https://www.occitanica.eu/files/original/bba4dc85de5a94a07e042a694b222e31.jpg d90b51360becd5bab20c7f6722ea8cfa https://www.occitanica.eu/files/original/51a3d0ee028dbd930c2b98e6470e8ce2.pdf c268ba570403e7d07dc4299791d6c91a PDF Text Text �VIURE REVISTA OCCITANA SOMARI TR1MESTRALA Escalier C., Lo Vacarès, Route de Générac, • PER L'AN NOU Viure. NIMES Director : R. LAFONT. Comitat de Redaccion • ARTIWR MILLER NOS PARLA • OCCITANIA ?! PRIMIER CAMIN A : J.-P. BRENGUIER, G. FABRE, SENESTRA Gui Martin. Gui MARTIN, Ives ROQUETA. • Abonament per un an : ODA A LA BRAVA GENT Pèire Bec. 15 F. Lo numéro : 4 F. • AQUEL POEMA L'ESPERAVAS Joan Larzac. C.C.P. BRINGUIER, 1556-54, Montpellier. • Estampariá BARNIER, Nimes. Lo Gerent : Joan-Pau BRENGUIER DETZ TESTIMONIS Renat Nelli, Pèire Emmanuel, Robert Mesuret, Max Allier, Ives Roqueta, Joan-Loïs Guin, J.-Pau Brenguièr, Marisa Ros, Ivan Michel, Ives Pojòl. Conclusion : Joan Larzac. �PER L'AN 11IURE pareguèt pel còp primièr en NÒU abril de 1965. Lo 1er de mai èrem de la revista qualques uns sonats al congrès Esprit. I anèrem amb lo voler de crebar lo clôsc de l'occitanisme de mètre e en question lo centralis¬ esperital tan coma material francès. Levèrem contèsta. Faguèrem d'amies. Butèrem las oposicions a son terme. me En junh la Convencion de las Institucions Republicar.as, a Paris, tornava afortir lo programa de regionaqu'aviàm fach adoptar, amb nòstres amies bretons corses al primièr acamp. acampada lizacion e d'òc delegats. La literatura modèrna d'oc sortié de l'isolament. I èrem. Faguèrem d'amies de totes los païses. Butèrem las oposicions a l'ambicion occitana deliura a mesurar aquela En octobre aculhissiá en Avinhon l'associacion lo PEN club de lenga internacionala. Cent-quaranta ambicion. l'eleccion a la preborbolh Dins lo idéologie que n'i aviá l'escasença aqui, se faguèt un camin que degun se i esperava pas benlèu. Pel primièr còp dempuèi que i a una Republica en França, d'òmes que s'èran dich de se presentar en caps d'Estat faguèron de declaracions regîonalistas revolucionàrias. J. Lecanuet acceptèt l'idèa dels executius regionals e prononcièt en dos endrèchs al mens la paraula inausida encara d'aufonomîa regîonala. F. Mitterand se declarèt contra los executius, mas acceptèt las assembladas regionalas elegidas al sufragi universal. Meteguèt al clar la falsetat d'un débat en disent un jorn que la centralizacion En décembre èra la campanha per sidéneia de la Republica. francesa es pas jacobina, mas napoleoniana. Los ponchs 18, �20 e 21 de cinquena opcion definissián una polifica de e non pas de deconcentracion. A aquò sèm sa decentralizacion, pas estrangièrs, nosautres Quicòm ven nòstres amies bretons e corses. e de cambiar dins una part de la mentalitat Una batèsta nòva comença, francesa. d'agachaires, mas sèm ont pas mai de combatents. VIURE foguèt créât per aquel combat. Per aquò far respièch dels organismes culturals e oficials ont trabalhèrem. Als successes d'aqueles organismes demoram atentius ça que la. prenguèrem nòstre libertat a En setembre l'estagi occitan de l'I.E.O. tengut en Arrens foguèt lo mai nombrôs, lo mai ardorós, lo mai capitat dem- puèi catòrze annadas décembre En se que i a clavava d'estagis. au Menistèri de Nacionala lo trabalh de la comession mixta ont l'Educacion se rescon- l'administracion e los del Conselh Nacional d'aparament de las Lengas Regionalas. Un progrès grand sus la Lèi de 1951 es définit. L'ensenhament de nòstra lenga pòt passar a un autre esfadi. trèron a un an de temps los représentants de la rintrada de 1966. L'an 1965 foguèt pas perdut. * * Per aquò se cal pas * abandonar a la pigresa. Es lo temps del combat vertadièr que comença ; es pas lo temps de la victòria. Ara s'acaba lo temps dels occitanistas amators, vergonhoses o estètas. La un força del colonialisme interior demòra intacta amb las provincias mai reaccionàrias de Poder sauvat per França e per l'alienacion nacionalista. E mai dins l'Oposiluènh d'èstre cion la vista de la democracia regionala es assegurada. Los processes économies qu'escrachan la occitana autentica son pas aplantats. vida �prejutjats contra la liberacion culturala demòran l'intellectualitat, e mai dins Los dins l'adminïstracion, fòrts nòstre pòble encara sotmés a condicîonament un mental arcaïc. las posicions s'enduresisson a dicha que parlam mai clar. Mas a cada côp que parlam mai clar, emportan una batalha. Avèm esprovat que Lo réformisme citanisme es lo biais piéger de se presentar. çò que diguèrem : una pensada es L'oc- revolucionària tira drech cap al nos actual de l'istòria ont se rescontran los problèmas de la liberacion dels òmes ; liberacion economica, sociala, culturala, intellectuala. que VIURE contunha amb ba amb estât un la de sa décision primièra. L'an s'acarecèrca començarà amb de formulas mai Per viure cal L'an ideologica. nòu acordadas al viure public. conquistar la vida. Bon an nòu ! VIURE. N.B. a — L'abondància dels Testimònis çai-sota publicats nos obliga CALENDARI alestit per aqueste. Nos n'ex- remandar al numéro 5 lo cusam. VEN DE PAREISSER : GUI BROGUA CANTA ROBERT LAFONT * Demandatz a de Barcelona 3 POEMAS E 2 CANÇONS * la Seccion dau Gard (30) NIMES Un dise 33 torns — de l'I.E.O., 67, carriera C.C.P. 525-25, Montpelhier. �ARTHUR MILLER NOS PARLA Amb Vautorizacion d'Arthur Miller, président internacional dels PEN, publicam de tròces de sa dicha del Congrès d'Avinhon lo 16 d'octobre de 1965. Aquel text s'apària amb d'unas de las nòstras preocupacions. Lo devèm a l'ajuda de Max Roqueta, Président del Pen d'Oc. Es estât revirat per D ENSI Joan Jornòt. l'endevenir es de pels jovents. Los jovents, non per l'encausa de son edat, mas en rason de sa valor, de sa vòlha e de sa capacitat per s'adaptar als problèmas de la vida del sègle nòstre e de la nòstra epòca. Existís dins lo nòstre mond de uèi un degalhatge enòrm de gaubi e subretot de gaubi literari. Se degalha per qu'en que lo problèma nòstre faire del P.E.N. un luòc de per rescòntre primièr, nos manca un cert moral. L'escrivan de uèi es, a mon vejaire, mai près de la demoralizacion que dins lo période quai que siá que ieu conesca. Es demoralizat per las quitas forças que demoralizan tôt lo mond. E mai s'enfronta amb çò que considèri coma una ideologia falsa e demoniaca qu'aclapa lo mond : l'ideologia del scientisme que voldriá, d'efièch, nos dire que l'instint que buta un escrivan a crear una sintèsi significadoira sobre la vida, es fais e romantic, e que la sola vertat verificabla es la vertat que se pòt apilar sobre d'estadisticas o sobre una experiéncia empirica... ...Legiguèri ièr ser un libre... d'un escrivan ongarés que li dison, cresi, Carenti. Nos disiá que, a Budapest se trobava una ostalariá pichòta ont las gent anavan, engulhavan una pèça dins una ascleta e de l'esplecha te sortissiá de mangilha. Mas, al dintre d'aquel esplèch èra assetat un òme pichòt : la moneda cabussava dins sa man e el butava la mangilha per una trapèlha... e aqui ont jasiá la lèbre : èra que los clients avián mai fisança a una maquina que non pas a un òme ; es per aquò que l'albergador deviá plaçar entre el e sa practica la faciada d'una maquina. Pensi que se trapa aqui una vertat granda. Pensi que la literatura de uèi ven gelosa de la maquina dins la mesura que la raça �ela... Força jovents... an ren competicion amb de maquinas que pòdon far son trabalh plan melhor qu'eles. E aquel sentiment lor ven solament perque, a mon vejaire, çò que s'es perdut dins lo mond, çô que dispareis lèu de la consciência es lo caractèr unie de l'individú e qu'a mon ve¬ jaire la mession de la literatura es de lo significar a cada generacion. Ma tòca aqui es de dire que dins lo P.E.N. es possible d'un biais concret e conscient de reviudar l'idèa que la lite¬ ratura a una identitat, qu'es non solament desparièra de la sciéncia, mas qu'es encara mai fondamentala... (qu') existis dins lo mond una novèla e espectaclosa cita que los jovents ne son conscients, es a dire la servacion de la quita imaginaumana a a perdut dire dins la sa fisança en que se senton en mesura cion... cò vòstre e cap als cen¬ prendràn d'importància, de faiçon que lo P.E.N. pòsca començar de representar de mai en mai aquel centre umanista per lo quai, a ma coneissença, existis res d'équivalent de per lo mond. Espèri tres que quora tornaretz en d'ont venetz, aquelas questions VIURE ES EN VENDA A — la a Nîmes, Montpelhièr, Bouisson, Avenue Maréchal Foch a Besièrs, J. Racine, Q. de Lattre de Tassigny a Sèta, Roustan, 2 C. Sauvages a Aies, librariá Lacour-Devoisin, — » — » — — Bd. Gambetta Sauramps, C. St-Guilhem » dau — » — las librariás Comtat, a C. Pau Manivet en Avinhon, Quartier Latin, 68, Bd. de la Liberacion, e a Marselha, Laffitte, 156, la Canebiera, — — — la librariá Courty, C. « des Poilus » a La Ciutat, Republica a Aubanha, L. Viven, C. E. Vaillant a Decazevila, A la Sorbonne », 23 C. « Hôtel des Postes » La Maison de la Presse, 9 C. de la la librariá — » — » « Bitard, C. de la Republica a — » Juliette Récamier, 31 Niça, Peirigûs, C. de la Caritat Lo numéro 4 acaba la primièra annada legèires de regularizar lor abonament per contunhar de lor mandar la revista. Pregam lor abonament nòu (n° 5 a 8). Fasètz nos titol exacte del nòstre C.C.P. BRINGUIER, a a Lion. de VIURE. Pregam nòstres 1965. Senon poirem pas los autres de nos mandar conéisser. Gachatz plan lo Montpelhièr 1566-54. �OCCITANIA ? ! PRIMIER A CAMIN SENÊSTRA qu'es convengut, ara, de sonar la tradicion francesa, leis observadors politics nos an acostumats a una interpretacion individualista de l'electorat, aquela que se resouve, fin finala, per l'equacion personala. Lei factors V EGUENT çò sociò-professionaus, économies, leis ensenhaments de la quita gerontologia i an sèmpre foragitat la constanta dei mènts collectivas que quitèron jamai de suggerir mai d'un agropament regionau. .Ta d'arrapar malaisit en temps ordenari, o es d'aitan mai la psicologia de grop quand li es limitada la tòca d'intrada la voler en réduire a un reflèx condicionat per la tradicion : lo famós reflèx republican dei Miegjornaus antidòt dau reflèx conservador ò reaccionari de l'Est e de l'Oest. Question de metòde tanbèn : subrepausar toi lei critèris luega de lei combinar travestis la realitat dins escricha l'espaci. A dicha d'omogeneïzar lo côs electorau, i a pus ges que de mesolhons de densitats e de diferentas que subrenadan, forra-borra, dins la mas¬ sa dau citoplasma : lo Nòrd e lo Sud, l'Est e l'Oest, lo Centre e lo Sud-Oest dau Massis Centrau. Paris ne trai lo profiech d'abòrd que demòra la sintèsi necessària dau païs, lo dosaire équitable dei forças de la Nacion e son centre orcargas denador. Aqui s'encapa l'eleccion presidenciala dei 5 e 19 desemqu'a lo merit de parar de l'espargiment en simplificant majament l'enjuec