ or ‘grinder’, in Gascon cachau, Carcassone caichal, Catalan caxal, Provençal dials. caissal, caysal.” Dins la grafia modèrna, se coneis plan lo mot caishalut, valent a dire una bèstia qu’a de dents ( de caishau, amb una derivacion clarament occitana en -ut). Lo cas de parrot ‘papagai’ es interessant, que l’etimologia anglesa n’es pas segura. Sembla a priori èsser empruntat al francés Pierrot, Perrot, diminutiu del nom Pierre que serivissiá qualque còp a designar un ausèl. Mes la similaritat ambe l’occitan parrat o parròt 3 �“Anglés e occitan”, Xavier BACH ‘aucelon’, o perròt ‘piòt’ en gascon es fòrta, d’autant que s’aqueles tèrmes son pas atestats en occitan qu’al sègle 17, ven probable de la manca de diccionari istorique seriós per l’occitan, alara que lo fach que lo francés siague atestat a la fin del sègle 17 ven en contradiccion ambe’l fach que lo mot apareis en anglés al sègle 15. Tanplan porriá èsser un dels rares emprunts de l’anglés dirèctament a l’occitan ? Se porián segur multiplicar los exemples e las listas de mots, qu’a la perfin son pas tan nombroses qu’aquò : se pòdon citar per exemple cepe, magret, mesclun, aioli o pissaladiere, passat de l’occitan a l’anglés via lo francés, mes tanben mascaret, piton, adret, ubac, o mas. I a tanben un exemple interessent que passa pas pel francés mas pel castelhan o pel portugués, flamingo ‘flamenc’, qu’a la perfin ven de l’ancian occitan flamenc compausat de flama e del plan conegut sufixe –enc, e que lo francés manlevèt jos la forma flamant que jamai poriá pas donar flamingo en anglés. La forma occitana poiriá pas nimai donar flamingo en anglés, que s’explicariá pas la finala en –go. Probable alaras que passèt primièr al castelhan flamenco o al portugués flamengo, e d’aquí a l’anglés. En fach, son plan raras las ocasions que benlèu l’anglés empruntèt un mot directament a l’occitan. Per l’essencial son de dos tipes: los noms de formas poeticas represas de la tradicion dels trobadors per de poètas angleses al sègle 19 e 20, e de mots qu’existiguèron en anglés tardo-medieval mes que dempuèi an desaparegut completament. Un d’aqueles mots es muckender que vòl simplament dire un mocador (o qualque còp un toalhon). Segon l’OED, vendriá del catalan o de l’occitan mocador, sens passatge pel francés coma intermediari. Mes son plan rares los cases coma aqueste. Se poriá citar presse qu’es un pressèc (venent probablament d’una forma inatestada de gascon ambe l’accent inicial, segon l’OED, mes es dobtós), mes sembla èsser passat primièr al francés jos la forma presse. Sabaton es un autre mot del temps medieval empruntat a l’occitan, dins lo sens de ‘partida d’armadura que cobrís lo pè’, mes qu’es rarament utilisat a l’ora d’ara. 4 �“Anglés e occitan”, Xavier BACH Dins los mots probable empruntats directament a l’occitan que son encara en usatge en anglés, se pòdon citar petigrew ‘grefol’ (fr. Petit houx)’ e muscadel ‘tipe de vin’. Muscadel es un cas interessant, que foguèt empruntat directament a l’occitan a l’Edat Mejana, mes que lo mot francés (tanben empruntat a l’occitan) lo venguèt puèi renforçar en anglés. Al sègle 19, l’anglés empruntèt a l’occitan (medieval) un pichon nombre de tèrmes tecniques de poesia, en particulièr planh, tornada, alba e pastoreta, qu’an en anglés lo mèmes sens qu’en occitan (de formas poeticas especificas). La sestina es una forma poetica relativament correnta aquò dels poètas britaniques, mes lo mot en fach ven de l’italian, se la forma poetica ela es d’origina occitana. Refacha sus sestina foguèt inventada la tritina, que fonciona sul mèmes principi mes ambe pas que tres mots. A la perfin, fa plan pauc de mots que serián estats empruntats per l’anglés directament a l’occitan, e del pauc que i èran, fòrces desapareguèron e son pas mai en usatge en anglés modèrne ; mes un pauc mai se comptam los mots passats primièr al francés o a d’autras lengas. 