http://occitanica.eu/files/original/e116b27ce7c578feba510503ed618c3a.jpg aed4b73cdfea55cbe86d218124aa6a9a http://occitanica.eu/files/original/775f28a5bf215d890bbf36cc55504246.pdf 14a5aeca7a6df3449517969565d4e364 PDF Text Text VIURE MMS t»ftt �VIURE REVISTA OCCITAN A TR1MESTRALA SOMAR1 Coin ilat de Redaccion F. GARDY, Secretari, « Chantebrise C, 135 Av. de Lodèva, 34 Numéro 30. iVÈRN DE 1973. Monlpelhièr. Membres G. : BASALGAS, J.-P. BRENGUJER, A- LA DESTRUCCION TECNOCRATICA DE LA COSTA D'AÇUI- J.-L. GUIN, R. LAFONT, TANIA, J. LARZAC, R. R. M. I. S. Charbonneau. per . . . 1 ☆ LA CROSADA ALBIGESA ■ de la « guèrra santa » a la conquista rtiala ; teoria canonica e dreit PECOT, ROCHA, ROQUETA, ROQUETA. feudal, Miqaèl Rôeabèrt. per . . . -sir LETRA A Abonament per per 20 F. 30 F. an Sosten Estrangièr . . . . * CALENDARI J F. per (250 ptas) Lo numéro Estrangièr . MI QUEL ROCABÈRT .1. Uarzac 15 : Eelip Gardy, Robert Lafont, I.E.O . . 38 43 6 F. 7 F. CUBÈRTA ☆ : Manifestacion pel Uarzac a Paris. C.C.P. BRINGUIER, 1566-54, Montpellier. Estantpariá BA RNI ER, Nimes. I.o Gerent : Joan-Pau BRENGUJER, 8, car. de la Sala-l'Avesque, 34 - Montpelhièr. Tel. 72-89-76 Los abonaments parton d'ara en lai del 1er de gonier. Los fascicles ja pareguts seràn a los que s'abonan dins lo cors mandats de l'an. �La destruccion tecnocratica de la costa d'Aquitània Il N còp èra « un pays grave et silencieux où se connaissaient le mieux les signes de la terre et de l'eau, ceux du ciel et du vent, où pêcheurs à la fouenne, tendeurs de collets, déni¬ cheurs d'oiseaux savaient le plus intimement admirer la floraison des ajoncs et des genêts devant les mimosas éclater en février — en sous-bois, s'extasier vivre solitairement pour passions collectives ». Encontrada generosa que « parcourir à l'infini les grèves immaculées, che¬ vaucher en forêts, nager dans les lacs les plus doux, pêcher, chasser, vivre solitairement, s'égayer collectivement — res¬ pirer, profondément respirer, changer en un instant de pay¬ sage, de vie, d'esprit : ici le plan d'eau mélancolique du plat pays, puis les dunes sahariennes, ici encore la forêt la plus romantique, la clairière fleurie la plus avenante où l'on pou¬ vait aller jusqu'au bout de soi-même, de sa respiration natu¬ relle, retrouver les élans du sauvage et les mélancolies heu¬ reuses des retrouvailles avec ses propres origines » se'n en podiá . Aquel trôç d'antologia bucolic es pas, per un còp, trach papafards del Club Méditerranée, mas si ben d'una brocadura de la Documentation française tocant l'amainatjament de la còsta d'Aquitània (p. 8 del n° 265-266 de marçabril de 1971). Ça que la, la semblança del ton e del discors tengut son lo testimòni d'una rejoncha pro espantanta entre dels lo mercantís e lo tecnocrata dels lésers davant las beutats �irremplaçablas d'un païs que l'avián malastrosament pas conegut fins a aquel moment. Aquel lirisme burocratic de còps que i a tant esmovent es pas que lo rebat d'aqueles tresaurs de sensibilitat que s'amontairan dins lo còr d'aqueles gestionaris de nòstra vida de cada jorn. Per quala rason, pensatz, los uèlhs gelats de la tecnòestructura se clafisson de lagremas davant aquel païs « si jeune par l'esprit, fait pour l'homme à la mesure de l'homme » ? Per lo liurar als promo- als arquitèctas ? De cap de biais, tôt al contra, « pour protéger le capital naturel de la côte d'Aquitaine ». La polida causa, aquel parelh Biasini-Trigano que sauva nôstre païs de las cobesenças immobilièras ! Vaqui lo protector de la natura plan sosprés, que los amainatjaires e los industrials del léser sián d'amoroses de la natura, quicòm que o aviá pas previst ! Aquò s'amerita d'èstre espepissat de mai pro¬ che. Cresèm per aquò que tota vista critica d'una entrepresa coma aquesta a d'acomençar per una analisi de las cresentors e ças que la justifican. LAS JUSTIFICACIONS DE LA TECNÒESTRUCTURA Un dels braces nombroses de la tecnòestructura, aquel nogal mai dur del sistèma industrial, s'es uèi apoderat de nôstre païs coma o faguèt, i a quauques annadas ja, de la còsta Lengadòc-Rosselhon amb las résultas que se sabon. Per evitar tota nament que, en critica, los discors tecnocratic aparéncia, es per ten un raso- convéncer, al mens los oportunistas. Desempuèi 1960 lo nombre dels toristas sus la côsta d'Aquitània creis amb regularitat de 5 %, valent-a-dire dos côps mai lèu que dins totas las autras régions de França. Se las causas contunhan coma aquô, sens plan d'ensems, per encausa de l'espandiment indefugible de l'industria dels lésers, la côsta de las Lanas « se verrait envahie par des équipements de taille et de styles divers constituant comme trop souvent ailleurs un « mur de béton ». Mai que pus lo 2 �camping-caravaning es vist coma una menaça, desenvolopament pot pas èstre contrarotlat. que lo sèu Una mapa de la còsta d'Aquitània que se vòl prospectiva prevei d'alhors 450.000 lièchs (podètz remarcar lo vocabulari evocator dels tecnocratas) per 1980. De campings esparpalhats de totes los costats : aquò mòstra plan los malfachs del « laissatzfaire ». Aquel quadre plan negre d'una côsta landesa abandonada a l'astre es pas fondamentat sus una enquista seriosa, e subretot servis de propaganda, per justificar lo plan d'amainatjament que, paradôxa, prevei 520.000 lièchs, çò es 70.000 lièchs de mai que çò que laissa paréisser la corva espontanèa d'ocupacion. nombroses, lotiments e estacions Amb aquò, dins aquesta perspectiva, una côsta lan¬ amainatjaments toristics es considerada coma impensabla e mai, coma una empacha per un desenvolopa¬ ment économie régional. desa sens Per aquô, los poders publics e son armada de foncciod'intervenir, de tal biais que la natura patiguèsse pas de trop de la democratizacion dels lésers. Çô qu'es un naris an biais de dire que finala coma una lo plan d'amainatjament apareis en fin vertadièra entrepresa de salvament del païsatge de las Lanas. Aquela tèsi oficiala servis de tela de fons ideologica a entrepresas d'ara d'esplechacion de la natura, de totas las las mai umanistas duscas a las mai tecnocraticas. Se prenèm coma exemple lo cas del plan Saint-Marc, venguèt abans lo de Biasini, se vei clar que las ipotèsis de trabalh son absoludament parièras : Felip Saint-Marc expausèt sas vistas originalas en matèria d'amainatjament en rapôrt amb l'ideologia dominaira, dins de publicacions divèrsas, mai que pus son libre recent Socialisation de la nature. La problematica de Saint-Marc (cf. p. 214-215)), e aquô's un omenatge a sa sinceritat, partis d'una volontat de conciliar doas exigéneias sovent contradictôrias : la natura que 3 �e la democracia. Cal tôt al e la rendre accessibla còp aparar la còsta de las Lanas D'aqui las nocions d'amainatjament leugièr, de saupicatge d'equipaments e de « creis asaigat » que son aitantas de solucions de compromés. L'esquèma d'amainatjament prepausat en 1969 es lo rebat fidèl de las preocupacions de l'autor. Per aquela rason podiá pas qu'èstre acusat d'utopia. Lo plan Saint Marc, d'efièch, coma, a totes. d'alhors, l'ensems de las solucions que prepausa dins son libre patis d'un cèrt nombre de contradiccions que se pòdon pas resòlver. La primièra, e la mens grèva, natura e tanbèn la mai superficiala, es la qu'opausa parlarem totara. La segonda, al pareis aver de consequéncias autrament impore democracia ; ne contra, me Saint-Marc prepausa un amainatjament difús delà côsta de las Lanas, tôt en refusar de botar en causa lo tantas. taus actual de creis économie e demografic. Se sentis en çò d'aquel tecnocrata umanista una paur grandarassa : la d'anar al contra dels dògmas de l'ideologia productivista. Sas proposicions d'equipaments leugièrs poirián èstre admesas dins una economia de creis nul, encara qu'amenaçarián de transformar lo païs en una mena de banlèga de lésers ; mas venon perfièchament irrealistas dins lo cas d'una corva exponenciala d'espandiment ont la nocion de rendabilitat es concebuda coma un imperatiu catégorie. En particular sos projèctes immobilièrs son tròp pichòts e trop timids per interessar los promotors, los entrepreneires e los arquitectes. Lo fòrabandiment de Saint-Marc del comand de la Mission Interministeriala sembla que s'escriu dins la logica del sistèma économie actual, e mai un còp facha la part dels reglaments de comptes poli tics. Al contra, lo plan Biasini s'endintra d'un biais remidins los objectius de la tecnòestructura. Aquí las rable referéneias constitu'isson pas pus qu'un vernis freule qu'amaga maladrechament l'univèrs compacte del béton armat. Lo cap actual de la Mission coneis de cap de biais los estrifaments de son predecessor. Aquel tecnocrata laissa devinhar lo militar 4 e lo « manager » mesclats dins �meteissa religion de l'eficacitat. D'ara en abans, l'inleugièra a de donar la plaça a l'industria lorda dels lésers. Son biais de concèbre l'amainatjament aquitan sem¬ bla uèi mai que mai dominât per la dialectica del béton e del jardin public. Dins aquela amira, la natura landesa es pas pus vista coma un immense «gisement» (p. 15 del n° de la Documentation francesa ja citât) qu'aura d'èstre esplechat racionalament en fargar nòu complexes toristics entrelescats de zònas dichas d'« équilibre naturel », çò que laissa d'alhors entendre que los complexes seràn de centres de desequilibris. D'un autre latz, es previst que aqueles sectors poiràn recebre d'« equipaments leugièrs », mentre que las « zònas d'aparament biologicas » poiràn permetre als especialistas de l'ecologia de se liurar a lor activitat afeccionada. Aquelas sèrvas per biologistas, d'efièch, se tròban de preferéncia dins los terrens de paluns ont se pot pas bastir, una dustria coma per astre... Dins aquela amira, l'aparament de la natura es quitaalibi per son destrusiment, mas ven una simpla clausa d'estil qu'engana pas ara que los oportunistas e, parlant de la natura coma aquò li arriba de côps que i a lo cap de la Mission se sembla un pauquet a l'Estalin par¬ lant de l'òme (« L'òme es lo capital mai preciós » : es de notar que dins los dos cases tôt es reduch a una valor economica !). Arribat aqui, la tecnòestructura dels lésers mòsment pas un tra cap sa cara de vertat ont l'ôme e la natura an pas de plaça. LAS ÒBRAS que DELA TECNÒESTRUCTURA assajar de demostrar perqué aquelas justidesprovesidas de tota fondamenta racionala e vol dire en fin finala tota aquela entrepresa. Voldriái ficacions çò : una cara ara son A) lo rasonament dels amainatjaires es fais dins que s'apila sus un axiòma que valor d'un mite : lo de la colonizacion sauvatja principi, estent son prenguèt la de la còsta 5 �d'Aquitània per los personals privais. Perqué ? Las rasons son pro evidentas. En França, una ocupacion privativa anarquica de l'espaci landés es impossibla sens l'aprovament o, al piéger, la complicitat de l'Estat. Primièr, la màger part de la selva landesa es del particular dins lo sector litoral. Tota alienacion d'un trôç d'aquela espectaclosa espandida de bòscs, i a de temps fargada per l'Estat, se pòt pas faire sens son autorizacion. Ren, adonc, buta pas los poders publics a vendre sas selvas a de personas privadas, çò que, d'alhors, aniriá al contra d'una tradicion vièlha d'aparament del patrimòni boscatièr nacional. Ça que la, es çò que, implicitament al mens, lo plan d'amainatjament es per complir. domèni privât de l'Estat o de las comunas, en En segond luòc, existís a l'ora d'ara un ensems complèxe de disposicions legislativas e reglamentàrias que rendon impossibla tota operacion immobilièra importanta sensa autorizacion prealabla de l'administracion. La mai anciana d'aquelas reglamentacions es la que pertòca lo permés de bastir. Ne dirai pas aici l'importància, encara que la lei del 3 de genièr de 1969 aja ensoplit e acompletat l'article 84 del code d'urbanisme dins lo cas de bastisons ja contrarotladas per l'Estat. D'un autre latz, cal tanben assenhalar lo decrèt del 21 de julh de 1966 qu'aplica a la còsta de las Lanas las disposicions del decrèt del 26 de junh de 1959 « tendant à préserver le caractère du littoral ProvenceCôte d'Azur ». Dins de zònas delimitadas per arrestât ministerial (26 de març de 1967) e sonadas « périmètres sensi¬ bles », per exemple las régions d'Ortin, de Solac o de Bis- carròssa, es en principi enebit de crear de campings o de bastir, alevat amb un autorizacion especiala donada per l'administracion prefectorala après consultacion d'unas comissions despartimentalas. En fin finala, la legislacion foncièra pertocant las zònas d'amainatjament diferadas (lei del 26 de julh de 1962, art. 7 a 12) permet a l'Estat de gelar d'unes espacis privais mercé lo famés drech de 6 �preempcion. Caldriá tanben citar memòria la législa¬ qu'una aplicacion limitada dins l'espaci. Aquel atiralh legislatiu e tion 1930-1967 sus reglementari, qué sar que l'Estat per los sites aparats que coneis pas es que ne siá, pòt dificilament daissar pendespoderat davant las pressions del sector e darrièr factor contribuis privât. Un tresen a rendre desrisô- ria l'idèa d'una colonizacion sauvatja de la côsta d'Aquitàni per los promotors al dam de la volontat publica. Una opération qu'a per tòca d'equipar lo ribairés landés sus lo plan toristic es trop importanta per escapar a las directivas economicas saris e financièras de l'Estat. Los investiments la bastison subretot neces- als equipaments collectius lo fargament de nòu unitats d'amainatjament poiràn jamai provenir del sol sector privât, coma aquô séria benlèu lo cas als Estats Units. En França lo bud¬ get de l'Estat représenta quasiment 30 % del produch na¬ tional brut, adonc es perfièchament absurd d'imaginar qu'un agropament privât pòsca el solet assegurar lo finançament d'una operacion d'aquela mena. I a de temps que los méca¬ nismes del libéralisme économie an desaparegut, e son estats remplaçais per los de l'intervencionisme estatal, cadun o sap plan a l'ora d'ara. a e demandais per apareis donc coma l'element destancar e de menai a son ter¬ me l'amainatjament de la côsta d'Aquitània. La burocracia publica s'es uèi apoderada de la darrièra région de côsta francesa encara un pauc sauvatja per fins de « civilizar ». Lo govèrn a delegat sus plaça un estat-major administratiu, sonat Mission Interministeriala, compausat de nauts fonccionaris que trabalhan en collaboration amb d'experts e de représentants dels grops de pression per fins d'estudiar dins L'intervention de l'Estat decisiu, capable al còp de lo menut lo terren rián far son e de réduire las resisténeias que se poi- jorn. Dins aquela amira estrategista, d'animators estats désignais per escandalhar los diverses grops sociô-professionals que poirián far empacha als projèctes. 