e la régla : en butant l'elector a l'escomesa mens circonstanciada que jamai li siá estât demandât de soscriure. Ne salhis l'esquèma politic mai estilizat que se pòsca somiar amb l'espetament de l'èsser unicellular en dos : un Sud massissament oposicionista e un Nòrd diversament circonspecte a la persona e au regim de de Gaulle. Sus lo còp, coma per encantament, lei Francés descôbron la geografia electorala que s'espandis en ondadas per lei comentaris. Om auriá retenguda quasibèn de tornar sus aqueu luec comun se non foguèsse grèu de consequèncias. De la bre �leiçon ne lo fach la lum destapada dau poiriá sorgentar un biais novèu de sarrar politic francés e d'encarar l'avenidor a fach occitan. * * * L'image d'aqueste s'es révélât dedins lo banh de tini, en Nord ne tota part, coma una estampa séria lo positiu exacte. que l'escru- la França dau Occitània s'èra ajocada, a plec, per d'oposicion, balhant dins aiceste camp la primiera plaça au candidat de senèstra lo quau passava davant lo Generau de Gaulle dins la mitât ò quasi dei despartiments. Amb l'originalitat seguènta : l'escassetat relativa dau Cèntre e l'abondé de l'extrèma drecha. S'es pas mancat d'evocar, per l'escasènça, lo retrach convencionau de l'extremisme meridionau : una senèstra calossuda, una dre¬ cha garruda e ren au mitan. Se saup, pasmens, d'aquela drecha, que forniguèt de caps, a pròva lo candidat de uei, mai jamai de tropas regularas. Ne leva soncament per passas : ier « lei desperados » de l'U.D.C.A., uei lei despatriats d'Argeria. Aqui mai una realitat occitana novèla : l'implantacion « pè-negra » que tròba sa vòtz dins d'organs de premsa que son tanbèn lei primiers jornaus pan-occitans. Mai ja se pot preveire, amb lo temps, son retorn ai familhas politicas trevadas abans la guerra d'Argeria ont senèstra èra mielhs representada que Tre lo amont primier torn, de l'isovote 58 % crèi. se La senèstra, mai qu'en luec, benlèu seriá de définir quoconois la part tenguda dau partit e radicau. En luec mai, bensai séria tan consènta de se tornar définir. Cau bèn admetre que l'anticomunisme sistematic ra se socialista dau partit joguèt mens aici que non pas au Nord, que lo pas devers l'union foguèt pus franc. Explicariá perqué, au segond torn, leis electors centristas an capejat devers senèstra men- dau Nòrd s'anèron recaptar dintre la jaça gaullista. poiriá cavar mai abans dins lo menut de la votacion precisar que lo minaire de La Sala o de Gardana non a tre que Se e gaire votât coma lo de Forbach, pas coma aqueu d'Henin-Lietard. Au revenge la sieu eausida es comparabla ges a aquela dau mainatgier endrudit de Vauclusa lo quau se que lo l'estèc poli- comportèt coma lo megier de Carcin. Probable pereu petit borgés marselhés o tolosenc non aga agut tic parier coma lo de Paris, de Lille o de Lion. �La forma de l'eleccion aguèt que provoquât dins cada ensems virament dei còs eterogéns. Ròdol parisenc Nòrd, e aquò d'un reactiu podènt fins a una començança de son pas de costuma, dins la quita cencha e mai dins lei vilas carbonièras. estats tan « roges » que borgadiera de la capitala Mentrestant lo S.-E. dau Massis Centrau que retrai Bretanha en Occitània fasiá un pas dins l'oposicion mercés la candidatura centrista, en Roergue e en Vêlai dau mens. Ni mai lo divòrci dei generacions, autre ensenhament de l'eleccion, pòt gaire dintrar en compte dins l'explica ; De Gaulle auriá degut profechar lo vielhum relatiu de la poblacion meridionala. Ne foguèt pas antau. Lei blòts se son coma aquò diferenciats que jamai çò qu'èran sotmés cadun de son caire a una mena d'atraccion contrariada que semblava que traspassèsse lei per classaments ordenaris. I aguèt, per lo Miegjorn que patis pas l'impacte clericau istoric una comunitat de comportament politic mai complida. Es vesedoira dins lo rapòrt « vilas-campanhas » força mens contrastât. Se eau aqui aplantar una passa sus un de- talh, car esclaira la dralha de l'explicacion. Au Nord au Sud, l'actitud relativa dei vilas e dei inversa. Lei vilas dau Nòrd an porgit a l'opo¬ campanhas sicion de senestra sei melhors coëficients, lo plan païs estant pus fidèu e conservador. Dins lo Miegjorn, au contrari eau anar en vila per trobar lei pus bas. Se percep d'aitan mielhs quora dins lo terrador l'oposicion es fòrta per ex. a Marselha, Lemòtge, Nimes, Montpelhier, Avinhon, Perpinhan... Una excepcion : Tolosa. e es ca Dins totei lei despartiments ruraus, tostemps se desmarlo capluec rapòrt au relarg. Es lo cas per Albi, Agen, Auch, Montalban, Carcassona. D'aquela amira es intéressant de comparar lei résultats de doas vilòtas d'importància égala d'un meteis despartiment : Dinha e Manôsca. La segonda, mercat agricòl en pas¬ sa de s'industrializar foguèt largament primiera tôt bèu just nistrativa. que viu ren que oposaira mai que la de sa fonccion adme- �Lei vilas consequentas de la Costa d'Azur varesa e niIèras, Frejus, Sant-Rafèu, Grassa, Antibol, socialistas ò radicalas a passât temps, an capvirat dins lo gaullisme dempuèi que sa fonccion de residéncia s'es acrescuda per ne far lo sojorn de retirada de la nauta societat. çarda : La preséncia de basis e de garnisons militaras, d'emplant de còps a Aurenja, Selon, Aubanha, Istre... a modificat sensiblament la corrènt politica locala. Lo besonh, recent enfin, d'aparar lei centralas consciéncias de la poblacion atomicas a giblat interés e mescla de Banhòus e de Pei- ralada. Cada vegada qu'a un mitan dubert d'Occitània s'es apondut un poblament estrangier, levât lo deis apatriats d'Argeria, pareis qu'aga vougut rompre amb la practica electorala locala majoritària. L'ensèms politic occitan vèn un tôt omogen tanlèu que l'agression d'un côs forestier lo per¬ turba. Amb aquô es illustrada la portada politica e sobrana d'un fenomen analizat sota seis aspèctes économies, admenistratius, militars e toristics per lo C.O.E.A. : lo colonia¬ lisme interior. Solament, l'explicacion suggerida, ansin, dau dintre pre- d'admés lo principi director de l'occitanitat d'aquelei terras francesas que tôt un cadun desconois. Çô mai in¬ téressant èra de saber coma l'eleccion poguèt li menar despuèi leis enfòras. I aviá doas dralhas de recerca : lo passât detràs una tradicion perduradissa e lo présent amb la conjonctura economica ; la tension naissenta entre rôdols supausa urbans e encontradas ruralas se trobant entremieg. oficiala, butada abans amb bruch tre 1962, voliá dins lo contrast de prosperitat entre lei doas França, la clau de la solucion. Era parciala e faussa. Sei pòrtaparaulas, per de dire de delargar, cochosament, au govèrn, son certificat d'autò-satisfaccion, avián avesinat lo dinamisme de l'aprobacion, la pauretat de la condemnacion, segurs que parlavan au nom dau progrès. Fasián coma se demembrèsson que mapa dau sota-desvolopament e mapa de l'oposicion se tapavan pas, que non i aviá incidéncia ni mai coïncidéncia. Coma explicar que l'Oest endarreirat e l'Est en espandiment agan votât parier, lo Nord apensamentit se destrie tan gaire dau ras-bôrd parisenc, dau temps que la Provença-Bassa bèn provesida se quilha, a costat dau Lengadoc-Bas en regrès, au cimèu de l'oposicion, que OccitàniaAuta, condemnada per lo Plan a una mort pausada cava son La tèsi trapar �trauc Gaullisme au en Lemosin e au Sud li manten, tôt en- siá un bastion fidèu ? La desparieretat dei rel'endeutament de la pagesiá, l'insufiséncia de l'emplec justifican pas tôt. L'impossibilitat de rendre compte condrechament dau présent, empachèt donc l'ipotèsi de far sa plega. Força foguèt de faire crida a l'istòria e es ensenhaire d'escotar lei tamenat que venguts, tons divers que ressonèt. Lo mai agut es lo pus radicau : tèn l'ingenuitat de l'exploraire davançat. Se crèi de destapar lo mistèri dei sòrgas quora rameuta la Crosada albigesa e poja lo sifon dau dua¬ lisme maniqueenc. Ren estona que pronôncie, eu, lo mot de sécession e ne faga envergar la responsabilitat au campion de l'unitat nacionala. Grèus, prudents, seriós, leis istorians demòran sus l'esintermediari dau segle XIX. De constatar se n'acontentan. Es verai, desempuèi que se vòta, despuèi la Tresena parron Republica, au mens, i a una contunhetat electorala dau Miegjorn. Boscan pas mai en rèire e au fons e, fauta de melhor, son elei sobretot que parlan de tradicion. Força, enfin, se plaçant dins lo registre dei valors, jutjan e mai per bèn. Parlan de sens critic, de maduresa coma se retipèsson 1' « òme esclairat » dau XVIIe. Amb sa fam de clartat son per engolir totei lei modèls présentais pron que sián nòus e acceptan la décision occitana en opoterapia ò en contrapoison. Son rassegurats que l'oposicion aga sèt ans cians asseti territoriau coma eu bela una demorança compensacion afectiva. Trason lei balhs andau tirador : de Caries VII, d'Enric IV, de Vichy e mai son segondària, en de la resisténeia. De cada caire De es un banh grand d'istòria que se pren. la geografia : fa pas repassar lei leiçons es coma per de mau ai Francés ! ne A la passada, largan la capelada a la lenga d'Oc e mai n'i agan la crèson môrta. Se ne tòlon Lemosin, activan la circulacion dau nom d'Occitània que pron Occitanistas tran- talhejan d'usar coma moneda-aur en temps de papier. Lo pragmatisme, adonc, jamai foguèt tan bèn verificat. E l'empirisme. Lo Miegjornau qu'un pauc chifra e legis, tôt vincut qu'es, n'oblida la desfacha baste que se senta majoritari au sieu. Fa pas avis qu'antau encancela de camps. Parierament, per contrabat, tempta la definicion sieuna dins sa volontat �l'Autre. Se poiriá, per lo còp, imaginar un i jogariá plus sa ciutadanetat a vaca cega. Car deviá èsser aiçò, aquesta descuberta de se, l'esperança fervorosa d'ensarrada dins lo sufragi universau per lei revolucionaris que l'inventèron, e la fin preclara de l'autodeterminacion, aquel afortiment espontanèu e directe per lo daut. Es ensèms, per malastre, lo rebat d'una pensada demenida que justifica l'analisi de l'alienacion occitana de Robert Lafont quand l'acte precedis la consciéncia de l'acte e quand lo tuert, amb l'esvelh blocat que fa espelir, ven la terapeutica normala. En parier cas, la garison resta precària : ren es pas jamai ganhat que l'assegurança d'aver totjorn tôt de tornar començar. Per aquò, tre l'inici de la Republica V, leis Occitans s'èran ja prononciats per taus. Au référendum de 1961 s'avián refusât la constitucion. Unei mes puèi se donèron un Parlament sieu, ont tant vòu dire que la majoritat èra pas representada. Sus l'abriva, tôt naturalament, e amb mai de vigor en un temps que l'oposicion gonflava, designèron son antipresident. A mesura s'empalunavan dins lo chisrne e s'aprefondissián dins la sécession, amb una bêla inconsciéncia, èra lo defòra que s'atencionava d'elei sempre mai. Quant d'articles serián pas estats escrichs, de débats dubèrls, de mriosetats d'esprovadas, d'actituds