http://occitanica.eu/files/original/40f4478d420202fc5840a1a0a011d065.jpg ba0b5f7868e7df2061a442bd1823976f http://occitanica.eu/files/original/905bcb521495f448de2378de986c7426.pdf c44c0a07a3584cebc2b5e45c88edb942 PDF Text Text �VIURE SOMARI Lo 15 de mai de 1968. REV1STA 0CC1TANA TRIMESTRALA ★ Director R. LAFONT. : LA SUR OCCITAN1A E » SUS : débat amb Joan David, Joan Ives Secretari de Redaccion : F. GARD Y. 17, car. de la Servie, Nîmes. Comitat de Redaccion FRANCE « ★ per ★ e Larzac, Robert Lafont, p. 1. UEVANGELI PERDURABLE VOCTOR QUESNAY : J.-P. BRENGUIER, G. FABRE, Roqueta Antôni de Bastard, p. DEU 12. UAV1AC10N A TOLOSA per R. Périneau, 18. p. J. LARZAC, Gui Ives Abonament per un Sosten Estrangièr Eo ★ MARTIN, ROQUETA. Estrangièr p. an : 15 F- ★ : : 4 F. 5 F. 22. EN MULTIPLEX amb R. Calmel, E. Barraud, C. Cliaynes, N. Dufourcq, E. Tomasi, J. Rocairòl. MUSICA OCCITAN A ? p. 24. 30 F. 17 F. (210 ptes). : numéro POE M AS NOUS DE RENAT NELL1 ★ DO AS ORAS APRES MIEJANUECH per Pèire Pessamessa, p. 30. C.C.P. BRINGUIER, 1566-54, Montpellier. ★ CALENDARI G. Basalgas, F. Gardy, J.-L. Gain, J.-M. Michel, J.-I. Roier, I. Roqueta, J.-B. Seguin. per Estampariá BARN1ER, Ni mes. Eo Gerent : Joan-Pau BRENGUIER, 8, car. de la Sala-l'Avesque, 34 - Montpelhièr. L'article d'A. de Bastard es escrich Los fascicles rars exemplars dels 4, 5, 6, 7, 8 ponibles. nos 1, 2, 3 son en bearnés. agotats, qualques son encar dis¬ �LA FRANCE E SUS » OCC1TÀNIA DEBAT AMB JOAN DAVID, JOAN LARZAC, IVES ROQUETA E ROBERT LAFONT Una di tòcas de VIURE, aquh's de condicions d'una vida occitana plena e définir li consciènta, fàcia is exigéncias d'una epòca ont la flaquesa dis escapas ideologicas tradicionalas ven de mai en mai evidenta. Aquela tasca, greva e malaisida, non pòt s'encaminar se non butada per una recerca seriosa e una reflexion atentiva : es a dire que Vanalisi i deu jogar un rôtie important. Fa quauqui mes que s'amolonan lis estudis qu'ensajan de tirar au clar li problèmas nòstres. Li dos libres de Robert Lafont, La Révolution Régionaliste (Gallimard, col. Idées) e, mai recentament Sur la France (Gallimard, col. Essais), sembla que sintetizan lis idèas aparegudas dins li mitans occitanistas desempuèi quauquis annadas. Mai devèm pas oblidar que son pas qu'un primier acostament di fachs e di solucions, e mai foguèsse ja pron précis e pron clar. Lo débat que dubrissèm uei es pas estrechament tracha, abans tôt, de dessenhar li regas essencialas d'un avenir occitan, e sol un dialòg, a l'encòp lucid e sencèr, pòt ajudar aquela entrepresa. formau : se F. G. �Joan DAVID Se sap coma dins un primièr capítol Lafònt définis dos tips estructurals de nacions. Una, dau tip albanés, dicha primària ont una etnia a finit per vèire sortir dau pòble un elèit capable d'impulsar la nacionalitat qu'es venguda a faire sa causida politicament, istoricament, jos la forma d'un Estât nacionau. L'autre, que los U.S.A. ne son l'exemple, dicha segondària o politica e dont l'existéncia es deguda a un eveniment istoric estabilizat e a una ideologia politica en movement. La question que se pausa, dins définis lo malaise francés coma la la mesura que Lafònt malastruga mescladissa d'aquestes dos tips nacionaus, es de destriar dins lo cas oc¬ citan coma dins lo cas francés la part que cal faire au primari, au segondari, a la conciliacion. Çò que Lafònt fai pas d'un biais clar. Admesa laisit, tat e pr'aquò aquela dobla definicion, demòra ma- mai per nosautres, de rendre compte de nòstra reali- de uei. De fach se l'Edat mejana laissava veire de causas doas calo trach identitat, cal pensar que lo claras, lo temps que vivèm plaça Occitània entre Se cresèm amb Lafònt que las lengas son dièiras. fondamental de l'etnia, son francés adús amb eu, dins las vilas e las encontradas mai assimiladas d'Occitània l'èime francés, lo sentiment d'apartenença a l'etnia francesa, un sentit francés mai o mens definitiu. Mas aquô fai problèma. Auriàm ansin benlèu a costat de l'etnia occitana (mai ò mens ja dissolvada amb la pèrdia de son sentiment linguistic) de traças importantas d'etnia francesa. Mielhs : caudriá admetre qu'un òme coma ieu s'engana quand se crei occitan d'abòrd que sa pensada se fai fin finala en francés, qu'aquô es sa lenga jornadièra e mairala. Que ma francitat me ven dau déféra, qu'o volguèsse o non, coma una tencha indefugibla. Al quite mo¬ ment que causisse de parlar e d'escriure « ma » lenga. E çô que val per ieu vaudriá per força mai. La descripcion facha per Lafônt de la lenta e mortala malautiá de la nacion galesa sembla força a la nòstra. Ives ROQUETA Que Lafônt per espaurugar pas son public mai l'esquèrra francesa enfangada dins son passât nacionalista — de donar a França una qualitat de nacion dicha segondària nos deu pas enganar a no- francimand 2 e ensage mai que — �Per pauc que se sautres. faga mèfi de prene pas la pomada obratge escrich en francés per de franceses, se veirà consí çô que Lafônt sona nacion segondària es pas jamai una nacion, mas un Estât, o, tôt simplament, un regim politic. Ara que l'Estat, un còp pausat, tenda a s'establir en nacion, en çò que Lafônt apèla una nacion primària, aquô rai. Mas los exemples mancan pas per provar qu'aquel passatge volontari de l'Estat (o nacion segondària) indispensabla a un la nacion se realiza per la reduccion a nacionals allogens a l'etnia dominanta a lucba, doberta zéro e amagada, vergonhosa contra las lengas e las culturas de las nacions integradas dins l'Estat. una dels existents totjorn triomfanta que se trapan suspausa o o Joan LARZAC A dintre de França, las nacions son reduchas a demandar al govern d'èsser intelligent, e de li far creire qu'èsser intelligent, aquô's pas d,amainatjar lo territòri. En esperant l'esquèrra francesa serà mai intelligenta, mai francesa donc, que la drecha. A mon vejaire s'es trop quichat sus las que diferéncias entre lo colonialisme del defôra e del dedins. Es distinccion faussa, mas ôm se maina pas pro que segond cas la situacion es pièja. La distinccion colo¬ pas una dins lo nialisme interior exterior a lo défaut d'ocultar que tôt co¬ lonialisme es exterior, d'un band (se tracha totjorn d'una - tèrra autra, autre amb situïda al defôra del punt colonizaire), e d'un band, totjorn interior : la colonia es totjorn integrada, de diferéncias defôra, seriá de Tocant lo mot dicha « primària » « mai o de mens. S'èra totalament colonia. pas una nacion », se lo fondament de la nacion clar — es finalament un donat puslèu objectiu — la nacion segondària es un fenomen que se pot totjorn discutir, essent donada sa subjectivitat, e que demôra sotmés a es pro la fluctuacion de la consciéncia collectiva. Joan DAVID Dins lo cas de Revolucion borgesa França, l'idèa de Lafônt es qu'amb la de 1789, una nacion segondària, fondada sus un contracte nacional, nasquèt en França, nacion qu'èra autra causa que lo simple ajust de las etnias que la compausavan. « L'Ancian Regim es pas qu'una pre-istôria france¬ sa », çô ditz. Aquô o crese pas. Crese au sens contra que la dicha « nation française » ten son istôria tota abans 1789 e 3 �1789 es pas qu'un ponch de fugida per los pòbles de França de lor prôpra realitat istorica, fugida en abans, mas fugida pasmens fins al fargament d'aquel molonàs de mites a-istorics que se sòna França. Jos un autre vestit, lo de la revolucion borgesa, l'istòria de França venguèt pas ren mai que çò qu'èra aparabans : una istôria de la Frància trigossant darrier ela mants tròces de pòbles alienats. Una istòria que s'esperlonga logicament dins las entrepresas colonialas e la França gaullista. Tôt ven qu'en 1789 Occitània dins sas massas prefondas es pas amb çò que se fai a Paris. Es en fàcia, un côp de mai. La reduccion etnica del païs, la politica imperialista del poder nôu. La francizaeion d'Euròpa ? Los pôbles de França son pas consultats sus aquò. Los 138 « deputats » recampats a Pontivy, es que representan las pregondors dau pôble breton ? Qu'amb Bonaparte « lo vertigi de poder se siá emparât de la totalitat dels Franceses », aquò es lèu dich. mas Sur la France ne fornis pas de pròvas. E la francizaeion dels pôbles liberats coma se poguèt faire amb de païsans occitans, alsacians, etc... que Napoléon trigossava e qu'èran a penas capable de parlar 60 mots de francés ? que Entrepresa borgesa, pas que borgesa. Luôga de s'enfangar dins l'ideologia, tant vaudriá cercar las rasons fonsas que forçavan la borgesiâ franciana (e la borgesiá non franciana mas pro assimilada per se voler mai francesa que l'autra) a menar tôt de long de son istôria la conquista imperialista dins los quatre caires del mond. Nécessitât economica, mécanisme del poder. Se la bor¬ gesiâ francesa se trapa a brandir la bandièra de la civilizacion dins sas conquistas imperialistas en Africa o en Asia, es non pas tant per s'enganar ela-meteissa que, d'un band per faire engolar l'afaire als pôbles rondinaires de l'exagôn e d'autre band perque, sens aquelas justificacions, seriá estât lo quite edifici exagonal qu'auriá pogut èstre mes en question, l'imperialisme dich interior que caliá escondre dins l'aventura exteriora. Qu'aquela mitologia borgesa e « progressista » fargada côs nacional » desprovesit d'unitat s'escranque finalament, lo libre de Lafônt es la prôva qu'aquô es indefugible. Pausa clarament coma la meteissa politica d'assimilacion a França jôga defôra coma dedins l'exagôn. De tôt segur que seriá ja escrancada per sempre se una part per cementar un dels menaires del 4 « movement obrier l'avián pas presa a son �compte e avián pas capitat, en doblidant Lenin, a la faire dintrar amb una sobregarda de mites « revolucionaris » dins las massas obrièras e pacanas. Las solas referéncias son a la França patria e simbôl de la revolucion, a 1789, la republica e patin e cofin. Lafônt a rason de marcar coma se parla gaire del movement comunalisla de 1871, de rapelar coma lo P.C.F. ensagèt de faire prendre paciéncia als Argerians dins l'encastre de la Republica, de « sauvar l'unitat nacionala ». Ara son de consèlhs similars de moderacion als Antilheses, que lo P.C. martiniqués se la senèstra. tròba despassat per Ives ROQUETA L'escapa trapada Lafônt l'invencion d'un contrac¬ la politica de las na¬ cions, a pas ren cambiat a França. Pas cap de contracte nacional es pas estât passât entre 1789 e 1791 que donèsse naissença a França coma nacion. Se contracte i aguèt, foguèt pas qu'un contracte politic, establit pels représentants de la borgesiá francesa o francesada, e fondent non pas una na¬ cion mas un simple modus vivendi en camin tre 1789 cap a per es nacional abolissent las nacions alienadas per capeciana. Car la Revolucion, del punt de vista te la democracia. Lo côp d'Estat de 1789-1791 es un enôrme progrès del de vista de l'idèa democratica. Aquí ôc. En un sens après la Corsa e los Estats-Units — los abitants del reiaume de França donan l'exemple al mond d'una pus justa organizacion de la vida sociala : libertat, egalitat, fraternitat. Mas aquô fasent — es çô que Lafônt oblida — se'n dessasisson. Es pas França que partis a la conquista del mond. Es la democracia. Coma s'èran pas doas causas diferentas de creire a l'universalitat de la democracia (diversificada segon l'èime e las realitats concrètas de cada ponch d'aplicacion) punt — e de se faire lo cantaire de l'universalitat de França. Joan LARZAC De la natura qu'una expression dictôria, tocant consciéncia de o son pas. conscienta coma « del pache nacional ne seguis » es contra- alienacion nacionala las nacions segondàrias. Fondadas sus una aquestas pôdon pas èsser alienadas. Son, se, Es la nacion primària (qu'ela es pas al nivèl de la consciéncia) qu'es alienada dins la nacion segondària, — o que ven nacion segondària, en passant a la consciéncia d'elameteissa, coma la Corsa de Paoli ; de tôt biais, e mai s'una 5 �super-nacion polinacionala es légitima — coma Soïssa •—, la primària, conscienta d'ela, li delega l'exercici d'una part de son activitat, mas non pas son identitat. Se pot alara parlar de nacion pas qu'analogicament. nacion Lafònt reconois l'ambiguitat del mot « França ». Un còp désigna Frància, un autre côp Frància-e-las-etnias-qu'elamena-en-son-nom-pròpri, o encara Frància-e-las-etnias-mescladas-dins-1'autòcolonizacion (abans coma aprèp 1789), e qu'es encara Frància, coma o mòstra la situacion de nòstra agricultura dins lo Mercat Comun, ont los bladièrs e rabièrs de Frància representan los interesses de França. Lo mot en¬ cara désigna de còps la sola Frància dins l'exagòn existent (abans v.g. per Dom Vaissette encara al sègle XVIII, coma aprèp 1789, dins lo vocabulari de quauques occitans). Aquela tuba amaga un fach mai revelaire : es que, a un titol o a un autre de sos sens enquivôcs (car aici i a pas d'analogia possibla, s'ôm définis pas mai « França ») es totjorn França qu'es lo subjècte gramatical de totas las accions e de totes los qualificatius. Es clar jos la ploma de Lafònt. Per exemple sa disqualificacion d'un moment tan capital coma la révolta de Montmorency ven que, per Lafònt, al sègle XVII, demôra pas qu'una causida entre lo passât (las nacions) e lo présent (la Nacion). Lo sol subjècte d'identitat es França. E n'es encara atal per lo temps d'ara : es França que se deu re-investir, non pas las nacions integradas tornar trapar lo camin de son plen exercici : son desenant, per Lafônt, de « régions », coma per Debré, e mai s'aqui tanben Lafònt engulha una novèla ambiguitat. A força d'ambiguïtats, se cal pas estonar que J. Madaule salude « Sur la France » coma un libre escrich per la mai granda glbria d'una França enriquesida de sas diversitats (p. 23). Joan DAVID E la rior Los e question l'exterior es en aqui : ont anam faire començar matèria de colonialisme ? Al l'inte- contracte ? Guadelopeans, los Caledonians, los Polinesians tanben an signât lo contracte ! Es que lo contracte farià de las Comòras la Còrsa, del Rosselhon una Guiana ? Quicòm qu'èra dedins es que pòt pas passar defòra ? Quai traça los limits ? Coma las causas van cambiar ? E fins ont ? E quai o farà ? La granda tôca de la senèstra es de définir la nacion » ditz Lafônt. Quina nacion ? Etatica dins lo quadre d'un Estât nacionau eternalament acabat... dempuèi 1962 ? ò se l'anam définir coma sempre provisôria, doberta ? « 6 �Per veire clar s'agis pas d'ensajar de sauvar una part de 1 atiralh mitic de la senestra en parlant coma o fa Lafònt d una « falsificacion dau jacobinisme pel Bonapartisme ». Lafònt, mòstra clar el-meteis consi lo jacobinisme, alienator, imperialista, conquistador, èra dins la drecha rega d'una politica borgesa plan clara e aviá pas ges de besonh d'èstre falsificat, e coma la sola Comuna foguèt en condrecha rompedura amb aquesta politica. S'agis d'obtenir de la senèstra, ara per ara, quicòm de clar sus çò que es França ; per de bon. Ives ROQUETA Los dos libres de Lafònt nos obligan a ne finir amb la confusion entretenguda en França entre VEstat e la Nacion : França es pas una nacion. D'efièch totes los que saupràn legir Lafònt amb sa dobla identitat de nacionals corses, bas- occitans, catalans, alsacians o flamencs, e de ciutadans es a aquela conclusion que caldrà, lèu o tard, que ne vengan : la nacion francesa a pas jamai encara existit, e s'un jorn existis sera pas que dins la mesura qu'aura capitat d'un band a liquidar per sempre las realitats nacionalas que l'etnia francesa s'es sotmesas e de l'autre sabotar la cos, de França, realizacion rason Alemanha a d'un empachar a o manténer Bascos parlar a Estât Europenc qu'aurà, el, pas cap de exemple Estrasborg a se virar cap a plan mai que non pas cap a França o per Soïssa las doas Catalonhas entre o entre los dos Païses lignes dérisoires qu'on appelle frontières » per Morvan Lebesque un côp èra dins lo Canard... « ces coma Joan DAVID Lo problèma es pas occitan soncament. Se pausa a tota primària » presa dins l'encastre d'una nacion « segondària ». Totas las nacions son mortalas. E la nacion segondària, l'amiga que dempuèi de sègles te perpausa ton suicida e que s'es necite te l'impausa, es mortinèla ela tanben. E mai Lafònt insistiga pas gaire sus aquò, o vesèm clar aquesta passa amb Belgica e Canada : çò que trantalha mai dins lo mond que siám, es la quita idèa de nacion, d'Estat, de fidelitat alienatritz a quina patria que siá impaunacion sada « del defòra. Idèa de Patria, nacion etatica trop sovent talista, lo davant tota racisme, ai dich. Idèa subretot de confonduda amb l'agression capi- l'escrachament cultural, lo barratge liberacion concrèta dins lo temps présent. 