http://occitanica.eu/files/original/b262d9e721c3b16e8a168e1a1e18780d.jpg e5de88279b15e1c939555de716a5f0b2 http://occitanica.eu/files/original/6fdb3fb02670242eb960042b3aa704ed.pdf 9a8fcc09eeb70bd589331b3f5f3e7c99 PDF Text Text �VIURE REV1STA OCCITAN A SOMARI TR1MESTRALA Escalier C., Lo Vacarès, • Camin de Generac, NIMES Director : Testimònis de J. Delteil, S. Brest, Max Roqueta, Sèrgi Bec, L. Cordas, R. Allan, C. Camprôs, Pèire Bec, Ives Roqueta, R. Lafont, R. Nelli, P. R. LAFONT. Comitat de Redaccion SANTAT 0 FIN DELS TEMPS : Fabre, B. Lesfargas, Elena Gracia Enric J.-P. BRENGUIER, G. FABRE, J. LARZAC, • Felip GARDY, POST-SCRIPTUM POETIC Gui MARTIN, Lo Ives Poesia ROQUETA. sac, Bec, Abonament per un an Estrangièr Lo numéro : Un 17 F. (210 ptes) : : Estrangièr p. 4 F. 5 F. (60 ptes). p. de Simon Brest, • C.C.P. BRINGUIER, p. d'Estranglachivau, 34. Sonets, d'Ives Roqueta, 15 F. e Espieut. jorn 37. sens ulhauç, 33. de Sèrgi p. 36. d'E. Espieut, LO VIOL Conte d'Elèna Gracia, p. 38. 1566-54, Montpellier. • CALENDARI Estampariá BARNIER, per Nimes. F. Gardy, J.-L. Guin e Robert Lafont, p. 43. Lo Gerent : Joan-Pau BRENGUIER �SANTAT O FIN DELS TEMPS ? T~vE qu'es V1URE ? Lucididat violéncia, dins lo sentit que Non pas per principi ni mai per tissa. Son que per nécessitât. Es pas mai possible de pensar a mièjas que d'escriure a mièjas, que de viure a mièjas. La vida es pas un crepuscul : aquela vertat es pas especifica de l'occitanisme. se ditz : una e lutz violenta. Un débat... Nasquèrem revista d'un besonh de debatre, podiá pas esclargir qu'en debatre. Besonh, non pas principi ni mai tissa, ni mai plaser. Lo dé¬ bat es un estil d'accion, indefugible. Dobrissèm una enquista sul mestièr d'escrivan. Es un débat que grelha. d'una malaisança que se Una revision critica... Del passât de cada escrivan e de engatjaments anteriors remonta una mesa en acusacion d'actituds présentas. D'una consciéncia d'ara part una acusa¬ cion contra lo passât. Aqub, dins l'idèa de totes per desromegar lo camin d'avenir. Sèm, segur, a una crosièra dels temps, — puslèu qu'a una fin. Se i tasta una aura talhanta. sos joventut. Los legèires de VIURE, nou sus dètz estrangièrs a las contestas, a las angoissas, als trastejaments de i a vint, quinze o quitament cinc ans. Intran uèi en occitanisme, sonats per nòstra accion, en sonant una autra accion. Començament dels temps, per eles... Pensam a eles. Eternizarem pas l'analisi del passât. Simplament ne tiram çò Una nòva son que pòt ajudar a comprene uèi. tôt aqub, dins tôt ço que publicam çai sota, i a d'escriure en bc es voler apariar l'istbria viscuda que nos enrbda e nos pénétra amb l'istbria volguda, la renaissença occitana. Es la dignitat de l'orne qu'escriu, es sa responsabilitat. Non pas per principi e per tissa. Per natura. Marrit o bon, servidor d'un biais o d un autre, un escrivan es totjorn l'obrièr de la consciéncia d un pbble. Dins una evidéncia : que — VIURE. �De cops de régla sus la cima dels Josèp DELTEIL dets. question, m'es VOSTRA per tan simpla pòsca semblar, plan estudis que ma- sabi d'i balhar ma responsa que, se me tòca, aquò's pas que de galis. Perqué es- mot criguèri braves ieu a laisit pas en francés ? Es en vos juri, ne ôc puslèu vertadièrament, que, foguèt pas Que jamai la question d'escriure que se o jamai question. pausèt pas per ieu. L'òc, dins mon viiatge — Pieusse es Malhana, sai que — tant semblava natural de lo parlar, tant èra insolit, per dire pas inimaginable de l'esoriure. I aviá ben sai que lo genre Almanach patouès ; mas aquò desrevelhava pas dins ieu quicôm mai que la gròssa rigolada e, dins melhor las dels cases, los contes de que velhadas (e pas jamai « pastres e gents di mas »). E puèi, i aviá tanben, segur, Aquilles Mir, Mistral... Mas aquò èra los poëtas, los literaris, afar de grands borgeses, entrepresa de professors d'Universitat : Bonjour Monsieur Courbet ! « Consi dire ? francimand. (E ara de tôt » Un quicôm Coma un ôc que semblava dels faretz la bontat de me creire : aquò aimariái de parlar amb la me extrèma delicatesa, amb lo plus grand coma de causas de familha. Disi pas que vertat e de longa ai enveja de ajustar : ai las I). pus tendrum, Notatz tanben, que tôt çô tan que ne disi. plan benlèu, uèi, es pas pus valedor. E d'aquel temps o vesiái tôt pas qu'amb mos uèlhs d'escôla primària. Una escola primària, o cal pas delembrar que foguèt la granda enemiga de l'èc. Faguèri mos 2 èra estrictament d'èc, lo mestre d'escôla régla, juntats disiâ se dets cinc de régla cops dets cinc Enfin, que, per tustava : de la cima dels faire petar la calià aquela cima dels que la fretar amb Faguèri plan sus d'alh. pas O disián. lo contarètle... parlavi ôc. Dins ma fa¬ viiatge tôt. Mas l'escriure èra quicôm mai. Per parlar franc, i seriái estât plan malbiaissut e quasi inap¬ te. Car es mai malaisit que çô que se pèt pensar d'escriure espontanivament la lenga d'èc (disi pas de revirar) — demandatz o a Chamson. Los qualques ensags que faguèri pus tard, puslèu per sentimentalitat e per marcar lo cèp, dins lAlmanach patouès de l'Arièjo, son pas per me faire milha. lo va pas I Non umilitat — m'expremir a : E mai amb lo contra. tota lo dimenges. viiatge de Pieusse e o sap, que lo pâtés proscrit. Al pus mendre cadun coma Mas sai pas. pas lo i al primaris ben, vertadièrament — sabiái a aqui tota la mon pas, e en jamai saupèri aise en lenga d'èc. mica-maca del bilinguis¬ Lo Lengadèc a doas lengas : una lenga vulgara, per la sopa, e una lenga nèbla, per l'esperit. Caldriá, tôt primièr, que lo pâtés (nos pauruguem pas de las me. paraulas : lo pèble dels nèstres vilatges parla lo pâtés e non pas l'èc) foguèsse pus largament parlât dins los afars de la vida correnta (espiatz Barcelona, nèstre modèl). S'escriu plan qu'una lenga que se parla a taula, al trabalh, a l'escèla e al lèit. Aqui es la clau : parlar d'abord. �Ensenhar, unificar, netejar. Simon BREST es que sap expremir las d'una raça plan melhor que cap d'autra i a donc son interés. Mas a sos pats tanben. Netejar las capèlas seriá donc una mesura d'urgéncia. La literatura d'òc del segle XX deuriá èsser difusada en bilenga al luòc e a la plaça de las produccions menoras. La poësia se situis a l'entorn de dos poëtas grands : Manciet e Nelli. Quai los legls en defòra d'Occitania ? Aquí çô que me pensi capital. Mas que lo manca de pecunha e de mond nos esparnhe d'autres suplicis. I a d'émissions en lenga d'ôc vergonhablas a ne plorar. mai ESCRIVI pasplanen simplas. occitan. Per Se de rasons que son mas sadas-images servan la marca de ma raça, m'expremissi pr'aquô dins la lenga que m'an fargada tre l'escòla. Ara es trop tard. e la de Devenèm tributaris literatura d'una la lenga de nôstres especièrs. Que lenga d'ôc se passiga dempuèi los In- quisitors e que porte pas pus sos ressons en defòra d'Occitània, aquô's un estât de fach. Per subrepés i a tanben aquel fum que la venon escartairar. Mas sentissi la nécessitât de la perpetuar, de l'aparar a titol de bagatges. Deuriá èsser de dialèctes mai intensivament ensenhada. Me important aspiracions pen- Se trachi cal forma de saber consi manquât de gaire d'èsser la lenga de Dant. Çò que cresi pauc luchar de es a combat, la taula ieu me : tota autra sembla sens lendeman. societat, pas cap d'escrivan silenci, per deun joan escrivan LOS traucs deaquô remarcats vôu s'èran pasdire. Mas lo que trabalh Larzaco Sens dos a mes o très, lo det Max Preg°nd ROQUETA d'existéncia sus pas res una plaga qu'es plan nôstra, e que traduis un mau literatura que sas condicions amators. E d'escrivans qu'an pas, detràs, la butada dau besonh ni mai dau succès. 2) Escrivèm mai quand siàm joves perde qu'avèm mai de tèmps e mens de laguis : mai de libertat d'esperit. 3) Puôi fasèm un fogau, prenèm un mestièr : adieusiátz la libertat 1) Crese e de trabalh que ne e fan se pot dire de nôstra una literatura d'escrivans de pensar. de montadavala de la de creacion de l'escrivan. Cal una seguida, una unitat per nôstra lucha : lo jorn que semblan perdudas o anequelidas, l'espèr s'estequis, la fe trantalha. 5) Sens parlar dau manescrich que mosis dins un tirador. L'escrivan ôbra per èstre legit. S'es pas estampat, ont vai se pèrdre I espèr, lo vam, la fisança que fan la creacion ? E mai estampats, i a lo silenci, o lo mesprètz, o la manca de compreneson... N'i a d'unes que sa crôia, per tota ôbra, quanta que siá, fai mai de mau que se n pot pen¬ 4) Cal comptar encara amb los movements politica occitana, qu'an son resson sus lo voler sar Cparle pas per ieu). 3 �6) Dieu Paris. sap Mas s'ai !o vòmit de la per — rasons « literària vida geograficas, de segur coma » — la se manca viu a de vida literària, vòle dire de ligams, de convèrsas, de rescèntres entre escrifinis que baila la sentida d'èstre sol e perdut ; e I' « a-de-qué- vans, tot-aquò servis ? » dintra au cor. Es la sèrp mai verenosa. 7) Aquela sentida es renfortida per lo silenci de las revistas de lenga francesa sus tota activitat d'òc. Foguèt un temps ont aviàm de cronicas dins Les Lettres Françaises ». Ara, quand « Les Cahiers du Sud pausaràn la clau jos la porta, i aurà pas pus res. « » 8) Autra rason : de qué pot escriure un escrivan d'òc : de teatre ? de còla professionala en ôc ; lo trabalh d'amators s'amerita l'estima, mas desservis las èbras mai que las servis. De roman? O sabèm ben : un roman vertadièr pot pas èstre que lo rebat, la flor, l'expression d'una societat. I a pas cap de societat occitana... E çò que se fai de bon, en ôc, dins aquela mena d'escrich, pot èstre que messòrga, o s'es vertadièr, que, fiu estrèch, lo roman d'una societat, languida, per un ponhat, societat qu'auriá pogut èstre, mas qu'es pas. I a pas cap De bailar baila qué demèra ? La novè/a sentida una alen au paure malaurosa e la poësia. Dos d'estrechiment : la genres paura viet-cong rescondut jos i'aiga de sa plan bons palheta palús. per que 9) Una letradura viu en « osmèsi » amb la vida d'una lenga quand aquela lenga es l'oxigèn d'un pèble. Las condicions actualas son aquelas d'una asfixia lenta. Se cal pas estonar se los signes d'aquel mau se silencis dins la vida dels escrivans d'èc. au fan veire per de Son meriti, son coratge, es de se reprene e de téner. Crese pas coratge de lo qu'a pas jamai agut paur. La fe mai fèrta es en cè d'aquel que dobta, de cèps. Que lo qu'a pas jamai dobtat m'escampe la pèira primièira. Max SIÁU ROQUETA. MORT UN jorn, n'aguère mon pron d'escriure de poëmas pèr rèn. Pèr me Sergî BEC faire plaser tôt solet, dins mon bèsc d'estèlas que son pas toti santas, pèr que lis amies amb aqueli que lo son pas, me diguèsson : Qu'aquè es polit ! ». Un jorn calère amb de pèbre d'ase dins la boca, amb de cardons dins la tèsta dau dedins. » Perqué ? Pèr tôt. Pèr rèn. Bord que siàu tôt solet coma un jovènt se fai la branleta d'espelucar de fotès de femnas afestolidas. Li branletas dau pensament occitano-poëtic, n'aguère mon sadol I Alora, m'estracère de morre-bordon dins la sabla nègra de mon camin, coma fan lis estrùcias, e faguère lo mort. Foguère mort. Coma au bridge. Coma a la guerra. Siàu mort. Coma a la vida. que 4 �De poësia re e que dins la lenga que charran sèmpre mon paire e ma mai¬ siàu de fes que i a forçat de li donar la viradura de çò qu'es- crive, un vietdase ! Mai qu'aquò : crese que siàu coma lo sorgènt que son aiga raia plus. Lo solèu a tôt begut. Despuèi d'annadas, siàu plus ges « en condicion ! M'ensovène que disiáu : « Poësia viscuda. Poësia : vidavidanta... Poësia engatjada dins la reconquista d'una lenga. Poësia de l'òme... » De racontes de ma grand la bòrnha ! De colhonitges de jovènt que saup pas lo viure dau mond, que saup pas çô qu'es la televesion, lo trabalh que te fai anar a la jaça cada jorn a una ora dau » matin... E mai, quant aver E tiran la poësia seriá encara viscuda, de fes que i a, quora lo tèmps de l'escriure ? puèi tôt lo demai... ? Me fan cagar li brandabiaça de l'esperit que de marrits jornalistas sus la nécessitât de l'esla desalienacion d'aquò o mai d'aquò... Vos que te diga à la rega coma tructuralisme, sus Vòs que te diga ? Se fai la guerra a aqueli felibres de la lèi que pòdon pas faire un badalh sens prononciar lo nom de Mistral. Oc. Vai. Mai legisse sèns relambi que la lutz, ara, es J. S. Pons que la mandèt au l'Occitània. mond de Pas réncia Mèfi una a critica, un la farfantèla que a tèxt d'exegèsi sens que i aguèsse una refe- ? Es pas en causa. Pons I Es lis autres. lo Robert li mandèt una mornifla en cò de Pons. Me comprenes Mistral ! segur, la lenga nôstra a besonh d'un clavaire, penjador, de segur, mai pasmens... De d'un leu, me cresiáu, i a d'aquô detz ans... Basta, crese Lis Occitans de drecha, lis Occitans mitan, dau bòn o dau marrit grum que d'afaires personaus... L'occitanisme, siàu embarrat dins de d'un espasier, plus... de senèstra, lis Occitans dau se peutiran, se sagatan pèr préféré me lo sentir tôt solet, fin finals, me lo la gàbia de mon cor e voie pas que siá un aucèu garrolha. E puèi encara... Escriure pèr li tiradors, pèr lo mistrau que te bofa siá de cròia, mai avèm passât lo temps d'escriure pèr se, pèr l'acampada de la familha, de vèspre, a la candèla... pèr lis amies que t'alestisson una (bòna) critica de ton darrier recuelh que n'as pagat toti lis exemplars que s esperlôngan de sus ti paginas... Crese pas que la sòm dins ton armari... Pasmens, l'aucèu espéra dins la gàbia de mon cor... 5 �Lo Léon CORDAS grand public de ièr demora lo public de deman L'ESSENCIAL lode sabèm public totis : l'escrivan posicion d'ôc a bufèca es cion pas d'èsser pas rendabla. politica. S'es pro dit es aquela solucion ieu per cèrca e sa i fa me e cercam pro nòstra respelida totala tornar. L'actualitat d'aquela a d'autre biais qu'espèri Viure sas La solu- pensar liure pro per de cau¬ las es- tampar. Los Felibres aviàn cregut « faire un l'epòca ont la lenga èra d'un usatge se pòt dire universal en Occitània, en adoptant una grafia, dita fonetica, de bon legir per un pubic que coneissiá la ienga mas qu'èra format a l'escritura francesa. Aquela formula faguèt lo « fiasco » que se sap. La reaccion occitanista arribava trop tard. Dins aquel temps la lenga viviá son drama lo mai terrible despuèi totjorn Çò que la crosada ni sièis 6ègles public de a », dominacion bestradas de e aviàn centralizacion desca- fait, bastèt del brassatge de doas guèrras e de doas generacions per que siá una causa incontestabla : la colonizacion gaireben acabada de las pas consciéncias Per dire de e lo fons las de bocas occita- pensada, la colonizacion foguèt mai superficiala que vertadièra, mas lo fait es aqul. nas. novèlas d'escrivans pus fort d'aquela evo- generacions espelidas al lucion, lontari son tant e mai — d'un biais invo- per sa sola formacion — los eid'aquela colonizacion que del pòble d'ôc. E quand disi « pòble » entendi l'entitat occitana e pas solament los païsans, que me fagan pas dire çò que disi pas ! Mas es aqul d'un biais lo picar de la dalha per que aquelis escrivans en s'alunhant d'un public fonsament occitan s'alunhavan del côp d'una lenga populara. retièrs 6 e lenga d'usatge qu'èra la lenga dins èime son còps absolut. Om s'es demandât, de i a, se se formava pas una cotria novèla amb son public nòu, jove, inque tellectual qu'es escalustrat per la lenga que coneis que per los libres e un estudi desincarnat. Cresi pas per ieu qu'aquò aja avançat la conquista d'un public. Sèm mai qualquis unis a nos demandar de qué seriá la len¬ ga que poiriá espelir de tal biais de son sol ensenhament fòra de tôt ligam amb l'usatge ? Entendut d'avança totjorn que sèm plan d'acèrdi que sol son ensenha¬ ment pot encara sauvar la lenga. e transformacion va pas d'una Se crei trop sovent que la lenga se'n amb la civilizacion pastoraia, tradicio- I a aqul una disparicion esplèches tradicionals que pòt modificar lo biais de viure acostumat mas pas lo fons que, el, se renèga pas per aquò. Lo grand public de ièr demora lo public de deman e las vilas de mai en mai pobladas e grandarassas veson son fons s'augmentar d'aquel public terradorenc que va cap a elas, public dont l'aurelha e lo còr son totjorn disponibles al rampèl de la lenga e de l'èime patrials. Aquò se veiriá mai s'aviàm pogut mantènala. Es materiala ner Las d'ôc ma d'una d'un jorn viu fais. dels un teatre d'ôc, e doc total — teatre sus aquò — es que poirà alargar. quora se parlarà m'explicarai un cap a aquel pu¬ blic que se Ai pas jamai rafit los pots davant l'entrepresa intellectuala e, sai que, dins las de l'occitanisme ai podiá. Mas, despuèi mas agantas amb Nelli fa vint ans e mai — écrire en langue d'oc, d'accord, mais le refuse de parler patois », es pas el qu'o disiá, es ieu qu'o disià per el e o batalhas fait « çô intellectualas que �pòdi renovelar sens repapiar, que Nelli es demorat mon amie — a aqueste dit de uèi ai totjorn crentat que se trenque lo fil entre los escrivans novèls e l'entitat occitana. Aquò en résulta d'una colonizacion morala extraordinària dont aquelis es¬ crivans son pas mai responsables que son public mas qu'ai paur que ne 6iàn tant e tant enverenats dins lo secrèt de son èime qu'ajan pas solament l'idèa de se n'avisar. Mai que mai quand se fan bavards d'aver fait espeiir una lenga literària, tecnica, filosofica