de revisadas, aqueleis ans darriers, en un païs ont la revindication verbala trôba gaire d'ausida, sens aqucu progrediment sol lo cubèrt ? Soleta l'istòria dira se lo faidit foguèt clarvesent ò eisde comprene avenir que — — sorbat : adés sort de l'ombrina. Auràn encara de qué caucar son autoconoissença e lei occitans menats per al bèus jorns leis istorians e lei so- ciolôgs abraçats amb la permanéncia occitana. Per délai nacion integrada e non assimilada qu'enauça lo cap per sobresauts, o simplament una comunitat de vistas,, irreductibla, un estament davant l'evenimenciau. Nacion virtuala o eime etnic ? l'istoricitat destoscaràn benlèu Tolosa a una représentât, en onor de son antipresident, la la Federacion qu'èra un psico- version 1965 de la Fèsta de drama espectaclós e esmovent. Quau sauprà l'interpretar dins lo fiu de la psicologia dei pòbles ? Tant de questions pausadas que leis occitanistas n'an plus lo monopôli dei responsas. Elei se perdriân a passât. Vau mielhs que laissen leis estabosits lei en primièra linha. sondar lo rejônher �Sens chosa. Se son contengut la fisar mai que tôt de son prejudici de eau votacion es ja fru- caractèr novator e prospectiu. La consulta nacionala passada tèn valor istorica tan lo pache de 1790. Lo Generau de Gaulle veguèt luenh que vouguèt la mantenir a un nivèu sobeiran : lo dei principis e dei fins. Faguèt pesar dins la romana « la certa idèa que se fa de la França » qu'es un sistèma politic complet : un biais de considerar l'istôria, lo poder, lei societats e la vida, fondamentat sus d'una pluralitat de mits : lo mit de la França increada e eterna aplantada dins lo temps e l'espaci, lo mit dau messianisme francés, lo mit de l'òme providenciau que realiza la trilogia perfecha : NacionEstat-Cap ; lo mit de la grandesa que fa passar lei velleitats lunchencas abans lei realitats immediatas... Ansin pintèt una França viutada dins l'inconfòrt de l'illogisme estent que prétend obrar dins « lo sens » de l'istôria levât quora l'is¬ tôria la met en question, una França apaurugada, aculada a son endevenir. Es per ela que pausèt la grand question de fisança, a ela que la majoritat deis Occitans diguèron de non. Diguèron d'ôc a un autre contracte nacionau ont Fran¬ ça se presentariá tôt parier generosa mai de voler modèst e egalitari a la cara deis autrei nacions, fonsament democratica dins sa vida interiora, contingenta dins son destin, çô es tôt lo rebors d'una França nacionalista. Çô fasènt es lo païs arreirat que causissiá lo futur e lo dinamisme. L'occitanisme séria ôrb s'avisèsse pas lo potenciau creaire d'esta destorcion, s'esperèsse de la soleta « tension vers lo futur » la promesa de la recuperacion de son identitat, se s'opilèsse a crear per referéneia au passât. Veiriá pas que la conjonctura soleta acaba de lo porregitar tôt d'una bèn luenh daconsequenta coma vant sa linha de front. de consi¬ tradicion, republicana ô autra, aduirà ren de nôu. Respondrà a de mits per d'autres, a de prioritats en espéra per un atentisme apriorista ! Se vôu complir l'unitat « nacionala » de la classa obriera primier de prepausar de reformas, s'arrapar au bonapartisme de l'Estat, perpetuar sa fe en un Paris, cerbèr de la Nacion e pitar au sobrencant nacionalista, leis occitanistas an ren d'esperar d'aquela senèstra estadissa. De tôt biais, aquesta fenh d'ignorar la realitat occitana e consen¬ tis pas de se laissar embarrar dins un « ghetto ». Lo partit prés deis Occitans per la senestra es derar. Segur que s'es pas qu'un biais d'aparar la �Mai, per astre, de la novèla s'endevèn senestra se cerca au moment précis que lo fènis dins lei cendres de la vielha fraseologia. Per se mielhs quilhar en fàcia dau gaullisme risca un agach nòu, e a son asuelh, descobris, entre autre, la région e l'Euròpa inevitablas. Melhor : i destria una potencialitat progressista. Vei s'apondre ai desequilibris sociaus, motors sovent gausits, de desparieretats e una proletarizacion regionalas. Es lest a tornar pensar França dins sei valors e seis estructuras. Devèn lo solet vector que pòsca veïcular un occitanisme realista. tracha pas que l'occitanisme décidé sota l'emde sabi pas quina reira-pensada oportunista d'un cop èra. Abans lo 5 de décembre sosquèt per fes en tactician e podiá pas faire autrament. Mai ara l'es mestier una cau- Se penta sida franca. S'es idèa de senèstra d'abord que sus lo plan dei lo movement, la justicia e la democracia, alora sa rega d'astrada se vira vers la senèstra nova car per lo primier còp tactica, estrategia e teoria se jonhon. Doas creacions en devenir pòdon faire camin ensèmble baste que una principis es per parten ensèms. demografica e linguistica d'Occitania es en crida e espera respòsta. L'examen clinic e radioscopie de 1' « Homo occitanicus » basta plus. L'occitanisme scientific a de contunhar, la politica occitana De tôt biais la situacion economica, de començar. Gui MARTIN. �Lo gorg de l'èste no'n sembla pas plan remudat. ODA Lo mavedis un A LA BRAVA GENT Brava nent ! Que de brava gent ! son Mès que volètz me'n chauti guaire. Non son pas de nahar pr'amor qu'an la nèth un drin trop planèra. Quan los disètz un quaucomet saben pas non se van tíespóner que vos viran sa cara eternament e bonassa e los sons uelhòts de crapaud. Voides que son de se-medish e la vita que a dindolejà-us jòga d'un costat dinga de l'autra danga pialòt de barda senuishen plan doçament benaurats quan boha lo vent. com e un que Inexpugnables son benlhèu ja qu'an la força que de l'inercia. Paraula dura ? e grimacejan Mot amistôs ? parèlshen sorrider. aquò que's pega com un fardatge e Mès tôt a la sua cara. sua ? ricoouet ua aiqa qui briula. de l'anma sus Se son bonis ? lo bon Diu sol qu'ac sap. Umans benlhèu ? lo Diable sol qu'ac sap. Eris n'ac saben nas : incanables que son des. huelhar de drin son èste lo drôlle sa ninôla entà esoîar un coma çò La de a fixetat l'eterna pensi e i que que coma dens lo vrente. bestiesa l'an demòran ua gronha que dens lo vesc. Creden en Diu : bontat immensa ! Lo drama uman ? que'us hè arrider. Drama cosmic ? carcalhejada ! Non veden pas lo prega-diu-bernarda chapa que chaparàs la mosqueta esglahada entre sas gannas. Mès qu'espotishen la papoleta qui sendereja sa prauba vita ja que croishish devath los pès. Mès que volètz ? La brava gent ja qu'a ua anma aquò nue's pòt perméter anma de pèira que la pèira n'a pas. Pèire BEC. �AQUEL POEMA l'esperavas, e crenti que te dessauprà, mon païs, siái pas fach ieu per cantar la tèrra Ni per cantar ni per comptar ni per comprar Ai pas rès, tant se ditz un calhau, e la sèrra qu'ai al tons de l'asuèlh, se me ten, me fugis dins un païs qu'es pas espaci, ni d'aici's. S'ai ieu un ben, aquò's mos uôlhs que lo me balhan, degun raubar, qu'es dins totes los uôlhs Mon païs, perdequé los ômes te degalhan Sus la tèrra de Dieu i a pas que de dralhôls sus la tèrra dels òmes i a lo cèl sens randura coma sul côs de Dieu la rauba sens cordura sens a Ai pas un son panical los meunas e e pr'aquô las pelenas rocs me fan una autra pèl Ai pas'n rèc, mas son meus e colan dins mas venas totes los flumes ont van beure los tropèls Son meunes los records ont bevon los amies E son meus los amies e ieu siái seu ò mon païs. païs lo mal qu'ai de tu e la guèrra fan per dintrar dins tu, una pietat ! An cambiat totas las pancartas per me pèrdre mas parlan los païsatges e sauta lo valat lo païs amagat d'un cor de bartàs negre 0 mon que me qu'èra pas tant a las espèrras qu'a l'espéra ! D'una lenga e d'una amistat n'autres alara avèm fach un païs que te semblava tant, païs, que i perdèrem nôstra cara i trapèrem nôstre cant Lo rag que s'escanava a la font, nôstre fa aîga de pertot, siám nôstres, qué que Ara se cal crebar tu e ieu mon païs o mon e te sovenes, tu, que son per dire vire ! morir, diguèron, los païses, al cèl, e ieu qu'en paradis te vau pas emporiar, caldrà ben que te fises a'n autre cant, quand tu e ieu serem plegats, a d'autres uôlhs, ont restarem enrasigats e mai E faga ont van pas Dieu, qu'es un Païs la coma en Trinitat tu Natura en totes es comuna. Paire, Filh, Esperit, e sola Deitat, nôstre casai aici-debàs s'engruna quora siám nosaufres encara, e a E que ton l'osfal, dins son lotgis cèl, Senhor, aja un èr de païs ! Joan LARZAC. Ardoana, Genièr de 1966. �TESTIMOINIS DETZ Dins lo n° 2 Joan LARZÂC parlava del seriós e de occitanistas. Sus aquò avèm volgut ne saber mai. Uèi parlan dètz ornes oc¬ citans, engatjats qui mai qui mens dins la batèsta nòstra. Quatre generacions son representadas. Los festimònis pòrtan los èssers dins la vertat, sens tissa de s'apariar, amb lo tust de las conviccions liuras. Avèm demandât a Joan Larzac de tirar, per ara, de conclu¬ sions d'aquela consulta. VIURE. la varietat dels Renat NELLI engatjaments ONSI SOI VENGUT A L'OCCITANISME ? J Quina question ! plan enveja de respondre que soi pas jamai vengut e qu'i soi totjorn estât dintre. Mas sérié, cresi, una responsa de pigre. E amb aquò, vòlon tanben que précisé — çô qu'es un autre afar la significacion que présenta per ieu lo concèpte d'« Occitània ». Aqui çô que dirai : Auriái — 1°) I a, segur, per d'unes poëtas, de fatalitats etnôlingùisticas. Los mieus ancians, costat paternal, èran italians : costat grand mairenal, catalans : Soi miegterranenc cent per cent : i soi pas per ren. Tôt mon « aparelh vocal », mon palatz, ma gòrja — e tanben las aurelhas — an besonh de sonoritats biais qu'a l'edat de trètze o catôrze ans me sié virât amb passion cap al lengatge provençal, vers los poëmas d'Aubanel, que sabi encara de còr. E vers los trobadors que, dempuèi quaranta ans, lor soi sempre demorat fidèl. Benlèu caldrié apondre a aquelas influéncias un pauc esotericas, d'autras que son mens misteriosas, mas aitan fatidicas : lo tust que foguèt per ieu, dins las annadas 23-24, a Lorda, al castèl de Viçens, ont passavi las vacàncias, la revelacion de la lenga gascona. Corrissié la campanha, del matin al ser, amb lo borratièr de mon oncle que s'apelava Ciprian, un Ciprian Desporrins — e me fasié manjar la « garbura » en çô de totas las bordas de l'encontrada. Avié doas filhas que parlavan pas qu'occitan en fasent rodelar los R bearneses dins un bruch tant mannat de « borrents potons » qu'aquô me semblava promesa romanas. Pôdi pas explicar d'autre — �d'amor — d'amor platonic 2°) Ai pas d'estacament clartat, per que, alara, èri plan crentós e jamai agut, lo confessi sens vergonha, brica çò que dison í' « engenh francés • : rason, e tôt. Aima pas gaire que los poëtas franceses per mesura, que son pas de — jove qu'elas... mai franceses. Per tant qu'admire la prigondor analitica : Retorica e barato- letradura, lo classicisme pur m'enuèja sa latge ! E totas aquelas istòrias d'avars, de misantròps, de dénas sabentas son aitantes de problèmas que me pertòcan pas. S'aquel mond es absurd, terrible, plen de reboliment e d'anciá, crese pas qu'òm pòsca ne parlar en tota ia serenitat monarquica e Romana. Es d'el, pr'aquô, que vòli qu'òm m'entretenga, de mon astrada e de mon neient. Ai cregut — me fargui benlèu d'illusions per aqui — de trobar dins l'occitanisme responsas melhoras, dins l'occitanisme taI que deuriá èsser, tal qu'es en virtualitat. Qu'ieu me prefonde quitament dins los romanç de Puig i Ferreter e m'i trapi, sul côp, dins la viventa actualitat de totes mos problèmas. 