7 �fves ROQUETA Exactament l'image en pichon de çò que nos gaita en grand dins una Euròpa que seriá la que sosca de bastir una borgesiá apatrida : una part de la tèrra ont se sacrificariá los pòbles a un pòble, las lengas a una lenga, las culturas a una pseudô-cultura perfiechament uniformizada. Refusar una Euròpa-nacion segondària ont lo grop etnic economicament pus fòrt e politicament dotât d'una leadership dictariá sa lei, sa vertat, sa politica, son estil e mai e mai al demai de sas populacions, aquò's tanben refusar França. Se cal pas arrestar en Fins camin. ara avèm quèrra francesa e dent, rassegurant tra revindicacion tengut a tôt lo mond, a nosautres, a l'es- l'esquèrra d'Occitània un lengatge pru¬ e timid. Avèm vestit de régionalisme nòsnacionala. Aquel temps s'acaba e es astruc a siá lo libre de Lafônt que parlar boca doberta, e, donant que ne sone lo clas. Podèm ara la realitat França sa clara definicion d'Estat, avèm desenant lo dever de militar per a l'esquèrra de França se risque a far lo pas que l'es¬ quèrra d'Espanha ven de far per son compte : la reconeissença de fach que França es un Estât multinacional e que se deu tornar organizar coma tal, dins la perspectiva d'un passatge a terme a un Estât Europenc, multinacional el tanben e de contengut socialista. que Joan DAVID tats De segur, segon lo lengatge que amb un sorire poliçat ò una cara aquô es una digant ò en jòga de faire parlant clar. : parlarem, serem escotorçuda de colèra. Mas saber s'obtendrem mai Per çò qu'es de parlar a la senèstra, ai fach causida e parle clar dins mon partit e en defòra. Per vei ben a men- en ieu ma çò qu'es del govèrn francés, dempuèi de sègles se uei encara qu'obéis pas qu'a la força, a l'escandal, e l'atac dins de batèstas claras. Esperar de la senèstra franciana que s'acarèsse a desalienar los autres, nosautres per exemple, e promouguèsse un movement de liberacions nacionalas, i cal pas pensar. Basta qu'empache pas per sa participacion a l'opression assimilaira globala (textes, pressions au nivèl de las estructuras federalas e localas) lo liure afrontament dins l'esperit de 8 �membres « regionals » entre nòstra pensada e la vielha messôrga. Basta venga pas, al poder ò dins l'oposicion, traçar de limits arbitraris au liure movement d'un pòble, quin que si à, per bastir sa vida coma voldrà. sos Ives ROQUETA Lafônt pausa las fondamentas d'una contristòria de França qu'es lo sol biais per ara de far l'istòria d'Occitània. Sur la France es lo primier ensag, que se poirà de segur completar, mas que se poirà pus desenant passar d'cl, de desmistificacion radicala de l'istòria tala coma foguèt fargada pels istorians franceses e coma es ensenhada totjorn a los nivèls de l'ensenhament e dins la totalitat de las dichas francesas. Tota una construccion del passât, construccion nacionalista e anti-scientifica, s'escranca jos lo totes tèrras pès del fâches que Robèrt Lafônt a sortits de l'infèrn de l'istôria. E li sabi grat mai que mai d'aver mostrar qu'aquel pro¬ cès intentât a França èra lo sol mejan d'escriure nôstra istôria a nosautres Occitans coma a totes los pôbles que Frància colonizèt. Al moment que se parla d'ensenhar dins las classas l'istôria proviciala, sabi grat a Lafônt d'aver mos- qu'aquela istòria pot poissança colonizaira, fins trat pas a èsser qu'un procès fach a la la recobrança de l'autonomia. Joan LARZAC Mas conclusions seràn de conclusions tocant lo voeabulari de l'occitanisme : prepausi l'abandon els mots ambigus : França, d'acôrdi Nacion, sus sa tôt lo temps que serem pas definicion. Prepausi l'emplcc tombals de Estât Francés, de Frància, e A'Occitània, ara per ara, e pas mai. E l'accent sus colonialisme, se gardam l'expression de « colo¬ nialisme interior ». Que, d'un autre band, dins los estudis istorics coma dins la pensada de l'accion se faga la restitucion de l'identitat a Occitània, jos la forma de subjècte gramatical. E coma lo libre de Lafônt a sufisentament mosconsi França nos ten duscas dins la matèria grisa d'un occitanista conscient, nos caldrà mai que jamai mesfisar de çô que nôstre vocabulari va voler dire pel nôstre interlocutor. Mens que jamai poirem pas parlar un lengatge naciona¬ lista que seriá pas comprés, ni un lengatge « aliénât », que séria incapable de desalienar a son torn. trat 9 �LAFÒNT Robèrt A QUESTI notas son pas pèr aparar mon libre, ni mai pèr noirir una polemica is entorns dis idèas d'aqueu libre. Es simplament pèr precisar, en çò ** que concernís, li condicions me chiera d'una bèn, sèmbla, condicions me d'una accion. Siàm tanisme ont, a endrechiera e moment de un l'occi- dau sortits ghetto, sota un esclairatge nòu de responsabilitat publica, la sortida de Sur la France, après quatre annadas d'espèra e de purgatôri editoriau es pròva d'aquela deliurança — — nos Amb noirir. i que i que drai, — que se lo crega estrecha, generala. O pron tan brèu serai e de e tactica causida coma po- ponchs. quauqui sus débat pas dire mon a explicar, eau lo aquò, voie dins a luèga 1. dever d'enantir es A prepaus ticipâmes, Es es pas primàrias soncament fachs d'istòria nacions es d'organizar li biais un dins la realitat evenimen- ciala, amb lo perilh de perdre l'espés dau concrèt, e de prene pèr clartat çô que fin finala sérié abstraccion. Lo sèns fons de la revolucion estructuralista » de nòstre sègle es de considerar, dins l'en¬ « castre di sciéncias ciéncia dau fach d'analisi de peça classa, e classa s'atrobarà e que cionaus que mai prepause nacion, pas de libre fort, < assai » mecanicianas dins la qu'ensagère de Viure de timar la un trabalhar, non pèr ajônher lo verai mai la consciéncia França, condemnacion — coma l'alienacion deu d'istè- dos tips nadéfinir son mai collec- fasènt, aviéu o diguère pas estènt pas trencar lis vengudas un es- dau lis Lo es pas çô deperiment pèr legi- externa èstre Es articles e seca ; interna, e occitan. confond amb se Viure un pro¬ cès inversât d'istòria, e a dire un aplant, un gelament. D'aquela amira lo nacionalisme identificaire, que ne son mai ò IL mens victimas li liberadas nacions d'aqueli darriers ans, es encara aliena¬ cion. França contunha d'alienar Argeria en la côntrabutant cion clausa sus vertadiera liberacion bilitat a la la d'una via aplantada de la e creacion qu'afavoririé lo motor dins e societats barradas. Ensagère tanbèn de mostrar dins la Li francesa Alienacion, sociefats dobertas sus lo vestit en E que lo de condemnacion una d'istòria. Estât nacion. una mostrar de es- motor un l'alienacion. sus nacionalista non pas par¬ nacion consciéncia occitana. desallenada consciéncia d'especulacions) de plicacions 10 mon pèr tactica, l'istòria, dins coma e comanda nos la tiva, motors d'istòria. Çô dins l'idèa (mai benlèu que pron tracha se de dise que França uei Estât, d'abord qu'es pas tanbèn mai réalisme un es sus de de fachs de que soncament consciéncia rasonarà aquela consciéncia. es que de cons- fach objècte Se reau. se la que lo quite dau socialas, e classas consciéncia ria umanas, es pèr aquò L'Estat-nacion 2. segondàrias, toti encara tracha se completar l'afortiment d'estructuras. e que pas una Voudriáu dire qu'una distinccion estructurala, coma la que prepause entre nacions siém que ne tre (e lo marxisme, s'es tradicionalista, i capa pas). l'endre- e teorica, que son tan- recerca sègle passât sérié es la de d'istèria. una borbolh defini- nacion. la La disponi- Una societat societat doberta de la pasta que lèva. Desalienacion, democracia e pro¬ grès d'istèria son çô parier, crese. Crenhe força que lo desvèlh occitan d'ara, en prenènt si referéneias dins li nacionalismes capitats, — es a dire capitats coma coma nacionalismes, destins e nacionaus non — pas anèsse de vista lo camin vertadier de nacion.. Ai paur d'una la alienacion benlèu perdre desalie¬ de re- �plegament, de l'estudi que pèr de nôstre farguèsse l'image tans La exèmple plan lo sus passât culturau, a importància immènsa. Es aici una en cô nôstre, pèr la logica de nôstra situacion, que l'istôria se fai. Agachatz çô que vèn nos faus d'existènts occi¬ nacionala, — di dos vida de dire tips nacionaus, es facha de caireforcs ocupats pèr una creacion. Crese fons lèt de tan ». la desalienacion occitana es uei d'ocupar, coma un caireforc, la dialectica de la nacion segondària e de la nacion primària, de França e d'Occitània, e de > inventar un trespassament dis oposicions : çò qu'es una nova definicion de la ciutadanitat e una promocion democratica politica francesa, es bèn un procès identificaire de replegament, sus de basis discutiblas, dau Miegjorn de França. Sabèm toti çô que i a de reaccionari dins l'oposicion miegjornaia, au en se. que de la dich, una Occitània quina independènta, es pas forçadament Occitània. 3. — Lo camin que vos càmbia. Quand dise crenhe, es naturalament un plan pron teoric. Perque ne siám au perilh ment en nista contra libre èra rôtie e alienacion una çò nòstre. lo de La biais indefugibla, necessària. lo sus te pas de vèire capitar un image faus d'Occitània Es « e normau ont mon siàm, d'uni tèngan irredènta. es Dins irréden¬ pas téneia E la pèr aparament, mai pèr reconquista. pènse totjorn que eau èstre re-accionari pèr trobar la via dau progrès. Mai lis uns lis autres, França-Occitània. trobar Ii siàm E condicions dins parier d'una la pèr i creacion cultu- rala (dins lo sentit mai larg, que i a lo politic). Voudriáu dire que nôstre débat En venda de la : la de la senèstra en nacion bastison modernizacion a, d'Occitània moderna, de : Robert LAFONT SUR ★ notabilitats França, la bastison democratica d'Eurôpa (e naturalament d'una societat internacionala). Siàm lo ponch sensible dau débat ont benlèu, dins quauquis ans, degun veirà pas mai li dessenhs que fasèm uei. Escriguère un pauc amb aquela escomesa. dialectica butam d'un biais, perque çô que se dire que França i tisme coma Par- França, vouguère e légitima, s'es en evolucion permanènta. Sa natura es lo transitôri. Tant i a que lo caireforc ont siàm, lo caudrià ara définir pus completament que çô que faguère : OccitàniaFrança-Euròpa. I a très movements que van ensems e que son de nôstra compe- mai es sanitosa e que Tolosa. Pron que se sacha la lèi dau camin que càmbia ! En metènt endavant la natura bèn occita- de » di politica replega- reaccion francés l'afirmacion Testât d'istôria de rason a repliement occi¬ plaça. Mai lo procès identificaire mena a la susfàcia de l'istôria l'adjectiu « occi¬ tan », e mentre que lo dignitari gaullista vei aqul tan solament un arcaïsme e una amenaça pèr l'unitat nacionala, confonduda amb lo progrès, nosautres i vesèm una promesa d'avenir. mai e Charbonnel en nivèu cultura. siá, Sr je ne sais quel A passa Autrament que lo « Un vol., coll. « LA : FRANCE Les Essais » . . 15 F. Gallimard, ed. 11 �L'EVANGELI PERDURABLE DEU DOCTEUR QUESNAY Robert LAFONT, dens lo son mèste libe « La révolution régionalistey) (1) que'ns muisha quin apari au sègle detz e navau la descaduda economica en çô deus nostes païs occi¬ balha de la région AquitàniaPireneus j'ei pro lumenôs. Dus accidents istorics bé son segon eth l'encausa de la situacion d'uei lo dia. tans. L'exemple que'ns Permèr de tôt, l'aviada demografica. En 1849 los quate Garona-Hauta, Arieja, Tarn e Tarn-eGarona que comptavan 1.335.000 abitadors. En mièg sègle lo creish de populacion qu'estoc de 350.000. Com en Bretanha, mes abans era, en Aquitània b'èran tròps enta que poscan viver sus la loa terra. La policultura que regnava, mercés a un climat qui balha la possibilitat de har nèisher drin de tôt, e en perinèras lo hroment mond duradèr, ja que Bodon l'a evocat dens lo Libre de Catbia (2) per lo vintenat d'annadas entre las duas guerras — cada bordalèr qu'era despartiments : — termiat a la soa iscla de Robinson. Eroïcament la familha païsana be s'ahanec a envóver, hóder, hotjar, esterrocar, porgar los camps sens avisà's, sens que degun l'avosse ensenhada qu'ua modernizacion selectiva l'avéré permetut d'embordar cargas de las mei bèras, de las mei presadas. Que hon viste de sobras doncas dens las isclas de Robinson e bé caloc que se'n anèssen. Crisi economica beth-davit augmentada per la hreita deus grans en 1853 e 1858, per la desroida de las verenhas en seguida a l'oidium (e au filoxerà per tôt acabar) qui tirée de mei en mei la gent de casa. Desrocament deu mond de la tèrra, mei qu'aquô, despoblament sencèr. Los trabalhadors caçats deus camps non trobén a emplegà's dens la vila vesia per necèra d'implantacion industriala e los malurôs j'avôn a avià's mei luenh dens l'exagòn o per las Americas. Aquera emigracion qu'avoc per contra-partida un torn d'immigracion e aquiu qu'avèm, segon lo nòste autor, lo dusau accident istoric. Un estât psicologic navèth j'èra vadut 12 �nosta, lo hàstic deu trabalh de la tèrra, lo desgost de au prètz de quantas penas en un anar de viver trespassat. E atau, tanlèu partits, los nostes Occitans qu'estón arrempaçats per familhas iessidas d'autes païs sosper manténer la tasca desvolopats, d'Itàlia per exemple. Aquera hornida non du¬ qu'ua tempsada, los hôra-venguts gahats que son per lo malandrèr deus Occitans, per l'estat de neuròsi e los lors hilhs eths tanben que se'n van ; apèu sens cès de cabau uman dens un crusòu tròp viste vueitat. rée Atau sus 75.000 lauraires que deishén la tèrra entre 1954 e 1962 son que 16.500 e podón demorar per las nostas vilas. Dens lo sector tercèr, 31.400 navèths emplècs qu'estôn ocupats per gent vienguda deus païs d'oïl sustot. Ailàs, los Aquitans qui s'estàn a loa, n'an pas fenit de ; adara los milhocars que s'estenén cap-vath dinc au nord de Paris e la concurréncia que's hè mei escosenta. sofrir Los Occitans d'Aquitània com desenc.antats. Mas que pensi que d'alhors — que son lo lor desencatainent que tira d'arradics pregondas e bé eau tornar pro en darrèr dens lo passât entà'n eompréner la mala escadença. Que voi assajar d'explicà'u. — los Vertat lo desencantament que ment, a estacament totau un de cultura mudables. e a ua hè seguida de l'ôme civilizacion rurau a a un encanta- la tèrra, qui a mòdas im- sembïavan Au sègle dètz e ueitau bé podèm trobar la sistematid'aquera economia dens Francesc Quesnav. Un genevés, Herbert Liithy (3) que pensa que la soa teoria, la fisiocracia, ei « la darrèra manifestacion dens la pensada de la vedença organica e sencèra de l'Edat miejana ». O ben ò, abans de morir l'Antic Regim que basti lo son sistèma économie, mas causa estonabla las idèas deu doctor Quesnay, oficialament, j'estón nafradas a mòrt non per la Revolucion, mas trètze ans permèr, devath lo ininisteri de Turgòt, en 1776. Turgòt (4), discipol de Quesnay, mas cap-borrut, que voloc destravar lo comèrci deu gran ua annada de hrèita. Lo sistematic deu ministre que hasoc condemnar amassa l'ideologia fisiocratica sus un trabuc qu'eth-medish avé horgat. zacion La libertat economica que devé renavir, mas non las idèas de Quesnay qui demorén au còp estujadas e vivas dens la memôria deu noste pòble. autas 13 �Totun lo fisiocratisme, uei trinas economicas, au musèu de las docconcebut j'èra plan mantun parçan deu ré¬ aplegat au temps on estoc representatiu de l'anar de viver en gné, sus tôt en Occitània, com ac muisha lo « tablèu écono¬ mie ». Aqueth tablèu que Karl Marx, en 1863, aperèc « la tròba mai geniau jamèi hèita en economia politica », b'ei l'òbra d'un mètge. Que représenta lo cicle sencèr deu pro¬ cès de