7 �Aquela formula un pauc militara d'accion administrativa qu'es uèi emplegada plan sovent dins lo sector économie e social, présenta l'avantatge de la soplesa e de l'eficacitat tôt al côp ; desvela d'un ponch de vista sociologie pro causas, que se présenta dins sas modalitats institucionalas coma un escapolon fidèl de la tecnòestructura, çò qu'explica l'astrada del plan d'amainatjament. B) La cara de la còsta d'Aquitània tala coma apareis al travèrs de l'esquèma director d'amainatjament es relatique prétend servar la natura landesa al mens dins los sectors d'equilibri naturals. En practica, aquela prospectiva demôra d'à fons illusòria, que repausa sus lo mite tecnocratic de la racionalitat de las déci¬ sions administrativas. Tre l'ora d'ara se pòt, ai las, se representar sens gaire d'imaginacion l'aspècte de venir de nôstra còsta de las Lanas, quicòm ja plan conegut de nostres vesins provençals e lengadocians : una muralha de béton entrelescada d'espacis vèrds susvelhats de nuèch coma de jorn per la policia de l'environament. Autrament dich, lo futur a ja començat, e, a aquel moment, en Aquitània, natura e libertat auràn viscut pèr sèmpre. Aquel que Nietzsche li disiá « lo mai freg dels mostres fregs » e lo seu comandò de burocratas se getèron pas sus « cette grande réserve eu¬ ropéenne de nature » {Doc. fr., p. 16) per li esparnhar las arpas de l'economia industriala, mas si ben per la li liurar marcada del sagèl de la constrencha organizada. L'Estat de segur farà pas amb aquò que donar mai de vam al fenomèn d'urbanizacion arnarquica del darrièr espaci maritim francés ont se podiá campar en avent encara un pauc de patz... Es ela adonc que impulsarà l'amodament dels gropaments économies que van puèi tombar sus la région amb son armada d'arquitèctes e d'entrepreneires per ne devorar la substància ecologica e umana. Dins lo sistèma tecnician contemporanèu i a pas de conflictes mas si ben collusion entre los interesses privais e l'accion de l'administracion. La tecnòestructura pòt tôt bèl just se définir coma una concentracion complèxa de la poissança politica e econovament 8 confortant, estant �mica entre las d'una oligarquia butada per una soleta ideologia : la de l'eficacitat tecnica e del productivisme. La nocion d'amainatjament es pas qu'un eufemisme dins lo discors de la tecnôestructura, que sa fonccion es d'amagar los mécanismes sociologies que visan a destruire los equilimans bris naturals. Totes sabon plan ment van pauc a pauc Lo que las famosas unitats d'amainatja¬ espetar dins las zonas d'aparament. plan Biasini prevei el tanben la possibilitat de derroga- cions, per exemple l'implantament de centres de nudistas dins los S.E.N.. Los burocratas de la Mission s'imaginan, de segur, que los naturistas son de gents que vivon per definicion a l'aire liure sens besonhs especifics d'equipaments : pins maritims bastaràn per los abrigar e viuràn aqui de plan d'amainatjament donarà mai de vam a la fatalitat minerala qu'aviá per tòca d'esconjurar. D'aisses rotièrs seràn traucats que permetràn lo fargament d'un teissum urban continú entre las divèrsas estacions, coma aquò's ja fach desempuèi dètz ans sus la côsta dicha d'Azur. los culhidas... Lo D'un autre latz, al descarament del païsatge se van ajustar de noisenças de totas menas. Los lacs landeses son uèi amenaçats per de formas divèrsas de pollucion, en particular las que venon de las aigas usadas o empoisonadas per l'agricultura quimica. Una urbanizacion de mai menarà donc cap a un creis força grèu del taus de pollucion, se d'investiments grandarasses son pas vodats a lor reduccion abans que siá tròp tard. Puèi la multiplicacion dels camins de comunicacions permetrà a las autòs de s'esparpalhar un pauc d'en pertot, mentre los hors bords faràn desaparèisser lo silènei angoissés de la sèlva de las Lanas. Lo bruch e los gases d'escapament constituiràn de la mena un perilh de mai. Mas es subretot l'industria del béton e de l'asfalt, l'espandiment économie, que farà pression sus publics, ajudada en aquò per los promotors e los entrepreneires, per obténer de derrogacions reglamentàrias al plan d'amainatjament, segon de mécanismes juridics plan coneguts. Se pòt tanben imaginar, sens per aquô tombar butada per los poders 9 �dins la sciéncia ficcion, qu'aquel desenvolopament de las infraestructuras e dels equipaments de léser apastaràn los industrials los comerciants. De trusts e de supermercats dins s'establiràn lo païs, ajustant al béton de consomacion lo béton de produccion. Sai que aurem lo plaser de recebre e aquela tèrra de las Lanas araenaçada per lo sotadesenvolopament quicòm de semblant al complèx sidérurgie de Fòs ? Aquò menarà d'emplecs, per tornar prene la formula rituala de nòstres magistrats locals ; quadres e obrièrs auràn alara la jòia de consumir sus plaça las fruchas d'un trabalh productiu totjorn mai imperatiu. Sus lo plan de las consequéncias socialas, cal pas èstre plan saberut per pensar qu'aquel amainatjament toristic permetrà pas a totes de prene part a las jòias de natura sus un pè d'egalitat. L'experiéneia de la còsta dicha d'Azur môstra plan aquela mitologia democratica. Es segur que veirem, s'aquò's pas ja previst per los arquitèctes, una vertadièra ierarquizacion sociala de las activitats de léser. L'espaci e los bens naturals sus d'una raretat sempre mai granda, seràn espontanimonopolizats per las gents ricas, mentre las autras seràn amontairadas dins d'immòbles collectius o de caba¬ venent vament nons. Autrament dich, familièr e que un univers correspond en ren social que nos es ja pro al paradis aquitan de las brocaduras oficialas. CONTRA LO PRINCIPI DE L'AMAINATJAMENT DE LA COSTA D'AQUITANIA Aquela prospectiva facha a la lèsta me logicament a una remesa en causa radicala de menèt plan quita no¬ tion d'amainatjament, tala coma es presentada per l'ideologia tecnocratica. Lo problèma es malaisit e s'amerita qualques reflexions. Una planification autentica de l'espaci Lanas supausa a mon vejaire un reversament las concepcions actualas tocant los la rural de las complèt de rapòrts de l'òme amb la 10 �Aquestas partisson totas del postulat arcaïc que vol que la natura es un mitan enemic que los òmes lo devon mestrejar per l'ordenar melhor segon sos interesses. Del temps que l'òme èra una preda per la natura, aquelas exigéncias de la rason podián que constituïr un progrès. Los desbosigatges, los desbocatges, lo fargament de vais e lo desenvolopar industrial representavan una vertadièra Victo¬ ria de l'òme sus un mitan enemic. Desempuèi aqueles temps, plan eslonhats, la civilizacion materiala a fa de pro¬ grès e la natura « coltivada » per las mans del païsan e del mestieral donèt naissença al campestre, mentre la jongla cargava lo vestit mai confortant de la selva. Ne sèm arribats al jorn de uèi a un moment que lo mitan « natural » de l'òme es sul ponch d'èstre destrusit per sas ôbras, en una paraula de venir « artificial ». Al contra, la societat natura. d'ara amb sos comunicacions ramelets urbans, industrials e sos rasais de tendéncia congrear nòstre environament jornadièr. Lo teissum tecnologic e social ven mai espés e mediatiza sempre mai lo nòstre rapôrt amb la natura, que ven pauc a pauc mai abstrach. La societat tecniciana se desenvolôpa segon de leis que li son prôprias e que son pas las de l'òme, se muda ela tanben en una « na¬ tura » qu'escapa al govèrn umart. Lo biais conquistaire d'èstre de l'òme deu cambiar d'en plen d'objècte ; los nôstres centres urbans, aqueles nauts luôcs de la modernitat, se transforman en jongla que i fa pas bon se passeiar ; los nôstres complèxes industrials, los nòstres centres de recèrca scientifica, los nòstres laboratôris constituisson un mond de sciéncia ficcion que l'òme se i sentis tornarmai près ner una paur sagrada, coma dins lo pregond de las selvas de l'Edat Mejana. Al contra la patz del campèstre nos reconcilia amb nosautres e amb los autres, en una paraula nos civiliza. Totas las forças de l'òme an uèi de se virar contra aquelas esplechas qu'autre còp l'avián desliurat del cosmos e que ara l'embarran pauc a pauc. La rason umana deu profanar sas ôbras tecnicas per fins que demôren sempre sotmesas al seu empèri. « natural a a » 11 �Las considérations aquestas e escuras als amainatjaires. poiràn parèisser abstraAquò aurà pas ren per espantar. Forman ça que la las basas teoricas d'un aparament planificat de la còsta d'Aquitània. Se volián per de verai aparar la natura landesa dins las annadas venentas, chas caldriá liurar vertadièra revolucion que se donariá redusiment del taus de creis demografic e économie. Dins aquela amira, qu'avèm pas aici a fixar sas modalitats força complèxas, lo sol plan eficaç d'aparament supausariá coma principi fondamental lo manten de la còsta d'Aquitània dins son estât actual. La proposicion semblarà escandalosa als actors de la tecnòestructura, mas me pensi qu'es rasonabla e la sola capabla de preservar lo quadre de vida aquitan del sistèma économie actual. Dins l'amira d'una tala politica, caldriá sistematicament conténer l'espetar espontanèu de las estacions balneàrias en contrarotlant los projèctes d'implantaments immobilièrs. L'adopcion d'una mena d'estrategia anticipada es tre ara juridicament possibla, estant que los poders publics, coma o avèm ja dich, dispausan d'armas legislativas e reglamentàrias pro poderosas per faire empach als agropaments pri¬ vais de bastiment. Amb aquò, los Ponts e Camins arrestarián de multiplicar las vias qu'afavorizan sèmpre l'urbanizacion e l'envasiment de la còsta per las autòs ; se o caliá, aquela administracion fariá esfòrç per desenquitranar los aisses rotièrs inutils per permetre las passejadas. Fin finala seriá de desirar dins lo quadre d'aquela politica de l'environament aquitan, de reactivar lo sector agricòl del rèirepaïs qu'es uèi sul camin de l'abandon. Per aquò l'Estat encoratjariá, mercé de subvencions, lo recomprament, lo restaurament e l'esplechacion de las bòrias landesas ont se fariá una agricultura de qualitat (aujam, porcs e produchs per se tòca longa a una un alimentaris tradicionals). De crédits serián vodats al melhorament de las condicions de vida al campèstre e a una in¬ formation qu'auriá de desculpabilizar los païsans rapòrt al progrès tecnic. Lo campèstre e los vilatges tornarián trobar d'aquel biais una vida que perdèron a temps e permetriá a 12 �las gents establir. desmoralizadas per l'univèrs urban d'ara de se i Vbli aici faire lo despart entre çò que prepausi e çô Felip Saint-Marc, qu'el vei pas l'espaci landés que coma un luòc de léser amainatjat d'un biais difús. Dins l'amira qu apari, i auriá pas de dicotomia entre lo trabalh e los lésers, las activitats professionalas se farián al campèstre e serián pas tengudas per l'obsession producque prepausa tivista. Soi plan conscient del costat escandalós d'aqueles projèctes dins lo quadre actual dels prejutjats progressistas. Demèst las objeccions que mancaràn pas de m'èstre presentadas, i a la que tòca lo caractèr aristocratie de çô que pre¬ pausi. Me diràn per de segur : « Totes an drech d'aprofechar de la côsta d'Aquitània, çô qu'es pas lo cas uèi. Mercé l'amainatjament Biasini las plajas landesas seràn enfin per totes ». Aquô's classic, mas tanben força démagogie. I respondrai per très causas. D'en primièr, coma o ai mostrat mai naut, un côp los plans d'amainatjament realizats, la côsta de las Lanas serà pas pus çô qu'èra, mas un univèrs estereotipat dels lésers industrials ont la natura pot pus èstre qu'un espectacle que se paga. Amb aquô, solets los ries poiràn n'aprofechar d'en plen, mentre los sectors aparats seràn l'objècte d'una reglamentacion draconiana. E fin finala en ligason dirècta amb lo segond argument, cal dire que la natura es pas un ben économie ; es una gaug que la cal ameritar, quicôm que se paga sonque per l'esfôrç fisic e la solesa, es a dire un domèni desliurat de tota constrencha d'argent o de policia. Es tôt segur qu'a l'ora d'ara, e aquò's malastrôs de o dire, la màger part de las gents an pas pus lo sens de la natura. Quand prenon de vacanças, aquô's generalament per s'entanchar de se retrobar dins l'univèrs que venon de laissar, lo dels embotelhatges, dels night clubs e de la publicitat. Se los daissatz dins un recanton isolât del campèstre, faràn de dépression ; lo ciutadan de uèi sap pas gaudir de la na13 �tura, sola una longa educacion li poiriá faire descubrir torplasers de la passejada en forèst o en montanha. Ara per ara, seriá estupid de sacrificar la natura a de gents que son pas capablas que de la destruire. Al contra, seriá força mai intelligent de l'aparar per lor permetre un jorn, quand auràn acomençat d'aver en ôdi l'univèrs tecnic, de ne descubrir lo principi amagat : lo de la libertat. En esperant aquò, avèm de refusar tant coma podèm lo dictât tecnocratic abans que siá trop tard. nar los Los Gascons d'illusion faire, auràn pas Jamai pus tornaràn pinatièrs, lo cantar grèu de l'Océan e las passejadas sens fin de long de las plajas desenant seràn causas enebidas. Pescaires e caçaires auràn de limitar sa quista. La natura, de fach, aqui ont serà pas destrusida, serà transformada en objècte d'espectacle o d'observacion scientifica rigorosament susvelhat. E los elegits locals, per eles, an pas a se socitar de las « retombadas economicas » : sos administrais, a despart de quauques uns que i ganharàn quicòm, seràn, al melhor, los emplegats sasonièrs de quadres del nòrd fugissent las vilas... an pas cap a se cap de profièch dins aquela entrepresa. veire los lacs d'enfància ; lo bruch dels Simon CHARBONNEAU. 14 �La crosada de la albigesa « guèrra santa » Teoria canonica a la conquista reiala dreit feudal et LAS PARADOXAS DE LA CROSADA Los eveniments cambièguen, dins lo corrent cima la destinada de las tèrras occitanas del mi tan, tènon una cara dobla : d'un band i a lo conflicte religiós que s'eneamina cap a l'avaliment de l'eretgia albigesa ; de l'autre band lo conflicte politic que ne venguèc al restacament al domèni reial francés de las tèrras del comte de Tolosa e del vescomte Trencavèl. La constatacion es banala e mai facila. Mas tre que se gaita lo desrotlament dels dos conflictes, son de bon véser una tièra do¬ bla de paradôxas que s'entremèsclan estreitament e pr'aquò del sègle XIIIe", de eles entre son que cap a descalats. setmanas aprèp la pilha de Besièrs, l'armada dels s'apodera de Carcassona en agost de 1209 e se causis un cap militar, qu'es lo Simon de Montfôrt, mentre que Trencavèl, vescomte de Besièrs, Carcassona, Albi e Rasés, es bandit de la scèna ; se moris dins sa preson lo 10 de novem¬ bre. Se vetz alara intrar en guèrra a la seguida, contra l'armada de la Glèisa, dins los quatre ans, lo comte de Tolosa, lo comte de Fois, lo comte de Comenge, lo ves¬ Très Crosats comte pas, de Bearn, enfin rei que son ortodoxia se sospièita Es la primièra paradòxa. Car, se un Pèire II d'Aragon. Ramon-Rogièr de Fois, son, parièr dels erètges, e s'es dins la logica de la situacion que la crosada mene la guèrra contra eles e lors domènis, vetz tanplan se levar contra ela de Ramon VI de Tolosa amb Trencavèl, de protectors coneguts senhors que se pòt pas dire que protegisson l'eretgia, e que 15 �lors domènis pas brica tocats pel catarisme : Bernât IV Gaston VI de Bearn. Encara melhor : la Crosada se fa un enemic de Pèire II d'Aragon, es-a-dire d'un rei vassal de la Cadièra Santa, que foc coronat a Roma per Innocent III en persona, qu'en 1198 a Girona mandée d'ordonàncias plan sevèras contra los erètges e mai que farà aviat mina d'un eròs de la Reconquista crestiana. de Comenge son e La mòrt del rei desfaita de entraïnèguen la a Murèth. en setembre de 1213 e la coalicion oceitanò-aragonesa qu'el menava, despossession del comte de Tolosa, que la s'exilhèc. Très barca a ans mai Bèlcaire durarà uèit tard, lo sèu filh, lo futur Ramon VII, desengatja una guèrra de liberacion que e famoses episòdis : Crosats, son ocupacion tornarmai per Ramon VI e lo sèti de 1218 que lo Simon de Montfòrt i trobèc la mòrt. Lo sèu filh Amaury li succedic al cap de l'armada crosada, mas perdèc pauc a pauc totas las conquistas del paire. En 1224 abandonèc la partida e rintrèc dins sas terras de l'Illa-de-França. Quitament, aprèp quinze ans de guèrra, la Crosada n'es a fracassar del tôt. ans e que sera lo sotlevament de Tolosa marcada contra per los En 1226 una segonda crosada s'encamina, cridada per Santa, — coma la primièra — mas aqueste còp ten al sèu cap lo rei de França, Loïs VIII. Còrsagnada per una luta longa e una Victoria pagada car, Occitània s'escranca en gaire de temps, e, en 1229, Ramon VII signa lo la Cadièra tractat de Meaux. Mas qu'es exactament lo