3°) Ai cregut qu'èra possible a tôt òme de mon pais de se una cultura que, dins l'encastre de l'Umanisme occiden¬ tal, siá mens francimandejaira e mai blosa. Aquò's, plan segur, balhar las aspiracions « » de trop estrech e ieu, antica de progetar mon l'engenh francès a, per occitanas que m'an permés besonh de liberacion en fora de çò que d'estèrle. Me vèli afonsar dins l'Occitània de totjorn... e 4°) Los ancians, — aqueles d'Occitània — son pas forçadalos qu'èm imita o seguis, mas tanben aquels que l'òm es reaccion contra e/es. Esser en reaccion contra es una mena ment en d'èsser familiaritat amb. Los franceses son en totjorn en reac¬ qualqu'un, contra Victor Hugo, contra Valéry ; los mai joves contra Eluard, Saint John Perse o Char ; mas totjorn contra d'autres franceses. Per ieu, i a de còps que seguissi los cion contra trobadors, e de cops que sa son lirica me fa fàstic. Mas, perque soi aquelas reaccions l'occitanisme. Me occitan pôsca significar quicom d'autre. de ma part, de rendre totjorn mai actualas aqueles desfecis son encara occitans, encara entengudas dins çô qu'ai apelat occitan, pensi pas qu'èsser 5°) Ai ensajat, las doctrinas dels trobadors, son erotica, e lo climat erètge del qu'es la melhora contra-poison contra los deliris d'interpretacion optimista de gaireben totas las moralas e religions. Lèu va parèisser dins lo recuelh Sexualité Humaine de la Conférence Laennec » un expausat de l'erotica trobadorenca. catarisme « �non ta pas coma e modèrna. curiosetat arqueologica, mas coma etica plan vivenLos trobadors m'an trobat puslèu que ieu los aja M'agrada tanplan que l'esperit del Catarisme tòrne reporte l'inquietud e l'espavent del Mal al còr d'aqueles que dormissiàn ja dins la « beatitud » (l'autò, la ràdio, e la femma), sián catolics, uganauds o materialistas. Aquò's la reconquista que cal somiar per l'engenh d'ôc, la reconquista de l'empèri qu'aurià pas jamai degut perdre sus las armas, la reconquista, enfin, per l'engenh d'oc, de tota sa problematica naturala. trobats. nàisser e 6°) Ai pas jamai dich que l'occitanisme deuriá se limitar e aquel prètzfait. L'occitanisme, aquô's los Occitans, los joves que lo faràn segon son inspiracion e son poder. A élis pertanh d'obrar de nòu. Mas soi segur que pensaràn pas quicom d'autre que çò que s'encarta dins l'orizont — a descubrir — de l'esperit d'ôc. Que, se foguèsse pas atal, i auriá pas cap d'occitanisme digne qu'òm l'apare. E sérié plan inutil e bufèc d'ensajar de suscitar una nacion de mai, s'aquela nacion « ideala » adusié pas a l'umanitat tôt un cabdat de valors que i es mai sensabilizada dins sa dileccion naturala, e que non pas una autra, e qu'es especiala, d'aclarir. Baste que tots los camins ajan per punt de partença tània de », se « Occi- los escrivèires d'ôc — mai creguèsson mai foguèsson del tôt inhorents de sa vocacion se trobar occitans. menaràn totjorn renegar, e enrasigada — a Car apèli occitan lo poëta o metre entre el e l'artista qu'a besonh de pensada franbesonh d'utilisar pas la cultura umanista /'escò/a de la per pujar a l'esperit ; qu'a pas brica l'engenh francés per s'enauçar a l'umanisme universal. Que las sega o que las transcende, pòt pas que caminar a l'interior de sas prôpias tradicions vitalas. L'occitanisme es pas per el una càrcer, mas la libertat metèissa — la disponibilitat — que li balha poder d'entrar en simpatia amb totes los poëtas del mond, foguèsson franceses. oesa PAii-íì ■ CÎI1 V? ri JhH A \ ll l~ T? ESPONER en quauquas -IV subjècte tan complèxe daufinés aus mes per en gascon Crestian RAPIN malaisit. mia mair du®ra bearnesa e mon pair in IVIIVI r\ l\ | ) 1 | linhas sus es ; tots Estats Units dus, au aprep aver emigrat començament deu se- gle, èran devenguts americans. Soi vasut au Bearn, mès dinc a vint e un ans legalament rican. estoi autanben D'alhoras, passèi francés aus corn ame- Estats Units �primièras annadas de ma joenessa la primèra guèrra ; ma pri¬ mera lenga — mès pas mairala — esté l'anglesa. Qu'èi vivut au Bearn sonque de annada e, dinc ma setava a ma detzava a vint ans i passèi las vacanças d'estiu. Ça que la que'm disi e me senti bearnés, sens saber explicar au just perqué. De tôt temps enlà la lenga bearnesa m'a pa- los barrejadisses de polos metissatges de cultura. França sancèra, per l'eleccion presidenciala, comprengoc que i avè un quauquarren que n'achèva pas au Mieijorn. I a, en tôt cas, un malaise fisic deu Sud-Oest e deu Lengadèc, e la batalha de Murèth de segur es pas un esplic sufisènt. son constants las on d'abord après pulacions reishut estar deus un tesaurs grans partida perdut grana en — de mon — en- fança. sentiment seré pas que d'avela faiçon d'un saunei d'autes còps. sens la consciéncia que m'es venguda, gràcias a la reneishença de la lenga d'òc, d'ua realitat nacionala linguistica que sa pèrda seré irreparabla se lo mon contunhèssen de l'acceptar o la sofrir passivament. Que soi còr-hens reconeishent a tots los que, au païs d'òc, an renut la vita a la lenga, non pas mei corn element d'un folklore, mès corn vehicul e quitament coma mesola de la pensada : d'ua pensada moderna, istorica e, en tant que tala, revindincant lo dret a tôt son eiretatge culturau. I a hèra mei que senti¬ Un gèr, tau a de mentalisme de VIURE tradicions restablir a l'edat : que dens de terrador se un dens de manténguer tracta civilizacion la l'entrepresa las adara, mès de quadre contemporanèu, pas es industriala, ua pòble ca¬ pable de integrar a aquera civilizacion en tôt confirmar la soa personalitat. Qu'aqueste pòble sia tanben deu pèble francés, n'i a pas hèra entre nosauts qu'ac denegarén : mès que lo pèble francés l'embarre pas tôt, ni geograficament, ni esperitalament, aquè que'm pareish pro clar ende realitat etnica e linguistica, un l'esfèrç d'analisi exaustiva que se perseguish dens aquesta revista. meritar Aquè ne vèu pas dlser que l'arrevlver pèble sià causa facila dens un mon deu e Que VIURE, en voler restaurar l'integride la lenga e deu pèble sià, en consequéncia, botat davant las questions mes urgentas de l'industrializacion, de l'implantacion urbana, de la modernizacion tat regionala, cadun ac comprén primèr qu'aja vist l'estat de las campanhas e lo caitivèr de las petitas vilas dens aqueras régions. Cadun sap parelhament que de modernizar carreis entraîna de man d'èbra, arribadas d'estrangèrs : e qu'un nacionalisme regionau pèt pas resèuver au cèp lo problèma de l'etnia, lo de la mo¬ dernizacion e lo de la lenga, l'Estat se manteng sa terada. mon Ua centralizairitz invelo possedish ua lenga per premuda etnia estranh quan pèt aisidament delir Per l'ora, e per parlada e tan ben parlada que sia la lenga dèc, lo pèble d'èc que's des.hè dens las vilas e las campanhas, sa lenga li es pas ensenhada. Per un orne tau que jo, aquera lenga mairala es un parlar esquèr, autant que lo castelhan o gaireben D'alhoras, soi francés dens ma pèth e me senti pas constrengut ni un reneg ni a ua causida. Tot-un, que compreni posicions diferentas : e respecti fraternalament lo coratge deus deishideires de la nacion occitana. Mei qu'aquè : espèri que coneisheràn la Victoria linguistica : ua plaça mei grana a tots los gras de l'ensenhament. E tanben de jogar dens la instrument d'assimilacion. tan regionalizacion administrativa necessària rôtie de primèra importància. un �D I b s|—I rj de març 1662, Joan RACINE escriguèt a T^v 'UZES, lo 21 ■ JL/ IXODeit |—Lèire IVILOUKL I Le Vasseur ; : « Sonam aici França tôt lo pais qu'es délai aiceste passa pèr una provinça estrangièra ». Aquel pre- ven9ut d'un francimand, degun a pas ren contra, e mai los jostítols del Dòm Vaisseta, que de trabalhar dins lo mostièr de Saint Germain des Prés aquò l'empacha pas d'escriure encara en 1745 dins lo volum cinc (p. 573) de son Histoire Générale de Languedoc : « lo rèi torna en França », per de dire qu'en 1629 Loïs XIII a passai la frontièra invisibla que dessepara Occitània del païs francès. Frontièra abolida, pr'aquó totjorn aqui, veraia : lo viatjaire qu'a passât Lèire fa la descubèrta, jos un cèl mai ciar, d'un paus esclaira èime novèl, e mai se la definicion n'es malaisida, d'aquel èime, pregondor toca lo mistèri. « Ne va del engenh d'oc, escriu Renat Nelli, coma del Temps, que Sant Agustin ne disiá : Se me questionan sus çô qu'es, o sabi pas, mas tanlèu qu'o me demandan pas pus, alara cresi d'o saber ». L'engenh d'òc, totes sentissèm que ten una realitat, mas aquel sentir es pas qu'embolh : una confusion ont aquel filosòf pòt jol calelh de l'analisi desembolhar d'unas constantas, tèmas e orientacions literàrias es que sa los arts : lo fantastic natural qu'es l'ôme, qu'es lo testimòni de Dieu e que sa cara, dempuèi los sarcofags latins fins a las Acadèmias d'Ingres demòra lo tèma de l'art occitan, la coneissença enfin, que mena a l'amor e que s'exprimis en pintrura per lo lum que traspassa las colors e las formas pèr aténger la rusca del mis¬ tèri, tant dins la Pietà (M.L.) de Vilanòva que dins lo Sant Nicolau de Tolentino d'Ambrôsi Fredeau (M. A.). que prenon vam atanben dins una de las sorgas del barrôc, Als bufals dels monts e de las mars, i caliá un moderaire. demorèt dins lo nòstre protocòl académie èra la part bêla de Tolosa, tant pèr la sieu valor que pèr sa situacion geografica sus la mapa d'Occitània. Tolosa èra la capitala dels Tectosags que sas possessions, escriu Strabon, « partisson dels monts Pirinèus, e mai tiran un pauquet cap al penjal septentrional dels monts Cevenas, vesinas d'Aquitània ». Aquela, segon César, se delarga de Garona als Pi¬ rinèus e a la part de l'Océan que banha lo pais espanhòl : Aquitania a Garumna flumine ad Pyrenaeos montes et eam partem Oceani, quae est ad Hispaniam pertinet. E la Tolosa del sègle IV, Ausôni que i èra estudiant la mostra onorada de las visitas d'un fum de pôples : Innumeris cultam populis, confinia propter Ninguida Pyrenes, et pinea Caebennarum, Inter Aquitanas gentes et nomen Iberum. e aquel ofici, — « — que son nom �Espanha forman un a Barcelona per las interferéncias de la poësia fins al sègle XIV, amb les Jochs florals catalans que son una imitacion del nostre Consistòri del Gai Saber, e ont los pintors de l'estil de Guimera s'aparentan als nostres. D'unitat vertadièra, n'aurlàm nosautres pogut trapar que dins aquel