produccion e de circulacion de las riquesas dab, au partir, la sola activitat qui sia de consequéncia ta d'eth (qui sia, vertat, apariada a l'estat économie de França d'alavetz) lo trabalh de la terra, l'agricultura. Lo cicle que comença dab las cuelhudas annaus, produc¬ primària dont l'excedent, lo produit net, va a un crubador hicat au bèth som de la societat, lo poder sobiran. Aqueth poder, per la despensa deu produit net, hè escórrer lo processus économie. Lo produit net despenut, sia directament au som, sia per los industriaus e mestieraus qui s'an a crompar lo viver e matèrias primàrias, ja tòrna a la pro¬ duccion primària originau, e atau permet a l'agricultura lo restabliment annau de çô que Quesnay apèra la represa de las avanças, en parlar modèrn, deus investiments productius. cion Dins aqueth sistèma, non eau doncas que la produccion primària sia cargada peu poder d'afiusaments, de redevenças per delà deu produit de sobras, net, sinon aquera produc¬ cion non pòt restablir lo son cabau e per segur serà l'an venidèr, mermada d'aquera partida que vitara aperam lo desvestiment agricôl. Desvestiment qui pot estar en. hlat per l'esparricada deus dinèrs a la Cort, e autanplan per lo sis¬ tèma colbertista, qu'ei a diser per la creacion de manufactu¬ ras de luxe e de prestigi mantiengudas en veiriaus de casaus e pagadas per l'agricultura qui, soleta, porta lo subre-pes deus impòsts e de la reglamentacion deus prètz. Au contrari, e'ns disen los fisiocratas, los investiments permèras a l'agricultura entà que sian augmentats los rendements agricôls, sola riquesa de la publics qu'an a anar en nacion. A la dotz, la fisiocracia b'ei l'observacion d'un causas que Quesnay Mirabèu, ben en 14 « los sons escolans, com estât de lo marqués de « l'amie deus ômes » trasformén en teoria, revendicacions qui non seràn desbrembadas. Be n'avèm la ter, e e tan- prôva en tôt léger la tesi de Robert ForsThe nobility of Toulouse in the 18 th century » (5). �Quan parlam de Tolosa, que eau avisà's qu'aqueth parçan b ei un cornèr deu Lengadòc, província mentavuda atau ja qu estoc lo permèr tròç d'Occitània gahat peus Capecians, qui totun vadoc, mercés a l'agau de Riquet, ua entitat economica, uei lo dia esvanida (6). Dens la diocèsi de Tolosa, de cap a 1750, non i a chic bric de « Classa esterla » (dont lo médecin de la marquesa de Pompador avé parlât), d'aqueths o proprietaris absentisqui s'interessan a las loas terras son que ta crubà'n los revienguts e las censivas. Segon Forster que vedém aus nobles pro sovent au còp oficièrs deu Parlament e caps d'explèits — demorar au mens sièis mes de l'annada dens los lors castèths ; aqueths « barons deu hroment » (Forster) deu partit de Quesnay e de la liura circulacion deu gran, decidits que son a har valer lo lor ben, e ac hasent mercés a mèstes a qui hornivan lo bestiar, los apèrs, la casa, lo casau, la sau, l'ôli (d'oliva), uèit sestèrs de gran (mieitat hroment, mieitat milhòc), dotze liuras en pecetas. La necèra de moneda que'ns hè adara arroganhar. Mes la societat d'alavetz (e mei d'ua vegada dinc a la temporada moderna) que trabalhava en maja partida enta assajar d'assegurà's lo viver au torn de l'annada. Urosa, peus camps, de poder escade'-i, quan pensam que 54 per cent deus Tolosans avén mens de 300 liuras de revienguts, qu'ei a diser qu'èran sosalimentats, e aquò dens ua ciutaf sens (guaire d') industria. Totun, com ac muisha Forster, la situacion despuish 1750, per las terras mondinas, be's hasé maishanta en permèr deu crèish de populacion. Mei de lauradors en ua tèrra qui, dab lo sistèma de rotacion biennau, deishava, en despièit deus milhocars, bona part deus camps sens coitivar. tas — L'encausa deus vareits bé la trop sec per susportar en estiu (en eau cercar dens lo climat hòra deus milhocars) los de prima, dens la hrèita de prats (naturaus e artificiaus) ; necèra doncas de bestiar qui amia la deu hems sol engrèish a esparcer peus camps. Perqué alavetz horucar pregond ? Dab l'araire j'ei pro ; dab aqueth aret dont lo Biarnés J. Casabona (7) e'ns dit, peu torn de 1900, « qu'èra l'apèr miélher pr'amor d'escàder lo semenar per devath deu hroment barbut deu païs ». Per que alavetz cambiar de hroment ? d'un hroment qui grans de semiat !... Quin har doncas entà poder escapà's d'aqueth cercle qui's barra ? tornava cinc grans per un 15 �Los qui son de sobras, qu'an a anà's-en... a Tolosa dab los mestieraus on lo trabalh ei en « deveda » réservât, o en çò deus teishidèrs qui an la loa practiqueta. E ben los deus camps ja van créisher lo nombre deus sens emplecs, deus esvagats forçós balhar e man d'òbra per la Revolucion. Aquesta qui sera pro escasenta en vila bé sembla aver deishat sens segotidas de las majas los de la tèrra. Dab la conscripcion revolucionària e au temps de Bonaparte e poderàn emplegà's a la guèrra, e suu lòc la concentracion de las proprietats qu'es harà en seguir. En 1815 d'aubuns ba¬ rons que's trobaràn dab mei de tèrra qu'en 1789. E devath la Restauracion la vita agricôla e poderà mei lèu, sens las censivas (qui, vertat, èran pôc de causa) sens la talha (qui en 1789 en Lengadòc èra reau e non personau), mes tostemps dab los impòsts. tornar atau com començar èra vint e cinc ans A las idèas aviadas per la Revolucion, be calerà un cend'annadas ta que dens los hèits sian complidas. Los navèths notables que's mesclaràn dab los de ièr e lo cicle de tenat produccion e de distribucion descrit per Quesnay que's perseguidarà. Plan segur la revolucion agricôla qu'esguitarà dab los mandorars, los prats artificiaus, la quimia, los apèrs mecanics. Mes enta modernisà's que eau dinèrs e los praubes que's trobaràn mei praubes per manca de guanhar, e los de sobras, un côp de mei, j'averàn a partir. Totun l'estacament a la tèrra, l'encantament a la tasca be seràn duradèrs. Los Occitans que s'ahanaràn pr'amor que continuén a créder que « lis ondadas seculàrias ... E si e sis esglaris pbbles, escafar li confins, tempèstas An bèu mesclar li La tèrra maire, la natura noiris dau Totjorn a totjorn sa portadura lach, sa possa dura l'olivier donarà l'òli fin. » meme Aqueth manifèst mistralenc qu'ei exactament la transposicion poëtica de la fisiocracia per un patriôta occitan. Qu'ôm pensa, a l'acostumat, que lo mistralisme ei iessit deu romantisme lamartinenc, aquò b' ei pro vertat deu punt de vista literari, mes lo Borguinhon e lo Provençau no's 16 �podén apariar, lo mossuròt dab lo cut a la vita casa tradicionau hilh de pacan qui deus camps. Robert avé visLafònt tròba d'après lo malhanenc duas civilizacions a mentàla de la vila (maugrat tôt la de Lamartine) e la d'un sistèma sociau administrât segon la costuma e organizat segon estructuras perdurablas. Mes aqueth sistema b'ei la fisiocracia de Quesnay, evangèli perdurable ! (8). que ver, La permèra illusion de Mistrau, com de tantes e quantes de nosta, j'ei d'aver pensât que l'estabilitat deu començament deu sègle detz-e-navau e's devé durar ; ailàs, qu'avón estangada economica, puish sos-desvolopament ! La segonda, j'ei d'aver credut que las noslas terras èran qu'avèn son que, aus temps de las hamèras o de la paur de las hamèras (la darrerà en 1940) possibilitats vivedèras, mercés a ua policultura qui amagava la praubetat ricas mentre pro generau. Aqueras illusions, Mistrau e los Occitans que las tiran de Quesnay qui dus sègles après Turgôt, acaba de l'evangèli de morir. Antòni de BASTARD. (1) N.R.F., «Idées», 1967. (2) Lo Libre Occitan, 1966. (3) Le Passé Présent-, combat d'idées de Calvin à Rousseau (1963). (4) E. Faure, La disgrâce de Turgot, Gallimard, 1962. (5) Baltimore, 1960. (6) D. Faucher Le Languedoc et les civilisations méditerranéen¬ nes (Annales de l'I.E.O., 1949) — La vie rurale vue par un géogra¬ phe, Toulouse, 1962. (7) Cinquante (8) Mistral ou ans de bite paysane, Marrimpouey, 1964. l'Illusion, Pion, 1954. 17 �L'aviacion a (SEGU1DA) P ER çò qu'es de passât foguèt — — — — • l'aviacion marcat per a Tolosa, la seguida de l'operacion Concorde, lo començament la venda la de mescla de Potez l'an : l'operacion Airbus, Sud-Aviacion, a Bréguet-Dassault. L'OPERACION «CONCORDE» Aicesta operacion se sarra de son période mai esbrilhaudant : lo s'enlairar. La question es de saber non pas se volarà ò non (segur qu'o farà), mas se sas voiadas mostraràn que los avions de la tièra levaràn lo nombre previst de passatgièrs (136) a travers l'Atlantic, a l'anar previst (mach 2, 2), e seràn d'emplec aisit e esparnhós. Se la respòsta a aicesta multipla question es satisfasenta e se prototip los se va de avions vendràn la tièra plan, son mai tardièrs ni a la liurason ni mai trop cars, aprèp Concorde, lo T.S.S. (Trasport Super Sonic) american Boeing 27707 serà disponible. Se non e très ans faliga pas. quora, Concorde falirà. Es pr'aquò necessari La carga de trabalh de la s'agotèt pas força mai lèu, fo¬ guèt per çè que los Americans, empegats dins la guerra de Viet-Nam, poguèron pas, falta de motors, liurar d'avions de passatgièrs pendent qualques meses, çè que cogiguèt de practicas preissadas coma IBERIA, a comprar de Caravelles en lèc de D.C. 9). Lo trabalh que donarà la fasi-tièra de Concorde es adonc indispensable. Mai aicesta fasi-tièra es pas començada ja : los crédits son pas estats encara decidits pels governs francés e anglés qu'amonedan l'operacion. E cal pas èstre tardièr, que sos très ans d'avança son l'avantatge major de Concorde sul Boeing 27707. Mas, en França coma en Anglaterra, l'ar¬ tièra de las gent ara es aicestes farà en rar e son pus pas se las nèvas dels prototips tardièrs junh... al Sud lor dona que Caravelles s'agota (e, son pas estrambordantas (lo 001 que devià volar lo primièr de març, lèu) trop pesucs, força mai cars que previst, mai l'anar de mach 2, 2, mas : o e solament 2, 02. Alara s'espéra... Las criticas dictèrias portants 18 : d'unis per contra Concorde dison nosaus ; qu'es d'autris son una que nombrosas, operacion lo dessenh de es de cèps, contraprestigi » trop im¬ pas pro ardit. J. J. e, « �Servan-Schreiber, dins lo Défi Américain, i dona l'escais-nom de diligéncia de I epòca super-sonica », per çô qu'es pas lo Boeing 27707, bastit de titanium e équipât d'alas de geometria cambiadissa. Mas, vertadièrament, se l'avenidor de Concorde es pas tan risent coma podrié èstre, las rasons ne son mens de tecnica que de gestion marida. Om se remembra que, fa cinc ans, Sud-Aviation e l'entrepresa anglèsa BAC, caduna finançada pel govern de son païs, estu« diavan caduna avion supersonic diferent. Mas los dos davantresultèron èran tan parièrs que se poguèt pas esperar una plaça rendabla sul mercat per los dos. Los governs francés e anglés aguèron donc rason de s'associar per pas amonedar qu'una projèctes sola un que ne operacion pables de unenca : per cadun d'ôbra la bategèron Concorde. Ça ; mètre se d'acôrdi que la, foguèron pas ca¬ organizacion de direccion i aga pas de malcontents, Sud e BAC son mèstre que sus una torn, per dos ans, valent-a-dire que i a pas cap (lo président d'ara de Sud Aviation, lo sénher Hereil, demessionèt pr'aquô). L'ensemble del projècte foguèt divisât en dos trôces de prètz parièr : Sud foguèt encargat d'estudiar e de bastir l'un, BAC l'autre. Cadun trabalha de son costat, a son idèa ; d'aqui entre aqui, s'encontran dins de comitats. Dos prototips seràn assemblats e ensajats, l'un per Sud, l'autre per BAC. a son de mèstre d'ôbra son e Atal es côst e de fèrre, • lo programa sià estât alongat : per o empachar calià una l'operacion. pas estonant que son per pes créisser tant menar e aja vist sola, man L'AIRBUS Es clar que dins lo mond tôt, i aura lèu lo besonh d'un avion mejan-corrièr de 250-300 sètis. Es plan daumatge que, dins l'industria nôstra, deguna entrepresa foguèsse pron rica per entrepren¬ dre sola un avion atal. Lo govèrn francés tanpauc poguèt o volguèt pas o amonedar. Un negôci de mai de dos ans, penôs, e que gaireben cabussèt dos o très cop, foguèt necessari amb los Angleses e los Alemands per pachar una operacion « Airbus » dont lo côst serà des¬ partit entre los très govèrns dins las proporcions de 37,5 % per França, 37,5 % per Anglatèrra e 25 % per Alemanha. Sud Aviation foguèt causit mèstre d'ôbra per la cellula, e l'entrepresa anglesa Rolls Royce pels motors. subsonic Mas foguèt pas encara decidit de finançar mai que la fasi d'es- tudi, qu'es la pus mendra pel côst e pel trabalh que balha a l'indus¬ tria. En junh d'aicesta annada solament, las companhiàs de transport se i a bastança d'opcions los très govèrns son desprovesits, lançaràn la fasi « prototips »... La fasi-tièra vendra aprèp, se tôt va plan. Aquô's prometedor, mas davant très o quatre ans se poirà pas saber se capitarà l'afar. Aquô dependrà de força condicions, que Sud ne serà pas lo mèstre, e subretot de l'acôrdi politic e financièr dels très govèrns, que deuràn pas perdre trop de temps en discutidas, cranta de permètre a la concurréncia americana de davançar l'Airbús. presas encara per d'acôrdi, e e se pas trop 19 �• LA VENDA Quand, fa sièis DE « Besièrs, d'aqueia d'avions (mai de sèt POTEZ » A « SUD AVIATION » Fouga comencèt d'èstre en dificultat a lo sénher Potez o aprofiechèt per comprar la Division Aviacion firma, que sos talhèrs tolosencs bastissián una tièra bêla d'escòla Magister e ne vendiàn dins lo mond entièr 200). o ans, Allòc d'enauçar de vam aquel excellent avion, lo sénher Potez s'acarnassiguèt a far un « avion d'afars », lo Potez 840, a son idèa, pichôt (estent un omenèl, l'a totjorn trobat pro grand), e montât amb quatre motors coma un Boeing 707 ! Crenta de ne poder bastir la tièra a una cadéncia bastanta dins sos taihèrs tolosencs, construïguèt una fabrica nòva tôt esprès... en Irlanda. Paguèt amb son argent quatre prototips, e totis los investiments necessaris per la tièra. Mas, malgrat sos esfèrces, trobèt pas cap de practica per un pichon amodat per tantes de motors. Esperèt ça que la d'èstre esquichat d'à fons per vendre Fouga ; a totas fins Sud Avia¬ tion o comprèt, per se'n servir a bastir d'avions de torisme. Atal, i aguèt gaireben cap d'obrièrs o d'emplegats licenciats, donc cap de problèma d'emplec. Pr'aquò l'avaliment d'aqueia entrepresa, qu'avià bastida la tièra francesa d'avions mai bêla, pot pas qu'aflaquir l'industria tolosenca que, se cal una entrepresa granda coma es Sud, per far un Airbus, una pichòta coma Fouga es gaireben tan necessària per far un avion simple coma lo Magister. (E òm se pòt demandar se Sud Aviation es plan qualificat per far d'avions de torisme). avion • tan LA COMPRA DE BREGUET PER DASSAULT Aprèp sièis meses de pachejatges, lo sénher Floirat carvendèt part, majoritària, de las accions de Breguet, al sénher Dassault. Lo sa benefici foguèt enòrme pel primièr, que las avià pagadas bon segond, l'interés de l'operacion foguèt diferent. Los servicis oficials li balhèron sa benediccion e volguèron far creire que s'agissié d'un d'aicestes mescladisses necessaris per permetre a l'industria de perdurar malgrat la concurréncia americana. Lo verai es diferent. Lo sénher Dassault mestrèja lo mercat dels avions de caça dempuèi vint ans. Pel primièr còp, a trobat un conçurent perilhôs per sos Mirages : lo Bréguet — BAC — Jaguar. Comencèt per ensajar, amb totis sos mejans costumièrs, de l'empachar de nàisser, mai i poguèt pas ren : los prototips volaràn aquesta annada e los crédits per la tièra son ja reservats. Alara lo sénher Dassault comprèt Bréguet (çò que foguèt possible per çò que Floirat es pas, coma el, un afogat d'aviacion). Atal es segur que, pels avions de caça, la merça que se vendrà serà sieuna : s'agrandirà, plan-planet, a escanar lo Jaguar : alara vendrà sos prèpris Mirages a l'Armada de l'Aire francesa e a l'exportacion ; o lo Jaguar se mostrarà un avion trop bon per èstre escanat : vendrà de Jaguars. mercat. va 20 Pel Pel moment, lo sénher Dassault a pas trevirat la societat d'aise. La produccion dels Jaguars foguèt pas que « Bréguet : reorganizada ». �Del temps de Bréguet, los prototips, per la tièra, deviàn èstre assem¬ blais e ensajats a Tolosa, ont i a plan besonh de trabalh, los 941 e Atlantics estent gaireben acabats. Mas lo sénher Dassault, contrarotlar Paris vicis e el-meteis ensajats a d'assemblatge crear e afortir decidiguèt Istras, e coma que los avions serién totis los prototips Dassault. Los d'ensags de Bréguet, qu'aviá calgut dètz Tolosa, tôt per assemblais ans a ser- per qu'èran excellents, ara lor demòra pas qu'a desaparéisser, e ja son en tren de s'escampilhar. E, al darrièr comitat d'Establiment (décembre de 1967) foguèt anonciat qu'en çò de BréguetTolosa, i aurà 350 licenclats al cors de 1968. • ONT Lo a e LO BAST CACHA mal dont patls Tindustria tolosenca d'aviacion es triple. 