succès, gaireben coma d'una periclada, d'aquesta crosada segonda ? Ont ne son las causas, en particular sul plan religiós ? Aflaquit d'en primièr per las conquistas de Montfòrt e pels lenhièrs de 1210 e 1211 qu'an desespessit lo sèu clerjat, lo catarisme a mai levât cap a dita que se debanava la guèrra de liberacion. Perfièits e Perfièitas qu'avián escapat als lenhièrs e que s'èran acaptats fora de la zòna dels combats, tornats son al centre païs reconquistat suis crosats. A tôt arrèu an tornat dobrir los talhièrs, los convents, las ospitalitats. Tornat davalar de Montsegur, ont sembla que se foguès réfugiât tre meteis del 16 �l'invasion de 12C9, l'avesque catar del tolzan, Gaucelin, s'establis de cap a 1217 a Sant-Pau-Cap-de-Jos, suis confins de Lauragués e d'Albigés. Lo de Carcassés, Pèire Isarn, pren demorança al castèl de Cabaret de cap a 1224. Entretemps, la diocèsi catara d'Albigés ten un avesque amb Sicard Figuèras. Se vetz quitament la Glèisa erètja, a la velha de la crosada reiala, tener un concili général a Piusse, a costat de Limós e i decidir la creacion d'un nòu avescat, lo de Rasés, l'annada del tractat de Meaux, Guilhabèrt de Castras, successor de Gaucelin al cap de l'avescat de Tolosa, ordena a Montsegur un avesque nôu, Tento, per l'Agenés. mentre que Autrament, — aquí i a la segonda paradòxa, vint ans aprèp lo mòure de la primièra crosada, la question religiosa a pas fait un pas en davant, la Glèisa catara es mai estructurada que jamai, la sèu ierarquia d'avesques, de filhs màgers, de filhs menors e de diagues es pertot a fonccionar. Perfièits e perfièitas aprofièitan mai que jamai la proteccion dels nobles e l'adesion d'una part lacion. La crosada a fait chicas e coma coma popu- guèrra santa, mècas, tant que l'endeman Meaux, la Glèisa metrà en plaça corsejar l'eretgia, l'Inquisicion. La vesedora de la tala, es-a-dire guèrra santa a mancal. un Çô del tractat dispositiu de nôu que ça que la a de per capitat simplament. Pr'amor que, al moment del trac¬ se la question religiosa a pas fait cap progrès, la situacion politica de las tèrras occitanas del mitan, ela es ja pro cambiada. la guèrra, tat de Meaux es Tre 1209 l'elimir,acion de Trencavèl aviá menât una lo Simon de Montfôrt èra estât procla¬ mât vescomte de Besièrs, Carcassona, Albi e Rasés, es-adire qu'un grand fèu occitan èra passât d'arrancat dins las mans d'un senhor de l'Ula-de-França. Sièis ans mai tard, lo concili de Latran despossedissiá lo comte de Tolosa e donava lo sèu titol e los sèus domènis al meteis Simon. En 1229 lo tractat de Meaux anèc mai luènh encara : se desbolovèrsa politica : possedic pas totalament Ramon VII, a qui daissèc lo Tolzan, Roèrgue, Carcin e Agenés, manlevèc al profièit de la corona totis los sèus domènis de Lengadôc bas. Sagelèc d'autre definitiva dels Trencavèls, que lors costat l'eliminacion 17 �domènis foguen dins lor tôt apariats amb las tèrras presas a bastir las doas senescalciás de Bèlcaire e de Carcassona, administradas dreitament pels oficièrs de la Ramon VII per Corona. Atal lo domèni reial aviá fait creis de tèrras al quite mitan del païs occitan. Las clausas que tòcan lo maridatge de l'eiretièra unica de Ramon VII estipulavan d'autre costat l'intrada avenidora del comtat de Tolosa dins los domè¬ nis de la familha capeciana e mai prevesiá, dins una vista longa, lor simpla anexion al domèni dirècte del rei, çô que se fèc, aquò se sap, en 1271. Se perseguissèm l'examen dels faits mai en-delà del totjorn la meteissa paradòxa : e sorgidas de guèrra, coma en 1240 la rébellion del filh de Trencavèl. en 1242 la coalicion Tolosa-Fois-Anglatèrra amb lo Ramon VII, aquò son tot¬ jorn d'actes politics qu'an de consequéncias tan rabentas coma estonantas, mentre que la question religiosa fa camin plan penosamenl. Quand tòrna la patz en 1243, amb lo tractat de Lorris que lo Ramon deguèc signar davant l'escrancament de la sèu coalicion, e mai quand en 1244 lo lenbièr de Montsegur sembla qu'aja portât lo eòp de la mort a la Glèisa erètja, es que lo Papat s'a réglât la ques¬ tion catara ? Non pas, qu'encara n'es luènh. Aprèp l'afar de Montségur, contunha la Resisténcia catara dins las Corbièras, en Arièja nauta, dins la Montanha Negra. L'Inquitractat de Meaux, se espròvas de força rencontra sicion s'establis dins una costuma policièra que se'n paran coma pôdon. Lo catarisme el los erètges lo biais de la passejan los In- pren clandestinitat, al quite còr del païs que se quisitors. La situacion es tala que los catars faidits en Itàlia trastejan pas per tornar. La Glèisa se veirà forçada a tornar durament a la repression per se vengar del catarisme. Es sonque en 1321 que lo darrièr perfièit, Guilhem Belibaste, foc arrestat e cremat. 1321 : oitanta annadas aprèp l'establiment dels primièrs tribunals d'Inquisition, cent-dètz anna¬ das aprèp la débuta de la guèrra santa e los lenhièrs de Menèrba e Lavaur. Mas en 1321 i aviá ja cinquanta ans que lo comtat feudal, 18 en de Tolosa èra estât escafat de la aplicacion de las clausas del carta tractat del mond de 1229. �Data essenciala per N'i aguèc pro de vint ans destin politic nòu a las terras occitanas del micaldrà mai d'un sègle per n'acabar amb lo catarisme fixar tan ; de vertat. un occitan. * * Una * problematica pro particulara sorgenta d'aquelas qu'aqueles dos conflictes — lo religiós e lo politic — que lor contrapunt pareis de long del sègle XIII e mai en-delà, se poguèguen articular e reagir observacions l'un sus : consi va l'autre ? Dire que servie sonque lo conflicte religiós mogut pel Papat en 1209 d'escapa a l'imperialisme capecian o que foc son que la masqueta del conflicte politic aquô's pas tenir compte de las circonstàncias vertadièras que viguen la sèu preparacion e los sèus primièrs desvolopaments. Al contra, retenir d'intrada pas mai que las motireligiosas del conflicte, e dire que la crosada « dé¬ générée » en conquista (de per las ambicions mai que mai dels sèus caps), aquô's fin finala donar per explicacion un image pietadôs de la perversion de las entrepresas umanas. De subrepés, cap d'aquelas doas lecturas dels eveniments basta pas a rendre compte d'un fait capital, que la corona de França passée, a un dit moment e a respièit de la cro¬ sada, de l'ostilitat a la collusion. Punt focal de l'afar tôt, aquô's aquel passatge que cal assajar d'explicar. sens vacions LAS ORIGINAS DEL CONFLICTE RELIGIOS. S'es sovent demandât se l'intervencion lo catarisme s'ameritava, stricto sensu, sada », ça que la utilizat d'abondi dins Es segur que l'expedicion de de las crosadas en Tèrra tra 1209 se Santa, romana contra aquel nom de « cro¬ los tèxtes del temps. définis coma pas, a un l'encon- romivatge, que l'indulgéncia que se i dona es pas plenièra. A per tôca, de mai, de combatre non pas de pagans o d'infidèls, mas de crestians, desaviats sai que, mas crestians ça que la, e d'aitan mai qu'eles se noman pas autrament ; matis que prendra tota la sèu valor quand se sotlinharà que la crosada albigesa se mena dins sa teoria juridica, pas tant contra los 19 �erètges pròpriament dits coma contra lors protectors, e sus aquò i tornarem. En brèu, l'afar occitan s'inseris pas dins l'institucion especials generala de « crosada » qu'amb los cal gardar en vista. de caractèrs que se Diferenta doncas, dins lo concèpte e la definicion, e mai petita, de las expedicions en Tèrra Santa, la crosada albigesa o es encara mai, a fortiori, de las fos dins una mesura intervenc.ions de la Glèisa autras romana contra las butadas dels dos sègles d'abans, avián marcat l'istòria de l'Euròpa occidentala. Non pas sonque perqué lo desvolopament de l'eretgia auriá passai, de cap a 1200, un sulhet critic, e cridat en retorn una operacion repressiva d'un ample pas jamai vist. Aquò's pas tant un problèma de quantitat coma de natura : l'implantacion de l'eretgia en Occitània centrala presentava de caractèrs especifics ; es coma tala qu'èra, que sonèc una responsa especifica, la dita crosada albigesa. erètjas qu'ai La cors distintiva de l'eretgia occitana, es pas quitacontraglèisa (i aviá tre 1167 una glèisa catara de França, dirigida per Robèrt d'Epernon, loqual assistic al concili erètge de Sant-Fèlis), es d'o aver fait a totis uèlhs vesents, pr'amor de la proteccion de la feudaltiat locala (*), e, dins una cèrta mesura, a l'indiferéncia, a l'incapacitat e mai que pus a l'abséncia de mejans del naut clerjat lengadocian (2). ment marca de s'èsser bastida en Es évident que la Cadièra Santa pòt pas exercir cap de contra los erètges, sens l'ajuda activa de la ierar- coercicion quia e sens lo concors del braç secular. Es aisit d'afrontar d'aquel biais la situacion de las tèrras occitanas, amb çò (1) La responsabilitat de la feudalitat occitana foc remirablement al lum per E. Griffe, « Les débuts de l'aventure cathare en Languedoc», Paris, Letouzey & Ané, 1969. mesa (2) Tre son aveniment, Innocent III entreprenguèc una epuracion ampla del naut clerjat occitan, que destituïc a la seguida o fèc desmessionar los archavesques de Narbona e d'Auch, los avesques de Besièrs, Tolosa, Vivièrs e mai faguèc enquistar sus los d'Agde e de Vença, etc..., en sanccionant tant l'indignitat de las mors coma la flaquièra a respièit de l'eretgia. 20 �passava dins los païses del Nòrd : Flandras, RenaChampanha, païses de Leire, Bretanha, e mai Anglatèrra (3). A l'afogament del poder temporal e del clerjat dins lo Nòrd, respondon en Occitània, levât de qualques excepcions (4), la complasença del primièr per l'eretgia e, per corollari, l'impoissança del segond. E la situacion es, alentorn de 1200, que l'amenaça que ven d'Occitània es pas brica, per Roma, solament espiritala. Se tracta pas sonque que se nia, d'abatre un desaviament teologic o una etica aberranta. Dins las quatre diocèsis qu'an constituïdas en 1167 al concili de Sant-Fèlis, — Carcasses, Albigés, Tolzan e Agenés — lo catarisme tend a cambiar d'à fons los laïca amb la Glèisa coma institucion. rapòrts de la societat Aquò a mai d'un nivèl. La fidelitat dels ministres erètges als principis evangelics reconeguda pels sèus adversaris meteisses, e mai s'aquela austeritat es pas per eles qu'una aparéncia per amagar de porcassariás — pòt inspirai- a l'encòp lo respièit a las gents, e satisfar las aspiracions d'una minoritat tocada per la vocacion religiosa, melhor de segur que non pas un clerjat — lo rôtie jogat pel duc de Normandia e per Robert lenhièr d'Orléans (1022), per Enric Ier dins l'afar de Bruno d'Angers e de Berenguièr de Tours (1050), per l'emperaire Enric III dins las penjasons de Goslar (1052), per un prince alemand pas identificat dins l'execucion de « maniqueans » en 1060, per Enric 11 d'Anglatèrra dins lo suplici dels Publicans d'Oxford (1160), etc... Sol lo comte de Flandras sembla qu'aguès un moment acordat la sèu proteccion a Lambert, erètge de Terouane, en 1083, mais lo Papa I metèc lèu ordre. Cf. sus la màgert part d'aquelis afars lo Corpus documentorum inquisitionis... neerlandicae » de P. Fredericq, t. I, Gand, 1889. (3) Que lo Piós dins se veja l'afar del « (4) Aquestas excepcions son : lo lenhièr que, segon Ademar de sérié estât levât a Tolosa de cap a 1022 ; la letra al capitol de Cistèl per Ramon V de Tolosa, qu'avié pensaments dels progresses de l'eretgia (1177); l'ajuda que l'abat de Clarvals trobèc prèp de Ramon V per arrestar, jutjar e condemnar Pèire Maurand (1178) e prèp d'unes cavalèrs per anar assetjar Lavaur (1181); enfin l'empresonament de uèit erètges ordonat per Guilhem VIII de Montpelhièr (1201). Chabannes, 21 �de criticar tant aisit catolic -— los canons dels concilis refor- bastarián per o provar. Parallelament, la soplesa mators relativa de la morala erètja en çô que tòca lo simple cresent, dogmatica dins las sèus fondamentas (lo simple cresent a pas arbitri), mas de segur demagogica dins los sèus efièits, pareis capabla d'aver agut una adesion pro deslargada. La « proposicion » erètja cabiá doncas dins ela una lo liure mena de reconciliacion etica de l'ôme amb lo mond de la religion, nant tan en restaurant la dignitat de l'estat religiós, e en dobensai al simple « pecador » catar una consciéncia pas dolenta coma l'ortodoxia catolica al simple fidèl. Mas aquò èra vertat tanplan pel Nòrd. En Occitània centrala, pr'amor que la Glèisa erètja i es pas clandestina, mas que i gausis d'un estatut de fait reconegut pels quites catolics — sens contradictòris aquò i auriá pas pogut aver débats publics preséncia de las autoritats eclesiasticas e feudalas mai nautas se poguèc inserir dins la vida sociala e i operar una mena de reconciliacion economica de l'ôme amb la Glèisa, reconciliacion que la i portavan los sèus e en — lo fait qu'ela autoriza lo prestatge usurari, Roma (e ça que la practicat mercé mila escapas) podiá pas qu'èsser plan vist per las « classas pojantas » : la borgesiá comercianta ; lo fait qu'ela possedis pas cap de ben fonzièr (5) e qu'exercis en consequéncia pas cap de tutèla economica sus las jaças productivas, ni per l'intermediari del trabalh dels ômes, ni tanpauc per l'entremièja dels dèimes, podiá pas qu'atrivar lo mond roturièr del campèstre, tant coma la noblesa rurala que, dempuèi de sègles, disprincipis : condemnat per putava tèrra l'obligacion dreits e que a las abadiâs e a las bisbiás, enfin, la régla impausava als perfièits de viure del (5) Pòt arribar qu'un cresent catar, al perfièits un prat, una vinha, etc... Mas se moris, lega de comparable als domènis fonzièrs de la Glèisa catolica. La màger part del temps aquelas donas faitas en recèbre lo consolament èran en sòus : d'aqui venon los tesaurs de la Glèisa catara, faits de numerari qu'ela als « metià 22 en » clrculacion. moment que i res a pas �trabalhs de lors mans (6) — fosson eles d'origina nòbla — positivament l'integracion del clerjat catar dins economica, en defòra de tôt mode d'expleitacion indirècta, e en defôra de totis los privilègis de tra- assegurava la vida dirècta o dicion de l'ordre clérical catolic. En brèu, la Glèisa catara Glèisa feudala, e atal establis ela societat-glèisa qu'escapa completament tipe de las estructuras feudalas, es-a-dire a l'encastre institucional sus qui la Glèisa romana fondamentava los sèus privilègis e las sèus tutèlas e que li facilitava lo viu.re tant coma l'autoritat. es pas una relacions Es pas en van, un a l'accion de la Glèisa dins mesa al pas ideologica anarà amb la restauracion, dins tota la sèu rigor, de l'ordre feudal, coma ne testimònia aquela primièra sanccion de la conquista que foguen los Estatuts promulgats pel Simon de Montfòrt a Pàmias en décembre de 1212. Es que, davant l'amenaça que ne patissián en Occitània las estructuras sociò-economicas que ligava son endevenidor coma institucion e poder, la Glèisa sera menada, per restaurar los assètis feudals, a agir en poissança feudala (7). l'afar occitan sera vertat, que ambivalenta : la contrari ; atal J. Le Goff : « Les parfaits travailler » (« La civilisation de l'Occident médiéval », Paris, Arthaud, 1967, p. 387). E se ne tira demostracion del biais antisocial del catarisme, del sèu « nihilisme », etc... Aquela error empacha d'à fons la compreneson sociologica de l'eretgia. Pr'aquò, Douais avià assenhalat tre 1879 lo trabalh dels perfièits e de las perfièitas, puèi amb mai de précision, Guiraud en 1907 (« Cartulaire de N.