empèri pireneïcò-miegterranenc somiat pels comtes de Barcelona, fins a la malastruga batèsta ont Pèire II Atal, tre l'epòca solet ròdol artistic e romana, Occitània e literari, marcat de Tolosa trapèt la mort. D'aqueste dòl, res jamai nos E losa a virant ont es n'assoiarà pas. pr'aquò, Occitània es totjorn aqui : al sègle XVIII de To¬ Sevilha, los principis de l'estetica demòran los metèisses, l'esquina al classicisme parisenc. E mai un sègle puèi, la frontièra, entre los Goya (que los podètz anar veire los Gamelin de Carcassona ? o entre Gros borrotla tôt, amb sa centralizacion administrativa, son annexionisme retrò-actiu que rastèla per l'£co/e Française la Pietà de Vilanova abans Fragonard, Vernet e Cezana costat provençal, las frèseas de Fenollar cap a Catalonha en esperant Rigaud, e los primitius lengadocians abans N. Tornier, Ingres, Gros, Bazille e Lautrèc : ensenhats per la sciéncia oficiala, los erudits occitans son tan dessabentats de son art coma de son istôria e de sa lenga. Agen) a Castras e David ? Mas lo sistèma francés « o e Aqui perqué, « noirigat de Tolosa », sabi pas ieu lengatge bèl, e capable de derrambulhar tota son concepcions ; e per aquò digne de sa carrar damb un emplegar sòrta de plumachon prètz e d'estima ». Mas sabi tanben que per portar remèdi a tota aquela situacion, nos cal renonciar al régionalisme, aquela baudufa qu'avià trompât la fam de nostres paires, — e portar a de la crisi Max ALLIER una solucion que voièm fòrça radicala, e positiva. LO bilenguisme es dins la carnbolegas. d'un coma una espinha quand la Mas cadun de nosautres avèm la tissa de la bolegar, de ne sentir la ponheson, e s'ameritarià qu'un còp per totes se de- escrivèire que d'Oc te ponhls seriàm pas un pauc asnòstra antau la dicha dau poëta e de nos encantar de nostre mau ! Per ajudar a las cèrcas vau prène per exemple aqueste un que conoisse melhor, mandèssem clats lo se de faire mieune... �Lo rescòntre faguèt que nasquèsse a miègjorn de França, en riba de la mar latina, quand aquel sègle aviá dotze ans, valent a dire a l'ora que s'espetèt lo primièr chaple mondial qu'amb lo Jaurès e lo Mistral s'i avaliguèt dins lo fuòo e lo « lo temps que Marta filava ». sang Qu'aquela guèrra es lo vabre que se separtis dos mondes. Un que lome i caminava consí quicôm mas a dapàs sus una dralha seculara, sempre tengut sai que d'aparar son image, mas en acòrdi ambé lo respir de la tèrra e lo revolum de las E sasons. vol lo dau mèstre sempre Un nòstre... temps mond mas que se que li corris detràs. Mos paires sos aujòus uganauds, lo Dragonadas avién pas pogut los desrabar de son terraire — foguèron d'aquela generacion qu'afortiguèt la Republica, que compliguèt la separtida de Rèi ni mai Glèisa la de e conha que, lats dins sa ron amb — sas l'Estat, cabdèths glorioses paurièira, coma accent que son de Gas- de rèis e salvint ans partiguè- a tronejava per Son « patoés », dins aquela empresa, aquel patoés quand, manits, una paraula ne li escapava de las bocas, los jorgava lo Mèstre, li podià pas paréisser que coma una empacha que n'avián la petelega de se'n desempeitar. E se'n desempeitèron. conquistar Paris. Vai coma aquò per ieu qu'es en franqu'aprenguère a dire : ma maire, e que venguère sus mos dètz ans sens qu'aguèsse conoissença de çò qu'òra un brès nimai un poton. Las solas paraulas d'òc qu'aviài agut d'ausir èran las que per còps l'esmoguda o la bisca las desrabavan a mon paire e que fasiàn petar lo cès tròn de dieu... E mai una quand èra dins sas bônas parlava dau « rossinhòu nisar dins Sèm d'unes eau dire ora la l'an lo las bosca-a-atge milions causas que que venguèt que a »... d'aquela coma màger part dels perduda se làguian cançon cantava e son. òmes pas mena. E D'aquesta d'òc que gaire de sa lenga. Aquela perda ne'n pâtisson pas. Son pas endarreirats dins la lucha per viure. Se i acorson ambé lo cap levât e diriés pas que quicôm li faguèsse sofracha ni mai que foguèsson endecats. E sai que e mai ieu fariéi coma eles s'aguèsse pas agut la tissa d'escriure, s'un còp sus mos dètz ans aviéi pas dessotat sus una pèst un libre que m'embalausiguèt. La entredoberta » quand sus blanc i veguère escrichas las paraulas que mon pai¬ » Miugrana l'alandère e que negras e tota una tièira d'autras, n'estrementiguère. Auriàtz dich qu'un ilhauç tôt en un còp estrassava la nèbla qu'i aviéi viscut e que lo mond se dobrissié per ieu, que per lo côp primièr lo re cantava, me dins grand solelhada. orfanèl que tôt d'una li tôrnan perdut. Lo grame verdejava, l'aiga dau riu cascalhejava, las flors que s'espelissién m'escampavan d'estubadas que ne veniéi embriai, lo solelh me fasié parpelejar los uôlhs e l'aiga èra pas pus una bevenda mas una fada amiga que son marmolh de lònga s'acomvesiéi Me trelusir sentiguère sa coma un lo paradis panhava amb ieu. Despuòi aquela trôba m'avisère qu'aqueparaulas èran las d'una lenga que mas grands la parlavan, qu'una per libre de cabés avié lo Bigot e sas Borgadièiras, l'autra l'abat Fabre e son Sèti de Cadarossa. E dins la fòga primièira me virèt lo sang, m'embufère contra lo francès, aquela poison forestièira qu'avién volgut m'enfusar dins la corada, e me faguère lo jurament d'escriure e de parlar en oc, qu'èra la lenga mieuna !... Sai que mon afeccion de manit s'es pas jamai damoçada. La metèissa amor encara uòi me crema. Mas aguère temps puôi d'aprene mon enfantitge e de comprene que n'i a pas pro de l'estrambòrd per bolegar lo mond. Son pas tant simpletas las causas. Aquela lenga que me'n estringave coma d'una rauba trelusenta, quand l'espandissiéi davant los ornes de mon terraire, d'une fasiàn las ussas, d'aulas �beba, la très còm de mai a son camin, que son cargament se lo charpant renôsis d'esuna lenga que podià pas servir de res. D'autres plegavan las espatlas en me disent qu'èra polida sai que, mas que degun la parlava pas pus, que se morissié, condamnada per l'istòria e que çò qu'ausissiéi ressondir per òrtas èra pas qu'un patoés que fasié vergonha. pelharòt, tôt au trassar mon me temps per conoguère lèu que los ornes, lo ben'es son mèstre, que sa vida se passa a faire la caça als sòus, e que pòdon pas gaire se laguiar de las paraulas ni mai de tôt çò que vèn ondrar la E sonh vida ! es verai. Sèm pas qu'una reborsièrs — d'escrivèires Aquò de manada gaireben per se capriciar a sauvar una lenga que tôt e cadun semblan s'esperforçar de la cochar d'eles coma un destorbi, e de lèu la sebelir coma un pentiment, que se ne parle pas pus. E quau de nosautres non se pausèt un còp la question de saupre se son capuditge èra pas una peca ?... E mai ieu quand vese ia lucha espectaclosa que menan los ornes, contra la fam, la guèrra, lo patiment, quand me dise que sèm traches dins un èrre revolum que la civilizacion nòstra, e mai lo mond tôt, i pòt deman s'avalir, i a de còps que la malicia m'arrapa. Sai que sérié pas melhor, çè dise, de faire l'angrèla au solelh, d'aprofechar la vida e de quitar de se copar ia tèsta, a luèga de s'entrepachar antau d'espepidatges que totes — totes se'n trufan !... aquò e demòre arracapuditge. Non pas per amèr de ma lenga sola que de verai sabe pro qu'es pas la clau que nos dobris un mond melhor. Mas per tau qu'ai conoissença que la lenga nòstra es mai qu'un signe de familha. Dins lo revo¬ lum de l'istèria que i barrotlan totes, ai la sentida escura mas prigonda que nôstra lenga es un fanau qu'ensenha a l'ôme Causiguère pat a ma passarié per uòlh amb tôt quitàvem s'avalir. Aquela lenga es un image d'eles que, tras de sègles, de generacions d'ornes an pastat, la résulta manifesta d'un biais singular de comprene la vida e de dire de non a la mort, es un lum que trai una lusida sens parièr sus nosautres e sus lo mond. E non avèm lo drech, aquela vista unenca, aquel tresaur que nos farguèron, de l'escampar coma una caronha rondinant qu'aviàn qui- faire que de jogar amb ieu tôt amb causida. Non pas per au femoràs ! non vai Aquela conoissença sai que non pèt anar, sens contèstas entrepachosas, sens que foguèssem estrassats a cèps d'empèris que dins lo monde d'ara son de mau esquifar. Cadun de no¬ sautres ne sabèm quicèm. Ieu que tôt lo santclame dau jorn mon estât vol que parle, qu'escriga, que charre francés, i a de cèps que me dise qu'ai tota la semblança d'un orne coma se deu, amb un de la cara, amb un parelh nas en mitan d'aurelhas per costat, mas qu'es pas qu'una semblança e qu'ambé mas doas lengas que s'empachan, degaunhe un pauquet un embefiat, un òme doble coma lo que rescontrèt lo Joan de l'Ors e que laurava !... Aquela dualitat ne pâtisse coma d'una vergonha, coma d'un mau pas, d'endura Lo camin que camin separtirié. me qu'avèm ferrât. Es un causit camin es pas un destrech, ma- diriés que cadun s'esperfèrça de lo segre. I a de cèps quand sabes que ton èbra demorarà dins ton tirador, o se l'astre te ritz e que siés publicat, que pas mai d'un centenat de legèires te legiràn en èc, i a de cèps que lo trèn te cure e que te dises que siés un parlasolet. E comprene qu'un jove s'emboufa e que per cèps i ane amb tota la banasta. Mas qu'un ôme senut coma l'amie Ives Roqueta, vèlga dins sa tissa escampar au valat tôt l'eretatge francés, que traiga au femoràs, lo Racine, forra borra ambé lo Victor Hugo, lo Stendhal e lo Montaigne, ieu confesse que m'emlaisit, de te que demaucorar �Miegjorn, un esd'aquesta ora renegaria la letradura francesa, m'es vejaire a ieu que dona d'aire a d'unes que còpon la coeta a son cadèl per lo faire polit. Que o vôlgas o non, fai de sègles que franceses de naut e de miegjorn compliguènòstra astrada e dins las rem ensems òbras màgers de las letras francesas tôt l'eretatge nòstre es cabit, tôt çò dau terraire nòstre e tôt çò que dels autres terraires an aduch. L'Hugô es nòstre coma lo Montaigne o lo Pau Valéry, coma es nòstre Paris que lo conquistèt lo Bearnés, coma la lenga nacionala que maugrat Malherbe l'empobolèrem de paraulas d'ôc. balausisse. Un òme dau crivèire d'òc, que Aquel tresaur, quau lo renega, fai endecat. Se per escriure en òc doblidar tôt çò que s'escriguèt en cés, te condamnas a una paurièira un letradura d'ôc tota la ne d'el vòs franque pot pas que p⬠tir. bilinguisme, aquela causida que la faguère per venir paure mas per m'enriquir. Se pinhastre m'i tène, non vai que siám bailejat per una languison nècia de çô passât, mas au contrari per l'afortiment necessari dins lo monde de uôi que lome eau que demôre la me¬ sura de tôt. D'aquô son mai que ieu que n'an la sentida. L'Artur Miller o faguèt veire en Avinhon qu'ambé de paraulas que poguèron parèisser a d'unes maubiaissudas, per aquô qu'esquifavan lo picar de la dalha, diguèt amb una esmoguda prigonda lo mau que ne patissèm. Ieu lo faguère, Sèm rilh non d'un temps de venir se que brèt son un que l'ôme es en pe- forestièr a faire d'el siá son besonh vinha ambé d'ora