e que sovent an pas cap de lenga de res. l'Ives A « laquala devián a que Roqueta li reprocharai pas los » que m'an fait sautar per çô a pensada estranja dins una Sèta, tant viu d'autre biais : es un accident. Es un accident, mas avisa... Mas lo de Joan Larzac, prearticle son cisament, sus que reprochât de demorar m'a d'autres s'èran Cordes écrit encore des pièces pastorales » o d'èsser « dé¬ passé », coma se se podià pas aténhera cap d'universalitat fora de sartrejar de lônga, l'aurelha tibada suis ressons de Paris... lo Larzac donc, quanas borradas nos'n a fait faire d'aquel sabir de revira« l'échelon local à lanhats de çô que das menimosas totjorn pas en coma » e mai pensar es- mots occitans — trange ! Parlèm clar, i a de pretzfaits intellec- tuals que son pas los meus, mas que vesi amb plaser d'autres que ieu s'i atacar. Joan Larzac, lo primièr, qu'a levât aquesta e enquista, ne siá félicitât. tôrni dire o en ca se ôc fora : Mas o ai dit escriure en ôc es pensar de tota lenguisti- colonizacion morala. O tornarai dire cada côp que o tracharà de public, valent nôstra l'escrivan d'ôc e de son dire de las condicions de cultura. Sabi qu'es un gros pretzfait per qualqu'un qu'a pas après la lenga al brèç de devenir un escrivan d'ôc. Benlèu per Lar¬ zac e estats d'autris pro dir las condicions istoricas que nos i me- aqui, i a pas d'aquela promocion e mai se deu arribar un jorn. Mençonarai un de nôstris escrivans qu'a après sa lenga dei rot e dont l'expression es uèi una de las mai exemplàrias de ma generacion : Max Allier. Son meriti l'a posât Allier a la sorga de l'èime occitan, son pôble. Sai que l'inteilectual n'es pas rabaissât ! E la lenga d'un Azemà, ò d'un Max Roqueta demest tantis d'autris, passada directament de l'échelon local a la mai nauta expression intellectuala ? E d'autris encara. S'aviàm pas aquè dins lo sang, lo teatre d'ôc nos o aurià ensenhat. nèron, encara cal passar per d'escrivans d'ôc fora mas « d'un biais de — lenga fa encara mai veire sa flaquièra çô qu'empacha pas ma constatacion. Abans de passar professor e d'ensenhar una lenga estranja, lo postulant es man¬ dat faire un estatge dins lo païs ont se parla aquela lenga. « L'échelon local » es per nosautrls aquel païs. Om pot maula — dont los preparats, mejans son son pas ambicion per Çô que nos mena a aquela conclusion qu'aquô se veirà a belis uèlhs vesents s'un jorn nos es dobèrta la confrontacion de totas la télévision per las formas de pensada amb lo public occitan dins sa totalitat. La condicion de l'escrivan d'ôc e son expression mai encara que sa rendabilitat son crestadas per manca de confrontacion. Un esplèch coma la télé¬ vision pot, el tôt sol, compensar lo trauc curât davant nosautris per la disparicion d'un côp de la civilizacion pastorala ont 600 ans de temps la lenga s'èra eervada. Public perdut dei temps passât per un pu¬ blic a la mesura de nôstre temps. La jusnôstra tlcia passa per lucha tenben. aquí. E l'avenir. Nôstra d'ôc, lo dever immediac d'assegurar lo ligam, de manténer una lenga que ne sià una en esperant lo jorn ont i aurà una possibilitat de respelida per qu'aquel jorn sià pas trop tard per retrobar lo vèrb dins son integritat. Sens se copar dei pôble d'ôc que ,i Per l'escrivan es coneissi pas d'autra rason d'èsser. 7 �De poësia n'aurem jamai pron Robèrt ALLAN pas que très ansJoane non uèch, per F Alrespondre pas qu'ai Larzac, a pas publicat. Or, s'aqueu poèma es tadlerament, pron quent, crese, Aponde tau. d'escriure de recuèlh, un es pas, ver- consé¬ pèr èstre considérât coma desempuèi, ai contunhat de publicar, cada annada, dins que, e revistas. de segur d'uei poësia lirica tuacion tres, la se que, mortinèla, es dau mens dramatica. e E siàu literatura franchimanda l'encausa d'aquela si- encoratjanta pron — ieu per — justament, dins la pauretat pèr nosau- es de boscar de sa poësia /'ove. E per lo teatre — lo vertadier, comic e dramatic, parle pas dau teatre de baloard i — de que a d'èmes demandar son vejaire a Joan Vilar, Joan Deschamps Joan Dasté, pèr exèmple, que si reper- e tèris coma son chimandas pèr èstre esfaguère en Avinhon, aurà organizat de recitaus de poësia davant, de côps que i a, dos cents personas, mitât joves, mitât gents d'edat madura, sus aquô serà quet : après l'aver pasmens legit mantuni fes, pôde dire que cotada. Lo conèisse Trop de poësia » ditz Brenguier. Aqui, ieu, siàu pas d'acôrdi. Una literatura, qunta que sié, es pas jamai demasiadament « rica facha pèr èstre legida. Mai fachs soncament classicas d'òbras fran- de Le que, de sautri toti — d'un solet biais cantant Mirèiha e vers dont citarai e que tro- pas que li peças majoras de Robèrt Lafônt, la font de Bonas-Gràcias de Cordas, Li quatre Galtier, Pascalet de la Latina de Marquion, coma totara auriéu pogut citar Castan, Allièr, Delavoet, Lafônt, Ravier Vianés, Larzac, etc... sets de La poësia lirics la basi necita de es Li noms, ratura. tota lite¬ d'alhors, di grands poëtas tenon la plaça mai dramatics e granda dins l'istòria literària universala. E es rèn que justicia. Ara, luenh 8 a mon d'èstre vejaire solet — — la e de segur 8iàu poësia es pas escrivans : en — que anar militants e — parlant — e lo Calendau cantar nèstre co ditz conèisser public nòstre. E pas solament amb de dises, que se lo dise se compra es, generalament quora lo cantaire ò io disèire es pron conegut, carnalament, fisicament. Que lo Gui Brôglia cante quauqui côps davant de molonadas de joves e siàu segur que si dises se vendràn mai que mai. Son pas li milantas provençaus qu'ausiguèron e que veguèron — dignas d'èstre montadas. D'òbras en se Marin sonque Es d'aquô que pènse que l'espandiment nôstra poësia, avèm de lo bastir, no- Sant-Romièg barián que o despuèi l'ausiguère dire pèr Joan Vilar... reviradas, estènt que tròban pas, dins lo teatre franchimand di vint darrieris annadas, dobras e çô — Cimetière coma que me dins li diràn de nuèchs non. de E puèi, un poëma ò una cançon vos agradan, avètz enveja de dire lo poëma, de quora la cançon e per o faire de desl'usatge de vôstra lenga. Mai se pot ne dire aitant pèr lo teatre. E tanben pèr lo cònte. E quau sap se sérié pas verai per la novèla ò lo roman. boscar Tocant l'espandiment indirècte mai saimai pregond e duradls de nôstra li¬ que teratura vese nôstri vôts en pas qu'un mejan de cambiar realitat : es l'ensenhament. Es benlèu bestiàs d'escriure aquô, mai per legir eau saber, e per saber eau aprene. Dau moment que podrem li dire : « I a desenant cent ô dos cent mila occitans que sabon legir trobarem de sa lenga », agam pas paur : gents que, occitanistas ô pas �bèu segurs que seràn de jogar lo còp, s'engauchilharàn pron d'amari- nar amb si dardenas una edicion occitana Maudich occitanistas, digna d'aqueu nom. de veire çò que fai ja (eau lo bailejat pèr un de nôstri cambaradas) l'ostau d'edicion Lo Libre Occitan, primiera, crese, soeietat anonima fondada especialament per metre lo capitau privât I a dire que : de servici au l'edicion occitana. Lo Libre de Joan Bodon que lo Libre Occitan acaba de publicar es pas soncament grand demèst li grands, mai, foguèsse escrich en francés, es bastit pèr assegurar, non sabe per quant de temps ò d'annadas, la vida d'un editor parisenc. Or, escrich en occitan e publicat dins li condicions que sabem, 2.000 exemplaris, comandats, ne seràn espandits dins tota Occitània. 2.000 es pas gros mai crese qu'es encoratjant e dise que, se l'occitan beneficiava d'un ensenhament vertadier desempuèi pas mai de detz ò quinze ans, son pas 2.000 exemplaris que se seriàn poguts vèndre, mai 50 à 100.000 que se vendriàn segur mai bravament que li coIhonitges de tant de romanciers d'ara. de Catôia, Ai aqui, sus ma taula una letra d'Ives Roqueta. « Es que siàm de maudiches pr'amor qu'escrivem ôc, me demanda, ieu, tu, e cadun de nosautres ? Es qu'aquô nos limita pas d'escriure aital en ôc ? En cau¬ sa del lassitge que te vèn, primièr, quora es tôt un afar per èsser publicat e legit ? Dins nôstra ambicion poëtica tanben ? De que es un poëta que se sentis pas esperat ? A mon amie Roqueta es aie! que me eau respondre, en poëta perque 'eu rèn d'autre que poëta. l'espandiment de las ôbras, es un Per afaire mejans. De popularizacion. mejans de popularizacion. de Espérât? Dirai per claure de ôc e de Me sente esperat quora pense sachut çè que sabe que mi poëmas, dichs perde gents coma Joan Deschamps e quauquis blic provençau. quora rica concrèt tat e o Mai, desempuèi quauquis ansabe. E sabe l'enemic plan contra francés occitans. e quau si me eau serviciaus, bèn aculhits pèr lo pu¬ Me sente esperat tanben m'assegure que mon òbra es pron pregonda pèr constituir un dis élé¬ seriàn força autris e de ments basi d'una cultura occitana que pòble se'n podriá servir coma una contra l'arasament e l'estandardizaesperitaus e culturaus que l'amena- nòstre arma cion çan. dire socialament. batre : l'Esfranchimands De non. D'un autre costat me sènte pas economicament, Escriure d'un autre. Colonizat nadas, mai. Non. Aquè m'a pas jamai limitât. De¬ sempuèi 1950 ai totjorn escrich çè que me faguèt mestier d'escriure e — mai reconèisse que siàu estât força chabençós — l'ai sempre publicat d'un biais o sovènti non. culturalament, limitât ni — Me siàu pas jamai consi¬ dérât e me considère pas mai uèi que ièr coma un maudich. Colonizat puslèu. Maudich, E limitât. Es lo contrari que Ere limitât abans de per ieu es vertat. rescontrar Robèrt Lafont amòr que, justament, escriviàu en francés, amôr que de davant m'èra pas jamai vengut que lo mejan mai bòn, mai eficaç de dire çò qu'aviáu enveja, èra d'escriure dins la lenga que parlave encara virtualament, aquela que parlavan mi gents afilhatius e que me legissià mon paire boscàs, parle subretot dis èbras de Ipolit Bigot e de Batista Bonet un que, sià dich en pas¬ sant, son òbra es bastida per conèisser li gros tiratges... » siáu non. ôc m'a jamai en fes, en somiant au pauc que i a per lo moment crive rescontrar nôstra esperat, d'espèr de vèire çè qu'esjoventut. Valènt a que l'ensenhament literatura occitana serà pas çô qu'a que, tant de la d'èsProvençà legiràn pas mi poëmas, fora pèr côp d'astre. Parle dis escolans que, dins qunta lenga que canten, li poëtas quasiment toti, escrivon la tre, lis escolans de 9 �jornadier a la ràdio e a la pèr una edicion occitana enfin desliurada dau complèxe de la sacrè- part majora de son òbra per lis ômes di pèr generacions que vènon. télévision, Es estât sempre antau. son usatge bontabietat. santa desirar, de còr e d'èime, d'èstre legit per lis òmes e lis femnas, vièlhs e joves, de mon tèmps. Mai per aquô eau que se batam e pèrun ensenhament vertadier de nôstra lenga, e Aquò m'empacha e de pas Lis i òbras, aurà de tistas, lis caps-d'ôbras e lis autras. de poëtas, de dramaromanciers e d'ensatgistas pèr totjorn li pron escriure. Es Tome occitan que tornara la ar lenga IvES ROQUETA, au nom de Viure, me demanda de respôner a l'enquèsta entamenada pèr Joan Larzac. Sus dos ponchs ont sèmbla a l'Ives que siáu concernit : mon silènci e mon trabalh de compensacion. Lo silènei. La Caries CAMPROS rason C°m' Pen°s m es tot estats publicats, manescrichs criviáu e es primiera : la canha. Quand ai d'escrich qui- autre- Se Poëmas sens poësia e Bestiari son per de tot amor lo demai que l'amie s'entrevèt. Ismaël Girard is environas de d'inspiracion aristofanèsea en francés compositor Delannoy. Josep Carbonell, director teatre prenguèt li 1933-34 es- collauracion amb lo dau quotidian El Mati de Barcelona, me demandèt de l'escriure en ôc per èstre jogat a Barcelona amb musica d'un compositor catalan, Ansin foguèron tornar escrichs Eròs al sègle vint e Orfèu acòrda. L'estampatge ne foguèt començat a Barcelona : la guerra civila venguèt. La canha faguèt que d'ans e d'ans non saupère pas tan solament ont èran passats los manescrichs e lis primieris esprôvas d'un prolôg. Pas çô meteis èra, quand publiquère Per lo camp occitan : dirigissiáu Occitania, ère joine e pas gaire d'autri consirs. un « en » segonda. Escrive en ôc sens voler dirigidor. Se volètz, de consirar occitanista Ca diferéneia de l'ôbra de compensa¬ cion coma ditz l'Ives). Per lo plaser estrechament personau. Coma aquô ven. Poëmas sens poësia foguèron escrichs pèr çô qu'ère en captiviá, amb tot un pes en defôra e pèr dessus. Bestiari foguèt escrich pèr çô que, a mieg jornau, sol dins la montanha de Gavaudan, me caliá m'arrestar, a la cala d'una riba, per crostar lo mossèc, entremitan mis enquestas de dialectologia que lo bestium i avié sa plaça, e viva. Lo teatre aristofanèse foguèt escrich pèr ço que, d'aqueu temps, ère descorat au vomit per la civilizacion de l'ora e la granda politica internacionala qu'après d'aver tuat mon paire en 17 nos amenaçava toti, li joves d'alara. Li poëmas de resistèneia foguèron escrichs dins li momentas de calama, mai terriblas que non lis autri, de dintre la Resis¬ tèneia. E d'autri causas... que puèi dormisson : passât lo moment dau plaser personau, parèisson tan luenchas, tant estrangieras. Tot aquô La sens 10 rason ges �s'endòrm dins la canha sèmpre nòva. Per la vencir, aquela, caudriá quicòm pron fòrt. Pas soncament dau ponch de vista matériau. Tanbèn dau ponch de vista esperitau. Pèr exemple, lo sentit qu'aqueli besonhas agradarián a d'autri que non pas ieu. A d'autri qu'ame e que m'estime. Aqui lo rôtie de la critica tèn son impòrtancia di grandas. E me 6ènte, de tòrt o de rason, luenh de çò qu'ausisse dire pèr o de çò qu'escrivon, li que m'estime lo mai e qu'ame lo mieus lo Robèrt Lafont e : l'Ives Roqueta, pèr exèmple. Pèr de que se prene la pena, aladoncas, de publicar causas qu'agrandan pas a li en eu se voudrià agradar ? Ai pas la crôia de me crèire un engèni que se pot passar dis autres d'ara, en tôt comptar sus la posteritat. La compensacion. Lo mot, per ieu, es pas just. siá, « mon De qunt biais que tracha de trabalh de compensacion quand question es de trabalh universitari ». Jamai es estât, la realizacion d'aqueu tra¬ non se una compensacion dau silènei tocant l'èbra en ôc. Simplament, un jorn Cseriá una autra question de dire lo per de qué, lo coma e lo balh, me siàu conegut coma occitan e siáu devengut, subtier, occitaAquò èra davant qu'aguèsse jamai escrich una paraula en lenga d'òc. Pèr ieu, èstre occitanista, non èra, essencialament, escriure en lenga d'òc, devenir escrivan d'òc. Era, tôt e cort, viure pèr tornar balhar is Occitans la consciéncia de l'occitanitat : e, pèr ieu, aquè se podiá far de milanti e milanti biais, la lenga estènt lo signe màger. Pèr ieu, nascut en Marseiha onte se parlava plus l'ôc, non èra la len¬ ga que fasìá l'òme occitan que tornariá far la lenga. Adoncas l'orne occitan a de viure, de trabalhar, en tôt faire tôt, tôt lo possible, pèr la consciéncia de l'occitanitat. Cadun dins lo brolhum de la vida, segon sa plaça dins la societat, son mestier, se cerca de far aqui lo mai e 10 demai. Ses atrobat que foguère ensenhaire, puèi cercaire scientific : virère mon ensenhament e mi cercas deus lo que lo mai podiá s'enquadrar amb aquela tòca de l'òme occitan, occitanista de nécessitât dau moment istoric. D'aquí çò que l'Ives sèna mon trabalh de compensa¬ cion, que de ges de biais non es. Coma non es, tôt trabalh d'òme oc¬ citan consciènt, que siá engenhaire, mercadier, publicista, matematic, sendicalista, pagés, etc..., etc..., que, dins son mestier, trèba mejan de laurar pèr aquela consciéncia de l'occitanitat. S'atrôba qu'es, de segur, mai facil, pèr un ensenhaire e un cercaire en filologia, de far jonchar trabalh professionau e òbra occitanista. Es tôt. Mai siàu segur que toti quora) nista. professions pôdon balhar un biais d'obrar per l'occitanitat. Lo trabalh gaire entamenat per un amie agènt d'asseguranças o pròva. E, de segur, un tecnician de la Ràdio, de la Telé, un director de Copè, un mestre d'usinas, un cònsol de ciutat, un publicista e mai un publicaire d'anéneias, etc..., etc... o podrián provar. Toti pôdon trapar biais pèr far, mai o mens, quadrar sa vida de mestier amb son voler d'occitan. 