2. De mots angleses en occitan ? De segur, a nòstra epòca, i a bravament de mots angleses que son estats empruntats per l’occitan. Mes coma dins lo cas de l’anglés empruntant a l’occitan via lo francés, atal n’es de l’occitan empruntant a l’anglés : dins la màger part dels cases son de mots dejà empruntats pel francés. La question se pausa de saber se i auriá de traças d’emprunts pus ancians a l’anglés, mes son complicats a determinar en l’absença d’un bon diccionari istoric de l’occitan. Lo FEW nos pòt rensenhar, dins lo tòme 18 consacrat als anglicismes, e i trobam ben qualques mots, amai se semblan tanben èsser passats pel francés. Atal del mot potincan (FEW 18:36b) ‘genre de bonet’, que ven de l’anglés Buckingham via lo francés boukinkan qu’èra un genre de bonet a la mòda del temps de Loís XIII. Lo mot 5 �“Anglés e occitan”, Xavier BACH de flanèla ‘tipe d’estòfa’ ven tanben d’un mot anglés, un còp de mai probablament a travèrs lo francés. Sembla la mèma causa per dògo, dòc, catagan o encara londrin en provençal. De que n’es del gascon, que possiblament se seriá pogut gardar qualques mots del temps de la presença anglesa ? Lo FEW mençona bòl o bòlo en biarnés, mes passèt probablament al francés tard (sègle 18) e d’aquí a l’occitan gascon (ont es pas atestat pus d’ora). Sembla mai segur ambe drivar ‘derivar, en parlant d’un batèu’, atestat en ancian gascon en 1406, mes en francés solament un sègle pus tard. Aquí benlèu un dels rares emprunts ancians de l’occitan a l’anglés. Xavier Bach, Trinity College, University of Oxford. Abril de 2020. � Article (Campus) Variante Idiomatique Languedocien Graphie Graphie classique / Grafia classica Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Anglés e occitan / Xavier Bach, Trinity College, University of Oxford Alternative Title An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific. Anglés e occitan, une analyse de Xavier Bach Anglés e occitan, una analisi de Xavièr Bach Subject The topic of the resource Anglais (langue) -- Emprunts (linguistique) Occitan (langue) -- Emprunts (linguistique) Anglais (langue) -- Emprunts occitans Occitan (langue) -- Emprunts anglais Description An account of the resource <p style="text-align: justify;">Le mot "caddie" vient-il de l'occitan ? Quels sont vraiment les emprunts de la langue anglaise &agrave; la langue occitane, et inversement ? <br /><br />Pour r&eacute;pondre &agrave; ces questions fr&eacute;quemment pos&eacute;es, le linguiste Xavier Bach revient dans cet article sur les &eacute;changes op&eacute;r&eacute;s au fil des si&egrave;cles entre les deux langues.</p> <p style="text-align: justify;">Ven de l&rsquo;occitan lo mot &laquo; caddie &raquo; ? Quines son de vertat los manl&egrave;us de la lenga anglesa a la lenga occitana, e inv&egrave;rsament ? <br /><br />Per respondre a aquelas questions que se pausan sovent, lo lingu&iuml;sta Xavi&egrave;r Bach torna dins aquel article suls escambis operats long dels s&egrave;gles entre las doas lengas.</p> Creator An entity primarily responsible for making the resource Bach, Xavièr Publisher An entity responsible for making the resource available CIRDOC - Institut occitan de cultura Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2020 Date Issued Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource. 2020-04-07 JMV License A legal document giving official permission to do something with the resource. Creative commons = BY - NC - ND Relation A related resource Vignette : https://occitanica.eu/files/original/978ec94b1ab7c70bb33e6a6c8737145f.jpg Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf 5 p. Language A language of the resource oci Type The nature or genre of the resource Text texte électronique Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context http://occitanica.eu/omeka/items/show/22389 Coverage The spatial or temporal topic of the resource, the spatial applicability of the resource, or the jurisdiction under which the resource is relevant Angleterre (GB) France Temporal Coverage Temporal characteristics of the resource. 11.. 12.. 13.. 18.. 19.. 20.. Source A related resource from which the described resource is derived CIRDOC-Mediatèca occitana, Campus Rights Information about rights held in and over the resource Xavier Bach Occitanica Jeu de métadonnées internes a Occitanica Contributeur Le contributeur à Occitanica CIRDOC - Institut occitan de cultura Type de Document Le type dans la typologie Occitanica Article scientifique Portail Le portail dans la typologie Occitanica Mediatèca Sous-Menu Le sous-menu dans la typologie Occitanica Campus Catégorie La catégorie dans la typologie Occitanica Ressources scientifiques Diccionari etimologic occitan = Ditionnaire étymologique occitan Etimologia = Etymologie