-D. de Prouille, t. I). La nécessitât del trabalh de mans e la sèu significacion evangelica foguen entrevistas per Borst (« Die Katharer, 1963), puèi definitivament explicitadas e estudiadas per Duvernoy, « Les Albigeois dans la vie sociale et économique de leur temps » (Actes du Colloque de Toulouse, sept. 1963, Annales de l'Ins¬ titut d'Etudes Occitanes, 1964). Los escrits de Luc de Thuy, d'Eckbert de Schonaugen, de Durand de Huesca, de Joaquim de Flora, lo concili de Reims de 1157, los registres d'Inquisicion, etc... esclaran aquela question capitaia. Se sap d'autre costat que « teisseire » foc, a una epòca, sinonim d'erètge. (6) S'escriu sovent cathares ne devaient lo pas (7) P. Belperron vie pro plan que la crosada s'èra pausada coma de l'ordre. Es de plànher qu'en prenent partit per aquel ordre, contra lo « désordre », el aguès pas pro analisat las compausantas de l'un e de l'autre. La quita Glèisa portèt mai d'un un restabliment 23 �LAS FONDAMENTAS JURIDICAS DE CROSADA LA ALBIGESA Lo caractèr feudal de l'iatervencion romana èra impliquite principi d'ela, entre que la Glèisa aguèc élaborât, dels canons conciliars a las decretalas, una legislacion capabla de fondamentar juridicament una accion ar¬ mada en païs crestian (s). lo dins cat Al la repression de l'eretgia s'apièja encara patristica : escomenge dels copables e de lors protectors, amb remesa dels primèrs al braç secular per l'aplicacion de la pena corporala : flagellacion, marcatge al fèr roge, sempre acompanhats de 1'« exterminacion », es-a-dire del fòrabandiment manu militari, mas tanplan dins de cases nombroses de la poténcia o del lenhièr. Lo sègle dotzen veirà dins l'ensems dos principis a se precisar : lo de la legitimitat de l'emplec de la violéncia, e lo de la complisus sègle onze, la tradicion (7 seguidà) còp la pròva que la luta contra l'eretgia se resumis pas a abatre cresenças falsas, o-plan qu'ela cèrca d'arroïnar una situacion d'ensems. Es dins l'anar logic de las causas qu'aquela meteissa Glèisa sona désordre un ordre diferent ont pòt pas mai aver sa plaça. D'aqui los sèus esfòrces per ligar sistematicament lo désordre esperital al désordre social e per assimilar la proteccion dels erètges e l'entretenença de « rotièrs » (notablament Latran III, canon 27). Los unes amb los autres son de treboladors, de semenaires d'anarquia, de mespresaires de la Patz de Dieu », concèpte que barreja la patz de las armas e la patz civica. Las séntencias divèrsas d'escomenge prononciadas contra Ramon VI, puèi los Estatuts de Pàmias, tornaràn prene contra las tèrras occitanas aquela acusacion d'èsser un païs liurat a l'anarquia al còp esperitala (los erètges) e sociala (los rotièrs). « » « Autre causa de désordre als uèlhs de la Glèisa : la tolerància a res- pièit dels josieus, sistematicament condemnada dins los documents aquels. Fin finala, la crosada se présenta a ela coma una entrepresa larga de » pacificacion », menada contra cresenças, de vertat, mas tanplan contra estructuras e mentalitats. Ela neguèc pas jamai çô que uèi sonariàm lo sèu caractèr totalitari : Belperron o avià tan plan comprés que i vesià precisament la sèu justificacion. (8) Lo melhor expausat d'aquela elaboracion foc balhat per H. Maisonneuve, « Etudes sur les origines de l'Inquisition », Paris, Vrin, 1960, 24 �matèria d'eretgia. Tôt cridant oficialament lo braç la repression, lo concili de Tolosa de 1119 se ne ten encara a las penas esperitalas en çò que tòca los protectors. Lo de Reims, en 1148, précisa la nocion de complicitat : es essencialament d'amagar erètges. Mas, sobretot, apària lo complici amb l'erètge e lo fa càser jol còp de las meteissas penas esperitalas, en ajustant a l'escomenge l'anatèma e l'interdit (amb la resèrva sempre de las penas corporalas que lo braç secular poirà infligir a l'erètge propre¬ ment dit). Era l'endeman del viatge de sant Bernât a To¬ losa, Albi e Verdfuèlh, ont aguèc léser de constatar que los erètges aprofieitavan la proteccion de la noblesa campanhôla, dels cavalièrs de vilas e dels borgeses. citât en secular per Malgrat lor gravitât, aquelas penas esperitalas aguèguen de l'eretgia. Un concili de la nocion de complicitat : es déclarât complici dels erètges non pas sonque lo que ne recapta sus sas tèrras, lo « celador », mas qui que fasca comèrci amb élis, siá en lor vendent, siá en lor com¬ ptant que que siá — pròva, en passant, que los erètges an una activitat economica productritz de bens de consomacion. Aquela mesura, que tocava en titol « lo païs de Tolosa » e las encontradas vesinas » aguèc pas mai de consequéncia que las d'abans ; teisseires, sartres, capelièrs, sabatièrs, fustièrs, barbiers, mètges o manobrièrs agricòls, coma èran, los ministres catars se trobaran de segur trop pian inté¬ grais, ja, dins la vida economica del païs per que se poguès pensar de los bandir de la societat. pas brica d'efièit suis protectors nòu amassat a Tours en 1163 alarguée « En 1179, lo concili ecumenic de Latran rénova l'ana- erètges e de lors complicis. Mas, apensamentit pels progresses de l'eretgia e, abans que tôt, pel sèu biais public en « Gasconha, Albigés, Tolzan e tantes autres luòcs », porta una innovacion de las grandas : crida per repremir l'eretgia la força militara que los senhors tènon a posita ; a aquestes obligacion es faita de respondre a tota requèsta dels avesques per prene las armas contra los erèt¬ ges, amb aquò qu'auràn aital una remesa de dos ans de peniténeia e la possibilitat, al lor grat, de redusir en servitud los copables e de confiscar lors bens. A los que se levaràn tèma dels 25 �del sèu cap sens esperar las injonccions Glèisa acôrda la sèu proteccion, dins lors del clerjat, la bens e personas, « tant coma a los que vesitan lo Sant Sepulcre ». L'idèa de crosada s'endevinha ja dins lo canon 27 d'aquel concili. Demorava pas al dreit canonic qu'un pas darrèr per legalizar la maquina de la crosada albigesa avenidora : deslargar dels erètges al sèus complicis — dins l'afar èran los feudals occitans l'emplèc legitim e necessari de la força armada, amb confiscacion dels bens en ajustis. — Çò fèc lo papa Innocent III. Lo 1er d'abril de 1198, qualques jorns aprèp lo sèu aveniment, escriu a l'archavesque d'Auch per li dire de fòrabandir los erètges e de punir lors complicis ; « e mai s'aquò n'es mestèr, fa-los costrénher per la força del glasi material, amb mejan dels princes e dels pòbles ». Aquela crida èra plan dins la rega del canon 27 de Latran, que d'alhors s'aviá trobat una primèra aplicacion quand, en 1181, l'abat de Clarvals, passât cardinal-avesque d'Albano, s'èra apoderat d'un recaptador d'erètges, Lavaur, amb l'ajuda d'una tropeta de bons catolics qu'aviá capitat de levar a Tolosa. Operacion tan limitada coma isolada : « los princes e los pòbles » d'ara-en-abans faràn qui entend pas quora las injonccions de la Glèisa, e la crida d'Innocent III a l'archavesque d'Auch sera estada per pas res. Aquò, Innocent III o crentava plan segur, que, sens quitament los efièits de la bula sèuna del 1er d'abril, el manda très setmanas pus tard una circulara a totis los prélats, barons e fidèls de las tèrras occitanas, per los aviesperar sar que vènon Fraire Guiu sos mandadors extraordinaris, Fraire Reinièr mai que s'acontenta pas, dins la circulara aquesta, de tornar afortir los principis del canon 27 de Latran : obligacion pels senhors de prene las armas contra e los erètges a ; e la crida del clerjat, donat una remesa dels peInnocent III balha aqueste còp a la nocion de confis¬ cacion dels bens dels copables una dimension nòva : d'en primèr, aquela confiscacion es pas mai una simpla possibilitat, una mena de recompensa facultativa per los que prendràn las armas, es un dever imperatiu ; segond, per « copacats ; 26 �bles cal entendre ara, pas solament los erètges, mas « totes los favorizaràn, que lor porgiràn lo mendre secors, o que demoraràn amb eles », en brèu lors protectors, celadors o complicis. Son los fautors d'eretgia — autrament dit los feudals occitans que son jol côp de la despossession, non pas sonque légitima, mas obligatôria. » los que — La decretala « Vergentis in senium » promulgada a deviá coronar aquel edifici Viterbo lo 25 de març de 1199 juridic, donant al principi de la despossession sa formuLa Glèisa se pren lo dreit de disde las tèrras erètjas ; e mai confiscarà las que son en lacion canonica oficiala. pausar del Patrimòni de la Cadièra Santa lo dever de contiscacion revén als Demorava UN CONFLICTE DE plan évident pas fòra del Palrimôni, poders temporals. qu'a traire concretament las consequénlegislacion. LA CROSADA E FELIP-AUGUST Es en pas cias d'una tala saràn ; : COMPETÉNCIA que despossedir pas degun los protectors dels erètges se daisreguitnar. E pr'amor que lo sens en Occitània que vòlga prene las la rason que los que se las deurián prene las armas son fautors d'eretgia — caldrà doncas rampelar una armada estrangièra. Lo 28 de mai de 1204, Innocent III escriu a Felip-August ; li demanda de se metre al cap de l'armada d'intervencion : « Prenètz-vos, çò li ditz, los bens dels comtes, dels barons, dels ciutadans que voldrián pas fòrabandir l'eretgia de las lors tèrras o que gausarián l'entreténer. Triguetz pas a restacar lo païs tôt al domèni reial ». Aquò's la rega dreita de la decretala de Viterbo. Papa tròba armas contra Lo encara rei doas eles per França responguèc pas e lo vegadas al començament de 1205, de Papa i tornèc lo 16 de genèr la concession de las indulgéncias jos la proteccion romana de la persona e dels bens e lo 7 de febrèr e la mesa — ; renovava d'aquelis que se prendrián las armas. Lo silenci caparrut de Felip-August butèc lo Papa a escriure de nòu lo 17 de no¬ vembre de 1207, e a mandar aqueste côp una crida dirècta 27 �grands barons de França : « Estant que cap de remèdi efièit sul mal, qu'aqueste siá desrabat per lo fèr. Vos demandam l'ajuda. Cal que los malastres de la guèrra tòrnen virar los sectators de l'eretgia cap a la nocion de vertat ». als ten Felip-August responguèe qu'èra ocupat de trop per guèrra amb Anglatèrra per se mainar ara la d'aquel afar. l'assassinat del sèu légat escriu encara al rei : Quand auretz caçat los erètges de las terras del comte de Tolosa, botatz-i d'estatjants catolics que, segon l'ensenhament de la vòstra fe ortodòxa e jos la vôstra aiirosa dominacion, poiràn servir Dieu dins la justícia e la santetat ». Lo 10 de març de 1208, aprèp de Castèlnòu, Innocent III Pcire « lo Papa mandava una circulara a la noblesa, al clerjat e a totis los fidèls del reiaume de França. I designava lo comte de Tolosa coma l'empusaire de l'assas¬ sinat del légat, e mandava la crida solemna a la crosada, en liurant los domènis de Ramon VI al primièr ocupant catolic Lo meteis jorn, que voldriá se n'apoderar. Era l'exposicion en preda. Aquò's exactament aqui que se nosa lo conflicte que a la crosada, quiiament abans que se moguès, tota la sèva signii'icacion politica. Que Felip-August reagiguèc pro violentamenr a las décisions pontificalas ; veici los quites tèrmes de la sèu respòsta : « Liuratz la tèrra del comte a los que se'n voldràn apoderar. Mas avèm après d'òmes eminents e saberuts qu'avètz pas lo dreit de o far aital, de tant que l'auretz pas condemnat coma erètge ; e mai se fos condemnat, deuriàtz nos n'avisar, e nos demandar d'expausar la sèu tèrra, qu'es de nos que la ten ». deviá donar Çò que vòl dire plan exactament aiçò : en expausant en preda lo comtat de Tolosa, en ne fasent ofèrta al primièr ocupaire catolic que se'n voldrà apoderar, lo Papa se pren, ni mai ni mens, lo dreit de despossedir lo comte e d'investir qui que siá del sèu titol e dels sèus domènis. Mas lo comte de Tolosa es vassal del rei de França, de qui ten la tèrra e lo titol, e aquel dreit de despossession e d'investitura aparten pas qu'ai sèu senhor, qu'es aqui-subre lo rei de França. Çò ditz lo dreit feudal. E Felip-August vol pas caucionar una 28 �operacion que la Cadièra Santa i passariá los sèus dreits al damatge de los de la Corona. s'explica aisidament. Malgrat çò que dins la profetica ofèrta d'Innocent i aviá per agradar — l'anexion del comtat de Tolosa al domèni reial, — se i amagava de rèirepensadas politicas que Felip-August se i enganava pas brica. S'aguès caucionat la crosada, auriá del còp reconegut al Papa un dreit de despossession e d'investitura sus las tèrras del reiaume ; autrament dit, auriá abdical al profièit de la Cadièra Santa una part dels sèus dreits La violéncia de la reaccion del rei de senhor. la primièra vegada qeu Felip-August s'opausava l'ingeréncia pontificala dins los afars del reiaume : un conflicte d'aquela mena aviá petat a prepaus de la guèrra francò-anglesa, quand lo Papa aviá volgut far conduire una trèva entre los dos adversaris. Lo rei de França aviá respòst que la guèrra èra un afar feudal, e pas ges religiós, e que pertocava pas Roma. S'es servat letras del duc de Borgonha e del comte de Nevèrs ont testimònian de lor solidaritat amb lor rei, contra tota ingeréncia de la Era pas fermament a Cadièra Santa. albigés tòrna metre en débat aquel dreit que lo poder esperital i prétend, de se mainar del poder temporal, e qu'es una de las ambicions majoralas d'Innocent III. Mas Felip-August i fa empach d'un biais acarnassit. Lo papa aviá plan previst, tôt comptât, las objeccions del rei. Aviá estipulat que lo remplaçaire del senbor despossedit deuriá èsser grasit pel sobresenhor legitim e li far l'omenatge vassalic dins las formas condreitas. Mas aquela clausa de salvagàrdia, dita de « la resèrva dels dreits del senhor princi¬ pal », balhava pas brica satisfaccion al rei que a tôt pèrdre se voliá pas daissar forçar la man e voliá demorar del tôt liure, juridicament, de la causida dels sèus vassals, sens alienar a la Cadièra Santa una miqueta de sas prevogativas. L'afar Es aquel conflicte de competéncia entre la corona e lo una crosada que papat que metèc un retard de dètz ans per lo papa voliá tre 1198. Son pas lo fracas de las campanhas de predicacion (la « croisade spirituelle » coma las sona 29 �l'assassinat del légat en 1208 qu'obliguèguen utilizar la força. Es l'impossibilitat, pendent dètz ans, d'utilizar la força, que lo costrenguèguen a la solucion mens bona, que foc la predicacion. Belperron) e Innocent III a Per quant a l'assassinat del légat, aguèc ça que la una consequéncia granda : davant l'importància del crime e butât pels sèus barons e mai pel naut clerjat de França, Felip-August, tôt volent pas prene lo govèrn de la crosada e quitament pas ne fisar lo comand al sèu filh, es-a-dire tôt refusant de i engatjar la corona de França, acabèc qu'autorizava d'unes dels sèus vassals a se crosar, aprèp dètz-e-uèit meses de tardanças. La guèrra veniá enfin possibla. LA CROSADA E PÈ1RE II Lo comte de Tolosa : fèc L'ESPROVA DE FORÇA contricion a Sant-Gèli, pas gaire de temps aprèp la pilha de Besièrs. E mai prenguèc crotz. D'aqui que sos domènis èran pas mai expausats en preda, mas, al contra, aprofièitavan la proteccion de la Cadièra Santa. L'enemic primèr de la crosada foc doncas lo vescomte de Besièrs-Carcassona, Ramon-Rogièr Trencavèl. La teoria de l'exposicion en preda joguèc a plen en çò que lo tòca : quand se vie el liurat als crosats, aprèp qu'aguès resistit quinze jorns dins Carcassona assetjada, foc, coma complici e aparaire dels erètges, despossedit dels sèus bens e titols, que n'investiguen lo primèr ocupaire catolic que ne volguèc : lo Simon de Montfòrt. Los principis de la cro¬ sada èran aplicats dins lor letra. la la clausa de la « resèrva dels dreits del principal » foc, pel primèr côp dins l'afar, cridada en jòc. L'ocupaire de nòu deviá èsser grasit pel sobresenhor del fèu conquistat, e li far l'omenatge de vassal. Era lo rei d'Aragon Pèire II. Naissèguen alara las meteissas dificultats juridicas qu'amb Felip-August, levât que Pèire II èra Es alara que senhor el mes davant l'afar acabat : li caliá reconéisser per senhor estrangèr qu'aviá pas brica vassal qu'aviá pas despossedit. Dissèc un sa 30 vassal causit, en plaça d'un de non. Çò