n'es la esclau. d'una son las mond engim- l'ajudès son diriàs pena, ne volon Lo trabalhador qu'i fajornada per laurar sa lo mestrejar. Mas qu'a luôga d'aleugeirir sa que lo dins pasta. Las maqulnas saber per tau que caval, pecaire, uoi requitat. Mas tôt un parèl lo demai de dins jornada, que sempre tèn uôch oras, senon dètz, se desmesola a trepar detràs que la a maquina que dont mai laura, dont ma petelega de laurar... vol pas res bôna ni mala. Mas los cataus que nôstre temps bailejan, voldriàn far creire en totes qu'ela fai lèi, qu'es lo dever dels trabalhadors de li faire plèti. Per amôr qu'an lo profièch per Dieu, cantan a l'ôme que deu se faire son prèire, que de sa vida la tôca unenca es de faire racar a las maquinas de lègas de debasses, de mars de vin, de tièiras de milantas e milantas carris, de milions de sinsirrimbalhas que cadun se demandan estomagats consl s'avalisson dins lo gorg dau negôci, de çô que los espelhandrats que las fargan se las pôdon pas crompar. De la verai sabèm maquina, que pro que es non Ma lenga d'ôc dins aquel mond, se planta aqui coma una deca, que se fai glôria de non servir de res, e que dau dieu profièch se cacalassa ! A sas pa¬ raulas s'es jamai vlst los rossets se congrear dins las pochas dels cataus Entre que vos ganhar de picalhons, eau que la renegas e que la fagas dins tu diriàs qu'es un pichôt rèi l'Espéranto, aquel tavan que per se persuadir que deu viure se cèrca mi¬ lantas e una rasons... Afortls que servis a quicôm, que pot ajudar los ornes a se comprene, que quand te vas passejar dins un pais forestièr, mercés a ei i trobaràs un auberg, de pan a la beguda, de calar. A benzina son a costat l'estacion ! lenga d'Oc se trufa de l'Espéranto. pas de besonh de se justificar. Es a cap de camin, benlèu, son utilitat non pôt aparèisser als uôlhs de quauqu'un mai. Mas demôra viva. Es una filha de l'istôria, una frucha d'aquel terraire que i vivèm. E cadun de nosautres conoissèm que sa sabor unenca es un enriquiment que fai respelir dins nòstre còr tôt un fum d'idèias, de remembres, de gosts, mèu d'una civilizacion. qu'es aquô la M'ajuda a ieu, dins lo varalh universau, de me faire consent dels ômes totes, per Ma Li fai �amòr dau que me terraire faguèt que d'aqueles m'afrairèt coradas, Pòde consent çai vive, que de sas i'espandi e io temps. Sempre dins las oras que trantalhe, ela me vèn ensenhar de tras la pèl, las colors, las vestimentas, totas aquelas semblanças que m'estomagan, lo cor de l'òme, son pes e sa calor. E pòde pas enluòc me conóisser avalit, que demòre per sempre enrasigat amb ela en un canton de tèrra. E quand m'entòrne, coma l'Atlas que la força en el s'enfusava cada côp qu'apesava, prene tornar lo gost de comprene e d'aimar. Ela es aqul coma au mai prigond m'escavartar dins besonhas N'i a pro que diga la flor per que ne nifle l'odor, l'alga per que dins ma boca rage, la niman que vèn empaumar las m'ensenhar que son mieunas. una e vol per que sus mon cap veja son ombra resquillar. que ne pòs cercar la Borsa. Mas de va¬ lors que bailan a la vida son prètz e me trufe de saupre que d'unes se'n cacalassan. Conoisse prigondament qu'ambé ma lenga d'Oc soi pas ieu que perde l'estèla e per tan luònh que m'enane sempre a mas sabatas rebalaral la tèrra roja de Son de valors aquô de temps lo cors a mon pais ! perdequé venguèri escrivèire occitan, aquè's sens plan mai — o pus exactament : a quicèm mai — qu'a l'illustracion o al quite sauvament d'una lenga que nos siám atalats aicí. E se se tracha d'occitan dins aquesta revista, se tracha encara mai de saber quin rôtie deu jogar dins lo procès de la desalienacion de l'orne modèrn la reflexion qu'avèm menada a l'occasion d'aquela lenga, reflexion que la volèm de vertat istorica, de prospectiva e justlcia e que sonam « occitanisme » pr'amor que deu tôt (e d'aver grelhat, e ara de butar) a una lenga qu'es la nèstra, ni primièira ni totala per ieu e per plan maites, e la nèstra pr'aquè. L'entrepresa es de talha e passa de pertot lo fach d'escriure. Sauvar l'òme, lo desliurar en li donant l'enveja e lo poder de se far desalienator de se, dels autres, ara e sens fin, sens la mendra illusion consi rv IRE interés. e Es a de aqui qu'aquela liberacion pèsca jamai èsser definitivament complida : coïncidisson un côp de mai sana teologia e problematica revolucionària. Aqul soi ieu, en tôt cas, ôme e escrivèire, e d'un sol movement, engatjat dins una entrepresa que l'istèria nos ensenha son nom : so¬ cialisme e que lo réalisme exigls de nosautres que sié menada de las nèblas ideologicas, mas al mitan del pôble desoccitanizat del Miègjorn de la França gaullista, als temps darrièrs d'un e als primièrs passes d'un autre, dins las entremièjas de mu- luônh colonialisme la granda dason europenca. Consi ne venguèri aqui, d'aquô èc, vôli ben plan me'n explicar. • de contar pas que sérié inutil, per que tôt sié plan clar, revelacion de ieu m'aportèron complementàriament als entorns de mos onze ans, lo cors d'occitan de Robèrt Lafènt e la lectura de Max Roqueta. Aiçè decidiguèt de tôt e l'istèria d'aquela segonda naissença l'escriguèri, un côp, mas cresi pas qu'aici se trache de naissença. De creis, puslèu e de pojada meuna, confusa, Disi quina maladrecha, clafida �de rambalhs, d'errors e de trigòcis, doblidant o calant per un temps aquel pesuc e dolorós comèrci que l'escrivèire mena en ieu amb una lenga malautejanta, un public inexistent, un païs en chancèla, l'angois¬ sa e las jòias entre quais devi far mon camin e mon òbra. • Çò pus comencèt a simple es d'anar al centre s'escrancar lo mit de la : e lo centre colonizacion foguèt francesa en quand quai semblava abotir messianicament tota l'istôria de França e que cementaalara dins una confusion de pensada e de retorica, de bona va — marrida fe qu'es ara malaisit de descriure e qu'èra e de l'epòca de plan mal discernir — l'unitat del pais francés. Probable que sens aquel escagassament davant mos uòlhs d'aquel image de França, sens aquel òdi que me venguèt per mon « païs », foguèssi pas estât qu'un escrivèire d'ôc content de retrobar l'usatge de sa lenga, aíirós de se far una plaça dins las revistas e las antologias, mitât felibre e mitât professor coma tantes ne sabèm. Que l'is¬ tôria d'aquestas darrièrs dètz o quinze ans me'n aja empachat, aqui l'important, cresi. Al trefons de nòstra causida i a un problèma de geconsciéncia a neracion. La aguèt vint ans entorns de 55 e al metèis temps de d'autres occitanistas avián fach lo còp de fusilh dins l'exaltacion patriotica de la Resisténcia e las illusions de la Liberacion, èrem nosautres a trapar pas cap de rason enlôc de nos batre per un païs que nos fasiá vergonha. meuna la vida que La vergonha, l'òdi, lo mesprètz qu'aviàm de França, aquò venià Aviàm dançat, amb ios colègas, lo ser de Dien-Bien-Fu, E mai ieu que, pecaire, i tombèri pas jamai. Era un jorn de dôl nacional, aviàn interdich Ios balètis, mas dancèrem. Dire perqué, m'es malaisit : jòia de ne finir, batuts, amb una guèrra desonoranta, simpatiá e mai benlèu confusa fraternitat pels Viets, besonh de virar l'esquina un bon côp a la politicalhariá de l'epôca, tôt aquô sai que, mas tanben — revirat dins lo lengatge de 1'« anti-France », lo sol possible d'aquel temps — una impossibletat d'identificacion de nosautres a França qu'es benlèu dins mon cas radicala, esclairada e entretenguda per mon occitanisme, mas que sabi partatjada amb força joves de mon temps. Aviàm dançat sus la desfacha d'una armada ont combatiá mon amie Gilbert Vaquièr, qu'aviá causit lo Côs Expedicionari puslèu que de partir pels nauts-fornèls de Lorrena ont lo volián mandar coma fasiàn per totes Ios caumaires de Sèta, aviàm dançat qu'aquela armada èra pas la nôstra. Entendèm-nos : disi pas una armada francesa, americana per exemple. Disi que sa batèsta èra pas la nôstra, disi qu'èra exac¬ tement lo contrari d'una batèsta nôstra. Qu'un pôble qu'admiràvem satonèsse un païs que fasiá de son Empèri son unenca justificacion, i avià pas aqui per plorar. D'illusion patriotica francesa n'aviài pas ja¬ mai aguda. Aviài nôu ans en 1945. M'aviàn dich e tornar dich que lo maquis èra pas que de raubafedas e companhià, en amont dins Avairon ; quand jogàvem als maquisards o als milicians, vos aurià calgut veire quina partida de torturas fasiàm. E dins Sèta arroïnada, aviàm de luônh. �chewing-gum a menar los G.I. al bordèl, e d'autres a se o quicòm mai. Entre Indochina e Argeria, i avià agut Corèa. En Corèa aviàm vist partir de zazous sens trabalh... après faire per un chaspar, • «Amour sacré de la me calguèt esperar mos trenta ans l'espèr de recuperar quauque jorn ma patria occitana per me mainar qu'aqueles mots podián èsser pas ridiculs En 1954, avián pas cap de sens. S'aviàm dançat sus una desfacha de França, èra pas per anar très ans puèi quilhar naut suis penjals dels Aurès un drapèu que mespresàvem. A la sorga d'aquel mesprètz i avià pas solament una filosofia, una fe en Dieu, una pensada politica. I avià de caras, de rescontres. Los colègas malgaches qu'aviàm agut en filò al Colègi de Sèta nos avián ensenhat la violéncia de la repression dins son iscla. Nos èrem satonats un bocin amb los estudiants facistas Cdisián : nacionalistas) de Montpelhièr a la Ciutat Universitària lo jorn que i venguèron « reglar son compte als metècas », en esperant d'organizar aquela caça sistematica al nha-qué, al raton e al negre que se menèron en vista de totes pel Clapàs silentôs e consent. I avià agut Dellidj, Ben Abylès, mos companhs de pionicat al Colègi tecnic de Nimes e nôstras conver¬ sas mesfisantas, totjorn sus l'Argeria de la guèrra, de l'après-guèrra. E de davant en Khâgne, i avià agut Malikité. Gaussé Malikité (de côps disiàm KiassèJ que dins una turna del Licèu pichòt, pacientament, m'avié fach l'istoric del colonialisme. Pel primièr còp un jove, coma ieu mas d'una autra color de pèl, me desplegava la tièra dels crimes de la raça blanca, e de França mai que mai. La traite, los chaples del Constantinés, los Conquistadores, la révolta de Toussaint-Louverture, la condicion negra en Africa e de pertot. Quand Kiassè èra partit, ieu patrie» : e . l'arrestavi pas : Sale blanc ! — me fasiá. Non, disiái ieu. Sale putain de français E risiàm del metèis rire. E li tornavi : Putarrassa de França. — de merde I — — — colonisés ? Vous aussi ? Alors, demandava Malikité, Bien entendu, disiái. E sabiài qu'èra per de rire e tanben qu'èra fons e sériés. Mas m'enganavi que pensavi alara al sègle XII, a la Crosada, a una astrada irreversibla nos ligant a França per sempre. Degun m'avié pas après a m'acarar a uòi. Pensavi pas que las luchas que pensava el per son païs, las poguèssi pensar pel meune... • Malikité. Era sodanés, de çò qu'anava venir lo Mali, patriòta e socialista. Sabi pas çò qu'es devengut. Mas ai agut de