1°) Es pas vertadièrament tolosenca : los ornes que decidon se Concorde, l'Airbús, lo Jaguar seràn bastits, qualas seràn las organizacions industrialas emplegadas, l'aire e la forma de los alas, quais serà lor prètz de venda, etc... son pas a Tolosa, mas a Paris als sètis socials cratas de Sud Aviation e de Dassault, e dins los burèus dels tecno- oficials. 2°) Pòt lo quadre nacional, qu'es trop esFrança non solament es pas mai capabla sola d'amonedar un programa bel (e mai coma lo de l'Airbus, ça que la modèst comparât al de Concorde) mas encara trôba interés a bastir sos avions mendres (coma lo Jaguar) en cooperacion tanben, perque las tièras sián mai importantas, e atal mermar lo pretz de cada avion (çô qu'es bon tant per l'abenatge interior coma per l'exportacion). trech. Avèm pas vist que migrar dins que 3°) Es senhorejada pel sol profièch : dins lo temps que se publid'ordonanças pel sembla « interassament dels trabalhaires al fruch de l'expansion » lo personal se vend coma de bestial quand son pa¬ tron a fait d'afars marrits (Potez) o trop bons (Floirat) ; lo patron pot daissar crebar un talhèr se li agrada sens aver a se'n justificar (Dassault a Tolosa). can • un LOS REMEDIS 1°) La falhida de la « decentralizacion » es que trop evidenta : sol poder régional vertadièr tornarà crear una vida industriala fòra de Paris. 2°) Aquela vida industriala regionala serà possibla dins las tecnide poncha a condicion de pas demorar dins lo quatre estrechament nacional : sola una Euròpa supranacionala es a l'escala dels procas blèmas industrials d'ara. 3°) La rendabilitat de las entrepresas regionalas deurà èstre jutjada pel critèri del desvolopament régional e non pas en termes de profièch maximum : una economia socialista i serà donc necessària. Renat PÈRINEAU. 21 �I — — D'arbres simples e somptuoses un pais ont i pas cap de personatges mas de nobles camins que i menan tornar del ser al maitin las colors a la racina del leugièr dins Sabi pas que d'inestorrible estòfa dins aquela lindetat torna e de ganhar l'entreval e del brumatge nôstras fraus Amont que los estius ja i acampats son cresi que l'espaci a variât d'intensitat astrala Lo violonaire s'emporta la musica ichon ta Lie de femna dins unp tôt escotant long dels fils electrics lo vent borjar las paraulas d'amor. — Il — Cresiá de tôt aîmar de las la e que fugièras l'assetjan lo cel blanc car tôt es e negre en causa dels corbasses simulacre per la Tota-justicia Los magazins dubèrts e causas força del solelh las pluejas lo luxe nevenc sus de la vila la boldra futura de lum e de còp l'avalanca nècia entre mos braces : cresiá de m'èsser emprés d'aquels tendilhs aisits Mas tôt m'aviá escondut l'ombra de ton acerca fins al fons dels regards del fin renegament — Amor inmeritat que dins cada retorn l'astrada murtris pas que sa reminiscéncia 22 — �DE REMET NELU Visatgcs desrivant vers de mars consolairas Armas trop assetadas de pietat per los corses s'inversant al miralh d'un margalh desvariat o mai blosas rajant d'unes flambs que las tôrçon Qu'una femna arrancada als solelhs baratièrs faga sordre dins ieu l'oblit de mon còr d'òme destrenhi sus son sen ma pròpria inexisténcia Es al prètz de la vida entiera — III De còp plus inversemblable la tempèsta funèbra lo crit d'un aucèl qu'alarga fins als mòrts apregondis que l'autciprès son odor aspra d'aventura josterrenca poisa de sal blancor sa de rumors de clartats e Mai s'afonsa dins l'ombrum mai lo cèl lo desrasiga e lo penja pel cimèl al desèrt de l'endeman Aqul la prima fugièra sa jove cara esbleugida tota e la lentor del mond l'instant que la traïs ! De la meisson la preson de a ont per fugidissa l'estiu lo temps marca lo pas la ròsa disavèrta Om se sovén d'èsser mòrt e l'òm torna en testimòni vers los arbres vers las dònas dels grands uèlhs imaginaris. que — la blandi. �EN MULTIPLEX AMB ROGIER CALMEL ENRIC BARRAUD CARLES CHAYNES NORBERT DUFOURCQ MUSICA ENRIC TOMASI JOSEP ROUCAIROL OCCITANA ? débat J.-L. menât per Joan LARZAC La question que se pausa tôt coma vosautres, originaris naturalament quand se parla d'Occitània, es de saber se i a una musica occitana, se vòstre enrasigament es al delà de la geografia, dins una istòria, una tradicion musicala del pais ont siàtz nascuts. De qué ne disètz ? a — de musicians Calmel. R. Existis una musica occitana. Los cants dels trobala Seguida Provençala de Darius Milhaud, ne son lo testimôni totjorn viu. dors, dusca e — a E. Tomasi. Oc, a existit una musica occitana, a partir de la segonda edat mejana. La dels trobadors. Dins aquela passa se farguèt musica meridionala e provençala, sortida dels modes grècs, de una Is configuracions geograficas, de las otranças del climat e de la doçor — de la tonalitat coloristica. Plan cians dia la e noms : J. L. pais mai tard, amb la malurosa centralizacion parisenca, los musi¬ miègjornals provençals o de concision musical. a son amor de la melo- Se poirià citar quauques Camprà, Moret, V. d'Indy, Cantaloba, Faurèr, e melhor Ravèi... — Ravèl Aquò del fenomèn Abat Rocairol. musica occitana? ranenc ten una fourcq escriguèt Caries miègjornal, es basco. exacta coneisseràn se discors son pausa cultural — La mas pensi que podèm pas annexar lo critèris d'una definicion mai los qu'ensajam justament question es ara dobla de : sarrar. E primièr, s'existis una O pensi ben, dins aquel sens que lo Bacin Miègtercivilizacion diferenta de la dels paîses nordics. Duun obratge Chaynes. sus « Bach, musician alemand o italian ». Soi pas musicolôg. Me demandetz pas de sortir tôt çò que sap cadun suis trobadors o suis autres centres musicals. Ai pas ges d'opinion personala sus la question. Mas per mon origina, si ben que pensi que lo pais occitan aguèt una influéncia sus ma musica : per lo costat « latin », lo gost de la clartat, lo refus de tota 24 musica compacta. — �R. Calmel. al oposicion melodicas L'esperit occitan es fraire es fach de clartat, — germanisme, fortament d'afeccion dessenhadas, de vams de l'esperit latin. Per d'elegància, de linhas espontanèus e mai una las colors vivas, lo relèu d'una frasa e l'imaginacion tota desliura. En musica, aquò's de notar que la maja part dels compositors occitans capitan melhor dins la musica a programa que mena per dins la musica pura. Abat zant òm Rocairòl. Ara, qu'existiguèsse una musica occitana utililenga e tôt lo demai (es aqui lo segond aspècte del problèma), pòt pausar la question. la se J. — L. Poiriàm — alara de musicians occitans, Abat Rocairòl. Sabòli e parlar d'una musica occitana escricha per public occitan. Ne sabètz d'exemples ? per un Se conois gaire generalament que los nadals de — Provença. en E Barraud. Que i aja agut dins lo temps passât una musica cap de dobte. A l'epôca dels trobadors e dins primièras passas de la polifonia (al grand moment de Sant Marçal Lemòtge per exemple). i occitana, las de ]. L. E. A d'Avinhon. Mas tre lo — aquel de pertot e pas dels papas ...e — Barraud. vesedor. — aqui a sègle XV o XVI, aquô me sembla mens los francò-flamencs s'espandissián moment, cal dire, fins al còr d'Itàlia. Los rèis de França venián d'engolir l'empèri Borgonhon, fogal de la musica polifonica coma dels arts plastics, amb Itàlia, que i van lançar sas guèrras de conquista. Aguèsson capitat, quai sap s'après aver aprofechat son capital cultural — coma o faguèron après la conquista d'Occitània e de Borgonha —, auriân reduch l'Itàlia al silenci coma foguèt lo cas per Occitània e Borgonha ? J. L: — Abat Rocairòl. sovent, Als — d'un Gile La musica e sègles XVII e XVIII, l'unificacion es facha : es una musica francesa, e mai, d'un Camprà versalhesa. sià nascut a Ais de Provença particularitat plan granda, alevat de manlèus que poguèt faire a de tèmas folklorics... La musica mai provençala que se sià jamai escricha, es benlèu la de l'Artésienne, e Bizet aviá ges d esE Barraud. li conferis taca al pas sud de — Lo fach que Camprà una Lèire. l'èime de l'Artésienne, o de Mireille a fôrta rason, sià tan provençal qu'aquò. I aguèt a un moment (e benlèu encara) un exotisme miègjornal a l'usatge dels parisencs. j. L. — Soi pas segur que pus Es de farlabica. Calmel. — Mas dins la musica d'autors occitans, coma Antòni Bertrand, Molinièr, Gile, Camprà, Mondonvila, Felician David, Milhaud... facha per un public parisenc o aparisenquit (de Bertrand metiá en musica los poëmas de Ronsard, dins la Tolosa d abans GoR. de dolin), i a ça que la quicòm d'occitan que demòra, un èime... 25 �Abat Rocairòl. — Son de questions que cal de musi- pausar a colôgs... Norbert Dufourcq. — Constati que, fòra l'escôla dels trobadors, constituiguèt vertadièrament un fogal de musica occitana, existis pas, dempuèi lo sègle XIV, ges d'escòla lengadociana o gascona musicala que se distinguèsse de las autras régions francesas. Plan mai, un Jannequin, qu'es de Chatellerault, après aver estudiat a Bordeu, farà tota sa carrièra sus las ribas de Lèire o a Paris. Un Molinièr, qu'es de Carcassona, s'apartén, coma musicaire, als Estats de la Lenga d'Oc, farà carrièra entre Blois, Orléans e Paris. Un Camprà, s'es originari de Provença e d'Itàlia, aurà pas d'autra idèa en tèsta, après aver traversât quauquas vilas de la Lenga d'Oc, que de s'assimilar l'escôla versalhesa. Un Chabrièr, tôt occitan que foguèsse, foguèt lo melhor représentant de l'èime « bouffe parisien » dins lo darrièr tèrç del segle XIX. Enfin, de grands organistas bordeleses coma Josèp Bonet, Ermend-Bonnal e Caries Tornamira, foguèron los grands mèstres de l'orguena a Paris, dins lo primièr tèrç del sègle XX. E tôt parièr per que Alexandre Cellièr.. Se'n pot concluir que la centralizacion foguèt tala dins nôstre pais, dempuèi lo sègle XVI, que tota nocion d'una escôla de musica occitana me sembla aver avalit al profièch d'una fusion força abila que se faguèt sus las ribas de Sèina entre las diferentas tendéncias artisticas de nôstre pais. R. I aviá agut ça que la de Calmel. centres que mantenián dempuèi la renaissença de fogals de culture, dins las ciutats grandas de Tolosa, Bordeu e Ais. Malastrosament, dins los darrièrs sègles, aqueles centres culturels foguèron desquilhats per la partida dels artistas a la capitala. N. — Dufourcq. musica, amb liric gràcia a sas Es vertat particularitats — cantaires sos ; que : Bordeu doas ciutadèlas grandas de la musica se multiplicadas son per demorats quauques fogals de son Tolosa e ; servis amb predileccion l'art Marselha quitan pas d'estre las polidas orguenas francesas la Lenga d'Oc al sègle XVIII. '• L E los factors d'orguena èran d'occitans : Dom Bedoç de Celhas, Cavalièr e Cavalièr-Coll, qu'anèron pas solament raionar cap al Nord, mas atanben del band de Catalonha dicha espanhôla. Oc— citània tombava encara tant sus Miègterrana coma sus anexada. N. Paris que l'avià Dufourcq. — Sens mesconéisser l'accion d'Antôni de Bertrand sègle XVI ; la d'Annibal Gantèz dins un molon de vilas de la Lenga d'Oc e de Provença al sègle XVII ; la d'un Deodat de Severac dins lo Lengadôc e la Cerdanha a las débutas del sègle XX ; sens doblidar qu'un Mondonvila es nascut a Narbona (mas faguèt car¬ rièra a Paris, coma violonista e compositor), sens doblidar enfin qu'un a Tolosa Faurèr es al nascut a Pàmias aquô fortuit ? E n'en devèm occitan, 26 coma coma pas lo mond sus-ligerian, un Ravèl nosautres a Ciboure... a conclusir participât a que es lo pas tôt mond l'espelida de l'engèni �francés, que uèi musica de una el estabilizat a Paris ? E se i a encara occitana, s'es pas refugiada dins las diferentas menas populara o folklorica ? musica J. L. vos forçadament s'es Sérié benièu lo moment — consideratz N. Dufourcq. bearnesa, musicaires coma E mai sié — sentissi me donat que vivi a estent C. de vos demandar se, vosautres, occitans... ieu per mon d'origina nom portaire de cap de tradicion bascò- musicala occitana, Paris dempuèi 1913. Ma formacion de compositor es estada mai que dire en contacte amb totas las escòlas musicalas de Mon inspiracion es pas estada mai qu'aquò marcada per de tèmas venguts del Miègjorn... Es puslèu una question d'èime, que, a travèrs d'un lengatge complèxe, punteja pas mens. mai Chaynes. — parisenca, es nòstre temps... R. Calmel. a Ma formacion, e mai foguèsse tanben parisenca, es la classa de manlevar de Danças ProRapsodia lengadociana, Imne a Besièrs (en collaboracion paire), preparacion d'una comèdia musicala sus Pèire — estada emprenhada d'aquel esperit latin que regnava dins Milhaud. Me soi virât mai d'un còp cap al Miègjorn per i tèmas : Los Aliscamps, « Le sous-préfet aux champs », vençalas, amb mon d'Aragon. J. L. — E. ben Cresi quicôm al pais Tomasi. que totes Personalament, — avetz fach una musica que deu i siétz nascut... que me considèri pas ni mai ni mens musical n'es la pròva), mas pus largament coma un musician mediterranenc. Per mas originas, soi còrse e provençal, e tôt mon temps de jove es estât prestit d'aqueles folklores. Apuèi, i aguèt mos estudis al conservatòri de Paris, e un interés pels modes e ritmes orientais o africans se venguèt apondre a ma formacion primièra e a ma tendéncia « gregoriana »... Segon las circonstàncias m'arriba d'esprovar lo désir de tornar a las sòrgas, coma un coma se J. L. E. compositor occitan (mon bagatge ditz... — E vos, Barraud. cerament se i — me Enric Barraud ? Es una question que jamai me pausèri pas, e sinvòli plaçar davant, i trapi pel verai qu'una respòsta negativa. Mas se me demandàvetz se me considèri coma un latin, alara aqui disi òc sens traspejar una segonda. Latin, e de formacion, de gost, de cultura, e pel biais de pensar. j. L. — Çô que remarqui, dins vòstras responsas, es occitans »), benièu per çô que siétz justament musicaire mai grec que, (sens d'Occitània, e mai se vôstra « tombada sociologica » faguèt de vosautres de parisencs, quora ensajatz de vos définir un èime, tombatz totes non pas sul pais franc, mas sus la latinitat : las referéncias son al sud. Mas l'abat Rocairôl, el, viu de longa en Occitània. Volriéi saber se sa resvos sentir pôsta es Abat mai « la parièra ? Rocairol. ôc, lo public. — Ieu disi ôc. Origina, formacion, inspiracion e Aquò's évident que lo lum se revira en musica, que 27 �lo ritme es mai sentit, benlèu a causa de Nòstra musica pòt pas esser trista de longa. R. Calmel. la lenga mai Finis qu'espeta. cantaira. Mon public tanben foguèt sovent lo del Miègjorn : d'Aurenja, Arenas de Besièrs, Grand Teatre de Bordeu, Niça, Marselha, e Festival de la Costa lengadociana. L'artista occitan tòrna trapar de còps un public de païses dins los festivals o las manifestacions teatralas. Ça que la, en çò que me regarda, ai plan mai d'òbras jogadas en Alemanha, a Estrasborg, Lila o Paris, que dins las vilas del Miègjorn. — Teatre ]. L. la — donc una copadura entre l'autor e public natu- son ral. Lo musicaire occitan escriu per Paris. R. Calmels. I — ben a mitans musicals quauques de Bordeu, Capitòli de Tolosa, Opéra de Marselha, Sant Maussemin, Avinhon, Serinhan. Abat Rocairol. samet que R. Pradas, que i podèm faire la crotz dessus, MaTanplan lo leser sauvarà aquela culture ? — comença... Calmels. Cal — : Grand Teatre Festivals d'Ais, reconóisser qu'aqueles mitans son mai recep- tors que creators. 