fasent, se metiá dins un embolh, donat qu'èra vassal de la Cadièra Santa e teniá del papa la part per co- �lo reiaume. Es que podiá acceptar pas un senhor pròpri i l'impausava ? Calguèc vassal que dètz-e-uèit meses de negociacions penosas per que finiguès per grasir l'omenatge de Montfòrt. Un refús caput l'auriá a cima de tôt fait sospièit de complicitat e auriá fait pesar sul sèu reiaume amenaças grèvas ; d'un autre band, en escambi de l'acceptacion, Pèire II aguèc la garentida que las terras del comte de Fois, lo sèu vassal en partida, serián pas tocadas ; a pas daissar las causas virar mal al nòrd de las Pirenèas, gasanhava qu'aviá las mans desliuras al mièjorn per la granda ofensiva que s'apreparava contra los Almohads. rona lo e sèu Dins l'aprèp quitament de l'omenatge del Montfôrt a Pèire II, la guèrra petèc mai encausa de la trencadura sobda de la Glèisa amb lo comte de Tolosa, escomenjat pel tresen còp, e que los sèus domènis èran tornarmai expausats en preda. Se lo sèu fraire Baldoïn passée dins l'armada crosada e se qualques senhors de Carcin e d'Agenés pleguèguen d'eles meteisses per se tirar de la sèu tutèla, la solidaritat feudala joguèc a plen al nivèl dels grands ostals vassals ; Fois e Comenge intrèguen en guèrra a costat de Tolosa ; Bearn s'ajustèc aviat a la coalicion centre-occitana. Alara s'engatgèc dins la curia romana un conflicte plan estranh d'influéneias. Pèire II d'Aragon, que la victòria de las Navas de Tolosa l'aviá desliurat del perilh musulman, se fèc l'avocat del bon dreit dels occitans, en s'apiejant sus la legalitat feudala Del lor costat, los ambassadors del Montfort e dels légats s'esforcèguen de mostrar al papa que Comenge, Fois e Bearn, en ajudant Ramon VI, venián los complicis dels erètges e que, segon los quites principis de la crosada, èra legitim e mai necessari de portar la guèrra contra eles. Se gasanhèguen fin finala la victòria, malgrat dificultats. mai. Coma èra pas gaire disvéser l'operacion Trencavèl tornar dins de princilos sèus dreits de sobeiran èran entièrs, corna Bearn, o ont los partejava amb lo comte de Tolosa, coma Comenge e Fois, lo descontentava plan segur que s'establiguèssen al nòrd dels monts una noblesa estrangèra al païs. Era una noblesa francesa. Qu'anava arribar s ela preniá la Alara Pèire II esitèc pas pausat a pats ont 31 �plaça dels barons indigèns, e mai dins los cases melhors, esa-dire se la clausa de salvagàrdia dels dreits del sobeiran Los jogava coma aviá jogat quora l'operacion Trencavèl ? dreits de senhoratge d'Aragon serián preservats sus la vescomtat de Beam e sus las terras de Comenge e de Fois que los comtes respectius tenián de Pèire II. 0 serián teorica- volrián dire dins la realitat aqueles dreits, l'Illa-de-França prenián la plaça de pirenencs coma Ramon-Rogièr de Fois e Bernât de Comenge, o de Catalans coma los Montcada, vescomtes de Bearn ? L'experiéncia mostrava clarament a Pèire II que lo sèu senho¬ ratge sus Simon de Montfôrt èra una ficcion juridica que vassal fidèl i aguès enviât un côs e mai lo Montfôrt en menut de cavaliers per la guèrra contra los musulmans — respondiá pas a cap de dreit real : i èra en particular im¬ possible de tancar las ambicions del cap de la crosada e d'obléner, maldespièit las sèus promesas, que daissès en patz lo comtat de Fois. ment. se Mas que de barons de — Demôra lo problèma del comtat de Tolosa. Provesit de l'ajuda dels légats, lo Montfôrt amaga pas qu'a enveja de lo prene. La «resèrva dels dreits del senhor principal » jogarà aici en favor, non pas de Pèire II, o-ben del rei de França, senhor légal de Ramon VI. Autrament dit, lo Mont¬ fôrt farà omenatge a Felip-August d'un fèu que, e mai apartenguès juridicament al reiaume de França, non solament aviá despuèi très sègles l'autonomia de fait, mas encara acabava de nosar amb Aragon de ligams familials e politics plan estreits : Ramon VI e lo sèu filh aviá maridat cadun una sôr de Pèire II, e aqueste aviá signât amb lo comte de Tolosa en abril de 1204 a Milhau un pacte d'ajuda mutuala en cas de guèrra « contra tôt ôme al mond ». La desposses¬ sion de Ramon VI al profièit de Montfôrt poiriá pas qu'entraïnar, segon la quita teoria de la crosada, l'afortiment tornarmai rabentament avançat del ligam de vasselatge del comtat de Tolosa a la corona capeciana, es-a-dire la reïntegracion d'un biais oficial del comtat dins lo poder francés, al moment justament que Pèire II assajava, de qualques annadas ençà, de la tirar dins l'orbita aragonesa. E mai es pas un côp d'azard se, al moment de prene la tèsta de la coalicion occitanô-aragonesa, Pèire II se fa prestar lo sagra32 �de fidelitat, pel vescomte de Bearn e pels comtes de Comenge e de Fois, mas pel comte e pels consols de Tolosa. Es pas cèrtas un omenatge vassalic estricte, e l'acte del 27 de genèr de 1213 implica pas cap de concession de fèu ; Ramon VI ditz pas que « ten » lo sèu corntat d'Aragon. Demòra que Pèire II, sonat en liberator pels quites Occitans, comença, abans de liberar lors terras, per se pausar en recampaire dels ômes : gèst de natura feudala qu'auriá agut, plan segur, consequéncias importantas, se lo rei fos pas estât matat a Murèth. ment non pas sonque La desfaita de Murèth, l'onze de setembre de 1213, politica nòrd-pirenenca de la corona d'Aragon. Mas aguèc tanplan efièits que justifiquèguen plan aviat las crenhenças qu'avián agudas lo? dos soentraînée l'escrancament de la beirans de las terras FELIP-AUGUST Lo rei de « centre-occitanas. RECUPERA França aviá pas » LA CROSADA. arrestat de gailar amb in- quietud lo desenvolopament de l'afar albigés. Quand lo suis domènis de Ramon VI, lo rei demandée explicas al papa. Aqueste li responguèc, lo 25 d'agost de 1211, qu'aguès cap pensament e que seriá pas desavantatjat de res, sempre d'aprèp la clausa de salvagàrdia dels dreits del senhor. Mas aquò tanplan riscava, coma Montfôrt menée la guèrra l'operacion Trencavèl, d'èsser pas mai qu'una ficcion juridica. Que la realitat èra quicôm mai : lo Montfôrt èra a bastir al dintre del reiaume, un principat censièr de la dins Cadièra Santa. Trencavèl, aviá establit un cens del dreit de proprietat de la Glèisa Romana », cens que los Estatuts de Pàmias anavan deslargar en 1212 al tôt de las tèrras conquistadas, « en signe e memôria sempitèrna de çô que, per l'ajuda del Tre lo bandiment de annal « en reconeissença sénher papa e de la Glèisa romana, foc lo païs conquistat, 33 �confirmât concedit e als sèus successors » a perpetuitat al comte de Montfòrt e (9). davant lo fait : l'ingeréncia del del reiaume es manifesta. E del fait se passa al dreit quand en 1215 lo concili de Latran pronóncia la destitucion e la despossession de Ramon VI, al profièit del conquistaire. Gaire de temps aperabans, en décembre de 1214, los prélats de la crosada amassats en concili a Montpelhièr avián elegit quitament Montfòrt « senhor e rei (monarcha) de tôt lo païs ». L'amassada de Latran anèc pas fins a admetre la creacion d'una tala « reialtat », e tornèc afortir la clausa de salvagàrdia dels dreits del rei de França. La Glèisa ça que la aviá destituït del sèu sicap un grand feudatari de la corona capeciana e aviá investit del Felip-August es metut Papat sus las terras dels sèus domènis un òme qu'afortissiá la « prode la Cadièra Santa sus las tèrras conquistadas... Felip-August aviá agut rason de se mesfisar del quite principi de la crosada. sèu titol prietat e » faguès valer efectivament los aquí, aviá totjorn refusât de se barrejar e de barrejar lo sèu filh a l'afar albigés, manda lo prince Loïs en « romivatge », en mai de 1215, dins las tèrras conquistadas. Mession qu'es, a plan véser, pas estrangèra al fait qu'en abril de l'an d'aprèp, Simon de Montfôrt fèc omenatge de las sèus conquistas a la corona. Afortiment formalizat del senhoratge del rei de França sus LenDemorava pas sèus dreits. mai que Alara el que, fins gadòc, aquel omenatge trenca d'un biais lo senhoratge de la Cadièra Santa exerciá despuèi sèt ans sul païs. fait que Era Ramons poder fortiori, l'autonomia de l'Estat dels ligam de vassalatge del comtat de Tolosa al capecian èra tornarmai nosat, e consagrat per un acabada, : a lo (9) La portada juridica dels dos tèxtes (Letra de Simon de Monta Innocent III en agost de 1209, e Estatuts de Pàmias) es capitala : la levada del cens a pas la significacion d'una larguesa (Montfort fèc d'autra part una dona personala a la Cadièra Santa) ni mai de la concretizazion, a posteriori, d'un ligam de dependéncia ; establis un tal ligam, pr'amor qu'es una de las caracteristicas fondamentalas del cens d'èsser el recognitiu de senhoria. fort 34 �oficial. Pèire II aviá agut rason, el fisar de la crosada. Per las implicacions acte dins lo quite principi sèu, l'espandiment de França. LA CROSADA REIALA Aquela : ela tanplan, de se mespoliticas que cabián aviá destapat lo camin a DE L'OMETSATGE A L'ANEXION recuperacion » feudala dau comtat de Tolosa acte politic e juridic d'importància màger. La situacion, d'efièit, evoluïs, e al desavantatge dels crosats ; lo Montfòrt es tuat en 1218, e lo sèu filh e successor Amaury pèrd petit a petit totas las conquistas del sèu paire ; en febrèr de 1224, fin finala, daissa Lengadôc e fa al rei Loïs VIII la dona de domènis qu'el n'èra pas mai que lo anava èsser mèstre « un teoric (10). Entretemps, çò sabèm, l'eretgia es tornada en força païs desliurat dels crosats. Una segonda intervencion armada es decretada per la Cadièra Santa. Loïs VIII n'es al cap, mas pren, aperabans, totas las precaucions ju: ridicas fa estipular, tre 1224, que se la Glèisa romana amoneda l'operacion, amb aquò ni mai ni mens deurà reconéisser lo rei de França coma senhor de las tèrras conquistadas. Malgrat lo biais que prenguèguen los eveniments, l'omenatge de 1216 pòt pas, als uèlhs del rei, èsser tornar botat en question. La segonda crosada, ela, es plan tre començar un afar de la corona, e s'ela s'engatja ara aqui que Felip-August vint ans abans aviá pas volgut s'engatjar, aquò's per una rason plan simpla : en récupérant per la força lors domènis ancians, Ramon VI e lo sèu filh Ramon VII an fait empach a la legalitat nòva nascuda de dins lo la primèra crosada ; la restauracion de l'Estat ramondenc a avié fait la dona de las las doas vegadas lo rei n'aviá pas volgut : l'omenatge de Simon de Montfòrt, en 1216, estipulava pas la caractèr creditari de l'apropriacion del comtat de To¬ losa pel Simon. Aprèp aver afortit los sèus dreits de senhoratge sul comtat, lo rei, duscas a la mòrt sèuna, contunhèt de refusar d'enterinar totalament la teoria canonica de la crosada que prevesià, ela, l'ere(10) Doas vegadas, Amaury de Montfòrt del sèu paire a Felip-August, mas conquistas ditat de la concession faita al conquistaire. 35 �de l'omenatge de 1216 aneientit de fait los efièits e de la de 1224, lo comtat de Tolosa a tornat prene la autonomia. Mas la segonda crosada, luènh que foc donacion sèu d'amodar, coma dreit canonic la primera, conflicte efectiu entre lo un lo dreit feudal e — Loïs VIII trenquèc en conflicte de competéncia, que s'impausèc per avança coma sobeiran — va dins la direccion al còp dels interesses de la Cadièra Santa (temptar d'abatre de nòu l'eretgia) e dels interesses de la corona : redusir aquela autonomia renovada. L'imperialisme capecian tròba lo sèu compte, en 1224 aqui ont, vint ans pus lèu, l'imperialisme pontifical mermava los dreits de la corona. 1224, çô diguem, lo plan véser, la «legalitat » capeciana consistis forçadament a restablir Amaury de Montfòrt dins la possession del comtat de Tolosa. Çô que compta, es l'autoritat, juridicament consagrada, de la corona sul comtat ; mas A tôt o pas la corona garça demôra mèstra de la causida dels vassals e se plan de la clausa canonica de l'ereditat de la conces¬ sion. L'acabament de la crosada reiala môstra el, d'alhors, la corona jôga pas que lo sèu jôc. Entend pas brica servir las ambicions d'un ostalet feudal de l'Illa-de-França, que l'aguèssen portât al davant de scèna politica reiala pren la plaça de las tôcas personalas dels Montfôrts. e mai los eveniments de l'Istôria. La doncas junta al domèni las possessions del comte de Tolosa en Lengadôc bas, en daissant a la Glèisa lo marquesat de Provença — tèrra d'Empèri — e lo comtat de Melguôlh — despuèi dos sègles fèu de la Cadièra Santa. Aprèp aver obtengut la renôncia d'Amaury a totis los sèus dreits, rend a Ramon VII, amb la sèu corona comtala, Tolosa, Naut Lengadôc, Roèrgue, Carcin e Agenés. Victoriosa en 1229, la corona las ancianas tèrras de Trencavèl, tant coma aquô's normal, de l'omenatge. Cal pas la corona aguès pas anexat tôt lo com¬ tat : la restauracion del ligam personal va encara amb l'espandiment del domèni e, en 1259, lo quite Loïs IX s'acontentarà de l'omenatge del rei d'Anglatèrra pels sèus domènis aquitans, e mai acabès de lo batre e aguès de segur pogut li prene aqueles domènis. Al sèu entorn, o cal plan dire, li En escambi, s'estonar mai 36 que �fèguen reprovièr d'aquela mesura, que lo sèu caractèr purament feudal podiá semblar anacronic, en un temps que la politica capeciana identificava de mai en mai lo reiaume al domèni, per anexions a la seguida. De mai èra plan mai intelligent pel rei de sotmetre lo comte de Tolosa que de lo despossedir : los eveniments de 1216 a 1224 avián mostrat que se fa pas plegar sens riscas un ostal tan prestigiós e qu'un comte de Tolosa faidit podiá èsser mai perilhós qu'un comte sotmés e vassal. D'autre costat, aquela restauracion de Ramon VII èra transitòria, pr'amor que la sèu filha Joana deviá, d'aprèp lo tractat de Meaux (1229) se maridar amb un fraire de Sant Loïs, Amfós de Peitieus, e qu'èra pas tre qu'una mesura declarada eiretièra ara unenca dels domènis del sèu paire, a l'exclusion de tôt autre filh, e mai un mascle, qu'aquel poiriá aver puèi. Aital, a la mòrt de Ramon VII, lo comtat de Tolosa passariá automaticament dins las mans d'un capecian. Aguèssen Joana e Amfós un eiretièr, la granda dinastia occitana èra a tôt jamai casuda, abans quitament que lor mòrt sens enfant, — cas previst pel tractat de 1229 — entraînés doncas l'anexion del comtat al domèni. D'aquela manmesa reiala sus l'Occitània centrala, la segonda crosada aviá donat las excusas e l'escasença. N'i aviá agut pro que la primièra desvolopès las sèus contradiccions. Miquèl ROCABERT. ANNALES DE L'INSTITUT D'ÉTUDES OCCITANES ORIENTATION D'UNE RECHERCHE OCCITANISTE 20 F. Un vol aquel n° especial : Michel Roquebert, La albigeoise et la fin de l'autonomie occitane : de la question ; bibliographie. Dins -Ar Servici de Librariá de crise état l'I.E.O., 34 LAURENS "A" 37 �Miquèl Ròcabert Letra a TE sai Miquèl, que, aquel Fanjaus en 1966? Ni tu ni ieu i aviàm pas la paraula. Era, coma o entitolèri dins la cronica de Viure, « L'ana- rapelas de rescontre d'un tomia làvem, mut Los ». Occitans, ca- nos parlàvem a despart, fasiàm conoissença. Tu, rebalavas tas sabatas dins aquel cénacle, mas soscavas al pus grand public, lo de La Despacha, los que legirián l'Epopèa Catara, aqueles puslèu, o Occitans afamats de conóisser e venián que cafés de Catars los Télévision plebiscitar de Stellio son istòria, dins Lorenzi los a la (1). « XIIIe sent siècle » ? Dubrls Patria lo talh en di¬ lingue occitane, es aital que designavan dins los documents redigits per la cancelariá reiala las régions meridionalas incorporadas al domèni, per part en 1229 e per part en 1271. Aquel usatge fa ressortir lo contraste entre pais de lenga d'oui e pals de lenga d'ôc ». E Dossat môstra lo particularisme occi¬ tan : La crosada a revelada l'oposicion d'una populacion als "Franceses" ». Rapèla consí Ramon VI en 1220 sòna los malefactores, de (« los