novèlas, fa gaire, d'un autre colèga d'aquela epòca. En Avinhon, al PEN... Al Pen ont calié veire lo président francés coar, amanhagar lo repré¬ sentant ivorian per se mainar consi França abandona pas res de sa Devi força a suis païses que « colonizèt ». Gnalega Memé Jérémie, Ivo¬ convertit, francofil, me diguèron qu'es devengut una glòria dins païs d'ont m'arriba uòi per l'entremesa de Poésie Vivante una manmesa rian, son de- �antologia francofòna. La Provincia es pas solament provençala : ivoriana. Aval coma aici se sap donar a Paris çô que vode Camarga, de buôus, de solèu ; de zebús, de tamtam e Enfin, va plan, aqui per Gnaléga... A Malikité, li disiài : Répète, mais en soudanais : la France, c'est historiquement la solanta es tanben lonta : d'evôri. — pire connerie. Impossible. sa lenga, Malikité sabié — Dins pas dire un mot... • pas pensât, tôt plan comptât e rebatut, que lo fondator Nacionalista Occitan èra tocat de deliri idéologie, son biais de tôt resôlver definitivament dins sa clòsca e dins lo pus mendre Aguèssi del Partit son Occitània a venir (tôt i réglât : la linha de frontièira, las doganas, los sagèls, la recuperacion dels Occitans de Tourcoing o de de Paris, la revelacion de las allocacions per las familhas parlant la lenga d'òc...) m'aguèsson pas fach cridar al nonsens e crentar, a cima, quauqua sinistra trufariá, probable qu'a aquela epòca i aguèssi aderit. Sens aquel ventolet de folié que lo P.N.O. faguèt passar sus la capèla occitanista, ni pels signes que lo temps nos fasié, ne seriàm pas ont ne siém ara... Ne seriàm ont Félix Castan suplicava i'I.E.O. de tornar l'an passât : al rapôrt de R. Lafònt en 1952, un tèxt que cal legir per saber d'ont venèm e de qué nos tenguèt tant de temps d'avan- detalh, sas descripcions espectaclosas de èra previst e çar. desesperadas dels nacionalistas nòstres crit de santat morala. Qu'es pas la pena de parlar occitan, s'es per maissar : Visca la França ! Al luòc d'aquò lo P.N.O. crida « Independéncia ». Es un sisclal qu'ausiguèri amb ma femna, dins un meeting que se trachava de quicôm mai, es évident... Reconoissi pr'aquò que lo bramai me sembla força mens bestiàs que lo discors qu'A. Chamson faguèt als membres del PEN en Avinhon. Lo bilinguisme de Chamson, ieu, me sortis pels uòlhs. Aiçò per donar un image de perfièch renegat : satisfach. Crenti plan mens lo P.N.O. qu'aqueles fanatics del bilinguisme que refusan a l'occitan lo drèch a venir tornarmai una lenga totala amb tôt çô que aiçô comporta de retrogradacion del francés. El nos obliga a resôlver de problèmas que tanplan pausèt mal, mas que pausèt. Los amies de Chamson, felibres e occitanistas, fan mina de creire que i a pas cap de problèma de susvida de la lenga d'ôc pr'amor que vièlhs e flacs, afranchimandits, emborgesits, an perdut tôt coratge e fisic e mental e tota responsabilitat d'ôme e d'escrivan e tota enveja de s'emponhar a de problèmas quins que sién... Dins passava las construccions quicòm coma un • Refusavi lo P.N.O., aquô simplificava pas ren. Era del temps que « de polit burèu en politburo » I'I.E.O. s'encaminava el tanben cap al nonres académie. La guèrra incendiava Argeria, e França — dels fascistas de drecha als fascistas estalinians en passant per de Gaulle, Mitterrand e Mendès-France exigissié de nosautres qu'anèssem ajudar a mètre d'ordre dins aquel bordèl. La seguida, cadun la sap. mas — �Un una còp mandant del encara rectitud morala a lo P.N.O. amb lo baujum d'usatge, mas tanben amb qu'es digna de respièch, marcava lo camin en de¬ aderents sos de trabalhar dins la clandestinitat al servici argerian. Los auriàm pogut ajónher en qualitat d'ocmai se pot que d'unes o ajan fach : pas ieu, e n'ai nacionalisme citanistas — vergonha —, e mas o faguèrem pas que sabièm pas ont n'èrem. aquela epòca qu'un òme qu'es estât un dels iniciators de l'occitanisme modèrn me prepausèt mitât galejar mitât sériés de plaçar una bomba dins un endrech public. Per donar lo senhal de la révolta ? Non pas ! Dins la pensada de mon grand òme, aquò devià far ges de mal a degun e un pauquet de bruch. Pro pr'aquò per que m'arrestèsson, me fotèsson al tribunal e que deguèssi per me defensar l'apelar a el. Mon grand ôme alara vendrié a la barra e explicariá tôt : l'occi¬ tanisme, lo bilinguisme, lo fédéralisme, te sabi e consí aviài pas ren comprés e consí caliá tôt comprene. E la premsa se fariá lo resson de sa votz e lo mond tocat per la gràcia nos fariá néstre drech. Aital somiava l'occitanisme en 55 o 56, fonccionarizat, pasteurizat, universitaEs rizat, e a mai, e mai, e mai... • e d'escrivans que venguèsse trebolar nôstra indiferéncia endormida. Tôt se passava coma se lo destin cfArgeria nos concernissiá pas. Fasiàm pas'n gèst, disiàm pas'n mot. Per suspicion davant tôt nacionalisme ? Segur. Mas enfin, Ferhat Abbas parlava de l'Argeria de l'après-guèrra coma d'un Estât multinacional, çò qu'èra la saviesa e la novetat, mas tanben una clau per abordar nôstres problèmas. Alara ? Manca de maduresa politica ? O cresi. Sus l'istòria de l'occitanisme pesa encara lo dògma messorguièr de Mistral : « siàm de la granda França, e ni cort ni costier ». En 1952 Robèrt Lafônt disià ai primièr acamp de l'I.E.O. ont anèri : « Occitània es una part integrada de la nacion francesa ». E cadun picava de las mans ! La vertat es que ren nos aviá préparât dempuèi la demession dels escrivèires de 1907, a faire front a la revolucion etnica que se fasiá de l'autre band de la mar. Tôt ensag de reviscôl occitan se trucava al dôgma de l'integracion capitada e... benfasenta ! Mancàvem d'una analisi politica clara. L'especulacion teorica e neô-regionalista francesa de C.-P. Bru o de F. Malrieu podià èsser un régal de l'esperit. Avançava pas los afars, qu'aviàn près aqueles, coma los que los seguissián, son partit de la mòrt de la lenga e de la mért economica del pais. La recerca teorica, luònh de s'acompanhar d'una nécessitât d'accion, se congostava pas que dins los prolegomenas, bailava solament a de fanatics de cultura in abstracto la latitud de paralizar tota accion, de faire abocar tôt reviscôl que li semblava pas dins la linha del partit comunista, qu èra alara lo pus reaccionari de la tèrra e dont los ornes pesavan tant sul govèrn de l'I.E.O. que lo mond se'n inquietavan e que lo catolic Camprés aguèt carga de los rassegurar. Per entreténer lo mit lénifiant del bilinguisme sens assèti social i aviá de mond, a bodre : nacionalistas Pas un sol acte collectiu d'occitanistas �felibres mitat-convertits, escrivèires franceses irresponsables, fonccionaris consiroses de sa carrièra, aquò en cerca d'un títol d'ôme de letras o d'animator régio¬ nal, qué que siá, totes contents se podián quauque jorn téner dins quina França que siá lo pus mendre rôtie de glòria provinciala, totes tenguts del metèis complèxe de pâtés, de minoritat e de mediocritat, totes en quista d'una reconoissença de se per qui que sià, basta que foguèsson reconoguts, valorizats e sortits del nonres per França. franceses, estalinians, refolats, universitaris Aqui bel temps del bilinguisme. Un pauc d'occitan dins l'escòla un pauc d'occitan a la rèdio francesa, un pauquet d'occitan dins la premsa francesa e ardit, seriàm sauves ! Quai podià dire lo bonaur de l'òme provesit de doas lengas : la francesa per cada jorn e cada causa, e l'occitanisme per la cultura, la lectura dels Trobadors e la crecion poëtica ? Quai ? Mas Chamson ! E mai contunha aquel mostre ! La ienga d'òc, venguda immortala e eterna pels besonhs de la bona consciéncia, èra sortida de l'infèrn ! francesa, e sai que aquò deuriá boleguèssem pas. I ajustarai quicôm mai : la manca de coratge. Lo coratge fisic e tanben lo d'avançar fins a cima de sa pensada, quant que costèsse. Lo coratge qu'es pas una virtut de fonccionaris. Del fonccionari que soi ieu, atanben. Tocàvem bastar per lo fins fons de nòstra alienacion explicar que • qu'un autre ! Me demorava impossible de voler occitanista. I aviá qu'un pas de far, plan simple, mas lo sabiái pas far. Ma presentacion d'un nu¬ méro d'OC consagrat als joves escrivans porta, a l'epòca de mos vint ans, la traça d'aquela impossibletat intellectuala C° d'aquela bestiesa) a ligar las doas causas : l'aplant de l'I.E.O. e la nécessitât d'un movement politic. I meti en abans la nécessitât de l'accion. Mas dins quina perspectiva ? Es clar que ne sabiái pas res. I sosqui d'una mesa en plaça d'agitators professionals revolucionaris, mas per quina revolucion ? Mon article o ditz pas ! Car religar me mon fau pas pus fort refús de França a mon res. La consciéncia francesa èra gimblada, mas nos franceses per pas res : aviàm pas mai de contra-consciéncia que de contra-politica. Erem desvariats, desesperats, mas de nòstre malaise naissià una mesfisança nova, d'orientacion mai segura. Fasiàm pas disiàm pas e son avenidor, las nos'n mainàvem, èra normal de se Se, tocant França, son astrada, son passât cartas èran traucadas coma alara de la Republica IV. La lllmo perdié ela tanben las colors idillicas qu'aiman de li donar los Roges del Miègjorn. Sus las arrolnas de la Comuna s'èra pas capitat de bastir qu'un Estât conservador en matèria sociala, alienator dins lo domèni régional, colonialista sens vergonha, descervelaire e massificator. E francés, Engels nos quora cercàvem las raices d'aquel impérialisme respondiá : sègle XIII, Crosada. E nosautres començavem d'ajustar : los Armanhacs, la guèrra de Cevenas, la liquidacion del Miègjorn demandar reialista. dempuèi quora. Parlem pas �A far aital montadavala sus uòch sègles d'istòria confiscada per l'ideologia nacionalista, començavi d'apercèbre l'istòria d'una nacion mancada, perdon ! de doas nacions mancadas e la nécessitât de tôt espiar autrament e de tôt tornar mètre en question. A cima de ma cerca i aviá un mot que flambava : lo de genocidi. • Cal dire que dins lo metèis temps a crebar los uòlhs. la misèria de nôstre païs se metiá i'Occitània de Berthaud que important faguèt la traucada en mesclant d'occitanistas a de problèmas non pas mai culturels, mas économies, mas tanben e mai que mai a Lafònt que trapèvem atentiu e critic davant cada butada de la consciéncia occitana, présent de pertot, sol a demandar a quicòm mai qu'una astrada bôrlha la rason de nôstres Lo meriti part ne revén a per una biais discutible, d'un mas malastres, ja segur que e lo problèma nôstre èra istoric, économie, moral cercant ja lo remèdi a nôstre mal nòva de l'istôria passada e actuala. Cercàvem. politic plan mai que culturel e dins compreneson una E plan sols, que la regionalizacion — evidenta pr'aquô — socialas escapava totjorn a la Senèstra francesa amb quai sentissiàm al côp la nécessitât e l'impossibletat del dialôg. Sols tanben, qu'en cô nôstre l'atencion que portàvem al politic e a l'écono¬ mie mobilizava contra nosautres la tièra acostumada : paurucs, estalinians, reaccionaris, partisans de l'ordre. A paupas. de luchas las culturel coma d'unes o demandaQu'un organisme d'estudis pôsca aver una vocacion purement culturalista, aquô rai! Mas d'ômes ? Tôt mostrava, al sens contra, que lo dinamisme occitan, dont mai anava, dont mai refusava los jôcs culturalistas, dont mai de crisis en butadas d'espèr lo vesiàm s'arrapar a de problèmas concrèts, e digam lo mot : politics. Los joves que veniàn ara en cò nôstre volián saber ont metiàn los pès, demandavan amb un testarditge onèst ont voliàm n'arribar e consl. Embarrar van ? Era En nôstra lucha dins lo fòra question. 