1. L. Sens — parisencs comptar que sovent parli dels Festivals artistas coma public de son i cal ajustar lo mai de Bor¬ deu e son « Sigma », lo Messidor de Tolosa, las Coralias de Vaison... Tôt aquè correspond pas a força vida musicala en défère d'aqueles quauques jorns d'estiu. — —, Aquela manca de creativitat dins empacha pel musicaire occitan ? una E. Barraud. de la Dins — lo cors de que lèu de mitan son vint naissença, cinc e ans de es pas direccion musica de l'O.R.T.F., ai pas jamai vist un compositor francés far valer prèp de ieu sa qualitat d'occitan e faire estât de dificultats de carrière résultant d'aquela qualitat. C. Chaynes. — Es malaisit de parlar de la condicion del musician lo Miègjorn quand èm i viu pas. Pensi pr'aquè qu'es des- dins vivent favorizada vila una la se de decentralizacion, Calmel. R. demèra que e de comparam provlncia i son La — tôt en e a la condicion Alemanha, païs plan mai grandas. en d'un que musician vivent la vida musicala, la maja part dels musicaires occitans son a Paris, tôt lo nogal central. Los problèmas d'edicion per difusion 1. L. — i son parièrs per totes, occitans o pas. Mas los occitans devon anar a Paris. E. Tomasi. pôscan — Cresi pas, de tôt biais, que de compositors occitans far carrière esperar centralizacion tôt C. Chaynes. R. Calmel. se fai a en provlncia Paris, edicions, : dempuèi aquela detestabla creacions... De tôt segur lo parisenc es avantatjat. plànher que França aja centralizat totes fogals de culture dins la capitala. Lo sistèma fédéral alemand o sérié de segur plan mai de désirer. 28 dins e — — Es de sos sois �£. Tomasi. Sola — França ten aquel trist privilègi, alara qu'Alepas aqueles problèmas ! manha, Itàlia, America... 1. L. nia, es Monsen l'abat, vos qu'avètz causit de — que podètz donar l'avejaire de lo nos Abat Rocairòl. li cal montar fai se mai Lo — Paris a se Las Paris. a an demorar en Occità- viu sus plaça ? existis pas pus coma tal : Edicions, enregistraments, tôt aquô musician occitan vòl capitar. relacions que amont. son La vertat ven de Paris..., e liturgia : Gélineau, Julien, lo Centre Nacional de Pastorala litur¬ tôt lo demai. en gies, e Podèm luchar... financierament. Aquô fa que lo musician que forçat de se copar de son pais, e mai se i i tôrna, se se'n inspira. E lo problèma es pas solament lo de pas vòl capitar es tant val dire ten, se la musica, mas de tota vida artistica : Brassens, Joan Vilar, Mirelha Matieu... coma tanben de tota carrièra professionala, entre qu'ôm toca a las situacions J. L. dels — bonas. ...E engenhaires totes los vôlon pas que e pas mens bonas. dels artistas passan un demorar aici Abat Rocairôl. vesi las a concors sens e I a pas solament la matèria grisa se'n va cap al Nord, mas tanben lèu-lèu s'en van encara joves se trabalh. Alara, ont — que ne siám, per la musica occitana ? leu consi nos'n poiriàm sortir. Es ja quicôm de faire lo bilanç. E se lo trapam s'agiga de musica o de tota autra forma de la cultura, aquô nos empacharà benlèu de dormir sus nostres lausièrs de glôria locala, e ne butarà quauques uns a exigir, prôvas en man, per nôstre pôble, lo drech d'accession non pas solament a una cultura qu'ôm t'embuca coma lo totaliment parisenc, mas a l'expression personala e a la prôpria creativitat. Joan Larzac. trop negatiu, — que Legiretz lèu dins : LÂg MUSICA OCCITANA de Joan LARZAC Ed. Lo Libre Occitan las responsas de R. Calmel, Chaynes, N. Dufourcq, forma de taula-redonda. MILHAUD. discografia. Barraud, C. H. Tomasi, l'abat Rocairôl presentadas aici en Detz sègles de musica. Prefaci de Darius Amb una 29 �Doas après micjanuech oras CONTE DE PÈIRE PESSAMESSA SAVORNIN s'èra encanhat a esperar Joseta, prenguèsse camin, seriá primier que, au vilatge abans que son a la vèire, prlmier a la la potonar. Aquest còp, dau bon, Savornin se cresià qu'aquò podiá pas mancar que, se Joseta s'installava amb eu, amondaut dins la bastida, anava cambiar son existéncia, e que sei caractèrs se revendrián e que serián de segur aurós. E tant aquelei pen- saludar, primier sadas a lo çaganhavan fasián la vòta au que s'avisèt pas uei que èra vilatge. Mai quand entendèt uech dimenge e que la glèisa e que veguèt lo mond bèn sapats qu'anavan sopar amb aquela vòlha dei jorns de fèsta, s'avisèt que Joseta èra pas arribada. Adonc poguèt plus esperar una passadeta, d'un cop saupèt plus çô que se pesca : dins sa tèsta rabinada dau solèu, tôt li virèt negre, se sentèt ponhut e se bandiguèt oras a per carriera. Un còp que totei aguèron sopar, sus la placeta, l'orquèstra ataquèt tôt en un còp lo bal. Dins lo vilatge enfestoliat, i avià de lûmes que s'entortilhavan en totei leis arbres. Mai Savornin aguèt pas paciéncia d'anar e venir amb leis ornes barrutlaires, se sentèt la gaunha blanca, li montèt dins eu aqueu gost de sauvatjum que i a très li avià fach quitar lo mond, laissèt en ans plan tôt aqueu varalh e partiguèt a pè dins la cola. Mai, arribat au primier bancau que susmontava lo vilatge, estènt que maugrat tôt encara esperava, s'alonguèt au sòu. Fasiá sorne sus la bancada. Dessota d'eu, tôt un pôble fasié davan fèsta. Aicí amondaut, s'entendiàn que son cantar. Coma quora avià dotze lei grilhets que se reman- ans. Ara que n'aviâ un pauc mai, totjorn clantissián sus la bauca seca D'aqueia bancada, se podià bèn vèire alin, a l'intrada dau vilatge, totei lei veituras, qu'arribarián e virarián vers lo camin de la de l'estiu. còla, lo camin de son ostau. Mai s'avisava rèn que de la placeta, amb joves que balavan sènsa se tocar. Pas mai. E, d'un còp, Savornin se sentèt força luenh dei vint e quatre oras vivas que la vida avià sei talhat dins aquesta coma son d'un astre se dins un virar lônga jornada. Se desparpelèt, paradoxau, inmènse, plouguèsse sus terra. Coma se leis estèlas foguèsd'uelh vengudas sieunas. Soleta, la meditacion te pòt balhar aquò rar, aquò unie. S'identificar a aquelei jovents d'alin que dançavan luenh de sei pensaments, venir parier a aquelei tèstas espelofidas que, amb sei mòdas modernas, donan d'ôbra a Estre a la fes amondaut dessús la giers jovenets 30 que fan un pensar. bancada, e aiçà-bas amb brande luenchenc. Ailalin, viuràn d'estrane se mo- �riràn de centenas d'èstres que jamai li auriás agut parlât, que jamai manjariàtz o caçariàtz ensèms. Una vesion fugidissa, coma aquelei que s'escampan per la tela dau cinemà. Una gisclada d'umanitat dins un vida que aviá vouguda solitària. Mai Savornin se revelhèt : Joseta que l'aviá fach trampelar trop tèmps. Era tôt plen de mau. E quand la dança amb la fonfônia foguèron aoabadas, virèt leis esquinas a aqueu grand traucàs de lutz que un parèu d'oras, foguèt la fèsta dau vilatge. Una fèsta sensa la femna bèn vouguda, la jòia e l'amor desiradas. E s'enanèt tôt pensatlu, dedins la nuech fonsa, dau caire que la clartat èra pas encara de nascuda, dau caire d'amondaut. Un còp arribat silènci a sa bastida, Savornin s'avisèt que rarament lo èra agut estât tan testut qu'aquesta nuech. Avià bèu d'escotar, s'entendiá rèn. Manca pas lei darriers motors que bronzisson dins la natura negra, aperalin e arribada au jaç. Aqueu que s'amoçan d'un côp, quand la veitura silènci quichava, encara que sa bastida èra força auta dins la cola e que lei fuelhas que se frustravan foguèsson aquè solet que entendiá cada nuech. Aquela bastida, ara, èra venguda un talhon de sa carn e de lônga se remembrariá d'aqueu jorn que, en fasènt una batuda de porcs sauvatges, s'embanèt a aquel ostau mieg-escrachat. Amb una teulissa romana que li crebèt la vista. Amb d'escaliers vièlhs que de pus polits rarament s'èra vist, amb lo dedins caladat, de grèssei lausas que lei cans li dormiàn a la fresquiera, d'estiu. Amb totei lei sovenirs d'un passât enfondrat que tubava encara dedins la chaminèa. Aqueu jorn de la batuda, se diguèt : aquel ostau serà mieu ». E o foguèt quasiment dins l'annada. Just, lei sèus que li demandèt lo proprietari, eu se leis aviá esparnhats. E li ne'n restèt pron per pagar lo maçon amb totei lei reparacions fachas. Aquest an, per pichon que siá, lo fuèc, la fumada avià de sortir d'aquela bastida reviscolada. E la vida de Savornin d'aqui en abans foguèt autra. Viviá solet entre leis euses e lei campés. D'esquirèus amb de ratgrèules li tenién companha, avià finit per saber tôt lo pals, quasiment de tèsta, s'èra après solet a manejar la destrau e se faire la lenha pèr se caufar d'ivèrn. E quand nevava, n'aviá pas dos coma eu per caçar ai tordres e ai lèbres. E Savornin èra content, perqué sabià que dedins lei vilas, aperalin te manjavan de tordres rabinats o de lèbres rascosas que aviàn agut per caissa de mòrt lei frigorifies escalabrôs dei négociants. es « E tant e un lei se d'à bèu de s'escolar, Savornin esperava totjorn amb aviàn adusià un parèu de jornaus donava doas regas que anonbèn Joseta anavan lo venir vèire per una set- lo factor que cada jorn li fais de libres. Soventei-fes aqueu li ciavan mana mes de vèlha que ò d'amies o detz jorns. E quora se levava, cada matin, cada côp s'estonava que de lônga poguèsse admirar la natura, que l'amorier èra tant desparier d'aqueu ier e qu'aqueu roire secat donèsse d'aire a una pintura fantasma¬ gories de Salvador Dali. 31 �Quand s'empalhava, cada sèr, aqueu solèu que trascolava li aviá ; leis ombras aimadas se bandissián d'aise e tendrament vers eu. Puèi, la nuech venguda, coma un animau de la sèuva, s'acantonava dedins sa cambreta, amb son candelier vièlh e legissià abans de dormir, una lectura segura, mai espessa qu'una muralha mestressa, que lo mandava bèn lèu dins lo temps fosc de sa consciéncia. La cambra de Savornin èra blanca de gip, blanca de la poussa de la jornada. Lo ròdol per penequejar e legir, se pensava que aviá d'èstre coma la clastra d'un monge. O encara que lei centenas de reproduccions artisticas que a l'ora d'ara espelisson li pareissián pas fachas per que lei pengèsson ai parets. peçugat lo còr Mai, aquesta nuech que Joseta èra pas venguda, Savornin aguèt lo temps de se revirar dins son liech. Abans que aguèsse pogut intrar au sieu, foguèt d'un côp ensordit : un bocan espavantable esclafèt a l'orizont, ailamont just darrier la montanha, sus tèsta, quand la terra s'alassa d'escalar. Un varalh estranh que degun aicí aurià pogut explicar. Una gisclada de tròns desaviats, despestelats, coma jamai pas aurelha d'òme n'aviá Coma ausits. amb lei fuòcs d'una fèsta desca- bestrada, l'orizont negre èra vengut un campés de terror, aluminat de cent mila ulhauç, crevelat d'una infinitat de bélugas, que fasiàn ressèn l'un amb l'autre, se coma un tarabast lumenós aviá de gisclar pèr totjorn deis euses escurs. Savornin Badava l'ermàs embrasat, escotava a pron coma pena desparpelava. garbas de fuòc, se ploviá de disiâ que la cola petava. D'un côp, una bofada de calor venguèt li secar lei bregas. D'aqui en avant, se sentiguèt mau de cor, coma se se anèsse racar. quauque lament ren Puèi, quora li tornèron mai lei forças, s'avisèt que l'aviá mandat per sèu, dins de romiàs que l'avián crude- grafinhat. La bastida s'arborava, totjorn que mai drecha devers leis l'amorier e lo roire desramat li semblèron pas tan esfraiós cèu lusènt de l'apocalipsi. Ara, la calor èra pas tan fòrta. la estèlas, lo coma Avià bofat montanha, e la nuech èra tornada coma negra pian planet s'assajava de suja. Savornin, a caminar drech vers sa cambra. Un marrit pantais, se pensava. Un solèu roginàs e absurd de fiambadas que sènsa rason, avià trascolat a très oras dau matin. A l'epèca parla tant, d'aquelei monds borrotlats que l'un l'autre. Lo remèdi nèstre contra descuerp dins lei vers reta. atomic a se que tuertan làngui, e es siám, se ne s'espotisson aquè que se dau jutjament ultim. Un jorn s'esclafarà l'uni¬ bèn farà arri coma lo mou testolhàs amb sa car- contes dau dedins o Un jorn brantaràn leis ornes tant la barraca que l'aiga bolhènta petar lo peirèu e que totei ne serem esposcats. Un jorn, mai, d'èstres venguts d'una planeta, de creaturas bodenflas, mascaradas, banejaràn darrier lo roire vielh e nèstra umanitat vendra tant descarnada coma aquel arbre. Un jorn, tanbèn, se rafrejarà aperailamondaut lo solèu e lei vermes aici-bas moriràn de la gelada e nosautrei serem aquelei vermes, aquelei tèras desoladas que se tirassaràn mesquinafarà ment sus un sèu fach amb jorn... Savornin s'endormiguèt aver 32 pas legit una rega. de glaça coma un totjorn que socàs, dins mai sa espessa. Un cambreta, sènsa �L'endeman, quora durbiguèt leis uelhs, foguèt sosprés dei nivols blanquinós que environavan la bastida, coma d'aquelei jorns cargats d electricitat, quand la chavana vai petar. Defôra, a très pams d'eu, a pena se destriava l'amorier. Totei lei cans que possediá s'èran amolonats amb sei gats, aqueu molon l'avisèt tôt ras de son liech, lo bestiari que ausava pas brantar la coa, que se fasié mistolin sènsa saber perqué. Savornin se metèt d'assetons dessus lo liech e amb atencion temptèt d'escotar leis aucèus. Mai, de badas, que tant coma podiá escotar piutavan pas, se quilhavan pas dessus lei brancas. I avià plus ges d'aucèus, d'un còp. Alora, fronciguèt lei parpèlas e la nuech passada li tornèt en memòria. Una nuech borrotlada que dins eu restavan soncament leis escorilhas. Una nuech pariera en totei lei nuechs fòlas de sa vida escolada, abans que quitèsse lo mond, quand avià pas causit encara de s'emmantelar de solitud. D'aqueu tèmps, Savornin avià finit per trobar lo bon biais de ganhar de sòus amb de prepaus entortilhats que li esparnhavan lo trabalh. Escriviá de paraulas de cançons. Lei paraulas, dau mai èran bestiassas, dau mai agradavan e dau mai lei drechs d'autor li fasián profiech. E lei cantaires li n'èran reconeissènts e lo menavan amb elei dins sei tornadas, e Savornin d'en primier nedava dins l'aiga ròsa, se cresiá d'aver trobat sa via, qu'aviá picat totei lei martèus e que la cançon li permetià de faire ensèms la glòria, lei filhas e la bòna vida. Cada nuech, après lo recitau, podiá se trufar de la mau-maridada, lei filhas veniàn coma de moscas a l'entorn dau mèu, venián, espelofidas, cridassejant, la boca plena de cançons e de potons rintrats. Veniàn pèr aver l'onor de vèire ras de sa tèsta lo grand òme que leis avià fachas fernir, veniàn desvariadas pèr que aguèsson marcat un tròç de papier deis inicialas dau grand òme o per que sa fotò faguèsse lume pèr totjorn a sa paura cambra de filha modèsta e bartavèla. Savornin, amb lei très musicians de l'orquèstra èra aqui, en servici comandat, e badava totei aqueli filhetas que gambejavan è un côp que se leis avià bèn desvistadas, laissava de caire lei ravans, e lei que li avián agradat, lei prenià a despart : « lo grand cantaire que admiratz vos convida a beure lo champanha, totara ». E dins la nuech febrosa, aviàn luèc de pichonei festas, de partidas de gorrinitge, tôt aquè sacrificat dessús l'autar de la cançon. pomas d'amor que noirisson l'ôme de 10 a 20 centims per lei poms amb lei peras, te lei laissan degalhar sus l'aubre perque, lei vendèsson, perdriàn de sòus e, d'autra part aquelei que vèndon de vènt amb de ròsas de gratacuou, aquelei, mon amie, se gavan de moneda, de filhas bedigassas, aquelei son leis amies dau gènre uman ; t'engrunan una societat desvergonhada, que sap pas coma faire per consomar tôt a flèc. Lei quilò ; d'aquelei jorns, n'escriguèt plus una, ne poguèt pas escriure avià escumat tôt lo dedins de la tèsta ; la marcançoneta, lo dise e la ràdio l'aviàn espelhat amb afrontariá, resplus que de fugir, ailamondaut, bèn luenh dins la còla. Un jorn la mitât rida tava d'una rega, 33 �Mai enterin que s'amainatjava, partiguèt lo paîsan, vesin, que prepausat una plaça de factor, que lei lavandas avián rèn donat aquest an, que sa femna aimava s'escaufar au contacte autrei, que tôt solets dins lei genèstas e leis euses, èra pas una una vidassa de malaur, ôc segur. Una carriera plena de mond lei vòtz separadas de la telè e de la ràdio dins cada apartament, plus li la son avián calor docinassa dei centenas de fornèus, a ! que serem ensèms, deis vida, amb