collaborators l'epòca ») : « "homines nostre ydiome, vi: « « » 38 « l'occitan minacion lan, i a voliá ja lingua nostra" èra Barcelona a : l'adversari d'un ». avesque cata¬ grand temps. Bernard Saisset lançar una campanha de peti- pas cions. Ramon Escrivan o l'auCrosada foguèron dos clèrgues patriòtas. Mas cal creiriá que los « traites » tanben foguèsson estats anti-franceses ? » Om podià èsser dominican, inquisitor, e aimar pas gaire los "Franceses" ». A prôva Guilhem Pelhisson, que se'n pren als « Gallicl » : a son vejaire, valon pas mai que los Occitans qu'an volguts remplaçar, per luchar contra l'eretgia. , O Guilhem de Puèglaurenç, qu'a près lo partit dels avesques Folquet e Ramond de Falgar, mas que Sabiàm Aquel dialôg qu'aviàm entamenat a Fanjaus, lo voldriái contunhar aicl, après tos dos articles dels Armais (4a séria, T. Il, n° 6) e de Viure. Vèni de legir lo n° 7 dels Cahiers de Fanjeaux : « Les évêques, les clercs et le roi (1250-1300) ». Tèca una passa qu'estudiaràs benlèu dins lo tòme 3 de ton Epopèa. Ai coma una idèa que ton tòme I a fach avançar la recèrca, a Fanjaus. As vist l'article de Dossat : Patriotisme méridional du clergé au lo qu'ignoCap a 1300, l'avesque de Pàmias ditz que Pierre de la Chapelle Taillefer, avesque de Toiosa, « es inutil a la Glèisa e al pais, perqu'es d'una lenga qu'es totjorn estada enemiga de la de sas ovelhas, e que lo mond del pais l'asiravan a causa d'aquela lenga ». Aquò revèrta l'afar de la nodelicet de bac rava tor que de la Cançon de la denóncia la parla dels desviacion « consortia de la Crosada e militum nostre lin¬ gue ». qué significa tôt aiçò, s'es pas los clergues e los letrats (Dossat doblida Peire Cardenal, qu'es clergue, e Ramon Sicart de Maruèjols, entre autres), representatius de la classa borgesa (cf. De que las barricadas a Tolosa Libre jol — tèxt citât dins titol : "Vietnam année 1217), se fa portaira de la consciéncia nacionala occitana. I a aqui la responsa a Alliés que nos reprocha d'« afirmar l'exislo Pichon �d'una téncia nacionala question - occi- poder designar una classa que se'n faga portaira e la pause a un moment de son istòria » (p. 10). La cons- tana sens » nacionala ciéncia vatges — travèrsa los autres cli- catars/catolics, vassals del rei França/vassals del rei d'Aragon, de l'Anglatèrra o de l'Empèri, partisans/enede de mics fort la los coma tré a crosada. Simon de èra autres servici son E prèste coma — Mont- la a mé¬ môstras o quand relevas lo terme de monarcha que s'aplicava. Ta remarca es d'una importància capitala. Auriàm pogut aver un Reiaume d'Occitània fondât per un Montfòrt lèu occitanizat, un Estât Estât coma auriàm catalanò-occitan, pogut o aver encara un Ramondenc. e se un de tornar parallèlament al auasèrn t'escrivi per de impression mon te legir Dom Vaissète, de Fanjaus. E demandar çò ipotèsi de trabalh —■ que que poiriá pensas venir : 1) Ramon VII dusca a la fin volguèt a escapar Occitània la dominacion francesa. D'aqui sos maridatges successius ; 2) l'entrepresa de francizacion foguèt Blanca de Castelha. Los reis franceses se mainan plan que i a una nacion occitana, mas la vèlon recuperar a son profièch : es per aquô que van crear una administracion diferenta dins çô que sònan Occitània. Mas entendon plan recuperar a son compte l'ambicion pan-occitana dels Ra¬ mons. Ipotèsi donc : Joana es tota sa vida un ostatge. E lo grand problèma es de l'empachar ela, o Ramon VII, d'aver menada metodicament per un eiretièr. * * * sa 1) Ramon VII. En 1229 — privât de filha Joana, que deu passar sas terras als Anjau sens tornar o enfant morls a) a se descendent, al Rèi de França Ramon cèrca ja — maridar per aver un se : d'Aragon sa ; b) a aver territòri pan-occitan lucha : contra de Provença, per reprene lo titol de Marqués de Provença, amb l'ajuda de l'Emperaire que li a donat Forcalquièr. En 1233, Lois IX es maridat amb Margalida de Provença (la primièra de las quatre filhas del Comte de Provença, el tanben sens eiretièr mascle). Lois IX en 1238 obtendrà, amb l'ajuda de Gregòri IX, un raprochament de Ramon reconogut marqués de Provença, e de Ramon Berenguièr. En 1229, las ostilitats an représ, e Lois IX porta la guèrra en Lengadèc, impausa la reconciliacion. amb 1241, Ramon VII obtén lo divòrci Sància d'Aragon. E aquò's lo rei d'Aragon (e ôc !) que servis de procurador al maridatge de Sància de Provença amb èra far Sància Ramon-Berenguièr En Vèni d'amb sépara femna que li dona pas d'eretièr Ramon mòrt VII. abans Malastrosament lo de papa donar la dispensa de parentat e lo maridatge, réglât amb aquela condicion, tomba a l'aiga. Ramon de Falgar aviá traficat contra aquel mari¬ datge. Lo rei, Amfós e Joana, ditz Dom Vaissète, « lui en sçurent gré ». Mas los eveniments politics se preci- pitan. Amfós, de Joana, lo fraire del rei de prene ven l'espôs de de la Marcha, butât darrèr ela, per l'Angla¬ tèrra, reconois pas Amfós coma sobeiran. En 1242, Ramon Vil que dintra dins la conjuracion, s'engatja a se maridar amb la filha del comte de la Marcha, Margalida. Mas la desfacha del rei d'Anglatèrra a Taillebourg fa taular l'esper d'independéncia. Aqui Ramon amb la promesa d'un maridatge vengut inutil. Esposa Margalida, mas jos la condicion qu'obtendrà dins lo mes la dispensa de paren¬ tat. Sai que es segur que l'aurà pas : s'entend plan amb lo papa Innocent IV, que s'emplega a botar d'acòrdi amb l'Emperaire. En 1245, lo maridatge es romput pel papa : Ramon tempta un novèl Peitieus. per sa Lo e possession femna comte e 39 �maridatge, amb Beatritz, "la quatrena filha eiretièra de Ramon Berenguièr, que ven de morir (1246). Mas los conselhièrs de sa maire, Beatritz de Savòia, s'entendon amb Blanca de Castilha, qu'a Cluny buta lo papa a refusar la dispensa de parentat. E aquè's lo maridatge de Caries d'Anjau « conclu à force d'éperons » (R. Pernoud) e célébrât lèu-lèu a Paris. Una e d'enlevament. mena es fotut. A ges de tèrra a d'eiretièr. De qué va faire en Espanha en 1248, al luòc de s'embarcar amb Lois IX e los per la Crosada autres vincuts, Ramon Trencavèl e lo Ramon VII passar comte de a de la Marcha ? sérié Se l'Infant maridat amb Rescontra pas s'es dich ? Al reSe deu plegar a la politica reiala. Fa cremar quatre vint erètges Peitieus (1249). De qu'ensaja de prea servar ? una iniciativa de Joana (cf. pus bas) ? Moris abans d'aver pogut s'embarcar per la Tèrra Santa. una espanhòla, es malaut coma Dempuèi 1229, avié ensajat totas las aliganças possiblas, avié retardât tant qu'avié pogut aquela partença per la Cro¬ sada que l'aurié mes « a l'abric ». Avié cercat avián agut un de lo far disparéisser accidentalament encara pichonet. Duvernoy m'a citât un exemple, dins la sol tèrras e eiretièr — per rompre lo pache impausat per Blanca de Castelha. Morissié marqués de Provença, sens degun a quai daissar aquela sobeiranetat qu'escapava a la Corona. eiretièr, 2) Vistes del costat de la Cort de França, ara los afars se presentan d'un autre biais. En 1229, èra réglât que i'eiretatge del Comtat de Tolosa anirié a Amfós, e mai se venié a nàisser un eire¬ tièr a Ramon VII. E que se Joana avié pas d'enfant, lo comtat passarié a la Co¬ , rona. M'escrives, dins ta letra del 4-12-72 : ipotèsi es que Blanca sabié perfiechament qu'Amfós de Peitieus poirié pas aver d'enfant. Amfós avié nèu ans (coma Joana), e èra un malaut. Dison qu'èra mitât sord, bôrnhe e mitât paralizat... Saber s'o èra ja en 1229? Consi Mon 40 eiretièr e — — jorn de la fenèstra que sa noiriça l'aviá quitat tombar. I aguèt ges de seguida judiciària. 2°) Aguèsson agut un eiretièr qu'aguèsse viscut, sérié estât un capecian, ligat per omenatge a la branca tombèt un ainada ». Joana tre 1229 es néu ans ! Tornarà prene possession del Comtat, puèi en 1270 a Aigas Mòrtas per s'embarcar a la Crosada. Curiosament, quand son òme morirà en 1271, ela tanben morirà, lo lendeman : « de tal biais que d'unes disién qu'èra estada empoisonada » ditz un cronicaire contemporanèu (Caffari, Ann. gen., T. VI, Rer. Ital., p. 553). leu sosqui que captiva en França — a en 1251 a Tolosa, per Se s'anèsse mesfisavan d'ela ? Veses pas que maridar amb un autre — ela de Tolosa e comtessa (Amfés èra comte de Peitieus e comte de Tolosa — l'ordre oficial es inverse). Alienôr d'Aquitània avié ben fach aquela ! qu'èra de comtessa Peitieus Lo fach es daissava Joana dins que, lo comtat son testament, de Tolosa — impausat — al rei. Mas Agenés, Carcin, Albigés e Roèrgue anavan a Felipa de Lomanha, sa cosina : aqui un polit domèni occitan que se confia. coma » : lo nene embarrassés familha d'Anjau, ço cresi ges Castelha. torn, sié, se Joana e Amfós eiretièr, 1°) sérié estât facil que èra lo testament foguèt pas Felip III que se prenguèt tôt. Naturalament aplicat pe( 3) Provença, dises, es diferent, que tèrra d'Empèri. As rason. Mas que justament Provença sié afrancesada malgrat aquò mèstra plan consi las tèrras de Tolosa, elas, i devién passar a pus demòra fòrta rason. Car non solament los Fran- s'engulhan en Vivarés malgrat l'avesque que rapela qu'es tèrra d'Em¬ pèri — es encara un afar de frontièras — ceses �de Provença, Caries d'An- comtat en mas qu'a degut conquistar las republicas provençalas las armas al punh, govèrna per de « forains » (Busquet, Hist. de la Prov., p. 51) — d'angevins e de francejau, exactament ses na Amfós, coma lo Lengadôc amb de (C. de Fanjeaux, ses dempuèi son Exactament avescats mòstra castèl missi p. 361) » govèr¬ france- mandats Vincennes (2). el, afrancesa tanben los coma lo de que « Cahier de Fanjeaux » l'episcopat de Provença e de fins ara estrictament occitan : que politica Nàpols (3). succès dels Angevins a Clement IV es pas qu'un exemple. (Estève Aubèrt) foguèt célé¬ brât dins son elègi funèbre per aver pas¬ sât quinze ans al servici del rei de França Innocent VI e temps équivalent un Glèisa. Avià Tolosa e P. réglât contra al servici de la 1335 la révolta de en lo Abans rei. los Occitans B. papas, « Lengadôc, (p. 94 e 135), passa a las familhas colla¬ boratrices (p. 97, 161), puèi quitament a de franceses (p. 426, p. 136 : 5% en Provença) coma se fa encara en 1972. E arriba qu'un Occitan venga avesque de Paris : P. de Levis Mirapèish, coma uôi sul sa de venir de Got, J. Duèze Rogièr èran estats respectivament al del rei d'Anglatèrra al Parlament servici de Paris, ies Il cancelièr del d'Anjau-Sicilia cambra dels Guilhem reiaume de président comptes de Felip VI. de Nogaret es pas Car¬ de e una la ex- cepcion. * * * Marti. E aqui devèm notar la traïson dels clèrgues, coma avèm notât qu'èran estats portaires nacionala. de la consciéncia Traïson forçada — per lo que vol capitar mas traïson que la, car i aguèt ça — conflicte aqui amb la consciéncia nacionala. E la consciéncia nacionala pot pas jamai sufire per bastir un païs sens comptar qu'auriá pogut donar naissença a una Occitània independenta e inquisitoriala. Vesi aqui una leiçon per néstre temps. L'exemple lo mai clar nos es donat per Gui Folqueis, que Y. Dossat ne parla dins dos articles. Dins lo primièr, es un exemple de patriotisme miègjornal (p. 437 e ss.). Dins lo segond (p. 23 e ss.), se révéla coma una crease vei que — tura dels franceses : lo vesèm conselhar de los Ramon VII. Puèi lo vesèm e desbotar de dempuèi Simon de Montfôrt, que reclamavan sos dreches contra los Levis-Mirapeish, en provant sue sa familha avià participât a la révolta de Ramon VII en 1242. Archavesque de Narbona (successor donc d'Arnaud Amalric) puèi papa de Roma, farà repausartota senhors inquisitors, deseiretats de desbaraqueles problèmas que fau pas que niflar. Coma o m'escrives, son pas aqui de « questions anecdoticas qu'en aparéncia ». I a la mutacion d'una comutriga qu'entreprengas totes nitat, sasibla tant dins los endeveniments coma dins sentiment las mentalitats. nacional, e Montada d'un recuperacion. sa En esperant que d'autres istorians (sai non-universitaris, coma tu, e Napo) s'ataquen a d'autres moments de nèstra que istèria.Mas de qué d'estudiants e dins las en foton ? Istèria, universitats (1) Ara, versitat paure, d'Estiu. I a dins lo facultats ! LARZAC. lo cénacle Avèm pasmens las criticas Joan nasejar pel primièr côp dins la seguida d'Amfôs, e son primièr acte public es d'anular lo testament Me tassar es a l'Uni- drech de parlar, de parlar entre nosautres, e se pard'Universitat populara, ont totes los Occitans poguèsson venir s'assabentar mas lam de son lenga, tions qu'en passât, de son présent, aprene sa mestrejar l'usatge sus de ques¬ son acostumats de tractar pas francés, dins son activitat quoti- ne que (professionala, relacionala, de léser d'engatjament), quand parlas d'un escambi que metèsse los professors, los diana o 41 �enfin los qu'an de biais, e los que li'n manca, luènh ensemble, cercaires, saber, o sentisson anar pus d'universitat critica : amolonat de justament de nivèl per te rebècan que Una universitat cri- « existir sens que s'apilèsse sus un projècte d'Universitat populara. » (Viure n° 29, p. 35). Creses d'aver empor¬ tât lo morsèl. T'enganas, que confondes la "-ealitat amb lo simple projècte. Ton Uni¬ versitat populara, sera per mai tard : Aquel projècte pot pas se realizar que pòt tiea pas « se al nais dintre d'una Universitat cri¬ Demorem plan entre nosautres. Se dises qu'es un ghetto, te re¬ bècan que siás un enemic de la sciéncia, qu'opausas « l'accion e l'analisi de la realitat ». Adonc quand aurem pro analisat la realitat, veirem se podèm anar al pèble ! o nos metre a l'accion ! tica » (ibidem). — Faire ensenhats dels de cercaires, vèli plan. Lo rapèrt de Mureth adoptât en 1968 per l'I.E.O. definissiâ son prètzfach pédagogie « coma enrasigament dins l'istèria, per una pedagogia critica e revolucionària que fa participar l'ensenhat a sa prèpria liberacion e a la dels autres ». Mas aquò vol pas dire integrar l'ensenhat dins fica lo sistèma de La màger quicèm mai a far ». la « recèrca Occitans part dels que scienti- d'alimentar la an ma- quina de la « recèrca ». Cal pensar a sos besonhs d'eles, e li donar las esplechas aerè-espaciala, que li cal. La recèrca doblidem pas, fabrica tanben d'avions ! tôt aquô ? Perqué lo mesprètz de la vulgarizacion, auriàs pas escrich YEpopèa Catara, qu'es pas un trabalh per una uni¬ versitat ont siás pas. E que s'aviás pas pensât public, s'aviàs pas diaiogat de longa dins ton libre amb los Occitans de uòi, i a de fâches qu'auriés pas menât al lum coma o as fach, per exemple aquel tractat de 1204 a Millau que sagèla la nacion maldespièch los naissença d'una descopatges administratius (que restacan una part d'Occitània al Reiaume de França), e ja contra eles. Perqué te disi benlèu s'aviás agut (2) E metrà d'acèrdi Margalida de Provença amb Caries d'Anjau que detestava mai que mai dempuèi qu'èra vengut comte de Provença. Es que la reina gardava un sentiment provençal ? de Per gue, dels (3) aqueles « missi », Amfós los carga porchacer deners » per la Crosada. eles, pilha la mina d'Orzals en Roèrlas forèsts occitanas e los bens erètges, e los recompensa coma de « colons en li donant de tèrras. MARTÍ ven d'aver lo prèmi Son dise : Autre dise Philips 42 del dise de l'Acadèmia Charles CROS Lo païs que vòl viure es difusit per : "Ventadorn" Joan-Pau Verdier canta M. Chadeuil. Disc 45 T — en o cò dels discaris. �CALENDARI MESA AL PUNT DEL CONSELH Lo titut lo Conselh de l'Ins¬ d'Estudis Occitans, acampat a Tolosa 17 de décembre de 1972, protèsta energicament lo biais que s'es compte dins Viure n° 29 de l'Amas- rendut sada contra Generala 1972, e — duts cis d'Admenistracion D'ADMINISTRACIQN DE L'I.E.O. de de presentar objectiu e l'I.E.O. los autors mai de se setembre sián defen- rendut-compte « un pré¬ ». 