11 i a Santat o fin dels temps. Aiçô dich de dessus balha ma responsa ponch interrogatiu de Joan Larzac. E mai i aguèsse, a I ora d'ara pas un sol escrivan d'òc, non séria la fin di temps se la consciéncia au de l'occitanitat siám mai que ganhava cada jorn mai. E pèr aquô crese que, en jamai plaçats per jogar 1966, ganhaires. La consciéncia d'occi11 �a cada jorn, camina e fai nàisser una volontat occitana. Es d'aquela volontat occitana qu'espeliràn lis escrivans d'òc de l'endevenir. Sens aquela volontat i a pas de letras d'ôc que i aga. L'escrivan d'òc non es a la débuta, es la consequéncia. Es créât, non créa. Ara, en seguida d'una pontannada istorica destrusèira, siám non a la fin di temps, mai a la débuta d'una pontannada nòva, crearèla. Una prôva a posteriori », la vese dins lo fach qu'aqui ont s'atrôvan uei de joines pèr publicar en òc, aquò's dins li mitans qu'an, pron fòrta, aquela consciéncia de l'occitanitat. Endacòm mai, voie dire dins li mitans felibrencs (felibre èra escrivan d'ôc) qu'an pas aquela consciéncia occita¬ na, amòr que se creson (o se vòlon ?) li subrevivènts d'una tradicion de vida que tòrna montar pas gaire pus luenh que si papetas o si rèirepapetas, i a pus ges d'escrivans d'ôc joves. Non es un manteniment deus l'avenidor, una que farà grelhar li letras d'ôc, es una creacion creacion totala de l'occitanitat, non pas una simpla creacion en poësia, o dins lo roman o onte que siá dins li letras. Crese pas a un mandarinisme literari d'ôc. Aquí lo qu'explica, per bôna part, mon silènci, rapôrt a l'ôc, — pèr silènci que i aga, se i es — : siáu mai pagat de gaug de vèire un joine escriure en ôc, mercès benlèu un pauc mon ôbra de compensacion », que de me vèire un autre côp, ieu publicat en ôc. tanitat, « « D'engatjaments mai clars (D'UNA LETRA A IVES ROQUETA) TAproblèmas lètra torna bolegar dins ieu, corncoma dinslo cadun nosautris, de questions vieihs temps.de Que i aja de un e malaise Piere BEC de Pro cone9ut la literatura nôstra, degut a milanta causas, es un truisme de mantun e pensi pas que sià indispensable de ne fur- guejar sens relambi las rasons : pro que las sabem tots ! tots qu'una literatura, quina que sia, es condicionada per sociologie (fait d'èsser reconeguda dubertament, mejans aisits de publicacion, public a mena de la seguir, etc...) e, en ligason, per un climat psicologic que son resson se mirgalha d'un biais particular a cada autor : es d'aquô subretot, me pensi, que cada escriveire d'ôc pot pariar, per respondre a l'enquista de J. Larzac. Pensi donc que sérié efectivament indispensable que cadun de nosautris faguèsse sa pichôta psiquanalisi personala per levar lo borrolh d'aquel dilèma qu'entrepacha lo nôstre biais de s'exprimir. Vôli dire clarament : litera¬ tura d'ôc = literatura sanitosa o literatura vergonhosa ? Es aqui ben¬ lèu lo nos de tôt, que cadun i deu soscar. Una question de fisança en nosautris que nos desfauta de segur, o gaireben... Sabem un 12 climat �Parlarai donc del mieu cas personal, per respondre a tas ques tions. escrivan capitat, es pas a ieu d'o dire. o vòli portar, a nôstras lètras, disi francament de non. Ai lo sentiment plan umil que çô qu'ai portât fins ara es encara magròt ; e lo temps passa... mas ai tanben l'assegurança qu'ai quicòm de mai a dire. Question de temps, o d'oportunitat puslèu. Que siá, o Qu'aja donat tôt çô — non, que un pòdi portar, Ai aceptat d'escriure en francés un recuelh de poèmas e sabi la reaccion de mantun occitanista es pas estada plan favorabla. simplament qu'aimi tanben la poësia francimanda e que preferissi escriure directament en francés puslèu que de balhar una adaptacion mal escaseguda de mes poëmas occitans : pensi ara al Solstici de Max Allier. Escrivi en francés, coma escriuriá en aleman, se'n sentià lo vam : aquò es pas un problèma. — que Disi J. — Larzac, al mieu prepaus, pensa que mon trabalh universitari poiriá èsser un exutòri a ma pulsion d'escriure. I a aqui, de segur, un vertadièr problèma : lo de la causida, o de l'equilibri, entre l'activitat literària e l'activitat scientifica ; es aqui un punt dolorés per l'escriveire qu'es tanben un cercaire e qu'a de responsabilitats professionalas Mas finalament, la responsa n'es simpleta, benlèu simplassa. Tôt ôme, quin que sià, a pas qu'un sol cap, un sol còr, un sol parelh de cambas. Vesi pas plan clar lo dilèma entre un trabalh de cercaire occitanista, que sérié un exutôri d'un costat e, de l'autre, una activitat literària que sérié son que un deslassament d'intellectual. Pensi d'òc pesugas. que per mantun de nosautris, las doas causas son biais diferents de se realizar. Benastruc d'exutôris, valent a benlèu lo que n'a pas qu'un !... En d'autres mots, lo temps passât per ieu a sistematizar lo manescrit del Dicoionari d'Alibert m'aurié sufit per escriure un ro¬ man o dos recuèlhs de poëmas. Mas o calié faire, e me fa pas dòl d'o aver fait. Sabi que mon cas es pas lo sol : pensi mai que mai a Ro¬ bert Lafont que son despartiment intellectual va mai luènh que lo mieu. Mas aquò, me pensi, pòt pas durar : l'edat (e la maduresa) venent, lo moment d'una opeion clara es vengut ; vòli dire lo domèni propri de cadun de son engatjament occitanista. E aquel domèni, lo va caler, ribonh-ribanha, saber restrénher un pauc per mai s'engatjar ; dins tota dire dos la mesura del possible, aquò s'entend. ? Qu'ai un recuèlh de poëmas gascons lèst Contes de l'Unie se son adormits dins una tireta : Qué t'apondrai de mai a es sortir e que mos pr'aquò d'aquel costat qu'aurié Excusa mieus un lo prusitge de virar la barra. aquela lètra qu'es un pauc un forra-borra. Me de filologia comparada per parèisser dos volumasses aspecte del problèma, aqui al mens lo mieu torni als lèu : aqui problèma. 13 �Tant de temps coma roqueta ives soscadissa intellectuala... una LARZAC a rason, Brenguièr a rason, qu'anam totes aver rason. E tôt aquò's ben plan polit, mas per la literatura aquô's coma pel pèis : s'as pas de mond per lo te comprar, i a pas de pèsca dieu possibla ni finalament de pescaires. Los libres tanben cal que i aja de mond que te'n vòlgan manjar. E tota una organizacion per t'apetissar lo mond coma veiretz cal. La maquina per apetissar los franchimands, que siám totjorn, en lecturas franval çò que val, mas es en plaça : licèus, facultats, jornals de tota prospèctes, edicions de consoma- cesas Occitania demorara passa sus la terra, per viure donc simplament ; e l'autra, dicha « de cultura per de dire de legir o d'escriure poëmas o romans, un còp la jornada pasque se tôt » sada vida viscuda. la e Quand la vida vida viu se en francés, la pot pas escriure en occitan. Se pr'aquò se capita, de còps que i a enca¬ se que d'òmes existéncia e de de ensajan ra, l'escriure pensar son lenga d'ôc lo cabordum provincialista o felibrenc podent pas aici passar ni per una pensada ni per una escritura — aquô's pas qu'en en — escòlas, résulta mena, d'una realitat istorica e etnica e sus un pari d'avenir. Vôli dire la recuperacion, tenguda per justa e sus possibla, per l'occitan de son domèni tôt, e de totes sos drèches, e de totas sas fonccions de lenga. cion correnta vida de o autra, necessitats de la cada jorn (l'ora del tren, lo camin que te cal trapar, l'ordre que lo pa¬ tron te dona, te sabi ieu...) publicitat dirècta o indirècta, ràdio, télévision, portaclaus - un homme qui lit en vaut deux ■>, tôt es previst e tôt liga se per te butar a legir de francés, literatura o quicôm mai, obligacion o pur plaser, mas de francés totjorn, ara, uòi, ièr e deman et in ssecula sasculorum. Mas de maquina per apetissar los oc¬ citans, que siàm encara, en lecturas occitanas, ne cerquèm pas, que n'i a pas cap. Or, de lengas, los ornes n'an pas doas. Qué que ne digan los pesca-luna que doblidan estât que o fan mina de doblidar que dins tôt de poja bilenguisme i e l'autra crèis, l'autra que per lome comun tam, per te 14 a totjorn crèba. n'i a ganhar lo una davala, que pas una lenga que Non, de lengas, doas : una, me- pan, per aprene çô d'una causida intellectuala basada l'apreciacion sus Nos tirem pas conscienta traïson d'aqui. Tôt lo demai es inconscienta. o Qu'aquesta recuperacion se dega faire per etapas es la quita evidéncia : es pas del jorn al endeman qu'Occitània tornarà dins sa majoritat parlar ôc. Mas qu'aquela recuperacion biament e una autra e ni los venir van, las quauque estructuras sembla me evidéncia. coma son de culturalas, cas anar suspause radical qu'es cam- politi- aqui A quitar las causas l'occitan corris a sa fin las reguitnadas de sos poëtas caps d'òbra nôstres venguts o a que i cambiaràn res. Lo problèma santat de nôstra literatura passa de pas de la tôt band dar de lo domèni pensar que de la lo sol literatura. biais de Refusau- �l'occitan d'una mòrt segura, sià justade trabalhar a li tornar son estatut var ment lenga plenament usuala e publica, o foguèron i a pas talament de temps d'occitanistas, e contunhar d'escriure e d'ensenhar la lenga doc, sabi pas ieu de distorsion mentala mai seriosa. Una literatura se pòt pas portar plan quora accèpta de faire de ia lenga qu'emplega una lenga de segond plan, una jogalha culturala. la, es d'aquela literatura qu'a penas sortissèm. D'una literatura que. a l'encòp se vòl modèrna e engatjada E ça que pro tôt refuda los drède tôt avenir normaliznt. A pròva de çô que veni d'abançar, aqui un text de 1952, datat del 9 de març d'aquela annada, publicat dins lo nu¬ méro d'OC d'abril de 1952 e signât de Castan, Cordas, Girard, Lafònt, Nelli e Max Roqueta. Un tèxt, o precisi, qu'en son temps donèt pas luòc a cap de polemica, a,cap de discussion e que dempuèi jamai foguèt pas renegat ni per l'orga¬ nisme qu'aqueles òmes dirigissiàn alara, ni per cap de sos signataris. Aquel tèxt, responsa d'occitanistas sul problèma d'un bilinguisme occitan-francès en pais occi¬ dins son ches temps e que se los mejans e aqui l'avetz tan, A : la suite de plusieurs articles parus presse quotidienne ou hebdoma¬ daire sur les problèmes occitans, nous te¬ nons a réaffirmer qu'à aucun moment nous n'avons jugé possible ni souhaitable (soi ieu que o joslinhi) l'instauration dans la zone linguistique occitane d'un bilinguisme officiel du type de ceux en usage dans certains pays de structure fédérative. Ce que nous défendons est une culture fran¬ çaise d'expression occitane (se quauqu'un me pòt dire çô que vòl dire aiçò, per ieu es chue de sépia ; cultura francesa d'ex¬ pression occitana o cultura occitana d'ex¬ pression francesa, soi pas fotut de i comprene res] légitimée par l'existence d'un bilinguisme populaire de fait en pays d'Oc, ainsi que l'enseignement de cette culture « dans la la langue port (1). de coma de et qui lui sert de Entendi pas sus aquel tèxt polemicar ni ni pro. D'aquel occitanisme nhôs e afranchitmandit, d'aquela pauc mentala sion ferioritat nacionalista dins ma vergo- distor¬ nascuda d'un complèxe d'in- lenguistica xicacion vièlh sup¬ » lo e etnica, d'una intoseculara, movement per soi pro n'aver près part. Mas consi s'amagar lo ligam qu'existis entre de posicions coma aquelas e lo malaise que conois nôstra litera¬ tura dempuèi un sègle ? Un sègie fa que d'Occitans escrivon sa lenga e se trapan incapables de pensar las condicions indis¬ pensables a la vida de l'occitan. Pensatz puslèu al paure Aubanèl festejat a Paris : Qu'importe la langue ! Qu'importe l'ou¬ til ! La question est plus haute : c'est l'âme qu'il faut voir, et notre âme est à la patrie, à la France ! ». E l'autre colhariquet : « J'aime mon village plus que ton village... j'aime la France plus que tout ! » De proclamacions d'aquel biais se'n poiriá, emplir de quasèrns. De l'actitud dels pri« felibres mièrs cionala 1952, a las de cara a la question nadeclaracions occitanistas de la desmession es constanta crivèire escriu vertadièirament sa : l'es- lenga doc sens creire al sauvament possible de en lenga. Ismaël Girard sintetizant onesta- ment quista vètz obtengudas a una ende Oc sul tèma : « Perqué escrièc » dira en genièr de 1953 : en las responsas (1) Seguisson, puèi, dos paragrafs. Un denoncia lo nacionalisme occitan co¬ rêve imprécis chez certains écrivains ma du siècle dernier ». L'autre de simpatia culturala per Catalonha e de simpatia ac¬ tiva per la lucha del pôble catalan d'Espanha ♦ contra la tirania que li es impausada ». Tirania politica, cal comprene. Car ôm se garda plan de prene posicion de cara al nacionalisme etnic catalan e de la tirania linguistica, mas francesa aquela d'aqul. que « 15 �escrivem en òc per de rasons naturalas, espontanèas o aqueridas qu'an agut per consequéncia la oonsciéncia que fasem partida d'una comunitat umana als caractèrs determinats, dont la lenga représenta « 10 carnal, espirital signe distinctiu al còp la parlar e l'escriure nos dona lo mejan d'esser fidèls a nosautres e a tôt lo pòbie nòstre e qu'avem lo dee estetic, que Fidelitat. ver de tôt. Degun, de fach, servir ». Lo mot resumls prôsa elementària dont degun sentis pas per de bon lo besonh puèi que dins las perspectivas correntament admesas la len¬ ga d'ôc a pas d'autras fonccions desirablas que culturalas, entendètz : literàrias. Lo temps e l'energia que se perdèron a justificar una teoria d'Occitània « part integrada a la nacion francesa » abans co¬ ma après lo rapôrt de 1952 de Robèrt La¬ font qu'es ça que la totjorn en venda dins los estagis de l'I.E.O. ont se trapa pas brica lo rapôrt de Bedarrius, autre¬ ment mobilizaire aquel temps e aquela energia los vôli pas plorar. Era necit que toquèssem lo fons, que se butèsse fins a — pas justificat dins l'avenir. De¬ trapat per dire alara : d'escrivan, mestièr son aurà gun se serà Escrivi ôc, pas tanben, per faire Occitània, per donar al païs una de las armas que « 11 necessàrias per son perar Pessamessa de rason mond : « boloversar lo vièlh de mai per començar » èsser ». Caldrà esla lenga d'òc, una de i vèire un pauc clar. De poëtas n'avem pas aguts tantes qu'entre 45 e 60. Quauques articles, un plan-ponh de poèmas escampilhats dins una revista o publicats dins quauque quasernet e aqul la fidelitat assegurada a un pòble lo mai sovent abstrach. Perqué anar pus luônh ? A l'origin de l'escritura i a agut un débat de consciéncia, una sentida de culpabilitat d'intellectual que la publicacion de quauquas regas en ôc auràn apasimats ? Un còp fach lo signe de la fidelitat, tôt pòt tornar la es fidelitat jamai dintrar dins d'autors l'ordre. pas sai res. que Los manescriches publicats s'amolonan pas a Messatges, los ornes qu'an près pè dins sa lenga amb un libre de poësia ne demòran aquí e « i'adobament d'una lenga d'una pròsa neutra, despersonalizada, lo fargament d'una aisina costumièra d'escriure demandais per R. Lafont tre 1948 demòra un vòt piós. La pròsa pren pas ni al nivèl scientific ont vam : per força J. Seguy, Camprôs, P. Bec, J. Borciez fan son òbra de linguistas en francés, ni al ni¬ vèl de l'ensag literari (Lafont escriu son ja » Mistral Perbòsc, fòrta 16 l'absurd l'assimilacion d'Occitània a França, del dire doc al dire francés, per qu'un jorn la reaccion venguèsse dins la sentida del caractèr fictiu del dinamisme d'après-guèrra (lo public augmen¬ ta pas, la creacion demôra simbolica, la lenga perseguis son agoniá) e dins la décision de portar lo problèma a son ni¬ vèl : lo de las solucions politicas, d'un occitan Car la fidelitat de — en francés, coma rason ieu coma mon Castan Pons) ni d'una prôsa jornalistica, son a pus d'una band de lo ; d'un occitanisme de conquista l'autre. Tanplan pôdi semblar luônh dels proque pausa Larzac. Pas tant qu'aquô me pensi. Dins la mesura, au mens, que son article a le meriti de pausar, pel biais de la literatura lo problèma blèmas de la santat de l'occitanisme tôt. L'occitanisme pot pas èsser teratura qu'un tôt e luônh de creire que se nôstra li¬ malautèja, aquô's perqué l'occita¬ nisme pas encara soi pas a malautiás de liquidadas Se sas vièlhas las generacions occitanas de 45 a 60 capitèron pas a se donar ni una literatura autre qu'amatorista ni a espandir son public, aquô's pas fauta de talents o d'intelligéncia ; foguèt fauta mai que mai de perspectivas, fauta de 6aber ont ne creis. voliân venir. Perqué, enfin, en de qué serviriâ que vos diguèssi qu'en mai d'aquela tan plan nomada Paciéncia, ai un roman de preste �qu'es plan entanchat, un tresen vira pel cap, un libre de poëmas alestit, un autre qu'acabarai lèu, de novèautre un me que las prossas per ne far un segond recuèlh, parelhat de reviradas ; en de qué servirià que saupèssem trenta o quaranta escriveires al trabalh coma ieu ; en de qué un serviriá que l'experiéncia de Dupui capi- s'espandiguèsse e que veguèssem lèu sus aquela lançada l'edicion occitana sortida de l'artisanat se multiplicar e se diversificar, la literatura se sarrar de mai en mai de la vida e davalar quitament per carrièiras (2) ; en de qué tôt aquô serviriá se los occitanistas contunhavan de tèsse e metre las se mans sul cap en pensar que Que lo dinamisme de reconquista eiá o que simplament prenga vam, e aurem d'autors e aurem un public. S'es ja vist e Larzac a plan rason d'o dire. Al temps de Bellaud, de Godolin, de Garros, de Gelu, de Mistral, coma en 45 quora après l'apocalipsi semblava qu'Israël o Occitània, tôt èra possible de far, coma ara après l'escrancament del sistèma co¬ lonial. Coma a cada côp que dins l'istôria d'Occitans se sentiguèron près dins un dinamisme occitan portaire, a la longa o a la corta d'una Occitània occitana. E fort pas mai. Sol, brica uôi, davant çô que mos fuôlha, sabi pas amies respondràn a ma poguèsse un jorn venir per de quicòm mai que nostra « ienga mespresada » e que la foira los prenguèsse l'enquista qu'avèm dubèrta. Mas pôdi dire una causa : creguèssi ieu que capitèssem bilinguisme ? En de qué serviriá tôt reviscòl sériés s'èra pas per nosautres una rason de mai de trabalhar a far de nôstra Ienga, lo lengatge d'aqueste paîs, sa bona e sola Ienga ple- ga vertadièira del païs, un brave calariéi. Quand foguèsse que per l'occitan bon al tornar sol mot de usuala ? nament Car, i tôrni, per nosautres Occitans, de de comunicacion umana, conveni que n'i a tantes qu'ôm ne voldrà trapar : del francés a l'esperanto en passant per lo latin de glèisa, lo basic-english, lo metòde Braille o l'alfabèt pels sords e muts. Mas de Ienga n'i a pas qu'una, la nôstra, e per drèch de natura. mejans Per trapar los escriveires, la massa caldrià per aquô