amb bèn totei totei, se degun conèis degun, mai se sente aquela vida de glatir lo cor sarrat de la socletat. Dau paîsan mut venguèt un factor bramaire, un productor de uei, que fai una partida mistolina dau chamatan dei vilas, que larga son tant per cènt de matèrias toxicas e de porcariás quimicas. Antau la terra aviá de se repoblar. D'ara enlà la plaça veniá liura per la jove cadelada d'ornes avent pron de la vila, d'òmes dau long peu ; amb lo cargament de libres e totei lei museòns dau mond a vôstra portada. Au tombar dei pampas, la muda s'èra facha e Savornin navegaire sus la mar de la cançoneta s'èra estacat a la terra gasta de la còla, enterin que d'aici pèr totjorn lei cartas serián distribuidas amb l'anar plan planet dau paîsan. sente Ara, Savornin vivià solet dins la sèuva, solet escrachat mitât nèu per coma eu, bèn lèu, a costat dau vilatge jorn de joves belgas bastirián de i vacanças. Solet, dins l'espéra que d'autrei gènts de la meteissa fusta, un jorn mandariàn tôt petar e s'estaque viure sei un bliriàn aiçamondaut. Quand lei cantaires, lo vomit e la pega leis aurà lei privilégiais dei milions seràn malauts dau champanha begudas. Quand lei joves, un côp que auràn agut bèn barrutlar dins lei vilas espessas, n'auràn son gonfle d'èstre estinhassats e de badar lei veituras americanas. Quand leis escrivans podràn plus jamai escriure una rega, que glsclarà plus rèn de sa tèsta esquiprès, quand e dei filhas chada entre batum e carriera, que escriure de libres serà tant rar coma lo potz. Alora, aquela tropelada decebuda e macada pauc a cha pauc prendràn plaça dei païsans qu'auràn patit perque dins la societat industriala i auràn après que lo trabalh mai necessari es aqueu bèn mens pagat, amb de moneda de misèria e que l'industria dei camps a de far desaparèisser lo bastidan, amb tota la nisada de catons, negats dins la grand vila, venguts foncionnaris a gratar de papafards. curar Quand Savornin aguèt agut pensât en tôt aquò, s'avisèt estupidaque Joseta que li avià escrich que per totjorn s'installarià amb eu, èra pas encara venguda. Aquela pensada l'enfarrolhava. Déféra, lei nlvols s'èran pas espoussats, l'aire èra totjorn tant espés e sentià coma un pes que lo quichava. Vouguèt anar ais aiguiers per se passar d'aiga a la cara. Mai sei pas, semblava que lo plomb leis estacava au ment soù, sei mans èran pegosas e cascalhava de lènga dins sa tèsta vueja. Leis aiguiers, lei vesià luenh, luenh que, tanlèu avançar d'una encambada tèsta. reculavan dins lei nèblas. Una aiganha estranha li Savornin comprenguèt plus. Alora, travèrs se a arrosava la d'aqueu bolhiment gelât de la natura, destrièt una forma moventa que s'estirassava amb pena dins lo dralhèu, que estarpava a la desperada. Una mena d'alabrena giganta. Una lagramusa que alenava, alongada coma una femna, 34 �reptil escupèire que sérié tombât d'un autre univers. Maugrat que li donava pensament e li tirava pena, Savornin vouguèt tôt veire, tôt comprendre. Faguèt plan planet abans, tôt matraçat, dins una atmosfèra tèbia e mausanida que li siblava e que li fasié compassion. Arribat ras d'aquel animau, cridèt d'una vòtz tan rauca que n'aguèt paur. L'objècte d'aquela fernison èra una femna tota espelhandrada, amb la tèsta esfogassada, tota nègra, que se legissié la tafa, l'an¬ goissa ais uelhs e que, un côp que aguèt quilat, coneguèt pèr Joseta. Una femna, la sieuna, que teniá lo sôu e la bauca embraçada coma se aquô solet li restèsse. La femna escaralhèt leis uelhs a son cridar. De mots, de paraulas que s'entendién tôt bèu just. Savornin se clinèt vers aquela que tota la jomada l'avié esperada. « Savornin » li faguèt a l'aurelha, Savornin, ailà-bas quauque part dins lo mond an enganchat amb una guerra. Jamai causa pariera s'èra vista. A ! paures nosautrei, lo fuòc, lo fuôc atomic... ». Puèi la jove femna calèt : diguèt plus una paraula, que l'esfòrç l'avié tota desemparada. Savornin, encara que jamai s'èra sentit tan feble e moligàs, prenguèt delicadament son amiga a la braceta, s'enarquèt e l'aduguèt penosament dins son ostau. Quand l'aguèt agut pausada dessus la palhassa, se tanquèt quasiment lei dets dins leis uelhs que vouguèt plus rèn vèire. Sota sei parpèlas, tôt fasié de bélugas amb de tubassèa. Una vôuta, puèi, en durbissènt mai leis uelhs, s'avisèt qu'un rai de solèu mistolin deverguetava a travèrs dei neblas dins sa cambra nuda. « Tè, diguèt dins eu, lo mond torna començar». E s'enfoguèt dormir bestialament ras tocant son amiga, la boca tota plena dau solèu destelaranhat de l'amor un cada pas retrobada. Colleccion MESSATGES ACABA DE PAREISSER ODA A SANT AFRODISI Poëma de ★ l'lves ROQUETA Un quasèrn • En venda a « Viure » • �CALENDARI NÔSTRES... LOS Pau BAQUÈ mòrt es las batalhas ôme que fasèm DINS que mancaràpasdesecomençar, un Pau nant. d'un BAQUE. Era bon, intelligent e salas siá tota de redaccion. de mena Libre ont s'èra Avià 47 ans. al reportatges especializat dins los Fa- Midi pro- blèmas regionals. S'èra fach nôstre amie dempuèi la sortida del primièr numéro de Viure. Lo ploram coma un La malautià que l'a tombât ièr, es aquò que l'empachèt d'èsser dels nòstres de bon. Aicl, primièr, a Viure (« M'agra- dariá de publicar dins Viure. De causas manca pas. Me vestiràs en bona lenga d'òc ? — Te vestirai, te'n fagas... ») e a Ardoana puèi, en julh, ont avià acceptât de dirigir un talhièr de fora dire ? Ne de macion militants occitanistas a l'accion jornalistica. « Vau amassar mos darrièrs buts, m'escriviá dins sa darrièira letra, desesperèt quora vau sar amassar encara darrièr mos de colhonar la mòrt, darrièrs buts per mais- côp amb vosautres ». Aquel Baqué l'a pas pogut larquicòm passèt, dempuèi annadas, dins lo public de Lenun bramai, Mas se gar. quauquas gadôc, del malastre del païs, de nizacion, de tetat, a la Baqué qu' ôme 36 carrastèl de colhas : o drech sa pauperizacion es sa a colol'ones- clarvesença e al coratge de devèm. Aquel d'aqui èra un e violent, generôs, romantic, de ont fèrre, un cor immense e cal. Dins un jornal que dempuèi longtemps jagut, Baqué parlava drech. Dins jornal investit per Paris, cloroformat s'èra un per las sansônhas dels notables de l'esquèrra locala, Baqué contunhava de pensar clar. La colèra, pel biais d'una cronica regionala, avià trapat la votz, lo païs avià fraire. e a un coratge que se trapa gaire pus dins las sol risolièr, excessiu, lo cap sus las espatlas, una consciéncia. Baqué tronava, fulminava, acusava e la pagina regionala clantissiá coma un tôcasenh. Lo compte èra fach de las desfachas que las notabilitats en plaça fasián tôt per ne desmesir l'importància : barraa'ura d'usinas, caumatge, desindustrializacion, toristicacion, colonizacion de la misèria, païsana, desplaçament de las populacions. La vista clara del malas¬ côsta, tre l'aviá convincut de cercar las traças d'una consciéncia S'èra estacat a faire lum sus plaça sus en esvelh. d'organis¬ signes d'una volontat clara de desvolopament : seguissiá e rendiá compte del trabalh e dels progrèsses del P.N.O. e del C.O.E.A. ; cada trimèstre despolhava Viure amb aquela passion que metià a tôt ; aurós de mes veire ont vesià s'afortir los primièrs una regionala d'esquèrra socialistas regionals occitans, atentiu a pensada progressista dins los collôquis e dins los mitans la literatura d'ôc mo- dèrna, fanatic d'une creacion autoctôna de portada universala, rendià compte, de �contunh, de tôt çò que li semblava prépa¬ los camins d'una revolucion qu'auriá volguda totaia, gostosa, sanitosa, galharda. rer Quicòm pr'aquò lo carcanhava. N'avèm parlât sovent. Per el qu'aviá legit los do¬ cuments del C.O.E.A. e del P.N.O., qu'aviá rescontrat pro d'òmes dels dos bòrds e que cresié fèrm a la vocacion occitana del miègjorn, la division politica dels oc¬ citans èra una cagada escandalosa : Question de mots, disiá. O de passât mal digerit. Fau çò que pòdi, a ma plaça per ajudar vos balhar far a Bretanha ! Baqué rapetaçar. front comun. Cal traEspira en » es mòrt al temps que las bom¬ de Liberacion de Bretanha bas del fan conóisser blèma a vos un Front al breton. mond Sera maliciosament, pas qu'existis un proaqul per tronar, quicôm se met a se empr'aicl. Es damnatge. Aviá lo buf petar que cal. « Ives ROQUETA. ENTRE DIARIS E REVISTAS per G. BASALGAS LOrégionalisme còp passât l'occitanisme diguèrem que lo intravan e cada jorn mai en débat ; al mitan d'embolhs. lo progrès contu- nha La senèstra bèrt Lafònt lo francesa a pensaire trapat amb Rodels problèmas dempuèi totjorn. etnics que li mancava Aquò i dona bona consciéncia e los mots nòstres, explosius e revolucionaris qu'èran, aprivadats e asseptizats pels Estais ma¬ jors parisencs, voldràn lèu pus ren dire del tôt. Nos demòra pasmens l'idèa de la pro- prietat regionala, que degun ne parla, la batèsta per la lenga e la culture, signe primièr del refus d'alienacion, e l'Euròpa de las régions que lo sénher Charbonnel, l'òme que parlèt a Tolosa de <■ replegament occitan vol pas per salvar l'unitat nacionala gaire vièlha dels païses vesins; es çò que diguèt lo brave gojat a Estras» borg del en pensent a d'Alsàcia costat parla d'una contra la l'exagòn per associacion que trantalha exemple, ont se renana per luchar pollucion del flume. Lo quite général de Gaulle se fai regionalista davant los représentants del ca¬ pitalisme lionés a la recerca d'estructuras nòvas per aparar lor cabdal e qu'escanaràn Provença tota dins çô que se lo sona Grand Delta. D'aquel temps de senèstra seu menistre, qu'es lo général (un autre) morala als marrits franceses fai la Billote lo pareis, de las Antilhas e, paternalista que lo dia¬ apromet de cambiaments que cambiaràn pas ren estent que lo députât Sanford, de Novèla Caledonia, quita lo grop de la majoritat, qu'a ren pogut desrabar dins lo sens de l'autonomia per son païs ble, E lonhdan. sls un es orne tanben lo moment que cau- que cresiàm, el, de senestra, sénher lo Monerville, per assegurar da¬ l'Assemblada generala dels conse- vant générais, que los despartiments de d'America son una realitat plan francesa. Quin malastre se perdiàtz lo Ihièrs broas las vèstre rais crostet, sénhers conselhièrs géné¬ ! « en tèrra catara » que diguèt tota (mas per de qué soi pas A Tolosa, la premsa 37 �catar estent que de sari la de tion mort las nasquèri de jorn anniver- un Manès ?) Institucions la Conven¬ Republicanas s'acampa. Lo dissabte se donan de bons rapôrts, proches a de còps de las idèas del C.O.E.A., sus la regionalizacion. La discutida es seriosa amb Phlipponeau e Labarrèra. Lo dimenge arriba Mitterrand, e la mocion finala, se parla de la nécessi¬ d'un tât nal al conselh d'una e économie assemblada social e régio¬ regionala elegida sufragi universal, oblida lo mai impor¬ la dimension de la région e, subretot, los poders e l'autonomia financièra d'aquela assemblada. tant, Es çô que se pòt legir dins la premsa d'aquesta passa. I a quauquas annadas, n'esperàvem pas tant e tan lèu : nos cal pas repotegar de trop. Se deu assenhalar primièr una interview donada al Dauphiné Libéré per P. Mendès-France. L'ôme sol de la senèstra francesa, un còp dich que i a pas de solucions als problèmas éco¬ nomies dins los quadres actuals, e que cal partir de doas realitats nòvas, l'agloe la région, critica la formula admenistrativa autoritària e centralizairitz del govern, sotalinha l'impossibilitat matemeracion riala per un delegat sendical, de trabalhar dins gura que se deu una « per C.O.D.E.R. exemple, e asse- instituir d'assembladas regionalas vertadièras, fidèl leial e de las que s/an lo rebat realitats economicas, socialas e umanas. Cal qu'aquelas assempossedigan de poders e especiala- bladas ment de lo mai important de totes, la gestion crédits... ». Puèi : escòlas, los espitals, ral, l'urbanizacion son nalas lo lotjament, las l'amainatjament ru¬ « de realitats regio¬ localas. Per aquesta rason l'execucion de las tascas aurià d'èstre fisada a las régions e a las aglomeracions. Lo plan nacional aurià d'èstre complétât per e de plans regionals vertadièrs. Las assembladas economicas regionalas auriân de possedir una autonomia plena per fin de n'assegurar Texecucion e partatjar los cré¬ dits... Se Mendès-France es d'acòrdi ». 38 donar a l'assemblada regionala de poders vertadiers, per li donar la possibiper litat de cions, manlevar escriu d'aver e imposi- sas çô que toca lo responsable de l'Admenistracion regionala, seriá partisan de lo laissar designar pel poder central que « per caldriâ ; personalitat de una las primièras. Per èstre comessari del Plan, dins una metropôli regionala, cal¬ driâ riala ôme un litica. Es de tasca nauta fonccion E.P.M.F. ». l'idèa de una : « région una causa en es de faire es responsabilitat pod'auçada ministe- d'ela es segura : progrès. Nôstra realitat demo- una cratica, expression de las aspiracions po- pularas ». Aquelas idèas de las jornadas socialisde Grenèbla, las vesèm encara dins un article de Marc Heurgon (in Tribune Socialiste del 29 de febrier de 1968). Lo teorician del P.S.U., a prepaus del tèxt comun P.C.F.-F.G.D.S., escriu : « Lo P.C.F., la S.F.I.O. e lo Partit Radical an tas de mal cobin a e mocracia al nivèl quitar las rodalas de TEstat ja¬ centralizat. 7968 en del Per amor que la desituls pas soncament se parlament dels e générais, conselhs per amor que la responsa a tecnocracia autoritària passa uèi per reconeissença de las la la regionalas realitats suis plans économies, culturals e tanben politics, la senestra novèla perseguirà amb força la batesta entrepresa dempuèi dos ans per fin que sián pas totjorn lais¬ sais de caire los problèmas vertadièrs ». D'acèrdi. Mas alara per de qué dins Tribune Socialiste del Dominique Vianey nos prepausa 21 de tadièras régions economicas tas dins garda la l'Eurèpa » « un de d'ara, admenistrativa doas vilas tal ver¬ trop picho- economica frontièra Bordèu e Tolosa, complementàrias, març que e te entre son puslèu que deurián La région actuala Lengadèc- n'èstre mai. Rosselhon séria o partida entre Tolosa e Marselha, la frontièra passent al nord de Narbona ! E Valença despendriá de Lion, Lemètge e Clarmont d'Auvernha de Paris ! �Podèm qu'arrecomandar a aquel pas Vianey la lectura dels rapôrts del Collòqui agrlcòl de Terrasson (10 de març de 1968) que contunha lo rescòntre socialista de Briva de l'an passât e insistis sus la nécessitât de l'autonomia regionala. Un acamp parièr se deu debanar a Monlpelhièr al mes de mai. Serà per nosausénher tres una escasença nombroses de mai. D'entre dins lo Fossaert donèsse una analisi socialis- aquel mond ne demôran a l'Euròpa de las patrias. Mas que volètz esperar d'un collôqui ont Mitterrand e Gui Mollet pôdon s'expremir al nom de la Seseriosa, Nòva ? nèstra Val mai legir article de Pide març de son jornal Homme et citoyen, l'ancian menistre fai la proposicion d'espetar l'Universitat en establiments publics regionals autonôms, admenistats per de conselhs sani ! n'es encara D'efièch dins lo un numéro « variais, concurrents, Hures, dins sa gestion, del recrutament de lor mèstres, de l'ensenhament que donan ». Lo perilh de tombar dins lo biais american d'una al universitat poder de las entrepresas Pisani sèm sul ca- capitalistas. Mas amb min de l'universitat regionala. Tornam ara dire que la grada per cada als problemas agricôls brocadura del C.O.E.A. l'agricultura a es estada per consa- represa lo Paysan du Midi, Jornal que parèis cubris los despartiments Montpelhièr, e subretot per la revista Paysans, la mai se¬ riosa revista agricôla de França a l'ora d'ara. Los articles totes d'aquel numéro 68 de Paysans son de legir, qu'estudian l'agricultura de las régions davant l'Eurôpa del mercat comun. Lo mond païsan setmana viticôls a e l'entorn de mas de es crénher que sagrada del sendicalisme païsan, que foguèt realizada al darrièr congrès de Tolosa, menèsse a l'amoçatge de las revindicacions occitanas bretonas. e Es precisament sota la manifestacions en Nouvel Observateur Morvan fotografia de las que, dins lo