1) Refusam las practicas que consisa jutjar tôt de naut e dei defòra. Res es pas estât refusât de las iniciativas tisson presentadas a simplament sián l'Amassada Generala. S'es refusât que los productors de non-productors. jutjats per 2) L'Universitat es d'Estiu pas un assag de renoveiar l'I.E.O. », au mens dins la pensada dels responsables de « l'I.E.O.. una L'Universitat activitat boracion amb Pau-Valèri segon novèla de lo d'Estiu de C.E.O. de en colla- l'Universitat Montpelhièr, l'endrechièra definida estada es l'I.E.O., totjorn la darrièra mas a amassada generala (rapôrt dich de Murèth). Lo novèl rapôrt es pas eissit de l'Universitat d'Estiu, mas d'un trabalh preparatôri intèrn a l'I.E.O.. De pot pas dire que lo rapôrt de direccions de recèrca » las « adoptât « sens quasiment dins silenci mantengut un mostrar : de », mai, 1972 es sus estât contèsta coma o se », anam 3) Es faus de dire que « las idèas de tocant la lenga occitana e son l'I.E.O. avenidor d'un son demoradas dins las nèblas ». Al portât essencialament sus aquel ponch. Lo problèma es estât, contra las acusacions de micrônacionalismes o d'imperialismes dialectals, de manténer l'unitat e la diversitat tant al nivèl de l'organisme coma de la grafia. S'es decidit de regionalizar l'or¬ ganisme al nivèl del Conselh d'Estudis, e consensus la contrari de butar dels tal gost ni gosta discussion lo dialèctes e sens trabalh d'un de fixacion grafica ponch de vista dialec¬ unitari. recèrca d'urgéncias militantas. Las proposicions del ra¬ pôrt son estadas discutidas e sèm arribats a de décisions. Per exemple, al luôc d'un gros diccionari pan-occitan — que sa publicacion sérié per de temps encara imprévisibles — s'es decidit d'entreprene la publicacion d'un pichon diccionari panoccitan, e d'una gramatica pan-occitana. 4) S'es decidit d'orientar dins lo sens de la responsa la a 5) Lo tèxt publicat dins Viure planhis sié « decidit de contunhar çô se qu'èra vist coma l'esséncia de l'organis¬ me (la « creacion literària » per exemple) ». Per çô que n'es de la creacion literària, l'article se planhis qu'es estât quasiment impossible de ne parlar e que lo sector que 43 �de creacion literària foguèt tocat per l'aura de novèlum. ditz que se « pas » raportaire d'aquest an, R. Lafont, amb la còla que trabalhèt amb el a Lo d'acòrdi prepausèt al C.A. a mai tard l'exa¬ de la men produccion literària. Foguèt fixât a 1974. Prôva qu'es pas l'essénoia de l'I.E.O.. Lo débat ça que la foguèt pas redaccion del rapôrt, la l'I.E.O. de de remandar interdich. despartiment creacion literària se Lança una novèla colleccion, « A TOTS », amb un comitat de lectura (Bodon, Lafont, Larzac, Petit, Pessamessa, Vaselhas) e una administrairitz (Jaumeta Ros-Pessamessa). Lo C.A. de l'I.E.O. es plan d'acôrdi amb J. Larzac, Lo tòrna vice-President cargat del sector creacion, dire qu'abans de poder discutir de la produccion literària, cal que i aja una pro¬ duccion literària. Lo rapôrt de Lafont rapèla que « l'I.E.O. a lo dever de sostenir, coma collectivitat, totas ias produccions per occitanas ». autras que literàrias excluïdas coma ditz l'article de Viure, e mai s'es pas aisit de las organizar sul pic, compte tengut de las incidéncias financièras (cinemà per exemple). Las produccions donc pas son estructurar. 6) Lo sector scientific pòt admetre la d'un « despartiment de las sciéncias formalizablas ». L'Amassada Generala se i es pas opausada. Lo tôt es que de responsables se presenten. creacion Yvon BOURDET, «Prolétariat universel et in "Revue cultures nationales», abril-junh de 1972 française de sociologie", vol. XIII, n° 2, (pp. 151-169), edicion del Centre Nacional de la Recèrca scientifica André-Clément « (15, Quai A.-France, Paris, VIIe). 10 F. DECOUFLE, Une anthropologie culturelle de l'aménagement de l'espace », in "Cahiers internationaux de sociologie", vol. Ll 1-1972, genièr-junh de 1972, P.U.F. editor, 18 F. dos articles pareguts dins especializadas que son de bon legir per leis occitanistas. I avèm trobat de fach d'analisis força interessantas sus de problèmas que nos tòcan d'en plen e que siàm a ensajar de i vèire un pauc clar desempuèi ja pron de tèmps. Farem pas aici qu'assenhalar quàuquei remarcas que nos semblèron essencialas. Aqui de Y. tana son revistas — Bourdet, es de Corresa 44 sociològ d'origina occinascut au Bròs naut, vilatjôt partis tôt bèu just dau ra- — cònte nar vois tion en enfantesa lemosina per torde questions màgers : « je ne guère de différence entre ma situa¬ de son pausar matérielle et culturelle bères Afrique du Nord en Aquè lo menèt drech l'istèria de d'Africa ò sa en Limousin, 1925, et celle des Arabes ou des Ber¬ constatar que dei pôbles d'America, qu'aviá fach nàisser tanbèn a mai a colonizacion la colèra, èra istòria, ni ». pas, ni fin finala, que son Aquè lo menèt lei tèxts marxistas mens. interrogar �pèr vèire çò que caliá comprene dins aquela formula demorada famosa dau Manifèst de Marx e Engels : « Leis obrièrs an ges de patria ». Lei respònsas donadas mancan pas d'interés : mòstran lo costat mecanista de la quita pensada de Marx sus la question e tanbèn de coma leis idèas d'únei marxistas coma Lenin, èran la mai que i a, lei probièmas nacionaus, consequéncia de situacions sus particularas que non pas de principis de doctrina (Bourdet parla a aqueu prepaus de pure tactique »). « conclusions Lei de Bourdet son de d'alhors complementàrias. Primier afortis que, al contra de çò que se pòt crèire generalament, l'oposicion facha pèr lei marxistas « classics » entre prolétariat universal e culturas nacionalas es una error grèva, tan practica coma teorica, e, qu'au contra de tôt aquò, « la vi¬ universelle homogène sée d'une société et sans classe est la condition théorique doas sine menas, qua non, non pas seulement de la sauvegarde ou de la conservation de ces spécificités culturelles, mais de leur déve¬ loppement et de nouvelles éclosions ». Sènsa dintrar dins lo detalh dei raso- (son estudi es de legir amb atencion de la débuta a la fin), notarem de coma insistis sus lo fach que se tracha pas pèr eu d'enregistrar, coma per un Musèu de l'Umanitat, tótei lei par¬ naments de Bourdet ticularismes encara existènts, mai au con¬ desenvolopar de possibilitats de vida e de produccion culturala pèr ara e pèr deman. Non pas fargar de nacions nôvas sus lo modèl dei nacions imperialistas, mai de desliurar çò que sòna eu leis quadres especificitats culturalas » dei imperialistas-borgés. Çò que, per lo sociològ qu'es, vôu dire « analyser la contradiction inévitable entre l'autorité des Etats et la liberté créative, entre les structures sociales hiérarchiques et non pas la survie mais la vie des spécificités tra de » culturelles ». Lo sié prepaus d'Y. direccion una trabalhèt dins Decouflé, e mai semblants. l'encastre Decouflé, de que la Delegacion l'Amainat/ament dau Territôri e a l'Acregionala, dona un cèrt nombre d'indicas sus lo trabalh aqueste e sus çò que li sèmola a eu mai important pèr l'avenir dins aquela endrechièra. E acomènça per bèn precisar que çè que vai dire es de tôt segur pas çò que pensa aquel orga¬ a cion nisme oficiau... partis dau concèpte, pas reconèis, de « fons culturau », que lo définis coma « l'ensemble des comportements caractéristiques d'une communauté (au sens neutre du mot) tels qu'ils peuvent être rapportés à son "en¬ vironnement géographique et culturel" ». Valènt-a-dire una definicion que tèn comp¬ te au còp d'un espaci e d'una istôria. Decouflé gaire clar, o doas questions tocant dau territôri : quins son leis elements qu'aquel amainatjament a de prene en compte dins lo fons culturau ? e quinas son lei formas de respônsas culturalas possiblas davant lei projèctes d'amainatjament en cors ? D'aqui pausa l'amainatjament Lei respônsas donadas son pas que provisôrias e fragmentàrias : pèr Decou¬ flé, d'efièch, es pas possible de respondre condrechament ai questions que pau¬ sa de tant qu'una coneissènça précisa e scientifica dau fons culturau existirà pas. Ara per ara, en esperant, es pasmens necessari de prene posicion dins l'accion : en recampant tôt çô qu'acomènça d'èstre mes au jorn, e mai que mai en se donant lei mejans « de se mettre effecti¬ vement à l'écoute des changements cul¬ turels en voie de se produire ». Aquô pèr l'amainatjaire. Per çô qu'es deis « amainatjats », constata qu'a l'ora d'ara lei reaccions son d'exclusion, Sfc * * d'A.-C. aparéncia pron desparier d'aqueu Bourdet, nos parèis que va dins en cupération mai que pus de reaccions acompanhadas d'ensags de ré¬ d'una istôria passada e rau45 �bada (çò que diriàm nosautres desaliena- (1) Aprofieche cion) (1). a Pèr Decouflé, me d'harmonies et l'espace se renouvelées entre Boris autre estudi un la sus Erassov, E. question bre l'hom¬ d'« idèas nocion. ». sus lo recebudas Es tanbèn libre formaiista — rus (N.R.F. editor, un cèrt nom¬ » sus aquesta de legir aqui remirable de G. : les Diogène, n° 78, in abriu-junh de 1972 6,50 F.) que bolovèrsa sai que pas d'acòrdi sus biais de formular la causa (de qu'es que la « comunitat nacionala » mai que mai : francesa, occitana ?...), mai cresèm que i a aqui una endrechiera de — mai Devereux, des¬ força Ethno- psychiatrie complémentariste (Biblio¬ thèque scientifique, Flammarion éd., 35 F.) mai que mai tôt çô que pertòca l'« identitat etnica »). Aurem de i tor- cavar. nar Felip GARDY. lèu lèu. di Giancarlo Boccotti, Alberto Folin a cura Guiu Sobiela-Caanitz, "Il bimesfre", n° 20/21, Florença (Itàlia), mai-agost de 1972. Digueriam mai d'un côp aici l'interés suplemènts » publicats pèr la revista italiana II bimestre, sota lo govèrn de Sergio Salvi, qu'ensajan de donar, pauc a cha pauc, una idèa au côp précisa e clara d'aquélei - minoritats etnicas » que son tan nombrosas dins l'Euròpa de uei. dei « S'insistissèm amb un leugièr re¬ avodat a Ladinia, es benlèu amòr qu'aquela « etnia » pausa de problèmas pron complicats, que tard, ara, sus aquel « permeton ansin de de vistas trop inserto » desvelar simplas la tocant dificultat aqueu domèni. En fach, de qu'es Ladinia ? Leis aul'enquista entea respôndre a aquela question, e sei respònsas son pas tors que collaborèron a menada pèr IL s'agropan 46 renduts-cômptes citar personnalité culturelle dans idéologies du tiers monde, dau Seriàm e per La aqueu LADINIA, d'aquélei lèsta força apassionant pòt pas parlar vertadierament d'amainatjament dau territòrli en defòra d'una presa en oarga de tóteis aquélei fenomèns, en afavorizant « la re¬ découverte des singularités culturelles de chacun des groupes qui la ( = la comunitat nacionala) constituent et de la recher¬ che la satisfasèntas pèr quauqu'un que que lei « nacions sián d'entitats bèn definidas que séria tôt plen aisit de lei delimitar sus lei mapas... L'estudi liminari de G. Sobiela-Caanitz (una catalana), Il ladino neir insieme delle parlate romanze es significatiu sus aquô : lei contèstas manquèron pas sus i 'identitat d'aquélei gènts ara recampadas sota lo nom de Ladins. E n'i aguèt pron pèr negar l'existéncia d'un ensèms especific : esparpalhats en très endrechs (en Soissa, dins lei Dolomits e dins lo Friol) lei La¬ dins son pas establits sus un territôri omogèn. Esperdigalhats dins lo fum dei lengas italianas », existisson pas, ò pas gaire ! E mai scientificament, son identitat es luenh d'èstre totjorn estada reconeguda coma tala... gaire voudrié « �I aqui un afaire que perleis especialistas deis estudis linguistics, mai cresèm qu'es de cavar mai fons : de qué vòu dire, en fin finala, aquela tissa que cerca, d'un costat, de refusar una existéncia diferènta a una part dei gènts d'ltàlia e de Soissa, e, d'un autre costat, que fai esfòrç pèr isolar aquélei gènts de tôt çò que li fai en¬ tòca sai a mai que que pus virons ? Aquò's pas solament un problèma de scientifica, mai tanbèn e subretot una question de preneson culturala dei realitats Preneson que pereuropencas. tòca tôt aquel ensèms qu'òm es ara acostumat de sonar l'arc aupenc, région d'interferéncias nombrosas, que se laissa pas arquitecturar aisidament segon lei critèris nacionaus » taus coma leis amagestrèt lo capitalisme mondiau e leis endevenènças de l'istòria dau « continènt europenc ». tecnica « De fach, de qué pot èstre ladina cion una leis tôtei àutrei entorn. son aquéleis « nacions La soleta » causa viran que segura, es dificils de faire dintrar dins leis esquèmas de l'Eurôpa capitalista nacionala auràn la possibilitat de se desenvolopar pas qu'au dedins d'un sistèma culturau que, luòga de gede frontières, nerar capitarà de pausar lei problèmas en tèrmes nous, en défère dei categorias ideologicas de uei. Dins aquela amira, lei questions d'identitat serián quicòm mai que de jègas vanas pèr diplomatas en mau de clausuras e de que elements ierarquias... Se trobarà de tôt biais dins aqueu quasèrn de II bimestre tôt un fais d'entresenhas au cèp utilas e questionairas. Es pas que de désirer que sa lecture siá la débuta d'una reflexion problèma nova sus un tótei i siám comprés. que na- « Felip GARDY. Mai que pus se se pènsa ? » a a COLLOQUI SUS LA MEDITERRANÈA A CAGLIARI. En genièr de 1973 se tenguèt a en Sardenba, un collòquí sus las condicions dei desvolopament dins la région Mediterranèa » a l'iniciativa dei Cagliari, " Movement dels Paisans Miègjorn de las ///as d'Itàlia (cf. « ViuUn occitanista, Pèire Caus- e n° 29). re », sat, dels obrièrs dei e i faguèt una comunicacion sus politica mediterranenca occitana aquel tèxt força important per Per manca de donar de genièr Paisans e de plaça, signada dei dels occitan Parlar dei de la una publicar. obrièrs », « ara datada dei 20 Movement dels dels tonomistes socialistas sardos vement « Tenèm nos acontentam la mocion finala e ». » « grops au¬ e dei « Mo¬ mas vol dire tanplan afrontar lo problèma de las régions sotmesas al co¬ lonialisme intèrn en Eurèpa. d'Asia, Miègjorn d'Itàlia, las illas de SiciSardanha, Corseja, Balears, e mai Occitània, Euzkadi, Catalonha, Bretanha, Irlanda, son de fach de régions de sotadesvolopament, que l'encausa n'es l'exportacion de las matèrias primièras brutas, dels capitals, de la fèrça-trabalh, de la part de restructura internacionala dei capital dels Estats europencs. Lo lia, Las los ». desvolopament dels païses Mediterranèa vol dire afrontar tica las dels païses d'Africa e estructuras regionalas, de fach d'espandiment dei colonialis¬ autonèma, vènon intèrn. Lo lo a économies centres me problèma d'una vertadièra liberacion poli¬ e quitas d'administracion Collèqui es abans de tôt apelat reconôisser lo caractèr colonial d'aquerealitats. 