far, escôla per aprene a legir l'occitan, a l'escriure ? Quantas cresetz que lèu i aguèsse d'escrivèires fran- d'escriveires, dins un que nos païs sens un Paris ont s'ensenharia pas Chinés, se parlariá pas que lo Chinés per far son camin dins la vida ? Cal pas colhonar, ça que la... ceses que dins lo (2) Es pas interdich de somiar ! Mas, digatz me, consi fariam per los escriure aqueles dos libres per mes dont soscan Brenguièr e Dupui ? Ienga doc la Ien¬ côp me l'exem¬ ple : per donar pas a qui que sié la temptacion de me seguir. Vau pus luôuh : soi solid que se tal o tal de nôstres escrivèires del passai o de uôi quitèt d'escriure, per una passa o per totjorn, foguèt qu'aqueles ornes sentiguèron sa Ienga, per una passa o per totjorn, môrta o pas jamai a faire de la condemnada. • D'escrivèire sens societat que lo porte, E d'aquel punt de vista las causas son plan ciaras. D'un band, una societat « francesa » existis, résulta d'una istôria de vergonha que jamai denonciarem pas pro, mas solidament establida. E, per consequéncia, existisson tanben un public francés e una literatura francesa — actualament en plena descomposicion : liurada al cuol e al negôci — mas que tôt un aparelh etatic e comercial ajuda sa vida. n'i a pas cap. Que de l'autre band, al contrari, résul¬ de la politica d'assimilacion menada per la França, existiga pas cap de socie¬ ta tat cia, organizada e, per existiga pas tanpauc — occitana consequén¬ autrament 17 �qu'en espèr, lo mot idèa vos de — voler, en carcanha literatura gestacion o, se de trop, qu'en d'òc, aquò's pas que en pas logic. rà Tant de temps coma Occitània demorauna soscadissa intellectuala, una vo- lontat vergonhosa, la literatura occitana ela tanben qu'una volontat de e pas mai. Tant de temps coma los Occitans auràn pas presa la responsabilitat de s'organizar una volontat occi¬ serà pas, literatura tana, ni assumât l'iniciativa de son ressor- giment total dins un quadre nacional (3), i aura pas mai de literatura occitana que i a a l'ora d'ara de demografia occitana, d'industrializacion d'agricultura occitana, occitana e patin e cofin. Dins nacion Occitània francesa part integrada la a i tòrni, i a pas de plaça », una son òbra dominicala cés e escricha es en fran- Maria Mauron o m'escricontunhan d'escriure e de que coma guèt un jorn publicar « par langue) autant amour, (la maintenir pour possible E plaça encara, se volètz, per quauques calucs d'escrivèires susceptibles, en aportant a 300 exemplaris un ornament marginal e perfièchament inutil a çô qu'es convengut de la sonar nacion que cultura francesa genocidi cultural perpetrèt aici. ». francesa, de fornir son e a la melhor alibi contra la mai que cultural que (3) O dins un autre, basta foguèsse lo independéncia de drech e de fach d'una e lo coma 18 d'una tais. plan qu'es tôt. Lo demai tornarià far dintrar la lenga un ensenhament obligatòri de la lenga tre l'escôla primària, de la lenga e de la cultura d'oc dins lo segon- reconoissença dels Occitans cresi tôt çô que dins la vida : dari, l'admession de l'occitan dins los publics — la França lo sentis coma perilh public e mai, dins son sens, a tòrt. Disi plan : dins SON sens. actes una pas • Aiçò pausat, disi pas brica qu'en es¬ lo jorn de nòstra independéncia calga pas pus escriure ni cercar los mejans d'espandir lo public que nos demòra disponible. Al contrari. pérant En « literatura d'òc, ni sai que al tèrme per una lenga d'òc en estât de santat. Mas i a de plaça, aquô si, per d'estudis occitans e mai de tôt segur per un Insti¬ tut d'Estudis Occitans qu'òm pòt plan reconoisser d'utilitat publica puèi que sembla pas èsser d'utilitat occitana. Plaça tanben per un ensenhament sens perilh de l'occitan dins lo superior. Plaça evidentament, e mai a l'Acadèmia, per aqueles escrivans d'òc dont l'òbra, quand es pas per Mas — un primièr per que escriure politic. En segond per l'elaboracion cion lo e politica l'existéncia daverament nôstra lenga d'òc contra d'una escricha, pesarà son es tanben que dins d'una solu- acte liquidacion parlada e pes, son juste pes e qu'aquel. Quand sérié que per nos empachar de crèire qu'Occitània es pas qu'una soma de probièmas regionals franpas ceses. L'existéncia confond amb la istorica de d'Occitània se lenga. Pòt pas du¬ rer mai que sa lenga ni durarà pas mai. Que garrelegèssem longtemps encara e que, de cara a la maquina franchimanda, l'aparèlh de produccion e de difusion de nôstra cultura sié encara per una longa passa ridiculament artisanal, nos deu pas faire doblidar nôstres nôstra a sa los avantatges nosautres qu'avèm que son los la mort de lenga darrèr nosautres e que nos podèm sentir a la débuta de tôt entre que lo pôble que nos asserviguèt s'espauruga de veire vengut lo moment de pagar sas injusticias en tornant venir lo paisôt estequit que l'ambicion de sos reis e la mistificacion nacionalista l'empachèron d'èsser tant de temps. La davalada al pus bas, la nôstra l'avèm facha al temps qu'es ça que la pas tan luônh que la consciéncia occitanista acceptât de se negar ela-metèissa. Ara podèm pus que pojar. �produccion en lenga d oc de trapar l'ajuda que li cal. Lo public nòstre, tanben, es en abans que lo cal cercar. Non pas en çò del pòble qu'emplega encara usualament nòstra lenga contra son interés material immédiat, mas que legis pas res. Mas dins tôt çò que en Occitània se pot trapar de disponible una aventura intellectuala a qu'es la de la justícia e del viure. solament un côp de las possibilitats vertadièiras de desvolopament d'una societat occitana, d'una cultura d'oc dins lo quadre d'una nacion non occitana. Sol un quadre politic occitan permetrà a los que parlan òc d'abandonar pas un parlar non rendable, als autres d'aprene sa lenga, a l'edicion coma a la Ai tengut a dire mai que se caliá pas enganar sus Un cop ara siam... era, Robèrt LAFONT Testïmoni entre côp èra : dins la solesa pèr reflèxe de ma Un descubèrta d'una lenga (qu'aviáu pas parlada fins a aqueu mo¬ ment) e de mon pais (qu'aviáu perdut) me faguère escrivan d'òc ; aviáu sètze ans. Coma se causls un estât. Question de lenga, comprene un païs. Podètz pas vos refaire, puèi. Contunhatz... OC me publiquèt mi primiers poëmas qu'aviáu vint ans. Ere ja passât per una causida : entre lo felibrisme e l'occitanisme de Caries Camprós. Ere ja encaminat. côp èra : sortiàm de la nuech de la S'èra fondât l'I.E.O.. Fasiàm l'Ase Negre, puèi Occitània. De Marselha aTolosa grelhava un grand espèr. De faire una autra Catalonha, mai dins de condiUn guerra. amb una autra ideologia. Laquala ? Escriviáu Joan Larsinhac pèr encions autras, l'istèria. Sens revirada d'un titol de prensa : « dans le roman de Robert Lafont la langue d'Oc parle français ». Era en 1951. Lo libre pareissià cinc ans puèi frontar ma francesa. lenga Mai me a sovène qu'èra escrich. A jogar lo jòc. Lo réalisme Criticar lo nacionalisme felibrenc, refusar aquela clau di sòmis. de l'empuèi la Cercar : pensada. claus d'autri blics, fòra lo « ghetto dins », la d'escrivans l'amistat d'autres... contèsta pu¬ dins l'agachada e francés. Ensenhar la Poëmas, teaondada occitana lenga. L'escriure, l'escriure... tre, prèsa monta una : nova ? Deve is amies d'aqueu tèmps un biais de rasonar l'occi¬ tanisme, de faire di fachs rason. Demôran li tèxts... pèr lis istorians. Un moment d'occitanisme : l'avenir aviá de i faire la Una pensada nòva. tria. Puèi mai : destrian ò se li companhs s'alassan ò se desseparan. De qu'es l'occi¬ culturisme pur? Una part associada de la cultura francesa ? De qué vèu dire « associada » ? E « integracion » ? Un nacionalisme nòu aparèis. M'indigne de tanisme ? pas Un lo drama économie que se e que comènce de Escrive : poëmas, teatre, prèsa. comprene jèga dins mon païs cernir. M'acare amb Mistral, pèr comprene. l'afoliment politic dins l'opinion francesa, la guerra d'Argeria. La batalha d'Argier au pus espés ; prene un quasèrn, escrive : « Lettre à un jeune occitan ». Sabe pas. M'aplante. Un côp èra : la Sala. La cauma de la L'epèca, Siém quauquis uns enfonsats dins l'analisi de l'economia, nova pèr nosautres. Escrivèm per lo primier côp « colo¬ nialisme interior ». De mes en mes l'ex¬ fam. pression s'espandis. Comprenèm tanbèn que l'istèria de Francia es mau estudiada. Escrive : pas tant de poëmas e de teatre; 19 �Es coma una remon¬ qu'entraîna una nova ondada de joUn jorn, d'una crisi dau movement, VIURE. I a dos ans d'aquô. d'assais, d'articles. ta, e ves. nai9 • Ai 43 ans. Fai mens au 26 ans qu'ai la man pèr escriure en òc l'òc. Me siáu arrestat, — non pas pluma la a ò eus pèr lis uèi d'esd'escriure literatura, gramatica. Un ensèms qu'ara es de pu- de l'ivèrn de 63 a crlure l'òc. Mai ai contunhat 6us l'òc : istôria, economia, articles mon Ara tôt ? ara siám... Escrivans cartairats entre : chancèlas. Ara occitans, triplament eslo mestier d'escrivan e es en ganhavida (astrós son li que coma ieu. se son servits dau ganhavi¬ da pèr faire avançar l'occitanisme) ; entre l'ascèsi d'escriure e la participacion occitanista (que vai fins i pretzfachs mai materiaus) ; entre la lenga francesa qu'aflòca sus tota nòstra vida e la lenga elegida. ensenhaires, dos primiers escartairaments an : dins tota la literatura, e d'originau rèn mai globalament, la majoritat dis es¬ un mestier segond ; dins tota literatura, dins la mesura qu'un escrivan es un ôme d'idèas, la participacion sociala lo sôna. Mai lo tresen es nòstre, e la fonsa dolor que ne sorgènta poja de pertot, que créa aqueu dramatisme de nòstri perpaus. Aquela question, la eau resòuver, non pas en tèrmes de 1952, sanitosa crivans mais an tèrmes en de 1966. Es la question de l'occitanisme, mai que mestier d'escriure. Vesètz : deman- dau datz is tier, e vos de parlar de son mes¬ respòndon politica. Aquò's la escrivans forma actuala de qu'eli ne devènts, ligats e son la consciéncia occitana responsa¬ bles. Mai aqueu pas regalat fai d'anna- de versa. • pèr ara, me sarrant lo mai que pôproblèma dau mestier d'escrivan, Ara de dau dau trabalh e di silèneis, cercarai, a mon da •< santat la famosa e desira- ». 1) Es saubut, e re-saubut : la literatura pas a si servidors l'equivalènt d'una vida literària condrecha, maugrat toti nòstris esfòrç. Mai la vida, la caudrià anar cercar aqui ont es, ont lis escrivans d'autri lengas — e quitament de la fran¬ se cesa rescòntran e se conèisson Sèmbla pas que toti en cò nòstre agan comprés aquela escasènça de santat. Santat es qu'aqui se tracha pas de revindicacion, mai d'òbras. Es nôstra majoritat de nos avançar non pas amb nôstra lenga pèr bandiera, mai amb nôstra ôbra pèr boclier, pèr môstra, pèr prôva. Sabatier, d'òc fornís — fai mestier. ton S'aquô una se fasié mai, literària vida veiriàtz occitana pèr nàisser conse- quéneia, ô pèr subrepés. La costuma sé¬ rié presa d'una oxigenacion pèr la convèrsa, lo rescôntre, la critica, lo perilh. Fin finala, ieu crese que l'escrivan d'ôc « arrisca » pas pron son ôbra, au defôra, au dedins de nôstra letradura. se mesurar antau. Siâu pas sus-estimacion dau amb la fach occitan ni amb la sota-estimacion dau fach francés, doas tissas nôstras. Es se- 2) Santat de d'acôrdi ni i ara d'ôbras occitanas escrichas podèm presentar sens vergonha a la critica exteriora. Es verai tanbèn que la gur que posible que lo biais de resôuver problèma a-literari donèsse a la es creacion occitana aquò que se sènt, Maugrat tôt çò que 20 m'ère que idèa, li condicions de mestier. lo Li Suberròcas, legir de poësia (francesa tan coma occitana d'alhors) coma vène de o faire amb li Cançons Mauvolentas. Aqui enfin quauqu'un qu'a comprés que lis escapas ideologicas son de bestorns estetics, e vice das — blicar. Ai fach E de enonciacions son èr de se me modernitat, la lèsta. dessepara dis tasta a que francesa, vista globalament, cimèu d'arquetips, se provinciala mesura dau mond modèrn. pot civilizacion pèrd liza son a �plus prétendre a l'ecumenlsme Mai pèr aquè se eau pas abusar. en franeés una soma passât Existis d'experiments litera- d'òbras fonsas e grandas. Prenètz amb eli de distàncias se volètz, mai de distàncias pèr lo naut, lo larg, au nom rie vius, dis òbras que vos apàrian amb de zonas avançadas de la creaoion, non pas amb un replegament que n'aviàm près la cos¬ tuma en cènt ans de Felibritge. 3) Santat d'una lenga costumiera e d'una lenga totala. O sai pron : es pas verai. Fasèm coma se. Mai d'abòrd que se pòt pas faire autrament sènsa vergonha. anem-i que coma se, Nosèm-nos sus ponch sensible, aqueu ponch ont toti lis escrivans sofrisson (li que ne son pas pòdon pas comprene), ont s'ajonhon l'èstre pèr l'autre amb l'èstre pèr se, lo ponch de la vocacion. aqueu «r Aqueu nosar me sèmbla jamai ble amb una situacion compati¬ acceptada de bilin- amb una maiaisança d'escambaramb de refraccions d'usanças. Parlam d'escriure, parlam pas de posicions occitanistas (i anam tornarpuèi) monolinga de Es lo drech d'un escrivan faire una èbra bilinga. Es tanbèn lo drech d'un escrivan bilinga faire una èbra monolinga. E mai es nèstra salut ; una de la pensada concentracion estilistica. una rega drecha, una conquista, una dignitat, Degun vos demanda pas quicèm mai. Vèstra dignitat d'escrivans : l'identiguisme, lat culturau, ficacion a la vocacion. compatible amb una remisticisme de l'autenSiàu pas pèr una lenga descoloafrancesada. Pènse bèn que nos Es pas ni mai fraccion interna, ticitat. rada, eau utilizar un pèr l'expression intellectuala. çè granat que i a dins lo lengatge parlât encara per susvivènça dialectala. Reconèisse lo drech de forçar la color, lo pintoresc, d'espessir lo trach, de « faire pèble ». E pasmens tèrne au vôt d'una lenga neutra, la bas! de referéneia. Es pas la santat, aquel arqui- pèr l'expression urbana tôt pèu de lengatges d'escrivans, ont cadun s'estona de çè qu'escriu l'autre, e crèi d'aver sol la clau de la lenga escricha. 4) Santat de faire a sis entorns que lo se vènga veritat. Aquè's pas tan dificil coma se crei. La jova generacion a escobat li crenhènças sus aquò. E sus un plan public, esprovère totjorn la normalitat d'una actitud occitanista. Pèr contra mai d'un cèp veguère un curiós se sarrar d'una coma convèrsa d'occitan ussas : Prene d'un professor escolans, e levar lis «coma? parlatz franeés! ». d'occitanistas, amb sus sis lo la part que tota bilinguisme de l'environa se'n pot levar, aquè's un simple, jornadier, que farga de reflèxes. Amb Caries Camprès parlam tot¬ acte de filologia francesas jorn de literatura e en occitan, e cament ara. cènt, dins davant toti. Me n'avise son- Es un reflèxe. Multiplicatz pè: la lenga nèstra aura près dètz ò quinze, ò vint corrènts e plaça d'es- cambis. l'aviáu créât dins lo Joan Larsinhac » parlava en èc. Es pas una messèrga linguistica, coma d'uni o creseguèron. 5) Li Maires d'Anguilas ne son una. Prenon plaça après la tombada dramatica, lo tibament de volontat desesperada que vouguère dire dins li Camins de la Saba, en 1958 que lis escriviáu (aquela data a Aqueu reflèxe tèmps en occitan. « pèr ieu una importància majora, coma occitana). Es lo coma se au ultim de revindicacion. intima ponch Messèrga de santat. Perque ne sìám aquí : a l'espéra d'una recuperacion tota¬ la, de la bastison d'un cès sociau que se diga Occitània. Distàncias presas amb de posicions anterioras, segon una rega d'evolucion indefugibla e necessària. gue rèn, renègue Vau. Coma toti. Mai istorica da ni cercas ni Renè- amistats. coma avèm vist que la forma sonada França deu èstre cambia- ara, de l'interior pèr mai de justicia a toti 21 �li nivèus de la vida nòstra, e que l'occitanisme es aquela força revolucionària Mai çô que vene d'escriure, crese bèn lo movement de consciéncia occitana uei o permèt. Que la recuperacion que ne siàm la poncha, es encaminada, estrifant que qu'o pot faire, parier sabèm que lo bi¬ linguisme sociau occitan deu èstre cambiat de l'interior, e que la literatura occi¬ tans, exemplària e activa, es aquela revo- m'engane, aurai lucion dau dire. tura Aquò's diferènts me de se eau biènta tres lengatge e l'agressivitat mon de quauquis autres. ; una acordar amb d'uni i e Crese totjorn que consciéncia am- que borrotlant au mens lis òbras. viscut una Se aven¬ l'ameritava. Me demorarà de se tàiser, serai tròp vièlh pè1" qu'un escrivan occitan dins lis antologias. O a cultivar lort di rasics grècas, que fan tanbèn de bèli èstre perque quicôm mai flors, sabètz ? A calinhar flaquiera, d'au¬ una Basta conviccions, me idèa, pron dau radicalis¬ mon una veson saviesa... li I tant vau que siá cadavre mòrt, un pas mieu ! Impausar l'ensenhament 'ANALISI faita j A—i Renat NELLI de uèi per Joan Larzac, dins Viure, de la situacion iiterària pareis justa e clarvesenta. Aurai pas grand causa a i ajustar. Lo public occitan es pas pro nombrós per nòstres escrivèires e, subretot, pas pro diversificat : los legèires d'ôc son de poëtas, o d'aimadors del passât, o de militants de l'occitanisme. Es aquela darrièra me categoria sociala afogats gisson que Paul per Eluard per « convendrié, benlèu, de desvolopar, la dels dever, a l'exemple d'unis comunistas que leçô qu'èra del Partit ». Mas consi ? que legisson Fòra los mejans etatics que nos son interdits (ensenhament obligat a l'escòla, endoctrinament per ràdio, etc...) vesi pas que quatre direccions e mòdas d'accion a seguir o a perseguir : 1) la propaganda las vilas « politica d'Occitània. Mas 2) Una 3) Un revista en ont occitan. » (conferéncias e meetings) dins totas trobarem los orators ? Aquò's belament realizat : VIURE. francés, de quinze paginas, acarnit, agressiu, escandalôs e... clar, iargament espandit per mièg de la prensa nacionala, ont tant de jornalistas seriàn trop auroses — indigents que son e en mal de copia — d'espleitar aquela novetat : la revelacion, la manifestacion d'una vertadièra anti-França. (I a pas pus de França : sol, Paris existis). organ en 4) Un grand ostal d'edicions, ofrissent mai de romans, mai de prôsa, que de psalmes e de poësia : la publicacion del roman de Joan Bodon, Catòia, per lo « Libre Occitan », se'n cal felicitar es una reussida. 