Bretanha del 6 Lebesque présenta al de 12 març, très pagi¬ Lafônt, çô que faguèt tanben dins lo Canard En¬ chaîné. Om poirià benlèu faire reproche a M. Lebesque d'aver illustradas las idèas Sur nas la France de sus Robèrt Lafont per lo solet exemple breton. (L'analisi de la situacion economica e sociala de Gasconha facha per Crestian Rudèl dins La Croix es un exemple demest d'autres de la dependéncia coloniala d'Occitània). E aquô's pas la charadissa « plan exagonala » entre Rogier Priouret et Fiervé de R. Lavenir, dos ancians de l'E.N.A., que pu- blica Bretagne-Magazine dins son numéro de març — lo darrièr abans la disparide cion la revista —, que cambiarà quicôm. La ràdio pro es signe, un l'union los d'aquela mena, cal quadre de las jornadas de Grenòbla, lo collôqui que se tenguèt a Paris lo 24 e lo 25 de febrièr, consagrat a La senestra e Euròpa. Lo C.O.E.A., amb de représentants de movements corses e bretons, s'i trobava. Los rapôrts, pasmens, semblan pro marrits, e mai a l'ora d'ara : la venguda al général de la F.N.S.E.A. de Miquel Debastissa, regionalista convençut, secrétariat acamps assenhalar, ta bolega força meteissas, regionals e s : la télévision nacionalas, elas- interessan es atal que (I) als problèmas Inter-Variétés pre- sentèt del 4 al 15 de març, de la tièra de « dins lo quadre Grandes Enquêtes », una me¬ reportatge sus las lengas etnicas de França. Devèm plànher mai que mai que, tôt de long d'aquelas emessions, aquelas lengas foguèsson estadas mescladas amb los quites dialectes d'oïl (pi¬ card...). Ausiguèrem pas que los vielhs mantenèires, los que parlan de terrador e qu'après an tôt dich. Quasiment ren sus la literatura occitana moderna. Lengadôc, Gasconha, Catalonha oblidats ! Sol fach positiu : tôt lo mond demandèron un ensenhament vertadièr de las lengas. Un perilh, l'optimisme de Maria Mauron que de l'ausir se podiá creire que lo proven¬ çal es ensenhat de pertot. Mas quant na 39 �d'escolans l'esprôva Provença ? N'i a que vivon de l'occitanisme, coma A. Daudet, e aquò basta ! (los telespectators qu'auràn regardât l'adaptacion, marrida, de la nova de Josep D'Arbaud : Lo Regret de Mestre Guilhem facha per la Télévision n'an agut la pròva). L'interés mai grand d'aquelas emessions foguèt la d'occitan presentèron se del bachalairat a en discutida finala amb E. Morin, A. ChamR. Pleven, R. Lafônt, A. Keravel. Los son, « disclpols de Rivaròl (quai ?) arrefusè- » de participar a aquel demest d'autras : « son ron tustan Lo ta a porta menistèri intrar. serà de débat. Una frasa de lengas que t'escòla francesa... cogit de las laissar » IDËAS Proudhon Œuvres choisies, textes présentés par Jean Bancal, idées n.r.f. : AQUESTA version presentada antologica de lobra dau Prodhon, per Jean Bancal, li ment que e II tèxts esparpalhats dau qu'aparegan claraessenciaus de sa pensada, recampa revolucionari de tèmas mòda òbra tòrne trobar son coheréncia sa unitat sintetica. son Nos intéressa la segonda présenta lo tltol E primier, : « mai, Una segur, politica federalista fai totjorn plaser d'o legir : ». lo pôble francés a ges de vocacion misteriosa, ges de gèni especiau, es pas estât elegit mai qu'un autre per menar lo mond a la libertat. Aquesti paraulas « vides de sens an pas servir qu'a cabir la « plus effroyable tyrannie ». Adonc ges d'essén» cia, pas apond lisme : I Puèi l'Estat » de una critica : se ranetat ont nationa¬ dau botan centralisme met metafisica e cion ven per titucionala, contunha Proudhon, nia di societats modernas, li provincialas es la tira- poblacions poblacions venon d'un lo empèris subre costat drech La Tôt solucion ? distribuir la nacion conquis- cions i lo mistèri consistls a provlncias sobeiranas, amb capitalas regionalas e executius nomats per lo pôble, qu'una nacion que se fai representar deu èstre representada dins tôt çò que la constituís, dins si grops regionaus-naturaus en primier. Lo sufragi universau exigls tant de dépla¬ coma a en de sobeiranetats provin¬ cialas. la sobei- civic e Apres nos aver dich qu'un jorn vendra l'independéncia d'Argeria (siám en 1847) lo de e se realitats. Proudhon ce trachls sempre lo despotis¬ centralizaire. Résulta naturala d'un sistèma 40 lo e ». republicas me que d'istòria Défaisons-nous francés li La vida politica lo centre e la naidrocefala. Aquesta ficcion cons- toti l'extremitat quita tadas. part dau libre, la que lo Bancal sot l'autre de la Proudhon afortls : forma politica de la « Lo Fédéralisme es l'umanitat ». Dison cuberta profèta dau qu'aqueu pensaire es lo segle XXIe". Siám aqul pèr lo faire mentir. sus pas Joan-Lois GUIN. �Claude Lévi-Strauss : RACE ET HISTOIRE. Gonthier, Bibliothèque Médiation. L'ENSAG l'O.N.U. aqueste foguèt publicat per de en 1952 dins brocaduras consacradas solet l'autor que fai mai de au la una tiera racisme. Parla Pensée sau¬ « la critica de l'etnècentrisme occidentau e que se tracha pas, aici, de s'acarar a aqueli problemas. I a pasmens dins aqueste libre d'idèas vage » que nos aqueli cara), que mai directament. mai concernisson que comprenon pas, (e n'i a A en- l'occitanisme es progressisme vertadier, se pòt respòndre amb lo LeviStrauss que l'umanitat possedis ges de formula que se pòsca empegar a son ensèmsi qu'una umanitat mesclada dins un viure un se pòt pas concebre, pr'amôr que sérié una umanitat ossificada, que la que LES CATHARES civilizacion mondiala pòt pas èstre que la mondiala, de culturas servant caduna son originalitat, que d'una autra amira, lo progrès es pas un movement vers la similitud abonida, mais qu'es totjorn fach de rompeduras e d'escàndols. coalicion A aqueli d'una res tracha l'escala a que nos veson coma cultura e d'una lenga, de pas sauvar que se lo contengut istoric d'una diversitat, mai lo fach aquesta. de la di- eu versitat La diversitat di culturas umanas es de- tràs nosautres, a nòstris entorns, mai subretot davant nosautres. Se tracha de promòure çò que vòu èstre. Joan-LoTs NAISSANCE D'UN MYTHE AU XX™ SIECLE : d'aparai- GUIN. : MONTSEGUR. Archeologia-Trésors des Ages, n° 19. UN còp èra avién los obrièrs de la respelida pas que lors amies occitana pr'amor de los cia dels tans escotar. desoccitanizats d'aquel La bona consciéne dels non Occi¬ d'aurelha. Aquel période fosc a trespassat. Se compreni plan lo numéro d'Archeologia, l'esperit de la mantenença franchimanda dins los paîses nòstres s'esmòu. Sèm tombats temps avié pas predas al mite del catarisme. Nos cal desmitificar. Lo canonge Delaruelle, de l'Institut Catolic de Tolosa, Régine Pernoud, dels Arquius Nacionals, qualques uns encara, e, last but not least, lo LevisMirepoix de l'Acadèmia que sabètz e de la dels Jòcs Florals ! que la Aprenèm aqui dedins literatura nòstra de l'Edat mejana, la cal Per de qué ? de Peitieus escrivié en comprenètz pas, sètz probablament pas dignes de dintrar al Quai Conti ». Paures vosautres totes ! D'alhors cal pas parlar d'Occitània ò d'oc¬ citan ò de paîses occitans. Aquò son de vocables del segle XIX. O paures e oblipas sonar occitana. que Guilhem lemosin ! Se Figuratz-vos « dats « domenicans provincia citaniae » afortisson confessa òc suis e francescans de la linguae, sive Ocdel période médiéval ! Nos atanben meteis que Nelli occitanicae l'inexisténcia Catars. de documents Paure traductor dels en do¬ en question I L'ignorància dels promoguda al nivèl del mite ! cuments salons 41 �Passem tanben Occitània tèrra òc ! e — de tôt aquò. I l'explicacion a jaus : per de qualques quilomè- mai sus de serià — de raion un l'entorn a caritat domèni dins tres rià amb lo Carcassona folcloric e grelhar de mites. Atal ! fa I auriá peça ont existi- felibrenc esperit un una que de s'arrestar a aquela publicacion, levés pas un problèma vertadièr. O escriguèri fa qualque temps dins lo numéro dels Armais de l'I.E.O., avodat a l'istòria religiosa dels paises d'ôc. Cal n'aoabar amb lo mite catar. Pr'aquò es pas impossible de istòria cesa increada. De se las l'amira sagrada de la nacion franLos franchimandizacion devián dins tractar ne d'una de manteneires dins nôstres la paises mainar. ne sesilhas Miègjorn (sic) tiu en », passar lo Monde desmitificat passât l'atencion per Marcelin Albert a que portada dins un n'ai perduda la data de numéro vesèm se paur de mantenença francesas. e Los los tres dessenhar — de movement un l'I.E.O. l'es- del o Felibritge, Nelli, los Camprós, los Lafònt e d'au¬ trabalhan pas de badas. Son enten- duts luènh citània. déféra en Osca empachar de las per èles. amies de los Archeologia, ràn de ornes còp un — numéro deu Viure 19 de d'Oc- raras Aquò de pas legir 1967. I trapa- dossièr qu'es un intéressant sul mite catar e lo pan-catarisme. Sus qualques autres subjèctes tanben. Cal pas jamai passar a costat d'una ocasion de se mólzer la ratèla ! d'istòria als religiosa del Quaserns de Fan- « Joan-B. SEGUIN. LITERATURA LITTERATURE CATALANE. Europe, n° 464, décembre de 1967. SABIAM mespresaira Europe una revista un pauc d'autras per mens li causas que catalanas consagrat un tura catalana. dos cents : ja en especiau numéro Aqueste côp, paginas sus qu'Europe présenta cènts vida paginas ricas de culturala maugrat mancan pament tanben que liure e que devèm faràn que se totau. soscar de subjècte legèires. Dos l'ample de la tôt a tota a Dos mai mai son Catalonha lis empachas de pas de s'opausar bilitats ja ra en aviá la litera- aqueu si a 1958 a l'ora d'ara mena son desvolo- cènts que paginas desirar mai d'unis occitans que i possi- largament capitadas d'una cultunoiris non pas dau desgaunha- ment de çé que fan endacém, mai i quiti sérgas de la vida de cada jorn d'un pais que se ditz Catalonha e qu'o sap. 42 Ensag de bilanç, benlèu, primiers i trobaràn interés : que li catalans lo d'un agach pausat lo tèmps d'una reflexion sus lis afaires de son pais. E subretot bilanç d'una pojada malaisida mai apassionanta e tragica timéni ment au de estats demèst a segle qu'Europe per vint, la Castellet la Poesia e Molas, publica, presentats Jordi-Pere Cerdà, li tréç una dis Tes- d'aqueu descubri- consciéncia, de e societat. ne ciaus de la talonha d'autres de se del eau travèrs di trastejaments consciéncia d'una part critica. Nais e viu literatura arapada i coma essenen Ca¬ sémis mai incarnats d'una existéneia d'istòria, una poësia anecdotica per partit-pres, estènt que l'anecdòta, per delà lis images de vertat de la Sepharad de Salvador Espriu, pét soia rendre compte di contradic- �de cions la realitat. Aqueu partit-pres, n'amagar lo costat parciau : « çò qu'avem vougut faire, escriu J.-P. Cerdà, aquò's pas una presentacion compléta de la cultura catalana, mai plan precisament una préhension de sa realitat actuala D'aqul l'abséncia de noms qu'òm auriá pensât de trobar, d'aqui tanben una volontat de totjorn Europe l'a fach sieu, sènsa ». s'acarar drech balha que a biais un amb li situacions viscudas la literatura catalana de uei agut de crebar li bodoflas de la mediocritat. tant sempiternas Fa pas besonh de cercar mainar longtèmps per amb quina seguresa la cultura catalana de uei a capitat de se trobar son sens, en déféra di temptacions exterioras. se Quand Joan Fuster escriu que « França es un péble apoderat, mentre li païs occi¬ tans son un péble despoderat », e que conduis en afortissent : « Estre nacional'ora d'ara es un anacronisme, evidentament. E pasmens evidentament tan¬ lista a ben son èstre de pébles, d'uei, quicém mai », amb que tota pédon que caup una situacion d'aquela devèm pas oblidar que desempuèi qui trenta ans, l'existir vengut una consciéncia de moments trebolada de pas l'absurditat mena, realitat. mera èra « mai lo vertigi ligada sempre condicions i Joaquim Molas estre- objectivas la dich de la Pri¬ a de histôria d'Esther de S. Espriu qu'ela una slntesi histérico-mitica de la Catalunya contemporània (1) » : es a dire, de quin biais que siá, una espécia d'arquetip de la consciéncia, ponch de maduont la possibilitat d'una vida catalana l'expression de sa vertat primièra. Es aquela vertat benlèu, fin finala, que toti li trabalhs publicats per Europe, estudis, poëmas, présas, criticas, contribuisson de la faire mai iarga e mai eficaça. resa trobava Se vei l'importança d'aquela entrepresa, pét esperar d'ela. En pais occitan, coma exemple : de S. Espriu a Raimon, de Pere Quart a F. Vallverdû, lo dessenh d'una presa en carga lucida e responsabla. En pals rosselhonés, aqueu recanton d'exagén que lo catalan i es tanben la lenga dau péble, la volontat clara e logica amb ela meteissa d'aprofee tôt char çé que se una situacion unenca e d'abandonar definitivament aquela tissa provinciala que ailàs, soventi céps, i ten luéc de tôt. quau- Catalonha d'èstre, benlèu per imperialismes, chament Felip GARDY. es a dis (1) prefaci a la Primera Histôria d'Es¬ ther, 2da edicion, ed. 62, Barcelona, 1966. LLIBRES EN CATALA, Barcelona, Instituto Nacional del Libro Espańol, 1967. 173 paginas, index dels autors, dels titols, reclama, etc... Vaqui un catalég que cion fa espanhél espanhéla onor a l'edicion vol legir prede s'es3.303 titols aici ficats e lo prètz. La presen¬ del Sénher Guillermo l'importància de l'edi¬ catalana. Lo que saber çé que se pét comprar e sentament en catalan a pas que pacejar demest ios amb la paginacion tacion prefaci Diaz-Plaja — ditz — catalana dins l'edicion « ispanica ». Nacional del libre Lo director de l'Institut dida pensa es floreson « que la cultura generala enriquesida per l'esplen- de literatura cambiament social tot ! catalana pét s'engulhar de Aquel catalég es finalament un ». Lo per- ome- natge forçat a la vitalitat contestadoira de la literatura catalana. 