47 �Los intèrn de movements régions devon de liberacion deslarga lo se obrar per una ont las que dins i aurà pas de liberacion tadièra conoissença l'autòdeterminacion s'adreçar a las classas esplechadas e oprimidas dels paîses d'Africa e d'Asia per una lucha comuna. Lo prolétariat dels païses capitalistas (nos referissèm mai que mai al prolétariat dels Estats nacionals europencs) pòt pas desconóisser, pr'amor de la sèu lucha recipròca pròpria, colonialisme e culturala lo Bacin dels mediterranenc versens poiitica, économies e e de las Régions Paîses colonizadas. Enfin, movements de liberacion, de reclamar ex- coma la sentissent nécessitât pressadament d'aquel Collòqui la condemnacion de très govèrns : lo govèrn grèc, lo govèrn espanhòl e lo govèrn portugués. TEATRE OCCITAN EN AVINHON. Lo dissabte Avinhon la Carmes de « Nòstra la dòna dei e : «Théâtre de toucherie Bordilhas primiera », de contengut occitan la pèça sera puèi jogada la Tempête» de la «Car¬ de Vincennes virarà e març de se març farà en pèl lo Teatre dei pèça d'Andrieu Benedetto pèça bilinga d'aquei autor au 3 creacion dins » la a lo seguida mes de Occi- en tània. Aquélei ment de qu'an l'èbra lo seguit desvolopa- de Benedetto, teatrala e mai d'una portada imprevesibla. Intrarà, tre la dins lo Festivau d'Avinhon. O farà amb una pèça sus l'« Afaire Dominici », non pas pèr faire, coma o escriguèt Le Monde, dau vièlh Dominici un erès occitan », mai pèr mostrar coma dins aquel afaire se projectava lo colo¬ nialisme francés exterior, a sei darriers badalhs dins la guerra d'Argeria, e coma la situacion coloniala d'Occitània podié rèn que se jogar dins lo desvolopament de l'enquista de justicia. començança, « de poëtica, aquélei que conèisson lo passât dau «Teatre dei Cames», teatre politic e d'abans-gàrdia de nala, comprendràn renomada internaciol'importància d'aquel eveniment. Es pèr Pascas de 1972, dins l'escasènça de l'estagi dau C.R.E.O. de Montpelhièr a Pesenàs, que se faguèt la pri¬ miera ligason dau Teatre dei Carmes e de l'occitanisme. Benedetto dévié puèi meditar vertadiera una mudason problematica, dins l'estiu passât. de sa l'au¬ reconquista de la lenga d'èc, montava al magnetoscèpi « La Région ou la mort... le Delta, c'est moi » un espectacle sus la basa dei dos dis¬ atencionat tomne, cors lo occitan, perator-borgés. se doblava d'un a revolucionari Son bulletin bulletin aparegut amb l'an nèu, tèma clar Ara gura 48 una « que la A la langue e « e « lo Soirées Esclarmonda » », centrât sus lo attaque ». comme d'aquélei representacions Carmes, dins la sala ve- tèmps la clastra dei doas alternaràn pèças occitanas, la pèr lo Teatre de la Carrièra (qu'una cèrta premsa a enterrât a la lèsta) e Dòm Esquichòte ò lo torn de Provènça de Bautesar per la tropa « Ren¬ contres de Tolon. Antau se pènsa de sina Guerre du vin » donar au reflexion Festivau nèu. Lo d'Avinhon tèma un tèma de prepausat a cantaires occitans e sera difusion pèr lei pèr un ensèms d'animacion. Se pot espandir fins au « Festivau d'oc », qu'es pas abandonat e que deu clavar en agost la manifestacions avinhonencas. lei recu- lo Teatre dei Carmes inau¬ idéologies e teatrala operacion Dau a Justament brier un foguèt creada lo 25 de fe- seccion de Vauclusa de l'I.E.O. compta un quarantenau d'ensenhaires que e la de militants e que pènsa d'organizar estagi sieu (de teatre). Robèrt LAFONT. �VIURE AGEN ES EN VENDA A : Librariá Occitana, 32, Car. Grenouilla ALBI : Librariá ALES Deynous, Lissas de Rhonel. : 2, Car. Librarié Roustan, AVENHON Librarié BESIERS Sauvages. : Genêts d'Or Les « », car. Joseph Vernet. : Librarié del Teatre, CARCASSONA Librarié de la LA CIUTAT 15, Car. de ia Cauquilha : Ciutat, 43, Car. Clemenceau. : Librarié Courty. LA SALA-DECAZEVILLE : Depaus central de jornals, 111, Car. Cairada. LEMOTGE : Librarié J.-P. Baradat, 5, Plaça Fournier. LION : FEDEROP, 7, Car. des Trois-Maries (Ve). MARSELHA : Librarié Laffite, 156, La Canabiera. MONTPELHIER Libra.ié «La La NARBONA La NIMES l'Agulharié. : Joie de Lire », 58, car. Jean-Jaurès. : Teissier, » PARIS d'Or », Car. de Planèta, Car. Foch. L'Ane « « : Découverte», Car. de l'Universitat. Car. Regala. : Librarié Saint-Germain-des-Près, 164, Bd. St-Germain (VIe). La Joie de Lire », 40, Car. Saint-Séverin (Ve). » PAU « : Librarié Saint-Louis, 5, Car. Gambetta. PEIRIGUS : Librarié Bitard, PERPINHAN Librarié TOLOSA de Car. de la Republica : Catalonha. : Librarié Occitania, 46, « A la Bible Car. del Taur. d'Or», 22, Car del Taur. ��0 Supplément A vous A VOUS au tous numéro 30 de VIVRE » qui aimez la langue d'Oc, ^®s^rez l'aPPrendre ou A « VOUS tOUS en perfectionner l'usage, vou'ez soutenir l'existence de la littérature occitane, le Secteur « CREATION L'INSTITUT » de D'ÉTUDES OCCITANES a sa le plaisir de présenter nouvelle collection : A XOTS PROFITEZ DU PRIX DE SOUSCRIPTION {les prix seront sensiblement augmentés à la vente au numéro en Vous versez 50 F. et Librairie) recevez dès règlement les trois premiers volumes. Les deux autres vous seront immédiatement à venir. envoyés dans les mois �Bulletin de Commande (à détacher et. avec Nom . . envoyer le mandat à Chantebelle, Sivergues, 84 SAIGNON) a le chèque ou A TOTS », Û\& , dm? Adresse a? exemplaires désire recevoir des 5 volumes « constituant primièra plega tion 1. - 2. - « A TOTS» - DELTEIL Estela : : Nòstre del Sénher - 5. - arnb de cendre. Tome I : Onze de cinc (volume autres et au £251 Segoiul (traduction de Jé¬ sus II, préface nouvelle de 52. l'auteur). VASELHAS : Coma perdonam pas (nouvelle policière inédite). PESSAMESSA : De fuòc lo 4. ds fa Santa (roman). Lo Cap (ioman inédit). GOUGAUD la de la collec¬ : BODON : La del Centenari camin 3. » à passadas double, deux paraître) oras F. verse SECTEUR LITTÉRAIRE de l'I.E.O., C.C.P. 1666.32, 34000 MONTPELLIER. Date et signature, 1 ! : la santa estela del centenari Bodon - �J A TOTS, damb un trimflc d'avertissement. "ç 'JIAM quiles amb los que donan del nas a la lenga occitana, tant per non se poder emprigondir dins la sa gràcia, coma per nos far creire qu'eles an trobat la java a la còca de la sufisença. Acampem mesprètz amb lo mesprètz, e de totas lors paraulas ufladas e trufandièras faguem autant de môbles de bo- coneissença de lo dofla sets : Ken ! Belament ôc ! coma se la ròsa muscadèla arrèsta de nos fiuletar lo nas e los uèlhs encara que lo tavan a cabusrebonde lo fisson dins sas estatjas amorosas ! Noirigats d'Occitània, nos plai de mantenir son lengatge bel, e capable de desrambulhar tota sòrta de concepcions — e per aquò digne de se carrar amb un plunidclioti de prètz e d'estima », coma dìriá Goclolin. E jogam « A TOTS » : als que fan la bèba dat ant la lenga d'oc, coma s'èra pas capabla tant coma una autra d'aténger a V'universel, te li anam mesclar las cartas a la bona : romans, ensags, reviradas de literaturas estrangièras.. que nos daissen solament lo temps de levar quauqueis plegas, e veiràn qu'en occitan se pòt parlar de filosofia o d'art, de religion, de sciéncias e de totas las situacions de la vida vidanta. Aquò siá dich de jregada contra los trufandièrs, en favor de la lenga d'òc, occitana, occitanenca, e cròia ! A TOTS » contra los manja-mèca que dison que i a pas pus de plaça per la literatura en çò nòstre. partida amb dos novèls prosators e la reedicion d'un roman pròva que los libres occitans mosisson pas sus las laissas ciels libraris ! E per mostrar A TOTS que nos portam coma un quatorze cl'as vos anonciàm, amb una mina de cinc trimfles un roman en très volums dobles. Veiretz que vos farem baisar cuol, coma se ditz a las cartas. E coma la cançon es venguda a la rescorsa de la prbsa, la prôsa ajudarà a son torn la poësia, clins una colleccion parallèla a a A TOTS », en pòcha. E ôc, tnonsurs estèrles, vos anam far borruts amb un rei coma Jogam a Entamenam la se ditz encara a la belôta. A TOTS los gentils companhons de Provença, de Lemosin, de Gasconha, d'Auvèrnha, de Lengadôc e d'Occitଠcisalpina, a totes los qu'aiman s'onchar lo gargalhôl cle bon ôli de gavèl e s'envescar los uèlhs de bona letradura, los qu'an la santat e doncas qu'an talent, voient donar de carrèu, de pica, de cor, cle flor, d'amor, de poli¬ cier, d'istoric, de comic, de fantastic, de social e de poetic, e que n'i aja per beure e per manjar, e s amassatz pas caria nôbla a tôt côp, n'avèm lo foc : arriba a tôt lo moncl de s'enanar d'una carta. Volèm donar lor chabença a de novèls autors. Quai vol pas perdre que non jogue ! nia Mas amb tida de « qualitat », i anatz a jàc segur : podètz aver fisa. L'Institut d'Estudis occitans présenta una garande seriôs reconeguda uèi coma s'o amerita. I aura pas mal-clôna. A TOTS e « ...e qu'en vire cada an jàc miraculés trimfle de flors ! » un J. LARZAC. �Peire Lo : * • - Gougaud cap del camin �laeœtff �Le Secteur "Création" de LI.E.O. a réalisé pour vous cette ^première plega » de la collection « A TOTS grâce à la collaboration de : « » J. LARZAC, vice-président de l'I.E.O. chargé du département création littéraire, Robert LAFONT, J.-M. PETIT. J. BODON, VASELHAS, PESSAMESSA (Co¬ mité de lecture) JAUMETA ROS, (Secrétariat), R. CHABBERT (révision graphique), R. HAMPARTZOUMIAN et Pierre FRANÇOIS (illustrations), BARNIER (imprimerie) ; les CHANTEURS OCCITANS aidé au lection. de « Ventadorn » qui ont lancement financier de la col¬ pouvez commander au Secteur Chantebelle, Sivergues, 84 SAIGNON : vous • La Littéraire, » d'« A TOTS », et bientôt la (sont annoncés des romans inédits de Bodoiv, Camproux, Nelli, Cordas, Lafont, Pedrolo, Petit, I. Roqueta, une Histoire de l'Art occitan, etc...). « primièra plega seconde • Les livies disponibles des collections de l'I.E.O. : Roqueta, La Paciencia ; Made in France. B. Max a et, I.o Gojat. de Novémer. P. Pessamessa, La terra acampassida ; D'un còp I. còp de destrau. R. Lafont, Teatre claus. J. Larzac, La Musica occitana ; La Boca raula, Sola Deitas, Contristòria. Lapassada, Los camins deu cèu. J.-L. Sauvaigo, Seba. Espif.ut, Lo Temps de nòstre Amor. F. Gardi, Cantas Rasonablas. J. B. Seguin, Poëmas del non. P. Bec, La Quista de Faute. Etc... a la Pa- �Vaselhas - perdonam Coma pas ��SUPPLEMENT AU N° 30 DE INSTITUT « VIURE » OCCITANES D'ETUDES UNIVERSITÉ OCCITANE D'ÉTÉ llme La IIe UNIVERSITÉ OCCITANE D'ÉTÉ se tiendra au Lycée de Villeneuve-sur-Lot (Lot-et-Garonne) du lundi 27 août au mercredi 5 septembre 1973. La direction scientifique et pédagogique en sera assurée — par : l'I.E.O. — à Jacques BOISGONTIER, Robert recteur La assistant général de l'I.E.O. l'Université de Poitiers, LAFONT, Professeur à l'Université des Etudes de l'I.E.O. ; pratique et l'administration en adminnistratif de l'I.E.O. direction Secrétariat Président de ; Secrétaire — professeur à l'Université de Poitiers, Pierre BEC, de Montpellier, Di¬ seront assurées par le Contenu une rencontre sur le programme de recherches de lieu d'échanges libres entre chercheurs et militants occitanistes, comme une occasion de contacts avec le milieu sociolo¬ gique occitan et aussi comme un moyen de formation d'animateurs de l'action occitane, cette Université est ouverte à tous ceux que son programme intéresse, qu'ils soient enseignants, étudiants ou non. Conçue l'I.E.O., comme comme un Comme la précédente elle sera distribuée en groupes d'échanges, à l'initiative de moniteurs. de travail et Programme journalier Les — — journées seront conçues sur le modèle : linguistique). 9 h. -10 h. : LANGUE PRATIQUE (mise en train 10 h. -12 h. : TECHNIQUES D'EXPRESSION ET D'ANIMATION. I. Cinéma. II. Chanson. III. Pédagogie. IV. Théâtre. V. Radio-Télévision. �— 14 h. 30 -16 h. 30 ÉTUDES SECTORIELLES DE LA MATIÈRE OCCITANE. A. Géographie économique. B. Histoire. C. Langue et dialectes. D. Texte E. — 17 h.-18 h. : littéraire. Anthopologie. APPLICATION NON OCCITANES : suivant DE L'OCCITAN A les intérêts manifestés DES et MATIÈRES les possibili¬ tés pratiques (exemples : mathématiques, physique nucléaire, socio¬ logie, philosophie, études bibliques, dessin industriel, etc...). — 21 h. ma, SOIREE D'EXPRESSION OCCITANE : chanson, théâtre, ciné¬ : conférences, récital de poésie. N.B. La journée du dimanche 2 septembre consacrée à une générale de Défense et promotion des Langues de France », la soirée du mardi 4 à la synthèse des travaux, et la journée du 5 à l'Assemblée générale de l'I.E.O. — excursion la collective, soirée du sera 1er à l'Assemblée samedi « * * * Renseignements pratiques L'accueil sera fait à du partir départ est prévu le 5 septembre en dimanche 26 août, 18 heures. Les participants seront logés en chambres et admis à toutes les activités pour Le soirée. une de 4 ou 6 lits, nourris globale de 220 F. Le somme prix de la journée est de 25 F. Les vent N.B. en personnes demander récréative leur âge. qui désirent réservation coucher à l'hôtel, à leurs frais, peu¬ de chambre. Les enfants des congressistes, entre — charge une : et 5 et 12 ans, seront pris particuliers d'animation participeront à certaines activités de l'Université, suivant ils seront intégrés à des groupes �BULLETIN D'INSCRIPTION (à adresser avant le samedi 4 août 1973 à l'Institut d'Etudes Occitanes, 11 Je bis de rue Concorde la — 31 TOULOUSE) soussigné (nom, prénom, adresse) (profession) déclare m'inscrire à la IIe Université occitane d'été. Je serai présent à sa totalité 0). Je serai présent les journées des C). Je désire qu'une chambre d'hôtel Je m'inscris — — me soit réservée 0). : au groupe « Techniques d'expression » n° au groupe « Etudes sectorielles » n° Je souhaite participer à un groupe « Application de citan » sur ; l'oc¬ le thème je serai accompagné de mes enfants (nombre et âges) qui participeront Je aux groupes jour la verse ce d'animation récréative ('). somme de à l'Institut d'Etudes Occitanes, Secteur Scientifique, C.C.P. 2 307 28 H - Toulouse. le (Date et signature). Pour les mineurs : signature des parents (1) Biffer les mentions inutiles. �! � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Périodiques toujours sous droit Revista Item type spécifique au CIRDÒC : à privilégier Type de périodique Buletin d’informacion d’associacions e partits politics = Bulletin d’information d’associations et de partis politiques Région Administrative Languedoc-Roussillon Variante Idiomatique Languedocien Graphie Graphie classique / Grafia classica Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Viure. - Annada 09, n° 30, ivèrn de 1973 Alternative Title An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific. Viure. - Annada 09, n° 30, ivèrn de 1973 Creator An entity primarily responsible for making the resource Lafont, Robert (1923-2009). Directeur de publication Publisher An entity responsible for making the resource available Imprimerie Barnier (Nîmes) Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1973 Date Issued Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource. 2020-04-28 FB License A legal document giving official permission to do something with the resource. Certains droits réservés Relation A related resource Vignette : https://occitanica.eu/files/original/e116b27ce7c578feba510503ed618c3a.jpg http://www.sudoc.fr/013416006 Is Part Of A related resource in which the described resource is physically or logically included. <a href="https://occitanica.eu/items/show/22550" target="_blank" rel="noopener"><em>Viure</em> (Acc&eacute;der &agrave; l'ensemble des num&eacute;ros de la revue)</a> Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf 1 vol. (48 p.) ; 20 cm Language A language of the resource oci Type The nature or genre of the resource Text publication en série imprimée Temporal Coverage Temporal characteristics of the resource. 19.. Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context http://occitanica.eu/omeka/items/show/22596 CIRDOC_D3-1973-30 Subject The topic of the resource Mouvement occitan Périodiques occitans Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Charbonneau, Simon Roquebert, Michel Larzac, Jean Description An account of the resource <div style="text-align: justify;">Laboratoire vivant de la pens&eacute;e politique du mouvement occitan, la revue publie reportages, enqu&ecirc;tes, t&eacute;moignages, d&eacute;bats et comptes-rendus engag&eacute;s. <em>Viure</em> contient aussi des textes litt&eacute;raires.</div> Source A related resource from which the described resource is derived Mediatèca occitana, CIRDOC-Béziers, D 3 Occitanica Jeu de métadonnées internes a Occitanica Portail Le portail dans la typologie Occitanica Mediatèca Sous-Menu Le sous-menu dans la typologie Occitanica Bibliotèca Type de Document Le type dans la typologie Occitanica Numéro de revue Catégorie La catégorie dans la typologie Occitanica Documents Contributeur Le contributeur à Occitanica CIRDOC - Institut occitan de cultura Cultura occitana = Culture occitane Occitanisme = occitanisme