22 �Es pas absoludament necessari que totes los occitans parlen oc¬ d'Algerians que sabon plan melhor lo francés que l'arab. Mas aquelis occitanistas convençuts finiràn per l'aprene, basta que sié mes entre sas mans un diccionari francés-occitan (lo diccionari occitanfrancés de l'Alibert ajudarà pas jamai un jove escrivèire a s'exprimir en òc) ; e per ia força de las causas, son élis que, de longa, impausaràn l'ensenhament de la lenga a /'escò/a. citan — i a L'ensenhament l'esper, la tòca obligat de la lenga a l'escòla primaria es lo salut, Pòt pas èstre que lo résultat d'una accion po¬ unenca. li tica. Ensenhament, ensenhament... lo que, de A LAieu,question Larzace ensenhaire, pòt benlèu respondre per doas questionscoma pas de queJoan legèire es quina edat se Iegis en ôc ? de qué se legis e perqué ? La creacion literària d'ara es una causa los joves escrivon, : ne soi content ; existis lo grand silenci blanc, ne soi marrit. Mas aqui solament vese pas la responsa a : santat e fin dels temps ? Es que la consomacion literària es quicòm mai. Se se legis l'occitan a vint coma a cent ans (quand l'òme d'òc es de bona raça), i a pasmens de legèimai res : a que son pas força importants per pauc qu'agache lo drama de la cultura occitana de uòi : los escrivèires e los occitanistas. Compram totes los libres que sortisson de nôu estampats ; vaqui la primièira B. A. occitanista ; aquò nos baila bona consciéncia, mas avan¬ ça pas lo problema d'un palm de gat. Quina importància qu'un en¬ senhaire, qu'un escriveire legisca un libre occitan ? Aquò, dise pas de non, fai totjorn plaser ; mas es tôt ; aquò's important pas que per eles. Pas per nosautres. Lo faràn conóisser? A quai? A ieu benlèu... que l'auriài crompat e legit de tôt biais. Podèm atal virar e revirar de temps ; aqui lo drama : predican totjorn los escriveires per la parròquia que ne son, que ne sèm. Escriveires, legèires son condemnats a rondelejar entre quatre parets. Viure atal, per una literatura, aquò s gloriós. Mas de la glòria, nos ne fotèm. pòt, de verai, que lo legèire occitan faga conóisser çò que li de mond que, per dire coma ara, son pas dins lo vent (1) : Sénher Guilhem, traparetz aqui lo tèma que tant vos agradèt dins Monsieur Guillaume » ; e vaqui mon orne content a ne crebar que... vos demanda de li revirar tôt aquô en francès : legir i occitan, pas per conois ia partida dins lo diari, daissa pas cap de sòus au portael nèl. E se lo sénher Guilhem conois plan la lenga, es qu'es pacan, aima Se agrada a « — (1) Dins lo vent occitan, cal comprene. 23 �de legir, e de tôt biais o pòt pas : un còp su] papièr compren ren aquela sieuna lenga que parla del matin al vèspre — aquel pòt pas jogar amb nosautres. E nosautres jogam sempre solets : quand occitanizam qu'auqu'un es per l'amistat, l'emponhada amb l'ôbra ven pas qu'après ; e s'una revista francesa rend compte d'un libre en òc, aquò farà benlèu un legèire de mai, mas totjorn aquel de mai ven de nòstre ostal : la sortida del libre li aviá escapada I Fin finala fasèm sempre legir los que ja son amb nosautres. pas a Per tôt aquò me sembla lo problema èsser de consomacion. Que legisca e veirem lèu sortir los poëmas dels tiradors ! Que l'escriveire pèsca èsser deliurat de tôt lagui per ■ plaçar » çò qu'escriu, e aurem de silenois que significaràn quicòm sul plan de la creacion, e non pas sus lo de l'economia ! Que, sortits de las prensas, los libres 3e vendan tanplan coma un libre francés, e las novèlas se faràn ro¬ l'òc se mans Tant ! ne sèm, las òbras naissaràn pas, o se amagadas ; de tôt biais la comunicacion demèra l'ostalada, o impossibla quand vol anar per las carrièlras. magra e per Lo sèm ont ne que demoraràn naisson, problèma es d'ensenhament. L'amistat pot pas tôt far la cal ; ajudar dar cal per la publicitat. Publicitat es l'ensenhament. Mas se cal demanconsi deu èsser pensât aquel ensenhament per èsser eficient. Se demandar los se lo conóisson, los joines, nèstres escolans, far esperar que nos pòdon ajudar, es a dire salvar. Se parli dels joves dins lo mond de los que son pas encara occitanistas, es que los autres son perduts, o a quicèm proche. Quand un professor, pro vièlh per comprene, pro jove per pensar, e que conois la lenga força plan, vos ditz de « la Grava sul ca¬ nèstres estudiants, rmin « : » d'el. Ni que lo quicomet per an C'est amusant mai histoires ces nos en patois », i a res a esperar grand causa d'aquel que sa conoissença de la lenga li servis pas qu'a legir, quand ajaçat lo sèm vèl pas venir, un conte pichèt, o un cèp cada dos ans un trocet d'un bavaire de cloquièr. La leiçon dels joves es mai interessanta : es pas — se cal pas tapar los uèlhs qu'amb eles serà lèu ganhat. Non, mas la cal pas desoblidar. Son pas forças a venir a nèstres corses ; d'un cèrt biais aquè's pas greu. Es pas que vèlon pas venir, es que sabon pas que se pèt venir ; e quand o sabon, sabon pas per qué vendrián. Aquò, verai, nos ajuda pas gaire ; mas pot cambiar, mas pot èsser melhorat : pas — bastarià una lèi, bastarà una lèi. Mas çè me sembla important es çè que fan los que fan quora tèca occitana libres sabon au occitans que venon. E çè pauqueton. Quand dobriguèri una biliolicèu, metère quauques libres en francés al mitan dels un trop espaurugar los legèires ; metère tanben de comprene. De qué se passèt? Los legèi¬ capables de Primièira e de Terminalas anèron a l'occitan puslèu per quauques libronets res legir pas aisits al francés, a la prèsa mai qu'als vèrs, a l'ôbra mai qu'a a çè qu'es d'ara puslèu qu'a çè de ièr ; subretot foguèron preses per « Verd Paradis », « La Grava sul camin », « La Vida de Joan Larsinhac Es donc possible que legiscan un roman en èc coma fariàn d'un libre de Camus o de Malraux... Que me faguèt plaset que non I'istèria pas literària, »... 24 �aquel grandàs de filô que me diguèt, un còp legit Bodon, que compreniá ara que se pòt parlar en lenga d'òc de l'òme, del mond, de son temps ; ont l'autre avià vist pas qu'una colhonada en pâtés, un escolan sabiá rendre a l'occitan sa dignitat, prene consciéncia de sas responsabilitats, que sens elas nòstra literatura serà « fin dels temps ». Dins aquel movement d'un joine e dins aquela sieuna descobèrta, vese ieu la santat. Aquel legirà, de segur. D'aqueles legèires n'avèm de besonh. Los aurem se los escolans e vendràn quora un decrèt sortira... Pasmens aquò's pas tôt. Los aurem, aqueles legèires, se sabèm per qué, per quina rason li ensenhar la lenga : vese per una granda part la santat de nòstra litera¬ tura dins lo grau de consciéncia dels ensenhaires sur l'ensenhament que delargan. 1 a de questions que li cal respondre : per qué parli oc¬ citan a trenta escolans ? per qué Godolin e Aubanel ? per qué Bodon e Max Roqueta ? venon, Far las responsas dins los que nos venon escotar... Mas pichòt trabalh. Quora un enfant òm i apren l'inglés, cal començar per li aprene... l'inglés ; quora volèm, nosautres, aprene l'oc¬ citan a un escolan, cal començar per desaprene quicôm : lo rire bestiàs que ven de luònh ; cal escanar primièr l'idea que l'òc es fach solament per far rire una taulejada familhala, que lo parlan pas que ios nècis e que lo pòdon parlar pas que los que son pas anats a l'escòla. aquò's passar pas un Pensi que quand mos escolans rison pas mai del pépin de Bodon, pòt acomençar de trabalhar, qu'aquò's lo signe que tòrnan bailar a la lenga sa dignitat, una dignitat que n'avèm de besonh, e qu'un ensenhament conscient nos pòt rendre. se a sa preson, au lagui que l'angoissa que lo ten quora escriu. Dins un encondicions materialas seràn melhoradas, dins un tèca e sos mejans seràn plan definits, poirem Alara acabarà l'alienacion de l'escrivèire li dona creacion, a sa senhament que ensenhament sas que sa benlèu trobar la santat. Gui BROGLIA canta la Terra d'Oc (LI FILHAS DAU PAIS D'OC LI ; L'OMBRA DE LA TERRA ; LO PLANH DE L'UGANAUD VIELH ; PENJATS, de Robèrt Lafont e Caries Camprôs). TU E PAS MAI ★ ; Un dise 33 torns — Franco : 15 F. ★ a la Seccion dau Gard de l'I.E.O., 67, carriera de Barcelona — 30 - NIMES C.C.P. MONTPELHIER : 525-25 Demandatz Lo primièr dise de Gui Broglia es agotat. 25 �Far petar Bernât LESFARGAS las estructuras . . . , de l'estat nacional frances.» pas pro, me taisat ESCRIVES ditz tretze Ives te siás Roqueta. Perqué ? ans demanda Joan me l'afirmacion A Larzac. l'lves de comòde, seriá tròp comòde —, de respondre qu'escrivi ben pro. I a bon pauc que cresi pus gaire a l'escriveire Bernât Lesfargas. Disi pas tanpauc que sià mort. Soi solid qu'un jorn se reviscolarà. Mas quora ? — Son de benlèu tarai. o s'agis que Cresi que caldrià explicar, e Mas vòli qu'òm comprenga causas d'una pas tant a pèrdia l'occitanisme, de uèi, la te. io coma lo descobriguèri. E, de segur, mai encara s'aquô se pòt, e amb beucòp mai d'assegurança. Mas me soi engatjat dins de vias complicadas e tòrtas, que jorn que d'unis conéisson l'Euròpa aquò ben, lo fédéralisme e minja lo temps. Pr'aquò a la fin dau camin, i a totjorn e non mas l'Occitánia. Solament que mai d'un còp pensi a aquesta interrogacion que tòrna coma de un Mario neve « : baita ?» a : la leitmotiv dins lo libre tant beu Rigoni Stern, Il sergente nella Sergentmaggiù, ghe rivarem a De verai, tòca que sabi me soi me perfèitament io, tôt caminant, sabi pas se arribarem tôt se i çò prepausada. Mas qu'aurai perdut arribam pas. Los elements de responsa que veni de donar fan que pòdi me virar vers Joan Larzac e li dire : Oc ben, aquò fai tretze ans E ! cara se aquò n'auriá fach beucòp mai en¬ m'èri pas dich : deves publicar quicòm, siá bon, siá marrit, mas o deves far per qu'òm sacha que siás pas mort, per qu'òm veja que tos quaranta ans t'an pas fach oblidar los vint, per çô qu'es una obligacion morala, cara... 26 e que te sabi en¬ Mas es escriure ben pro verai que rasonar atal, (per pauc obligacion morala ! Non, dieumeicé, pas unicament...) e publi¬ car quauqua res de leugièr tots los tretze ans, aquò permet pas d'escapar a l'amatorisme. Dirai a l'Ives soi força que d'acòrdi amb el quora me retrai que i a de poëmas qu'òm deuriá trobar non mas dins las tiretas. Mas l'amatorisme fai tanben d'autres poëmas pas gaire ! son — me que — o, de segur, semblan melhors i restats, dins las tiretas. Vai-te'n dins quina se trobavan ! Bah ! aquò. Volié parlar de pas mos saupre laissem afars per- sonaus. Mas vaqui precisament dins una sien Occitània, que per força las responsas personalas a una enquista coma aicesta prevalon sus las generalas. Per çô que i a res de generau, de nornos tuacion tala, mau de e normatiu. Se botam de costat la joina regularitat — la miraclosa regularitat — de Viure, e talament joina que res a pogut frosar sus sa terralha. qu'una vida literària estringada. pas encara avem pas De tant rarefiada de gaire coma es, se'n manca sié nula. Vivem dins la luna. Defauta l'oxigen. Un vent fred amb de bofaradas ponhentas. pas que E voletz que, a despart de çô qu'ai po¬ iaissar entreveire de rigorosapersonau, voletz qu'espere pas tret¬ gut dire ment ze E ans que o per vos donar un los autres fagan L'amatorisme deis recuèlh ? autre pas Occitans tôt parièr ? ten pas a incapacitat fondamentala de nostre cervèl, a la pigresa tant coneguda dau Miegjornau. Es que pòt i aver autra causa quauqua d'amatorisme ? Es que l'amatorisme la lei a la quala sem condemnats Pas d'argent, pas de Suisses ». Pas de que es « pas �d'escriveires. E, naturalade revistas, pas de critica, etc... E pas la mendra prusor d'escriure. Tornam trapar çò que disiá en començar : per lo mejan dau fédéralisme, dau régio¬ nalisme, per tots los « ismes - que volretz, devem cambiar quauqua res, far saulegéires, ment, lo tar pas pas barrolh Concretament quauque mejan estructuras Soi nar pas que esperar fol, pro — far petar las nacional pus res a crebar portas. tôrni dire, per pasmens, mièlhs, Poiriâ cion. l'Estat las o — sià que de n'avem o, alandar e devem : per d'autre a los asuèlhs. dins Joan Mon o fin dels Temps ? Larzac. leu, disi rasonament es : revolu- lo demanda D'abòrd coneissi, ieu, pas que las causas simplassas ; las subtilitats, las daissi al mond que se congostan a las espelucar. Simplàs, òc ben ! Mas se trobarà de gens — benlèu pas a « Viure » mas so¬ lide dins d'autres airals de l'occitanisme— per lo comprene pas... Vaquí pasmens mon Rai d'aquò ! idèa. vendre, crompar, aqui la trilogia qu'es porgida a l'òme de nôstre temps. Çô que se pot pas vendre, çô que porta pas profèit, a ges de valor. quand disi totes, als sols occitans. Quora Lafônt parla d'alienacion occitana, a rason. Mas ieu la vesi, aquela alienacion, son que coma una alienacion pensi çô nos- pr'aquô, despièch las explicacions mau de ma generacion d'èsser jamai que d'amators, devi trabalhar, devem trabalhar coma se foguessen normalas las condi- cions las en qualas desembolham nos tots. Alavetz, aqueste côp, très Ieu, disi GRACIA : ? ans Santat suplementària, un gras de mai dins lo procediment alienator, pas coma un fenomen a Espetèssem l'alienacion despart. occitana soleta pensi pas que sià pos¬ sible, mas suspausem — seriàm pas per — tant desalienats clar, nôstra nais dins d'à fons. Per o dire la de totes los alié¬ mond. (E sai que ben causa es lo qu'aquô's tanben lo vejaire de Lafônt...). Aquela alienacion, lo regim qu'es lo Ce pensi pas a la sola Republica Cinquena) l'a congrelhada pauc a cha pauc, d'abord qu'a besonh d'ela per mantener sa poténcia, per servar e melhorar sos profeites. Cambia de cara, de contengut ; dins mantun rôdol, es pas pus la lucha per lo pan quotidian, es la lucha per nôstre Siam totes embarrats, emprefondits dins una civilizacion de consomacion. Fabricar, E Car fau tornar constatar que, en tre, i a pas de generau que lo personau. camo Santat ! simplàs. question pausada per Joan Lar¬ de la critica facha per Ives Roqueta aquô es de m'acarar amb mon prôpri problèma. Lo meu. E, pauc o pro, lo de tots. zac, m'imagifar qu'a Elena Q ANTAT bon de la E nostra Subretot coma (personalas) suggeridas pus naut, mau despiech l'obligacion facha als escriveires lenga abans qu'òm aguesse fach tôt çô qu'es de far dins aqueste domèni. Per ma fe, compreni ben que l'accion es necessaria dins tots lenga parlada, daus usatgièrs, dison, e dins lo de la lenga escrita. Dins lo primièr cas, que pôdi io ? Dins lo segond, fau çô que pôdi. O cresi pas. E lo francés. la preparar de la pas lo darrièr zizi a virar la demôra la metèissa maquidescloscar los ornes a ne faire de l'automobila remolada na a monacas ; o mas qu'un plan-ponh d'inconeguts manejan a son sicap. E mai anam, e mai 27 �pregonda es, aquela alienacion. Lo pan quotidian èra de bon defendre e la lucha fasiá los òmes proches e i bailava lo sen timent d'aparténer a un metèis grop fàcia a un autre. Al jorn d'uèi, ont es çò que dison i sé ? encara : consciéncia « de dels païsans Son vietnamians. fants contents joguièr, una volrètz.mas d'enfants, liures se pas Ont — es La non es de en e la question occitana es pas a mand risc d'omplir de mond, disi cap de compte es en Fin que me resigni al pensar de totes los manescrichs que dormisson dins de tiretas. Mas lo jorn que teni entre mans una occitana Li — Libre de Catòia res a uns. degun, franc Sabi qu'es a un Maires — sabi d'Anguilas que mai la mas Nos nos lei sus l'ensenhament. L'escrivan desalienat mai ; occitanista o e dison una se « qu'escriu en occitan. del un sendicalista per faire una cauma de fons d'una mina, ni mai un paî- fam al san o deu pas vietnamian per emponhar un fusil. Aladonc, si ben que sérié la fin dels Temps. Del temps dels ornes per començar los Temps dels esclaus... l'amistat de qualquescôp de pè bailat al * 28 d'Oc. Temps? Non!... d'abord que lo jorn que i aurrà pas mai un occitan per escriure en Oc, i aura pus tan pauc un negre per entamenar una « caminada », ni banca. pas ôbra o dich... rejonh que lo fach solet pas faire espelinsar per tôt lo caucanha !... E aquò eignifica Lo lenga espressi, — mai me : bel despatolhar totes sols e que çò que derrabarem, li¬ nos ai escrivans son ôbra es pas literatura engatjada » aquô's un autre problèma — los re¬ jonh mercès sa quita existéneia, mercès profèit capitalista, dins l'edicion occitana, a pas pas de occitans ; a gents perfeitament inu¬ inutila la es pas ôme Los quicòm pas de mena coma un çô porgis de beneficis a degun, l'escrivan qu'a son editor. Lo Al l'estre de Larzac ? Lai que a novel plen ! literatura cal puslèu, que se conèis