43 �En fulhetejant d'aicí d'ailà, òm se maina los Catalans expremisson en lor lenga totes los domènis de pensada : filosofia, religion, filologia, sciéncias socialas, matematioas, sciéncias aplicadas, los arts... La plaça de la produccion religiosa (495 items) retén l'atencion. L'importància de las reviradas atanben. Mas per de qué la literatura occitana es — tradicionalament apelada provençala ? L'òbra de Mistral ocupa, d'efièch, una estància de demanda tanben se que dins aquel catalòg, levât los publicar en Catalonha, e los i que I bonas, d'ôc rason per las mest dins las traduccions catalan en (6 de 12). Era sus exemple, de la e sei a selha amb de tota Podètz l'ôbra, una (lo préfacier) a de tiera una jutjar : très de entrevista manifesta- presentacions Jôrgi Rebol una signa¬ ràdio Marselha, dau libre per la felena dona Clara Costa-Victor-Gelû, ture de en l'autor, la libra- riá mai granda de Marselha (Lafita, la Canaviera, editor en 1856 dei Cançons provençalas dau Gelé), una nova entre¬ vista amb lo préfacier, aquesta en occitan, dins lo quadre de l'emession « Au canton dau pais », un collôqui qu'a d'èsser contur.hat puèi integralament publicat (tèxts occitans émission comprés) Entre aqueleis tant que (amb la C.R.D.P., 44 sala de que ja Daumier). eveniments, mai 20 impor¬ parlarem demai per Lo que lo una importanta una de mai foguèt lo collôqui ara. Organizat coma Caien, se vai tenir lo dins C.R.D.P., lo per televisada iconografia, mai d'ôc antologia catalan ? en Per de Catalonha ? en Problèma qualitat? O problèma d'organizacion Joan-B. ». Lo collòqui de ? SEGUIN. Novè Granet. leiçons. LALibre reedicion Granet perMarde foguèt Novè aculhida Lo Occitan cions. i aja pas una sola que poësia traductors botar Ei Garreli de Delluc dereviradas d obras francesas. Om Son encastre lors qué enquèra la prôsa recenta (Bodon, Lafônt, Max Roqueta, Manciet) troba pas de una ACTUALITAT DE VICTOR GELU « fan se libres a, cresi, un problèma de la revirada l'occitan al catalan. Consi se fa, per de libres pas que sortits. son — las qué los escrivaison pas ficats per catalans del Rosselhon res ne de conferéncias décembre (plena) dau aviá vist fa gaire lo col- lôqui occitanô-catalan Lo sénher comunicacion situacion selha 1855, en illustrava dei força documentada economica l'ôbra sus dei Juecs Floraus. Galhard i faguèt una Lucian de de Cançons porgissié que Gelû, sus de a Mar¬ lum pron d'aitant que l'autor Novè Granet e de citacions sa sociala e charradissa. Parlèt Glaudi Barsôti « sus d'uneis aspèctes sociaus de Granet », Pèire Pessemessa de •< la dialectica dau progrès e dei melhurs dins Novè Granet ». Mai l'expausat mai impor¬ Novè tant « La foguèt lo de l'Ives Poggio, titolat : lenga de Novè Granet », programa trespassava que força, tractant blèma de la causida de l'occitan (qu'escriguèt primier de en dau pro¬ Gelû de la per francés), ôbra (coma aurién dich au segle XIII, e coma podriá uei o dire un estructuralista occitan), tant coma de l'analisi linguistica de Novè Granet. Mos« rason trava » aquesta son coma, parlar marselhés tei rica sei e e riquesas, totala que en se basant sus dins l'utilizacion de lo to- Gelú ajonhiá la lenga lo Felibritge puèi se'n �aluenchèt Ne pogueriam jutjar sus interpretacion de tròç de Novè Granet pron bèn facha per de joves dau tant. amb una Calen. Una peças discussion força animada vai resultar, qu'un de sei tèmas màestudiava l'actitud dau Gelú e l'ana- ne gers lisi marxista, mòni autre un sa valor de testi- l'encòp 'ucid e arrapat ais problemas de son tèmps, tèmps viscut que sabèm coma foguèt puèi remplaçât per lo temps mitic de nòstrei romantics de proa vincia. D'este collòqui, mai d'una leiçon ne traire. D'en tat dau Calen que se es de primier concernent l'activie confirma adralhament son e pren enquistas, publicacions, nervi cors coilôquis fan dau Calen ; nôu estagis, de lenga, un dei ara mai de l'accion occitana coma de la culturala Mai tenguèt marselhesa. ries vida lo collòqui aqueste, efiech, qui dins son encastre encara, marcar : lei rector caus dau de de re- nombrôs fonccionaris en re- (inspectors presentacion autre un es de la S.C., Direprésentants sendi- Centre, la F.E.N., Liga de l'ensenhament) de acostumats s'esbinhar bot au d'un temps, aqul an restât e escotat d'en plen aqueste débat ont l'occitan èra emplegat en paritat amb lo francés. Es aiçò benlèu la leiçon mai importants dau collôqui sus Novè Granet non paga : môstra pas la tèmps, trop sovent ga l'audàcia. un còp de mai que timidesa d'à passât encara la de uei : pa¬ Joan-lves ROIER. fogaus CINC PEÇOTAS PER PASSATEMPS (Caries Camprós, Joan Jornòt, Robèrt Lafònt, Ernest Vieu). I.E.O., 1967. PERtemps. tôt Pasmens dire, i passaretz de de marcariá gaire mau faire lo despechós : lo recuelh a son utiqu'aqueli peçòtas se pòdon jogar per d'amators sens cabussar e s'enfangar dins lo « patronatge ». Vaqul dins lo detalh : Lo marit maugrat se, de Caries Camprós : una bona idèa (e istorica en¬ cara) que se prestariá i mesas en scena espectaclosas. Li es de manca pasmens litat lo estènt movement. Robert l'alen. L'umor, un bricolon de cinisme son de qualitats pron raras dins lo teatre en ôc. De la Santa sèm qu'acaba tendons. Catarina d'Ernest Vieu, di- lo recuelh sens autri pré¬ a ressarrat dins sa Nuech enganats una evidèntas De movement, n'i a un regonfle dins li doas peçòtas de Joan Jornòt : La Caritat ò faide ben a Bertrand... e subretot la Pausa café : un revolum que vos còpa Lafònt matèria pron fòrta e bêla per faire una peça (e non una peçôta). Son Dòm Joan podriá èstre lo Dòm Joan occitan : es a dire l'adaptacion biaissuda e capitada d'un tèma tras que famós de la literatura europenca a l'enge Ì d'òc. La scèna dau pedaçatge, li confidéneias dau pedagòg s'ameritan l'antologia. Tôt aquò per dire que si qualitats dis — fan plànher d'ample. Es rire, blasfèma, poësia — l'accion aguèsse pas mai que lo Dòm Joan de Lafònt nos vèn mai simpatic que lo de Tirso de Molina. Aicí lo beluguier s'amòça tròp lèu. De que volètz ? Dòm Joan, faliá que moriguèsse : sa vida metiá en perilh l'ordre divin que e l'ordre sociau. J.-M. Adonc... MICHEL. 45 �Robèrt Lafont, LOS VENTRES-NEGRES, I.E.O., 1967. lo public — mai a Atènas, èra lo pèqu'èra lo public — n'es la matèria COMEDIA força liura liurament adaptada dels Acarnians fai d'Aristofanes ble tôt bon viva : » per côp un d'insistir que tracha de teatre se la sus libertat. que Lo d'aqueli Ventres-Negres, ambioion capitadigam-o sens esperar mai, aquò's la da, l'arma. e L'ambicion granda dança dels ômes que jôgan sus la public, aquô's la fantasierosa mescladissa dau jornadier mai simplàs amb ii causas mai nautas : una jòga inacabada, a de còps mirgalhada di mila caras de l'esperança, a d'autres aprefondida au còr meteis di problèmas d'ara e de sèmpre. Era pas question, dins aquela scèna amb lo que di rire Ventres-Negres trufa di convencions se e es rire un di sèmbla- moralas costumièras : a ges de justifilevât son existéncia, que i fa considerar amb la meteissa serenitat lo cacion viure entre suau primauba clarebrun e dau tèmps de la patz e lis espròvas sens fin que naisson de la guèrra. Lo sériés, dins aquel afaire, son li discutèires dau scientificament Burèu de l'Assemblada dau péble que se creson de n'èstre li solets proprietaris, mentre Vilabona, se desrabant li peus dau tant nas de amira, faire revirada una exacta e justa de la peça grèca, estrangièra a de moments l'ôbra d'Aristofanes, facha tota de parauias e d'òmes que n'avèm perdut fins au rebat : çò que se podiá servar, aquô èra lo sòmì dau poëta, lis images segurs desnos senhats teatre, es sus e retrobavan benatirós ò flòc de terra que i un lis que ômes vida sa si e aclapats disián d'aqueu temps i per d'èstre rasons lo malastre. Un sòmi e tanbèn un esperit : l'esperit de la scèna-espectacle, ont lis actors vènon pas soncament per dire un tèxte ò lo jogar mai per d'una èstre un astrada ò Joan Larzac, I 1—1 O mond ? ber monde labras un Per » li desvelaires movement d'istèria pauc coma d'un tôt me escriu de ven Larzac. a flor Mai qu'ensajam de de quin sa- nèstra vida en tota transparéncia, la contristòria, sembla qu'a l'ora d'ara siá la sola endrechièra possi46 la la « costuma antica» es una engana de mai endormitòri d'anti-morala que èstre rosas plorar de », l'acte Antica, de demèst d'au. enauçaut libertat d'autre quicèm qu'una idèa. Basta. Lo aici, es sai que dins gaujosa la portanèu au per pas la débuta a un nivèu per espéra Risián benlèu segur, e tras, « Corifèu lo comenta dos, aurelhas, patz. qu'un au exigis, ò teatre, mot miracle dau aquela absurditat trasforma li passions dolotrèvas inutilas, l'espaci d'un que en parèu d'oras. Felip GARDY. CONTRISTORIA, poëmas, Messatges, I.E.O., 1968. nosautres peçuc dis e de bla per que nas pas nos foraviar de trop. Una Un pretèxt malaisit d'anti-passat. mena non sai, pèr virar l'esquina is enga- inumanas que nos fan la vida. l'avenir per adomergir lo s'assegurar passât que de Raubar son quita aclin, pas de �!i trevar tar sòmis de luciditat una uei, fin finala conquisdélai en lo mirau, sim- plassa. de se que de Larzac « /os para-brisa los òmes s'escrachan E ions de! e espetar lo de temps l'abséncia l'espaci e ». sensa de deluvis i s'eriam Larzac, escapa que l'espéra, terra laurada de désirs ont dessenham lis ondadas desrisòrias di certituds istoricas. Sai a per nosautres de l'istòria los deluvis ? se pausa necessària, un dessasiment de se, temps d'abandonar li vièlhi fardas, lo tèmps tanben de se'n fargar de nôvas, lo » Mai de questions tan leugièras. Escavarta li sofismes, per partit-pres, ò per de qu'es inutil de manejar si subtilitats vuejas de vertats primièras. Cada poëma de Larzac — li mo¬ ments de repaus i son rars, e sèmpre son d'agachs que mesuran l'asuelh de ia terra abans que lo poëta tomèsse prene sa caminada emporta inagotabla sa carga d'eternitats e de fugidas jornadièras, « las oras ni lo temps los pòdes pas comptar ». Una ora es una ora, e lo passatge d'una istòria, qu'aicí ont vivèm i dison l'lstòria, a una contristôria que i a pas que la lum ritme primitiu, sota-vòtz, de la paraula de per la comolar, aquò's benlèu un pauc lo Joan Larzac. Sa rason segondària per lo poëta, e per d'autres sa rason prigonda, son païsatge elementau — « lo nôstre es eu, es una manca moscas los netejar. per qu'una pas coma Larzac la contristôria naissènça a l'istòria, que : Contra mas dedins Faire autra i fa pas bon existir, dins pais de contristòria, e mai i aguèspausas de bonaur dins la poësia Segur aqueu deI pas — nòstras, aqueste côp. Per fin que l'istôria nosautres aurem facha sià pas contra nosautres, mai un pauc nòstra volontat. E que qu'antau e sis comencen ornes, negre Condemnats nats la a per sus la la de lo mond l'istôria, alara ? Condem- a certitud ? convidar de bon blanc. A ela sèmbla nos de Joan Larzac, amb la seguresa que d'autres la comprendriàn coma la companha illusôria de la desesperança. Mai quant i a de temps qu'aviàm pas legit una canta tan logicament nôstra coma « poësia Larzac ? Atuda lo solelh Per agusar : tant n'avèm nuòch ia a pro d'un [ciri la poncha del [jorn ». Felip GARDY. FOLKLORE AU PAYS DES CATHARES. (Les Ballets occitans). Philips. O tôt catar fai fuôc... Cançons d'ôc, aiçô klore li au e se pays danças popularas di pais vendriá pas. Amb lo « Fol¬ des Cathares », aqui, diga- S'atrôba qu'aqueu dise es l'enregistrament d'un espectacle di Ballets occitans de Tolosa, bèn fach, cantat amb estrambôrd, umor e originalitat. Mai, primier se tracha pas vertadierament de fol¬ klore dins lo dise, e puèi tôt aiçô a ren que venga ! a faire amb li catars, manca pas lo pais : Diga Janeta, Lo Boier, s'atrôban un pauc de pertot seriá i a son de en cant milions Occitània. Lo Boier, que partisans, i Catars... E d'esturtis que van creire di bon exemple de çô que se la catarizacion dau fach occi¬ tan : tôt çô qu'es catar es occitan e tôt çô qu'es occitan es catar. Philips nos aquô ! Es un pot sonar môstra dre mai la e dralha : la catarizacion fai rènd l'occitan intéressant. ven¬ 47 �L'I.E.O. es dificultat en de marrit sang. tudis Catars » e ment tôt pòdon etnicas gas vos : Batejem lo anarà « fagatz podrià pas len- Li mieus. dins l'ensenhament la nòstra, : i d'accion. e comprendràn qu'es E la revista, venguda catar quora l'ora de Viure, revista catara ? rintrar condrecha- pas desonor Comitat sens sonar d'estudis Institut d'Es- di- Lo vaqui lo mot de Santa Clara guèsson lenga catara, tôt cambiariá, de segur. Lo C.O.E.A. m'es vejaire que se rizatz-vos : cata- ! J.-M. MICHEL. Roger Ténèze, LO VIELH PAïS, Esc. Jaufré Rudel, 1967. mont S'ESCRIURE en lemosinrecomençar pòt pas èsser qu'còm mai que fin ni en terme, rimas vinciala coma en e un Tenèsa ritmes o fa, la mesa d'una tematica pro- temps destemporat, escrupulós e perfiechament irresponsable, tant valdriá que la lenga doc se calèsse un brave côp, que se'n parlèsse pas mai e que la joventut escriguèsse en franglés o en òme. nòstre : passa-temps chinés la jòia e Pòdi totjorn lo malastre d'èsser escriure que n'avèm sadol d'aqueles laus de lenga lemosina, d'aqueles poëmas a la tèrramaire, d'aquelas accions de gracia bucolicas o d'aqueles sonets o baladas del biais de ma g-and la bòrlha qu'ajudan Rogièr Tenèsa a moblar sos lesers ena- dins lo nord de França. ca poguèsse renovelar la vida dins dicion un e Lemosin, pais escanat d'acceptacion coma de de sa tar en òc a comprene e a présent e son deman. son dels ensenhaires, de Joan Mozat sol poëta al mestre d'escèla de vi- vertadièr vivent, latge, es sus aquel sicut un Ives ROQUETA. : e revirat Coll. 4 VERTATS 48 en venda a « Viure vertadièr pecat mortal. per ». J. Roqueta : L'Estrangièr del dedins, poëma de J. Larzac, 3,50 F. se dire e a faire desmession Roqueta. ★ En La Francés de Corteta, tròces causits per R. Lafont. Joan-B. Fabre, Istòria de Joan-F an-pres, l'Opéra d'Aubais, Lo Tresaur de substancion, avantdire d'/vES Lo Libre de Rut, présentât amb l'ajuda del Pastor Lys. mort. lo reviscèl pertot, pòt pas fondar que sus una joventut que reneguèsse lo passât immédiat per se bu- NOVETATS ★ artisti- d'enuèg, de tra- LO LIBRE OCCITAN ★ Mas aquè cambiariá pas ren. Tenèsa es pas respon¬ sable. Sérié miracle qu'un orne de son sens un quasèrn �Difusor de LO 82 edicions occitanas totas LIBRE OCCITAN LAVIT - : B. P. 1 ★ ★ DEMANDATZ LO CATALOG GRATUIT ★ VIURE — — Ostal de la la librariá — » « — de » J. — — — — — », C. de l'Argentarié, Montpelhier. la Ciutat, 43 C. Clémenceau, Besièrs, a a Carcassona. Racine, Q. de Lattre de Tassigny a Sèta, Sauvages a Alès, las librariés Quartier Latin, 68, Bd. de la Liberacion, Canebiera, a Marselha, la librariá Courty, C. « des Poilus a » la librariá L. » — » « A la Viven, C. E. Vaillant a Bitard, C. de la Republica Juliette Bible d'Or Récamier, 31 », e Laffitte, 156. La Ciutat, La Maison de la Presse, 9 C. de la Republica a — — Nîmes, Romanilha, C. St Agricol, Avenhon. » la — d'Or Roustan, 2 C. » — l'Ane Bouisson, Avenue Maréchal Foch » — a Vallat, Pl. Chabaneau, Montpelhier. » — Bd Amiral-Courbet Teissier, C. Regala a Nimes, Jauramps, C. St-Guilhem a Montpelhièr, » — Premsa, Bd., V. Hugo, Nimes. Lacour-Devoisin, » — ES EN VENDA A Aubanha, Decazevila, a Peirigùs, C. de la Caritat 22, Car. del Taur. Tolosa. a Lion. �� Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Périodiques toujours sous droit Revista Item type spécifique au CIRDÒC : à privilégier Type de périodique Buletin d’informacion d’associacions e partits politics = Bulletin d’information d’associations et de partis politiques Région Administrative Languedoc-Roussillon Variante Idiomatique Languedocien Graphie Graphie classique / Grafia classica Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Viure. - Annada 04, n° 12, mai de 1968 Alternative Title An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific. Viure. - Annada 04, n° 12, mai de 1968 Creator An entity primarily responsible for making the resource Lafont, Robert (1923-2009). Directeur de publication Publisher An entity responsible for making the resource available Imprimerie Barnier (Nîmes) Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1968 Date Issued Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource. 2020-04-28 FB License A legal document giving official permission to do something with the resource. Certains droits réservés Relation A related resource Vignette : https://occitanica.eu/files/original/40f4478d420202fc5840a1a0a011d065.jpg http://www.sudoc.fr/013416006 Is Part Of A related resource in which the described resource is physically or logically included. <a href="https://occitanica.eu/items/show/22550" target="_blank" rel="noopener"><em>Viure</em> (Acc&eacute;der &agrave; l'ensemble des num&eacute;ros de la revue)</a> Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf 1 vol. (48 p.) ; 20 cm Language A language of the resource oci Type The nature or genre of the resource Text publication en série imprimée Temporal Coverage Temporal characteristics of the resource. 19.. Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context http://occitanica.eu/omeka/items/show/22572 CIRDOC_D3-1968-12 Subject The topic of the resource Mouvement occitan Périodiques occitans Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Larzac, Jean Rouquette, Yves (1936-2015) David, Joan Bastard, Antoine de (1911-1975) Périneau, René Nelli, René (1906-1982) Pessemesse, Pierre (1931-2018) Description An account of the resource <div style="text-align: justify;">Laboratoire vivant de la pens&eacute;e politique du mouvement occitan, la revue publie reportages, enqu&ecirc;tes, t&eacute;moignages, d&eacute;bats et comptes-rendus engag&eacute;s. <em>Viure</em> contient aussi des textes litt&eacute;raires.</div> Source A related resource from which the described resource is derived Mediatèca occitana, CIRDOC-Béziers, D 3 Occitanica Jeu de métadonnées internes a Occitanica Portail Le portail dans la typologie Occitanica Mediatèca Sous-Menu Le sous-menu dans la typologie Occitanica Bibliotèca Type de Document Le type dans la typologie Occitanica Numéro de revue Catégorie La catégorie dans la typologie Occitanica Documents Contributeur Le contributeur à Occitanica CIRDOC - Institut occitan de cultura Cultura occitana = Culture occitane Musica occitana = Musique occitane Occitanisme = occitanisme