aliénât e que refusa de l'estre. E d'aquel pont de luclditat, quai pòt dire ont finis l'alienacion e ont comença la libertat. Coma que siá, aquei ôme es pas pus una unitat dins lo tropel dels consomaires :iue son venguts son que aquô. Rejonh la cola de los que luchan per una liberacion totala de l'estre uman quin que sià lo domeni ont se plaça la lucha sieuna, social politic, racial o cultural. d'ornes pas an nosautres, de una Santat çò que o que faguèssem capitalist regim ganharem son bre, film, dise, d'en¬ son los vers Nos besonh daissaran dins tôt aquò lo mestièr d'escri- occitan sem de caravana caucanha !... : ensucaràn dels o que consciéncia que se vòlon liures. o — van pas jamai que batèu, un Harlem sobre tôt e Lo tils, castilhans, pas o de negres capitalist. Sabi qu'es un vers d'autres escampat d'illusions. sem — que liures Disi clas¬ qu'es l'esplech de sa desbranda, la dison ■ despassada ». Los que fan d'oras suplementarias per se pagar un mes de vacanças sus la Costa Brava l'an pas : se l'avián, susportarián pas de saber que sas vacanças a bon mercat, aquò's los salaris de misèria del pòble d'aval que las i porgisson e — trabalhadors que trabalhaIhadors se senton pas brica solidaris mai liure derevelhar. bon del trabalhadors catalans sistema d'ôme ornes Los que n'an paur, pr'amor que sa- » del cuol crit �Avem pas de nos lo drèit calar TNA nòva generacion arriba uèi a la presa de oonsciéncia occitanista. ^ Se pòt pas far plan planièr, sens contestacions, sens lo senti¬ T ment que tasca ^®'re LAGARDA la generacion d'abans ela objectius. a mai o mens fracassat dins la dins los e D'aquel fracàs — o de çò que pòt semblar un fracàs — ne torparlar. De tôt biais la manca de reussida pòt parèisser portar condemnacion d'aquelis qu'an escrit en òc ; o de las seus rasons narem una d'escriure. question que VIURE pausa ongan foguèt pausada fa quinze la revista OC. Ai tornat legir ma responsa. I èra sustot parlât d'una fiselitat als meus, als ornes de ma tèrra, a la mèu tèrra metèissa. Que pèr v'autri, ò pastre, e gènts di mas... Benlèu un pauc d'aquò, mas pas aquò vertadièrament. Aviá vint ans dei temps de la RevoluLa ans cion per Nacionala. foguèron gaireben los de ma venguda a la ienga D'ont veniá, ieu ? Benlèu es de besonh d'o dire un còp de mai. Filh de bordassièr d'Arièja, visquèri tôt lo temps de mainatge dins un molin que los mèstres n'èran a Paris. D'un costat borgesiá tradicionala : tèrras e bordas dins lo païs, trabalh a Paris ; paternalisme pels bordassièrs. De l'autre las familhas estacadas a las bordas despuèi doas o très generacions, cap de ben personal ; lo respièit dels mèstres e la sotmession al principi : « los vielhs o fasiàn atal ». La meu menina parlava pas brica francés, e dins lo molin venián mòlre los que vivién dins las bordas e los vilatjons de l'entorn, e que parlavan pas gaire francés élis tanpauc. Aquelis vint nòstra e Entrèri ans l'occitanisme. a a l'escòla sens gaireben conéisser la Ienga que m'anavan regent èra un brave òme, mas d'aquelis qu'aviàn fargats per èsser los « cavalièrs negres de la Republica ». Cresi que ièu un bon escolan. Plan lèu lo concors de las Borsas me menèt cap ensenhar. Lo foguèri a l'Escôla Superiora, puèi cap a vida del mai l'Escòia Normala (se calià ganhar la lèu). D'aquel temps los meus, se parlavan totjorn ôc entre élis, m'avián parlât francés, aconselhats pels mèstres. Benastrugui totjorn la meu menina que sabíá pas parlar autra causa que son lengadocian un pauc que lo parlava remirablament, primièr amb èri sustot confie de vergonha e de mesprètz los que lo parlavan (e mai los meus). embastardit de gascon e jo ! Mas d'aquel moment, davant lo « Lo sort pâtés » e volguèt qu'a l'Escôla Normala, lo Director bailèt a la meu la vila de Fois e lo Fois ». Pôdi pas dire promocion un trabalh collectiu de sociologia sus seu rodôl. M'escasèt l'estudi sus « la Ienga d'ôc a 29 �sul còp, que, ca ne de documents Léon foguèri encantat. Mas o caliá far... Passi sus la recèr : prèp dels felibres d'Arièja mai coneguts, A. Moulis, Soula, Juli Palmade. Lor i mercandègi pas la meu reconeissença : me bailèron lo gost legir e d'escriure en òc ; me tornèron sens o saber a mon èsser prigond. La reaccion que foguèt meuna al cap de dos o très ans contra las felibrejadas de tôt pèl me menèron cap a l'I.E.O., cap a l'occitanlsme qu'es vengut despuèi una part essenciala de la meu vida. D'aquò tanben ne disi plan mercé als que, sens o voler, me bailèron l'enveja de fugir e de cercar endacòm mai. de * * * Vau lo meus vint ans d'occitanisme dins l'I.E.O. mesclat a totis los eveniments, a totas las befaguèron. Ne som ara vici-president admenistratiu. debanar pas Foguèri mai o sonhas que se mens Ribon ribanha menèt lo combat occitanista e, plan temps, pesolhs al cap d'aquelis que se pensavan pas un pecat d'ensajar de viure un occitanisme plen, que sonariàm total en francés. Los joves que venon uèi a l'occitanisme e a l'occitan pòdon pas dessospartir la seu fe entre culturalisme e nonculturalisme. Mas los que pensèron a l'I.E.O. al moment de la Sala (qu'i sián demorats dedins o davant la porta) comprenguèron que per tôt salvar èra besonh de fisar aparament de la « cultura » a l'I.E.O., organisme reconegut d'utilitat publica, e de daissar discutir en déféra d'el los problèmas économies e mai politics. degun qu'èra anava pas aqul se cercar » Sabèm totis que représenta, al meu VIURE sentit, lo es nascut d'aquel voler. L'engatjament que mena mejan son son tât de tirar las familhas politicas embarradas despuèi bèl temps a. que un dins escambi d'idèas l'alestiment d'un veniá sosténer l'idèa — e a I' « esquerra novèla », e forfederats » per cercar lo melhor d'esquerra del som-som ont se I a pas ligason compléta, segur ; cap çosament prèis d'aquelis que se son « los occitanistas programa e los Bretons an por¬ de discussion ont lo régionalisme d'una democracia nòva. Mas tôt es pas encara plan clar, malastrosament ! Caldrà temps per impausar son que l'idèa d'un aflaquiment del centralisme. O vesèm plan amb las caricaturas que'n baila lo govèrn : deconcentracion qu'es pas mai qu'un neòcentralisme que vol daissar creire que lo temps d'una respelida « provinciala » es vengut. Se pòt demandar se l'oposicion ganhadora d'eleccions e venguda majoritat amb totis los mejans de governar séria capabla de capvirar completament lo corrent tradicional de la politica francesa. Voldrià parlar de la cauma de la Sala ont los menaires passèron jornadas al prigond de la tèrra, sostenguts per tota una populacion. 1 aviá benlèu una escasença. I devià èsser, pr'amor que los Sendicats nacionals s'adobèron per contarotlar lo movement. Anèri a Rodés lo dimenge de la famosa jornada intersendicala. I èri amb Renat Seguin, Joan Bodon, A. Lafon, E. Molin. Portàvem qualques milièirats de francs. Poguèrem intrar dins la sala ont se teniá sesilha. E mai nos tant 30 de �bailèron doas minutas per portar nòstre salut occitanista als Mas menaires. d aquò degun se'n chautava... Nos faguèron bona cara per lo soi portât, mas nos riguèron gaireben al nas. Los delegats de Paris èran aqui per ajudar, segur, mas tanben per s'assegurisr que lo sendicalisme nacional arriscava pas cap de copadura amb la naissença d'un esquisme de Roèrgue e, benlèu, de tota Occitània. Aquela posicion, l'amaguèron pas de cap... Se caliá pas esperar d'autra reaccion. Es que se'n pòt esperar encara d'autras ? Benlèu... L'idèa de régionalisme économie, e mai de Conselhs Générais elegits amb un poder vertadièr a fait un brave camin dins qualques mitans d'esquerra. Mas es sustot lo fait d'òmes coma Mendès-France qu'an pas l'aurelha dels « leaders » de l'esquerra tota que se vòl nova. D'aquelis regionals, n'ai vistis un escabòt dins una aquelis elegits municipals, despartimentais e nacionals èran aùrosis de jogar un jòc sens importància, ont escotèrem lo delegat d'una Cambra d'Agricultura que prepausèt un programa ont demandava un poder régional elegit, una autonomia admenistrativa, economica, politica, amb la mièja rialha que se garda per los mainatges e los falords. CODER Ça j d'en « leaders cò nòstre » ont que la l'intervencion d'aquel ôme desconegut de nosautres e benlèu, conèis pas tan solament un mot d'occitan, foguèt per jo la pròva que I a una espéra dels ornes d'en çò nòstre. Una espéra per una regionalizacion dobèrta sus l'avenidor, mas que pòt tanplan desembocar sus una Euròpa de las régions ont serem tornar embarrats, ont nòstra lenga aurà perdut sa vida e son poder. que, •, pr'aquô qu'un occitanisme unencament sarrat sus tota mena de intellectuaia, tôt comptât e rebatut es pas talament luènh de la folklorizacion de la cultura e del folklorisme d'estiu e d'inauguracions oficialas que coneissèm trop. Es un biais de demorar dins la « comunitat nacionala », e de bailar bona consciéncia a l'orne de Paris e a l'orne d'en çò nòstre, sens una contestacion trop grèva. Es recèrca Alavetz ? lo P.N.O. ? Non. Al mens per jo en que'm som totjorn volgut qu'un Pargue Na¬ déféra de tôt nacionalisme. E lo P.N.O., s'èra pas Occitan ?... cional I pas Mas a per nosautres occitanistas, un camin estrèch qu avèm desbartassat, que'n coneissèm pas encara grand causa. tornarem dobrir, pauc a pauc, e que serà un camin de vida. un camin encara que * * * Al nom d'aquela fiselitat que OC. Mas una fiselitat que s es Gausariá pas dire uèi qu escrivi pels meus, pels ornes de ma tèrra. Cap séria pas capable de m legir. Cap se chauta pas de çé que s'escriu dins una lenga embarrada per élis dins lo temps del mesprètz e de la vergonha. Avèm besonh d impausar aquela lenga e las ébras escritas en çé néstre al nivèl mai naut. Avèm besonh de portar una votz originala al mond d'uèi ont la literatura parisenca Es una luta pel pais que cal menar. n'avià parlât farà lèu virada cap al defòra. quinze ans dins s'anequelis dins un jéc estèrle. 31 �Los lesers problèmas actuals viu Occitània que dins la « civilizacion de dins la cultura de consomaoion que nos envasis devon e » noi- l'inspiracion dels escrivans nòstres. Lo torisme de fin de setmana, lo torisme d'estiu, las migracions de gents, la conquista de las vilas pels òmes venguts del déféra, la creacion artistica, los poders de la TV. e de la prensa, de las concentracions capitalistas, del Mercat Comun, tôt deu passar dins los libres qu'esperam ara. rir Benlèu que lo temps de la Benlèu qu'es endacòm mai uèi. Joan poësia es passât per los escrivans de que devon cercar son dire. Larzac ensagèt de comprene lo silenci d'una tièra d'aquelis qu'an escrit un libre, puèi se son atudats. Son élis que devon respondre. Ensajarai d'o far per jo metèis. Sabi las los mestièr, la vida de cada jorn m'an sovent rosegat d'escriure. E tanben las tascas demandadas per que e oras las envejas l'I.E.O... I aviâ tanben, posada dins una volontat collectiva dels occitanistas, qualitat que m'a fait sovent getar la causa entamenada m'agradava pas. Puèi lo dobte... E la manca de mejans mate- la recèrca d'una perque rials. Aquelis mejans nos son bailats uèi... E lo contèxt que'n parlava un agulhon que pòt butar cadun. Me sembla que, personalament, acabi de passar la longa nuèit d'abandon e de silenci qu'aviá pas totjorn ensajat de traucar. Me sembla que pòdi aver, tornar, quicòm a dire. Quicòm que'm tirarar a fòra del jòc estèrle de l'escritura per un } totara es rescontre astruc entre totas las meus aspiracions. O jogam tôt sus qualquas annadas, a l'ora ont es vengut lo temps dobris l'avenidor. La nòstra preséncia al mond serà benlèu pas qu'un testimòni. Mas avèm pas lo drèit de nos calar. que se Escriure AQUELI consideramentas, farai pas deun l'edicion long comentari. Rebaton çò n'es de l'edicion neoccitanista, occitana de la que . e vida économies tota d'Occitània. Per quant au ESP 1 EUT problèma de la creacion, aquò's un autre afaire. Que pauc un epifenomèn. Espells dau bèu de la vida, mai n'es diferènta, coma ne vai per toti li cas d'emergéneia. Pense a Nietzche qu'a publicat son Also Sprach Zarathoustra a compte d'autor. la creacion es Escriure. un D'escrivans se retiran de la vida. Bastisson son ôbra. Aprofiechan li longs moments de leser per butar sa pluma, leu, escrive long de mi jorns, e lo cant que me submergis vèn complir ma jornada, que n'es nascut. Un jorn sèns son poèma es un jorn mancat, inacabat, paure. De tôt segur, la secaresa, la « noche escura », aquò existls. L'inspiracion raja pas a bèl èime toti li jorns. Mai dins un cèu qu'aclapa lo mond de si nivolassas, l'ulhauç lampeja a la perfin. Fin di temps, non. L'univers es trop confie de poësia. Tanti garbèlas, ni ieu ni mai lis autri dalhaires ne veirem pas la fin. Valènt a dire que l'òbra mancarà pas jamai, e l'òbra crida l'obrier. "> �POST-SCRIPTUM POETIC Amb las responsas a Venquista, VIVRE poëmas. Mai qu'un senhal de l'amistat, un coma es d'es- lo destin de l'escrivan occitan d'es- que vaga ; criure l'occitan. Lo mas èra, sembla, aquò ajustis als vejaires. Que lo destin de l'escrivan criure, de recebèt poëma de Simon Brest l'autor demandava que se revirès en èra òc, en — francès, çò que faguèt l'Ives Roqueta. Tornarai per aquesie camin quora m'auràn menât a ta despuèlha. Dins l'autò qu'englotirà nòstras tenèbras ieu serai a tocar un sagrotlat conductor coma un sens sac. nom, un vesin o quauque parent, Davant tu partiguèri, ma maire, me pòdes esperar. Me pausaràn pel soi coma un mièg-quintal o quasi e los mainatges me cercaràn las gautas, per un poton, entre las aurelhas de saca qu'espelisson, en dessus de l'escanament. Simon BREST. 33 �Poesia d'estranglachiva u La cordèla d'amor, la cordèla pèr d'aquesti jorns autri jorns manca Mai legiretz un despegolhat, o me pendolar. benlèu dins una passada que lo jorn plus rèn dire, un jorn despegolhat dralha d'una vida sèmpre pariera, òc, legiretz toti e nuech voudràn amé vostri minassas de carpas dins li jornaus dau sang tirats a la sus la parladissas, legiretz un exemplar pèr cada abitant de la guerra, legiretz toti amb vòstris uelhs de Crist descrucifîcat mai pas jamai ressuscitât, dins li jornaus de la tepa de la barjacaràn plus de la gaug sèxe, dins li jornaus desfulhats, pas encara a la fin di desesperanças, pas encara a la fin de la poison, a la fin di potons atrapatòris, pas encara à la fin finala di cronicas localas, mai tanbèn dins la e mar que di grands rescòntres dau colona di sauvatges - e en luòga de vostra coa pendolarà la branca mòrta de la vergonha — legiretz lo rendut-compte de ma mòrt pagada à la linha. * * * Es dins aquelis oras cavadas que la rason me parlèt de toti li causas que l'òme farà pèr ensajar d'estinguir son dèute. E pèr donar una buta duberta au cristau de mon èime e tanbèn a la deçaupuda de mon còr vuege orizont, faguère lo tetadoç parier un caganis. Mai la buta dubèrta la vouguère enganarèla pèr m'enganar d'esperieu. Tepas trelusèntas ont corron li chivaus sens carri, li chidespestelats coma s'avián lo fuòc au cuou, pantais desvariats que pican i portas dis ostaus militars. Li lençòus roses di passions son conchats. vaus Es pèr aquò que la mascòta me venguèt ajocada finis agulhas empoisonadas di desesperanças. 34 sus li �De matin, pissère contra la paret dis òmes mieus. Sabe. Aquô non se fai pas dins li ròdols ont s'esperlònga 10 règne d'un amor d'eternitat. Mai ma aqui ont la casuda vida prefonda mai es putassiera pendolada sota morvèla que tau mocar pissère. Te o vau dire, amie. As aquô — se mon que mai nas coma — vese fai. E Mon rason. Es tu qu'as rason. infància, vène tôt bèu de m'avisar qu'es môrta tanbèn. La serpeta dins la man Camina dins l'innòcéncia... te dise que siáu mort. de mi glôrias d'enfància ! Ne pôde plus. Fau relargar la terra. Nuech sospesada dis uelhs a cha mila, nuech ribeirana dau restoble de la mòrt incontestada, mea culpa, mea culpa ! Espère aquô que O terra, terra nuech vôlon desfisar la Nuech escapada de la logica de la rason pura, contunharèla di passions poëticas que chabènça de Dieu, gargamèla ! Li tombarèus cracinan dintre li muralhas dau solèu, li chivaus bastissèires de rcïnas înutilas de la carn li qu'auriá pogut èsser... Diga-me, amie, ont se pot tornar trobar la vertat ? Siáu lo trichador de la luna, ai perdut la lutz di cabras profeticas, vire l'esquîna i sèuvas amistadosas. De côps que i a, la solitud sèmbla aurosa... Puèi vènon li garris rosegaires de vièlhs rasims de Corînt, 11 ratapenadas romanticas e li chôts electrîficats sus li bîgas dau sang-bomian ! A ! pèca de la nuech que tapa lis espeçariás dau còr ! Puèi pica de morre-bordon dins ma tèsta lo mond degalhat amb si bocas d'erbas meravilhosas que te garisson pas jamai menan fins qu'î raras de çò dau viure cènf côps pèr rèn. O nuech di rossinhôus de sômi de mon conquista ideala ? enfàncîa, èras soncament un Sèrgi BEC. 35 �SONETS per Respòni pas de ren. Joan Maria PETIT Es lo jorn qu'es gimblat la tèrra gamada, poirida e nos demòra dels possibles del temps qu'un còr mal e que fumèja sens coar ren. esclaira un lasses muts dont cap e long procès d'òmes de se siái vengut o çò que se atudat L'auba defòra. tota mena tracha pas de veire çai siái ni se cal creire se disem de uòi, de deman, de la pena qu'acampa de totjorn e per sempre, del pois cabornejant del sègle dins ton dire. La mòrt es ja de ièr, de ièr de là, la mòrt espia, brava, lo reguitnar del parlar de familha, se sarra Respòni per del pas cortègi e ton còr bat mens fort. de ren, ni per degun. Siám sols. R. LAFONT Tanplan parlam solets. E tanplan non. Dieu pr'aquò lo còr en sortir de la tèrra del crus del racinum e de l'aiga al sicap de la nuòch del dedins o de l'orguèlh. Per sap serre l'auba s'esparranquèt. D'òmes n'i aviá pas un poguèsse encapar lo baujum qu'abitava lo pus mendre dels mots, que creguèsse al tendrum vengut vila dubèrta e poèma. Parlava que la paur dins cada rire quand responiás del de la vida e de tôt. Tanquèrem la temps paraula al pus fons, al pus mal de viure e de la aula E foguèt tôt. Pas qu'un matin. E de pietat Estraviat nivol tapèt tôt. La jornada èra prens. pas gessa un en lòc ni per degun. Ives ROQUETA 36 �Un Un Un Un jorn jorn jorn jorn glasi ulhauç sens son sens aura e sens sens son un jorn degalhat. chavana. es poëma l'espés de la vida Un a pas trencat sa nèbla. Ansin ne son, ivèrn-estiu, Jorn après jorn, de jorns trop longs Que lis amaluga la biaça De perqués que se la rebalan. que De la man d'ailà de la còla Endilhan li cavaus dau jorn. Dins la terra la grana Abriva si racinas E saup que dins la prima S'amagèstran li brondas. E quand l'esclau trabuca Un dròlle n'es desliure. Clantiga la darriera Dis oras, la que sauva. Que desnosa la pena E redemis la vida ! Mai l'ora, la darriera Nos la volèm per nòstra Ara sens mai d'alônguîs E sens mai que trabuquen Lo dròlle ni l'esclau. Segur, Dieu trabuca e mai eu. Es lo dròlle coma l'esclau, Saup nòstra pena, Saup de coma ne vaî de viure E de morir, Saup coma pèr l'autor li fuèlhas Tomban d'enuèg E nòstri jorns que Sens son ulhauç ; E pasmens Dieu se s'esperlongan l'ora, la darriera, la vòu coma se la volèm podestat de l'ulhauç. E lo poëma Pèr uei E la desenant trabuquen ni l'esclau. Sabe qu'a passât la còla Lo pas di cavaus dau jorn. E sens que Ni mai lo dròlle . Enric ESP'EUT. 22-5-55. 37 �VIOL Elena GRACIA Codèrc se levèt e s'anèt acoidar NAbalet. Se foguèsse pas levada, solid darrèr ela, aguèsse dessostat ara que son a la baranda del l'Antòni, setat per trebolum. Agachèt sens la veire la comba espandida al pè de l'ostal. L'aimava pasmens, aquel pais, quand lai foguèsse pas nascuda. Aviá causit de i demorar, e mai quora tindèt l'ora de la retirada. Aimava son monta-davala de sos sets pojòls, arrapats als penjals ma- lo sieu èra d'aqueles — e al cròs de comba son espandi de teulats ont rebalavan al matin de fumarèls blancs. Del balet estant, podiá devistar los ostals un per un e dins cadun i aviá un òme, o una femna que lo podiá sonar per son nom pr'amor que dins los vint-e-cinc ans qu'aviá fach de regenta al borg, totes li èran passais per las mans. — Aquel d'aqui darrèr coma los autres. Un dels darrièrs, vertat, d'abòrd que la regenta aviá quitat de trabalhar fasiá unes dètz ans benlèu e que l'Antòni, s'aviá dètz-e-sèt o dètz-e-uèit ans, èra plan lo mai. — Mèstra... mormolhèt lo jovent. Na Coderc se revirèt. Los auvaris, cap a long de sa vida solitària, los aviá gaitats drèch e drèch. S'anava pas daissar desvariar per aquel barbelàs, qu'un traluquitge li grelhava per lo cap. — Totes Mèstra, venguèt mai l'Antòni, vos cal comprene trufan de ieu. Mas vos, comprendretz !... vos. se Mèstra... Lo nom que li disián los manits de l'escèla pichòta a passât temps. E l'Antòni, tôt lo disent, aviá totjorn son èr bravàs e sos uèlhs alaguiats ont lo sorire trantalhejava abans de i espelir. — �— Se m'ajudatz pas vos, a quina porta anarai Na Codèrc picar ? cabacegèt. 0 sabiá ben qu'èra la sola poder ajudar, solid ; la sola a quai aguèsse pensât aquò faire. a lo per « Mamà-Mèstra, bona annada e bona santat », aviá escrit un còp pel primièr de l'an jos un dessenh que se i vesiá una femna berçant un manit. Deviá èstre dins sos cinc o sièis ans. Totes los escolans alestissián la carta de bona annada per son mond de cadun. El, portariá la sieuna a la monja que bailejava l'orfelinat de l'espital ; una carta demèst las dotze o quinze que la còla d'orfanèls pausava cada an davant sòr Maria-Bernada. Consi l'auriá pogut acontentar aquel gest collectiu, l'enfant sensible que s'endisiá ras de l'aurelha o d'un tèstas clinadas, lo capitava el cantava d'un mot qu'òm li sorire que, passant sus las solet ? èra Mamà-Mèstra... A lo plan soscar, l'esterlucant, uèi, non son voler de cercar la sieuna maire ; èra que i aguèsse pensât son que ara. — Me'n podiá pas mainar aperabans, mèstra, çò disiá lo mancip coma se aviá seguit lo caminament de son idèa de la regenta. M'aguèsson pas escotat primièr. Puèi, ma maire per qu'aguèsse fach aquò de m'abandonar, segur , malastre... O benlèu aquò's la paurièra que jorn que la trapariá, l'ajudar a viure, a luèga de li èstre a carga. Comprenètz ? Ma vida ara la ganhi plan, sabètz ! Me fau de bonas mesadas, entre la pecunha que me baila monsenh Sistre e las pèças de las femnas que lor gardi sas cabras amb lo tropèl de mon patron. Poirai logar un ostal pichon, pron qu'aja dos mem¬ bres, e la prene amb ieu. E son trigòci a ela s'acabarà... e qu'es après un la butèt ? Aladonc, voliá, lo lo mieu tanben... Lo jovent mutèt un pauc de temps, apensamentit. Aquel somi, èra de bon veire que se i congostava a tengut, benlèu dempuèi força annadas. E mai deviá asegar sa vida futura dins los detalhs mai pichèts e ja debanar dins son cap sos dires de totes dos, la maire inconeguda e el, l'enfant abandonat. Lo jovent se amar botèt a parlar encara un cèp d'un biais : 39 �Un anhèl que nais dins mon tropèl, sap quina feda la maire sieuna. Un arbre, dins lo bòsc, son raiçum s'ar— es rapa a la tèrra, al ròc, a quicòm d'imbrandable. Ieu, soi la ni- pas tan solament una bèstia o una planta. Soi coma vol dins lo cel ; lo vent la buta ont vòl e li pòt pas anar contra, ela ; e d'alhors, per de que lai anariá contra ? tant plòu aqui coma alai... Es tôt just aquò que lo mond lo comprenon pas. E mai que siá prèste a passar sus tôt, pron que me tòrnan ma maire... Sabon pas que rire totes, e galejar sus mon idèa... Se calèt mai Antòni, que de lagremas entrecopavan son parlar. Espepissèt sas mans, vira-revira, atencionat que jamai, son èr desgaubiat, Na Codèrc coneguèt qu'aviá quicòm mai a dire, quicòm de malaisit a escutlar. e a Levèt cap a la regenta un agach tresperdut. Mèstra... fa de temps que i pensi a ela. Quand èri — pichòt, que veniá a l'escòla vòstra, e puèi après tanben, quand somiavi a la maire mieuna, aquò's vos que vesiá... Sabiá qu'èra pas qu'un somi, vertat, mas aviá besonh d'una cara per aquel somi... Perdonatz-me, que me pensavi pas de jamai vos dire aiçò. Na Codèrc soriguèt e amistosament li brandiguèt un pauc l'espatla. Cresi plan que o sabiá, mon Tòni. Un rire aurós lugregèt dins l'agach del jovent. Aladonc, m'ajudaretz a la trapar, ma maire ? Ieu, sabi pas coma faire ; ni mai a quai escriure e consi escriure. M'ajudaretz, digatz ? La cara que se levava cap a ela, i lusissiá tant de fisança e tant d'espèr, e tanben tant d'amor, que la regenta se sentiguèt vençuda a per avança, qué que diguèsse. T'ajudarai, Tòni ; mas avisa que te caldrà de paciéncia e pas esperar de trop. La paciéncia, rai, mèstra ! E l'espèr, consi fariá per aver ges d'espèr ? — — — — * Antòni espepissava sas mans del quite biais atencionat que Na Codèrc li aviá ja vist un còp. Deviá èstre una tissa del jovent quora quicèm dins son idèa s'emmargava pas coma cal. 40 �Mas enfin, Tòni, conta-me de qu'as fach, veniá un còp de mai la regenta. Disián, a l'assisténcia que la coneissián l'adressa de ta maire, mas que la podián bailar son que a tu. Lai siás anat ? La t'an bailada ? A cada question, lo jovent cabecejava sens quitar son espepissar, sens levar lo cap, ni mai gaitar la regenta. Na Codèrc, son èr barrat del jovent, la començava de lanhar ; e tanben dins son estament, tôt, quicòm de desanat e de tibat alencòp. La t'an bailada, bon ! Lai siás anat aqui ont te diguèron ? Lo jovent brandiguèt lo cap ; un còp de mai, totjorn sens parlar mas sas mans se sarrèron mentre que sas dents — — se clavavan. Na Codèrc sospirèt. L'aviá delembrada, dempuèi dètz aquela paret de muditge que d'unis mainatges la quilhan davant eles, e res la desgrolla pas, ni paciença, ni fotra, ni res que siá. Escota, Antòni. Se quicòm s'es pas asegat coma a ton idèa, diga-me o d'ausida. Siás pas mai un mainatge per te faire tirar ton raconte paraula per paraula. Antòni levèt lo cap pel primièr còp dempuèi qu'èra aqui setat dins lo pichòt bureu de la mèstra e Na Coderc, trevirada, legiguèt sus aquela cara un desespèr tan fons e una asirança tant ferotja que ne foguèt sanglaçada. Antòni, l'agach tancat, la gaitèt un moment sens la veire ; puèi, desvirant los uèlhs cap a la fenèstra, comencèt de parlar e cada paraula, semblava que lo jovent la se desrabèsse dins ans, — un flèc de carn viva. maire... Demèra a Lion e aquè se'n pot pas doptar. Se calèt un brieu, e na Codèrc, lo pitre esquichat, gausava pas tant solament polsar. Es una puta, ma maire, escopiguèt l'Antòni .. Puèi, après un silenci : una puta... de las qu'arquetan sul trepador, a bêlas vespradas e s'arrapan als passejaires... S'arrapèt a ieu entre me desvistar... Mutèt mai lo jovent. Lo silenci se faguèt espès, l'aire pesuc a non plus. Na Codèrc, a la per fin, una maganha — Oc ! l'ai trapada, ma èra plan ela, ma maire ; — l'agantava. remembra-te çò que me diguères, que passariás sus tôt, pron que la te tornèsson, ta maire. O as dich aquò, Tòni ! — Mas Antòni, 41 �0 ai dich e lo me pensavi ; e tanben que benlèu, seriá just aquò qu'es ma maire — una puta — e mai aguès— si l'esper que non lo seriá. Aladonc, de qué s'es passât ? la question, Na Codèrc n'acimèt lo bestitge. Çò que s'èra passât èra de bon endevinhar ; e caliá èstre simplàs per aver bastit aquel roman d'un filh que sauva la sieuna maire après dètz-e-uèit ans de paurièra, o de gorrinitge, a vòstra causida. Un plèc amar tirèt las bocas de Na Codèrc. Lo Tèni rai, qu'aguèsse imaginât aquò. Un pastrilhon de la vida enclausa entre un orfelinat e una jaça perduda dins un plèc de la serra. Mas ela... lo tranquillum de sa vida l'aviá adonc tant enneciada que l'aguès— Entre pausar enclausida la farfantèla d'un adolescent se ? Antèni, el, l'esquina arredonida, escotava dins son cap los cacalasses qu'avián petat entre qu'aviá expausat son sòmi de vida a dos ; las bonas mesadas que se ganhava ; e l'ostalet pichon que poiriá logar ; e lo païs solelhós que los esperava. Aquel rire lo corsejava, lo palaficava de bat en bat dempuèi très jorns ; e la vesion d'aquela femna de la cara trop pintrada lo trevava a tengut. Semblava que jamai mutariá pas dins son cap aquel rire ; que los espèrs e los somis de sempre un sa vida tota vendrián trucar sus el per mai. Na Codèrc pausèt la gest amistadós. man sus l'espatla del jovent dins Antòni levèt lo cap e pel primier còp de la vesprada, la gaitèt vertadièrament ela, la mèstra, longamai. Una brivada, foguèt l'enfant d'un còp èra, embelinat per lo sorire de la regenta. Mas lèu, los cacalasses de la puta clantiguèron un cop de mai, mentre que davant la cara requista de la mèstra passava l'image d'una femna despeitrinada plegada en dos al bòrd del leit e que se teniá las còstas de tant que s'escarcalhava. Subran, lo jovent se quilhèt. Sos uèlhs alandats e baugs a Na Codèrc. Reculèt fins a la paret. D'un cambat, Antòni foguèt sus ela. L'agantèt al còl amb sas mans garrudas de pastre e quichèt. Quichèt d'aqui tant que lo còs venguèsse mol e resquilhèsse pel soi. Aladonc, Antèni s'escampèt sus la forma estadissa de l'espauruguèron la mèstra. Lo rire 42 a la perfin, s'èra calat. �CALENDARI Albert Memmi PORTRAIT DU COLONISE précédé de PORTRAIT DU : COLONISATEUR. Préface de Sartre. J.-J. Pauvert. Libertés 37. LO projècte dau Memmi, especialista conegut di problèmas dau pron d'Africa, Nòrd colonizator es de far un retrach dau dau colonizat dins e coloniala una situa- définir. lo CE mai lo barresian d'Esprit diga I). Nos interessan mai que lo capital subre li valors « refugis » : es definida l'alienacion d'aparament. contrari mai ont classica. D'aquesta amira lo libre es di bòns, e mai profetic se pòt dire ; bòrd qu'escrich davans l'escrancament de França en Argeria, afortissiá pron clarament que la soleta via de sortida èra la revolucion que garça defòra li colonicion zators de destin. De tant que pacificacion finala a non francesa. plus e Lo tèmps ponsables de la descolonizacion somiavan encara Ce présent même, elle doit conqué¬ rant de la colonisation qui l'enserre de toutes parts. Le formalisme est le kyste dans lequel elle s'enferme et se durcit ; réduisant sa vie pour la sau¬ le soustraire à l'envahissement de la d'Argeria finque d'uni res¬ d'una ver. lo que e lis aliéna es una mena de leiçon psicanalisi existenciala. Explica la prefàcia sartriana que ditz : « rèn d'autre a apondre » e que benesis. L'autor de Huis Clos es arribat au tèmps di me- de » Racontes ! l'escrivèire dia nizat es dins que d'Africa problèmas Prôva cament se e de n'èra se retrach dau colo¬ soventi besonh pòt fes de li vivèm siám autentie aiienats, qu'aquela clarament enrodar e situacions colonizats rlienacion un retrobam que que colonisé Le lo de l'escòla, de » Valènt-a-dire que la màger part de l'ensag nos intéressa sènsa nos concernir vertadierament. Çò mai important pèr nosautres co¬ semble condamné à perdre progressivement la mémoire. Les grands conducteurs ? Les sages ? A peine s'il peut nous livrer quelques Le colonisé ne fait qu'éviter noms. son passé. » estaca e définis l'amnesia culturala dau possibilitat d'assimilacion. « mòrias » lonizat. L'analisi de la situacion dau colonizaire, dau colonizat e dau ligam infernau que lis « colonisée ne pouvant avenir historique doit se de la torpeur passive de son un présent. semblât l'en- sag aqueste un pantais d'intellectuau senèstra. Era dins li bèus temps de Société contenter tòrna balhar i colonizats la carga e son La « s'imaginer dau colonizat que eaulença dau colonizaire. lo flaquitge e sis la « Curieux d'écrire pour les peuple I ». Resumirai libre que lo eau legir. destin vainqueurs de pas. lo que présenta la situacion colonizat, qu'es una tragè- Es un que son doas causas pasmens (mai son ligadas) m'an desagradat. L'ensag es deUna dicat ò i Canadians francés e sabèm que li gènts que se trachan di Canadians, se'n 43 �mainan pèr que son colonizats, mai francés. E puèi la conclu¬ sion de la prefàcia de 65 que canta : La France se fait aujourd'hui le cham¬ pion de la décolonisation dans le mon¬ bòrd de ». ris. son « Joan-Loïs Guin Es signada aquela prefàcia de Pa¬ capitala de França es un vertadier conservatòri d'alienacion. Rèsta pas qu'a convidar lo Memmi a un acamp de Viure... pas que La Joan-Loïs GUIN. I A PAS D'ENDRECH, col. Sirventes, 1966 ; e Gilabèrt Suberrocas : CANÇONS MAUVOLENTAS, Col. Messatges, 1966. : Joan-B. Seguin AIGA DE NIL : QU'ESCRIURE esaqueli vengut un libres testimòni Occitània, très poëmas ne son ia pròva. Es dins la de en brana poëta mau consciéncia — « umanitat, crèire, fargar endrech a — e sa — fan toti per dau e aquel — mond que la justi¬ e d'autciprès causas se sonan. de nas l'istòria d'umanitat. ac camin la de canton di e vèire per degun. lèu per amòr que societats païs li parèisson qua anciana vertat, una ...Oc-ben. Sens servar cerca au conces¬ encara quaufin fons dis parabòla de fisança : Berlin aquô's talament luènh del Caire; E lo temps passa 44 bèstia jamai vista que non qu'a aqueu bris e coma de rose- de Spree. sabiá pas sorire ». Ara l'aiga amb la lutz retrobat si pèis. a » J.-L. Guin descu- que » don dau poëma enfin trobat l'amor. e « « un » I a benlèu en çô de Guin una trop granda timidesa dau voler de la paraula, per paur de la violéncia vertadièra, ô per recerca es la sistematica. « Ara i a l'ôbra » : crida màger dau poëta. « E faudriâ enregar ». Mai la lucha s'acaba dins un empèri de lutz e de rebats. Lo pes de la e de la poëma au da benlèu es carn pas toria cochat dau libre que sa reûssi- qu'illusôria. La Victoria sus d'inchalhença, estât es terme d'un finala dau poëta arcas que demôra pas pus au poëta que faire una etica de sa violéncia, fins se terra mas... Aiga de Nil jos las baug, aquô's lo poëta. Aquô's quauqua pr'amor manjairas Joan-B. Seguin, eu, benli causas e lis òmes de son aparéncias un cade¬ Qu'èm los poëtas d'occitània golam ! » : Suberrocas a causit lo de la revòuta. E sai que aqueu de sions de rason Adonc quilhar se vièlhi li revòuta. i aqueu aver « revòuta per la « per la violéncia la de çò que dison. « Un gravas de l'auton davant la lo mauvolènt, aqueu que sap que dins ostau de la ciutat vièlha, deu bèn i eu de l'orizont de (Guin). » E la sieu superiora cavava mar Amb tota Maudespiech tôt çò que li desSuberrocas, Seguin e Guin tan- fach an fòu » Guin. d'enauçar la vòtz cada ben creire • Lo poëma es libertat conquistada. Liberdins la dolor e la sofrènça fisica. Su- fis separan, t'a balhat que li mots demòran. ga a cha pauc li parets dau castèu, pacientament. Aqueu que sap sorire, cerca. ditz Joan-Loïs nos e e l'arma l'endrech d'ont li a amor Anes pas creire d'agantar la rôda tat lo metèissa causa. Per a lome occitan de per eu de » e l'encôp la tòca primièra fication de « sola fa mestier que serà su- que ; qu'una amòr se èstre son dins aquela encontrada di conegudas ont lis engatjaments de nais l'òme pas de Mai violéncia. lo mond una es una Victoria que Vic¬ laissa �duberts li camins que la cuberts dins II primiers paraula avià desmoments de la consciéncia. Dau lo poëta de - / a pas fargava un paradis d'aiga, de fuòc e de sabla, l'aiga dau flume, ela, contunhava de rajar, indefugibla. « Quai a begut d'aiga de Nil / Ne tornarà beure ». E contunhava tanben de viure lo pais oblidat. Torisme en Carcin qu'es una faula dau grèu silenci d'un pôble sens arma amb sis arbres, sis ostaus, si glèisas se » — del cuol de fornial », si castèus, si païsatges e sis ornes de legendas que » lo « pais tôt trai ne sa vianda ». Aqueu pais qu'es tôt, e que pasmens es non res. Aqueu pals que, li pichòts dimenges d'auton, li mestres d'escôlas fan si taulejadas. La poësia de Suberrôcas se situls dins canton un de la de de l'arma Seguin poiriá benlèu : dire d'à fons se desparier vòu crida. Mai se'n la metèissa causa que aquela de Guin : s'envesca. O puslèu, ensaja sensa relambi de se desenvescar d'una mediocritat que la carcanha, mai i capita pas jamai. « A la bona nôsta mesper d'escôlas tes Afin que ». aquô's la noblesa d'aque» d'anar fins qu'a la darriera paraula ; aquô's sa no¬ « li « » Cançons : mauvolentas blesa tanben de dire de fons a cima de la vòtz qu' « un aute vent s'es levât ». Per amôr que, quora Suberrôcas parla d'amor bèstia, de guerra e de pais, eau que quauqu'un responda ; son que per faire conéisser que basta d'escotar per entèndre. Sérié aisit, segurament, de trobar un quicôm de ridicul dins una tala poësia. E d'uni ne afin que cèsse lo néisser temps que d'endrech » nhaulas trobaràn. Sérié aisit de mostrar dins la volontat sistematica de violéncia violéneia de la paraula e violéncia fisica se pot destriar una morala per lo mens contestabla. Mai, sens ensa- que, — — jar de justificar la causida de Suberrôcas. pan de que bruslar nos chapam las ga- eau », reco- l'encôp la sinceritat prigonda e la dura e fidela volontat que tôt lo libre n'es cafit. Suberrôcas, amb un mesprez assegurat de tota forma de depersonalizacion dau testimôni, a vougut nos balhar lo rendut-cômpte d'una experiéneia vertadièra a vertadièrament e nacion viscuda de l'alie- Que la résulta sié pas totjorn per nos agradar, aquô's segur. Que i aga una certa equivôca dins la pensada que s'endevinha sota lo poëma, aquô'6 se¬ gur tanbèn. Que lo ton de i'ôme que par¬ la dins sa poësia non sié pas de bon ausir a cada pagina que legissèm, se pot pas negar. Mai la valor de l'ôbra de Su¬ berrôcas es en defôra de tôt aquô : es la valor occitana. de sacrifica tota ôbra, de tôt6 poëma, que prôpria a la vertat de son dire. M'es vejaire que sérié d'alhors plan possible de dire quicôm de parier sa beutat per Seguin e Guin, que metèissa vesion de vida demôran dins la que Suberrôcas. çô de Guin, trobam una vo¬ lontat tissosa a d'endrechs, de defugir Pasmens, en vertat que sié pas primier poëtica e personala. Mentre que per Seguin la cau¬ sa ven mai complicada, dau fach que lo poëma, tôt se cargant de sa tasca simpla de desnusament de la realitat pèr li vertuts dau lengatge en lucha, se planteja sempre dins un mond a mieg-camin entre lo refus qu'ôm lo devinha dins la poësia de Guin e la violéneia patologicô-estetica que Suberrôcas ne fa son credo. « Aiiroses los paures / Que veiràn Dieu » : vaqul la leiçon dau candelier de Sant Andrieu, que nos la balha Seguin. tota • Se tracha sai que pas gaire de poësia Suberrôcas, Guin, trôban dins lo poë¬ ma mai una fòrça nòva e drecha de dire sa vida d'ôme, qu'una valor estetica prô¬ pria (qu'es benlèu mai importants en çô de Guin). Mai la veritat dis ôbras s'esprimis primier dins aquela crida, que rejonh, dins tôt coma aquô Seguin : es vertat que e 45 �çò qu'ela per la tôca de violent a essenciala dau e de carnau, Es poëma. aquò fa de la cerca d'aqueli très poëtas quicòm d'exemplar per la poësia occitana d'ara. Es aquela libertat de la paraula, que li balha lo poder, a de còps perilhòs, de que situïr se de defòra en tota tradicion. tanben aquel voler de se pas jamai Max ALLIER : Es la lèi d'una a força exteriora voler sià de còps a eli. E mai desagra(l'encausa n'es benlèu qu'i siám pas pron acostumats), lo mau-plaser que lo aqueu per nos dar sentissèm dintre nosautres lo es mai viu d'un cambiament que se signe fa, e que lo fasèm. plegar Felip GARDY. SOLSTICI..., Aubanel, 1965. Cor que polsèja aucèl de luônh perdut palla dins lo tarral mon amorosa trampèla agacha amondaut lo cèl nut e la trumada en l'aiga blosa. I es e sacrifica al marge tota una poësia possibla, possibla per Allièr primièr. Mas al ponch ont ne sèm, en Occitània, en França, en Eurèpa e mai endacèm mai. que totas las experiéncias poëticas se son amolonadas, consi condemnar una retorica, que de retoricas, tantas n'i a ? Sufls de a dins lo libre de Max Allièr d'aquepreséncias de l'amor e del mond, evidentas, indefugiblas. I a una noblesa del ton, qu'es noblesa de l'orne. Lo poëta trapar a de moments lo poëta victoriós de Allièr es sas coma o las vivent. un O disi coma o senti, sabi aprèp qu'aja tornat legit aqueles poëmas qu'als uèlhs dels occitanistas mai joves fan una gròssa dificultat. O disi per donar mai mon adesion a çò que l'Allièr voldriài pas que finiguès d'escriure : Luche contra l'ombrum d'un temps de [carestiá e plegue pas N'autres sèm mon cap qu'au dieu de [mon idèia... Virât dòrs l'envenidor reis. [dor t'acampère pas res mas d'un biais de [ cocarro dobèrta la camisa t'ofrisse sus ma e desnuda la pèl aquest cara sorelh [d'amor. O disi fausses. coma von, per esparpalhar Vertat los problèmas qu'Allièr escriu pas la majoritat dels poëtas nous escri- que son es vers n'es un, entraînât de formas e de paraulas. Es un vers dome d'estudis tradicionals ont la tradicion de versificacion francesa se crôsa amb l'estudi de la lenga d'ôc. Vertat es qu'aici lo alencôp fa lo poëma coma biais d'escriure 46 entravas. Pr'aquè la dificultat, la vesi, e comprequ'Allièr a mougut un guespièr que lo ponhis bèl primièr. Son error foguèt de pausar una question, e la mai tilhosa, a perpaus de sa poësia : la question del bi¬ linguisme. Del cèp se sabiá d'aver l'ajuda de principi dels que pensan coma el, e ni mai levar contèsta los amb La poësia autrament. los que pensan n'es desvirada dins jutjaments. Mas me demandi se n'es pas, abans lo jutjament, al nivèl de la quita creacion, s'Allièr s'es pas desvirat a el mai d'un cèp. Es una tala aventura de se far poëta, demanda tantes d'esfèrces, de meditacion del lengatge qu'un òme o pot pas far doas vegadas dins una vida. S'èm es poëta occitan, òm pòt pas gaire èstre qu'occitan, e mai èm saupès força plan lo francés. Es question de realitat viscu- da. Que s'acompare las doas cèp l'occitana a un pes versions. Tôt de paraulas gos- tosas, la retorica versificaira porta una invencion cion que sintaxica i a pas un pes de significadins lo francés : e �Era una messòrga Jota lo monde Cadun e Et je de viu. dins pas dire que l'occitan siá superior al francés per la poësia ; aquò vòl dire que lo poëta Allièr es rès qu'occitan. E mai aquò pertòca pas son que los fâches de lenga. Se traparà de versions desparièras de contengut, coma se lo poëta voliá nos donar aquela pròva en mai, que sa cule cèrca sa Bòrni mon l'orne. de dos monds sens : iot tant d'escombres aura pasmens sauvat Lo enfer jette sentit cèl de I de Lengadòc permanéncia blèma. de Lo es : gaire d'ornes, qu'una en solucion occitanitat. sérié de : Me diretzque per décision, e auretz rason. qu'òm pòt pas defugir lo pro- recuèlh d'Allièr important es pas pus aquel temps. Ne demôrara Solstici l'ôme que ven, coma e una un re¬ promesa... remarcat benlèu la fin de l'Avertiment de : aquela « dualitat Tras las doas sol fanau. Se es dau veire color. Vai simplament qu'au lum sa l'autor es de manca ponciu pòt-hugolian. Lo cèl literari. coupable. Il l'òli ! Seul l'au¬ oublié d'allumer sa lanterne •>. Encara un còp occitan e francés dison pas çò parièr. E mai se poirié plan ou'aqui lo francés aguès rason. Çô que desfauta a Allièr es pas l'ôli. teur est es un respòndon se pas per aqui. Perque foguèt un temps de cuIhida granda, qu'Allièr escrivié los poëmas del moment, que los sabiàm de testa. E o umana ven a lengas son dos rebats d'un lo trobas fosc, la peca non des clartés. la un pas cresi Avètz Dualitat, dessospartiment, estrifament de : detràs lo bilinguisme e sa malai- orne Mas a C'est le char du passé qu'il tire par le chemin des voies lactées. remplaçât pèr fa se rescòntre que Hurlant, tout saignant de ses crimes notre âge aura pourtant sauvé l'homme. Sur un monde en gésine son auriá pas membre A lo I sentir l'istòria dins dapàs de l'embolh monta se fai Pinhastre s'agandis son ombra Sul camin que Sant Jaume trai. dòrs i présent, mas al contra una dis¬ folclorica qu'arribi pas a i veire la vida (amont au pais naut qu'i chorra / lo Joan de l'Ors...) ; dins sa vista de l'istòria, i a pas Occitània, mas al contra una traduccion d'èime, una literaritat apresa. ara idolant temps son que occitanitat son torsion vol comunicacion la sentis fòra l'occitanitat. mancas de temps l'ombre D'un band la mestresa del lengatge, de l'autra totas las flaquesas d'escòla. Aquò tura situacion occita- diriàm l'idèa que mon trai¬ occitanisme, amb un long mas D'aqui las gouffre d'eau profonde de la jungle régi. un Chacun y luttait seul dans face à la mort et à la vie ! en nosautres, voyais, sous son vernis, lois des Allièr re la dolor de la coma capuditge, vela aquel drama. Aquel orne viu aima la tèrra a non plus, mas aquela tèrra es la de Lengadôc (quina granda possession del mond aquel agach sus lo pais entre Cevenas e mar I). Sentis tanplan l'istòria mai que non pas degun de Le monde n'était que mensonge... dormir a nista. Ai i lucha sol dins l'ombra çô de mòrt cap a i sança, semblança que ritz vesiái un gorg d'aiga prigonda qu'i treva un pôble alobatit sa aura Puslèu, coma a nosautres totes, la lum, la vista clara e volontària de nôstra situa¬ cion. Se la poësia es la vertat, — Allièr o crei coma ieu —, de la malaisança poëtica cal far una vertat avenidoira. Robèrt LAFONT. 47 �Régine Lacroix-Neuberth LA THEATRICULE ET LE CALEÇON : D'ECAILLES, Centre Expérimental de Recherches de Psychologie Collective, Montpelhièr, 1966. A « et la significacion mai fonsa. Sa cèrca s'escriu dins un movement modèrn de l'etnografia entre divinité, le théâtre peut de¬ l'être lien entre venir lien commencement, son l'homme del apparent et le dieu intérieur de l'homme... Dans mon Lo teatre, sacrat. ralitat tota pays, on appelle parla solet celui qui parle à haute quand il est tout seul. Il est bien avec lui, celui qui parle tout seul, il parle juste, il est entier ; bloc avec ce qu'il dit, es un ascèsi de la corpo- pedagogia dels ritmes virais, e la comunicacion rit ; teatrala, s'es bergers, ils avaient appris à se servir jus¬ tement de leur corps. Leurs pieds pesaient capitada (rarament) es una comunicacion religiosa. Totòm seguirà pas l'autor fins a aquela interpretaciôn qu'es l'axe del libre. Mas força legèires aprovaràn, tôt s'estonant, la riquesa d'experiéncias fisicas que i a aqul dedins, una immensa cultura viscuda, e comprendràn que la pedagogia aquesta es una pedagogia de la santat, per la mesa en plaça e l'agrandiment de des tonnes l'individu voix il est En Ces hommes étaient vivants un... eux tateur était éprouvait, émerveillement. dans sol densité que une et chaque j'analysais que Travailleurs soudain de avec la terre, soulevaient se ! spec¬ du légèreté incomparable... Théâtre macroscopique, qui obéit aux lois d'alternance, de cadence et de rythme de nos vies Théâtre tòca e de de ». une microcosmiques et de notre Lacroix-Neuberth a pèr determinar las ligasons de l'òme en passant pel el. escrich d'una pluma viva, es d'esperit que tanbèn fai Regina Lacroix-Neuberth gaug. comunica lo plaser de viure. E i agrada de viure. E i agrada qu'aquò siá occitan. Aqui plaça ela l'occitanitat. un Regina l'Univers dins Lo libre centre de es fuôc de formulas la persona ont çò fisic, pèr ela, pren una e Robèrt LAFONT. Lo novèl ostal d'edicions LO LIBRE OCCITAN a ja publicat LO LIBRE DE CATOIA de Joan BODON CONTES DE GASCONHA de J.-Fr. BLADER Prefaci de Max —- — — Edicion Edicion Edicion Adreçatz las comandas a LO LIBRE OCCITAN 48 ROQUETA papièr offset sus papièr bofant religada sus . . .. 10 F. 15 F. 25 F. : - 82 - LAVIT (C.C.P. 1192-08, Tolosa). �VIURE ES EN VENDA A — Lacour-Devoisin, Bd. Gambetta la librariá — » — » J. Racine, — » Roustan, 2 C. Sauvages a Alès, — C. Pau Manivet — Courty, C. « des Poilus la librariá L. — — Viven, C. E. Vaillant A la Sorbonne 23 C. » Juliette Récamier, 31 Occitanas. Lei Pessamessa. Seguins. La Terra acampassida Béluga de l'Infèrn .... . . C. de la Caritat Gl. Barsôti. Occitània Lo Lop B. Manciet. Novémer Lafont. J. I. 3,5 F. 3 F. Escòla Edgar Quinet, Besiers. 34. J.-iYT. Petit. Respondi de. F. Gardy. L'Ora de Paciéncia. d'endrech. 7 F. I.E.O. 75 Bd Carnôt J. Bodon. Lo grands jorns Niça, Lion. Lo Gojat de 6 F. Li Camins de 12 F. la Saba Chausida Rebol. Roqueta. 7 F. . La Paciéncia (en soscripcion) . . . 10 F. Seccion del Gard de l'I.E.O., 61 car. Omenatge (33 a e 45 torns) Bigot . . 6 F. . 10 F. Aubanel 13 F. Mistral 13 F. Broglia canta Robert Lafont Gui Broglia canta la terra 13 F. Gui d'Oc Tolosa (31) libre des — .... de Barcelona. Nimes. 30 Dises Movement de la Joventut Occita- : a a » en Cançonièr d'Oc. J.-L. Guin. I a pas Cada volum Postes OCCITANAS.. 3 F. darossa « R. 3 F. 5 F. J.B. Favre. Lo Sèti de Ca- nista. des Bitard, C. de la Republica a Peirigús, (Buoux, 84). A. Ward. Hôtel « » NOVETATS Edicions Aubanha, Decazevila, a » », Laffitte, 156, e La Ciutat, a » La Maison de la Presse, 9 C. de la Republica a — ) Avenhon, en Quartier Latin, 68, Bd. de la Liberacion, Canebiera, a Marselha, la librariá — P. Sèta, a las librariàs la — Q. de Lattre de Tassigny dau Comtat, » — Nimes, a áauramps, C. St-Guilhem a Montpelhièr, Bouisson, Avenue Maréchal Foch a Besièrs, » — R. Lafont Li 15 F. : Maires d'Anguilas. 15 F. �� Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Périodiques toujours sous droit Revista Item type spécifique au CIRDÒC : à privilégier Type de périodique Buletin d’informacion d’associacions e partits politics = Bulletin d’information d’associations et de partis politiques Région Administrative Languedoc-Roussillon Variante Idiomatique Languedocien Graphie Graphie classique / Grafia classica Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Viure. - Annada 02, n° 07, automne de 1966 Alternative Title An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific. Viure. - Annada 02, n° 07, automne de 1966 Creator An entity primarily responsible for making the resource Lafont, Robert (1923-2009). Directeur de publication Publisher An entity responsible for making the resource available Imprimerie Barnier (Nîmes) Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1966 Date Issued Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource. 2020-04-27 FB License A legal document giving official permission to do something with the resource. Certains droits réservés Relation A related resource Vignette : https://occitanica.eu/files/original/b262d9e721c3b16e8a168e1a1e18780d.jpg http://www.sudoc.fr/013416006 Is Part Of A related resource in which the described resource is physically or logically included. <a href="https://occitanica.eu/items/show/22550" target="_blank" rel="noopener"><em>Viure</em> (Acc&eacute;der &agrave; l'ensemble des num&eacute;ros de la revue)</a> Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf 1 vol. (48 p.) ; 20 cm Language A language of the resource oci Type The nature or genre of the resource Text publication en série imprimée Temporal Coverage Temporal characteristics of the resource. 19.. Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context http://occitanica.eu/omeka/items/show/22566 CIRDOC_D3-1966-07 Subject The topic of the resource Mouvement occitan Périodiques occitans Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Brest, Simon (1935-2017) Bec, Serge Rouquette, Yves (1936-2015) Espieux, Henri (1923-1971 Gracia, Hélène (1917-2010) Description An account of the resource <div style="text-align: justify;">Laboratoire vivant de la pens&eacute;e politique du mouvement occitan, la revue publie reportages, enqu&ecirc;tes, t&eacute;moignages, d&eacute;bats et comptes-rendus engag&eacute;s. <em>Viure</em> contient aussi des textes litt&eacute;raires.</div> Source A related resource from which the described resource is derived Mediatèca occitana, CIRDOC-Béziers, D 3 Occitanica Jeu de métadonnées internes a Occitanica Portail Le portail dans la typologie Occitanica Mediatèca Sous-Menu Le sous-menu dans la typologie Occitanica Bibliotèca Type de Document Le type dans la typologie Occitanica Numéro de revue Catégorie La catégorie dans la typologie Occitanica Documents Contributeur Le contributeur à Occitanica CIRDOC - Institut occitan de cultura Cultura occitana = Culture occitane Musica occitana = Musique occitane Occitanisme = occitanisme