1961 Oc refusava d'integrar a son n° especial «Culture d'ôc, la question pausada per de Gaulle al decan Jordan, quora passèt a Montpelhièr : « Comment vont, Mon¬ sieur le Doyen, les études occitaniennes ? ». — «Los estudis ? Plan, respondiái. Es tôt lo demai que vai pas ! » Lo demai : la crisi totala que traversava lo païs de mai en mai paure de tôt, d ômes, de fabricas, de trabalh, d'argent e d'esperança... Mon article èra refusât, question de ton », mas l'important èra obtengut : endacôm mai qu'ai partit de Fontan un iengatge patriotic occitan veniá de se faire ausir, e quand semblava que toquèssem lo fons, començèvem solament de tocar tèrra e de trapar lo camin d'un espèr e d'una morala. Tôt doçament nos desenclavàvem, sortissiàm del ghetto, de la complicitat. E tôt nos i sonava. L'enquistament de l'I.E.O., la situacion internacionala dominada pels avatars de la colonizacion, l'experiéncia chinesa e cubana, Bandong e per l'Eurôpa l'esclatament de Belgica, l estât catastrofic de las régions de França. culture « amenaçada » ma responsa a �E puèi i aguèt la Sala. Un drama d'un ample extraordinari revelava que la renforçats pel conflicte dins son analisi de la situacion regionala, se trapavan incapables non pas tant de solidaritat amb lo pòble de la Sala que de portar davant l'opi¬ nion las donadas vertadièras del conflicte e de définir las responsabilitats. Qué que ne foguèsse, la Sala precipitava lo movement : lo C.O.E.A. naissiá e aquela naissença ajudava, coma lo P.N.O., a desglaçar l'occitanisme. Semblava que se'n finissiá amb un sègle d'acomodaments, de flirts e de mescomptes. Sens poder ni voler parlar un lengatge nacionalista lo C.O.E.A. prononciava lo mot de « colonialis¬ me interior », reprenent aital lo terme qu'aviàm emplegat dins un manifèst d'escrivans, se bailava un plan de trabaih e d'urgéncias e establissiá de contactes amb una part de la Senèstra francesa. La lenga pel primier còp dempuèi lo començament de la Respelida quitava d'èsser la rason e la fin de la lucha e lo païs amb sos òmes venià pels Occitans lo primièr motiu de son engatjament. Vesiàm lo temps trabalhar per nosautres. La fin de la guèrra d'Argeria en acabant l'escagassament de l'Empèri nos trasiá en qualitat d'Occitans a la poncha de l'istòria » per parlar coma Allier un côp èra. Amb la pèrdia » d'Argeria lo mit de l'unitat francesa èra romput ; la prôva s'èra facha que quicôm que èra França, per tôt lo mond, podiá un jorn venir quicôm mai. Quai aviá pas dich e pensât qu'Argeria èra França ? Quai disià pas, pensava pas qu'Occitània èra França ? Dins la rompedura duberta per la venguda d'Argeria a l'independéncia, trapavi un espèr rasonable de veire mon païs trapar tornar un devenir. un pais a se e los occitanistas, ça « « • Pel primièr côp, la mort, l'aviàm darrèr nosautres. Longtemps simbôls d'una integracion capitada, aqui que veniàm, ara, los darrièrs residús de la colonizacion e èra aiçò çô pus nèu — que ne preniàm consciéncia e que nos metiàm en tèsta sens estrambôrd facil ni sem— blanças de patriotisme de ne sortir. Jos nôstre agach un valat se caentre doas França, — coma n'i a que dison encara, entre Occitània e Frància coma disèm. Un valat qu'èra pas pus linguistic solament ! Lo Sud, lo Miègjorn, Occitània (lo mot i fa pas res) èran pas pus un sômi del passât, mas un molon de problèmas de resôlver que las mapas pacientament tengudas a jorn per mon fraire me'n fasiá descobrir tôt l'ample : mapa del jos-desvolopament francés, de la frequentacion escolara, de las migracions intèrnas de populacion e d'energia, de l'oposicion politica... A l'entorn de ieu (qu'èri alara ocupat a OC, a suscitar d'escrivans, a mètre en plaça una critica, a butar una prôsa modèrna, a copar dins la lenha môrta de nôstra produccion) sentissiái d'autres ornes butats per la metèissa fe que ieu dins lo verb d'òc avançar nèstres afars sus d'autres domènis. A pensar a quicôm mai qu'a una lenga qu'espertesis ganhàvem la santat : ieu dins la joiosa e sanissa « terror » que (çô dison !) fasiái bufar sus las letras d'ôc enfin volgudas nacionalas, mos amies en largant l'occitanisme en plen dins las batèstas del sègle... Que preparèssem los uns e los autres los camins a una nacion occitana èra pas per ma far paur : la nacion barrada sus se dont vava �Fontan seriá pas jamai la nôstra ; èra contra l'imperialisme del luchàvem en nos confrontant a Euròpa, al cosmopolitisme, a l'experiéncia socialista. De nacions gascona, basca, lengadociana, etc... embarradas dins un metèis movement de conquista de son èsser avenidor ? Pensar a aquô me donava pas pus las tressusors, de tôt. Per un còp que fasiá bon respirar, respiravi. De qué riscavi ? Pas de segur que lo solèlh parlèsse d'òc, mas me'n fotiài. Qu'Occitània se desseparèsse de França ? Lo vesiài pas tant facil, mas a l'ora d'Eurôpa, quai sap ? E s'arribava, per ma fe, èri per. Qu'Occitània independenta cabussèsse dins lo socialisme ? Coma maites catolics aviá après a creire que la Glèisa de Jèsus-Crist èra pas maridada amb lo capitalisme... Que lo mond d'Avinhon e de Sèta comprenguèsson pas mai lo francés que lo zolô ? Eri per, atanben. E encara. E encara. De perilh ne vesiài pas cap. soscava dedins que parle es que sabe que mon istôria es desprovesida d'originalitat e que cada experiéncia personala envestis una expe- Joan-Loïs GUIN riéncia sociala. Subretot C EGUR, lis analisas objectivas son necitas, vòu pas dire que sièn bastantas, i desfautaràn sempre li realitats de carn e de sang, aqueli que son vis^ cudas. Dins sis Robert Lafont estudis sobre l'alienacion a balhat un metôde per nos explicar nôstra situacion, nos a dich clarament quina èra nôstra malautiè, de coma evoluïssiè, de coma lo malaut s'i acostumava, de coma faliá vertadierament ne prene consciéncia pèr ne sortir. L'endrechiera nos l'a tanben indicada. Joan Larzac nos a dich çô qu'èra per eu l'occitanisme. Demest toti lis idèas presentadas dins una convidacion article, ai retengut subretot son de idèa aici de venir s'acarar a fenomenologia ensems a una l'occitanisme. Ai pas amb mi grandi braias pèr botar una lutz definitiva subre aqueu problèma, vôle solament balhar ma pèira e cercar menèt tana, istôria mon a de descriure la presa contar camin que me consciéncia occi- puèi d'aquela amira d'agachar mon e de presentar lo desbanament de alienacion Se lo de parle, es e de pas (m'agradava, ma liberacion. m'agrada de me qu'ère aliénât), se que parle, perque lo temps de dire » ; se timôni, me n'encargue. ara « es vengut tracha d'un tes- Il podràn dire qu'ai agut de cha1938, bènça. En l'an que nasquère, s'aviè quitat l'occitan d'èstre la lenga di ciutats, demorava a quaranta quilometres D'uni Nimes lo mejan naturau d'expression gents de l'endrech ; ne sobrava mai de di la crida di pelharôts. Mon paire qu'es aprenguèt lo francés a l'escôla, segur mai que mai quora fasià son tèmps a Montpelhièr. Ma maire, se parlava gaire occitan, ausissiá li convèrsas que se fasián a l'ostau, e se fasièn en ôc ; se i meteguèt davant que nasquèsse que Cevenas de quora grand davalèt de Cevenas pèr ma si vièlhs jorns dins lo « pals bas ». Ela parlava pas que l'occitan. Venguèt la guerra, sonèron mon paire, ma maire s'afasendava i vinhas. Es ma grand, que m'abaliguèt. leu ère brave, avièu bôna tèsta a l'escòla, toti disián qu'ere pas fach pèr la terra, que contunhariáu lis estudis, parlave francés. Un enfantesa passar « provençala mai dich : « coma n'i a As pas finit » tant. M'an ja¬ de parlar pa- �complèxe. l'escôla parlaviàm pas que lo francés, lo mèstre poguèt nos aprene la Copa. Quand i pènse, siáu estât benesit per Santa Estèla... tés ! Me balhèron pas ges de » Grandmercés. En estènt qu'a l'istòria. Sentissiáu II d'un biais quasiment masoquista, me botave sèmpre dau costat dis esclaus, mai que mai dau costat di minoritaris qu'aparan li causas perduli Planhissiáu li Camisards de Cevenas, Chouans bentèron de de Vendèa la quand e m'assaparisenca de Revolucion 1789, venguère reialiçta.. S'anave a l'escôla, anave vaiènt-a-dire l'escoleta, la a tanben a doctrina. A despart dau sentiment religiôs lo protes¬ me virèt cap a l'istòria de mon tantisme endrech. Li batestas Podètz « monde ! lo alevat de pas Volìáu toti » grand ma de la amb l'occitanisme, 1959 a l'estagi pédagogie de l'I.E.O. que se tenié a Usés. Dirai pas pèr quina rason i anère, tôt es gràcia ! Una setmana afebrida ont comprenguère for¬ l'aguère ças en causas. Primier que i avié un problèma occitan, levât au pôble dau miegjorn sa sa cultura, que d'aquela cultura, ieu ne sabiáu rèn. Qô que m'esmoguèt bensai lo mai foguèt de vèire que d'uni, jovènts coma ieu, aquela lenga l'avién reconquistada e ne vivién en plen. qu'avián lenga e Eran resisténcia occitans à e èran metafisicô-estetica tat de l'uniforme l'enfantesa de L'istôria dubert la alemand. Ver- ! de uganaud la m'aviá dau compreneson païs. Sèt ans de licèu a Alès. de felibritge, de mistral e de lengo nostro », me n'an pas jamai par¬ lât. La vergonha venguèt çô parier. Que provençau, « mi gents parlèsson lo patès me destorba(o benlèu, quora comencère d'anar pas licèu parlèron pas pus que fran¬ destorbava puslèu que foguèsson pacans e que de francés ne saupèsson gaire. Ere totjorn brave, aprenguère a mi gents a pas cridar dins li carrieras au cés), coma me me dins dévié dire tisa ». aviéu li « vinhas mechonc'té e » tanbèn e pas que « foguèt qu'ôm en plen pot pas qu'exis- e lenga pas es d'Oc duradls dins la una : quista en passa l'occitanisme èstre solament s'estabilizan dins la verta- causida tôca amb la marrida fe. l'occitanisme m'avià pron despertat pèr que lo mau au païs, perque nasquèsse en ieu França miegjornala venguèsse pèr ieu l'aïssabla terra de l'exilh. Ere en cerca d'una patria, d'uni la demèmbran en l'aprefondissent dins França ò dins lo régionalisme repapiaire, ieu partiguère en Itàlia pèr sièis meses. I demorère très ans. Vouguère m'i establir e prene « la cittadinanza italiana ». D'aquô ne tornarem parlar. VI Tornère francés saber oc¬ estetica, se tracha d'autenticitat, adonc de morala. Li miegjornaus anti ô a-occitanis- setze deviéu la pas a vint ans d'autenticitat. Ere es malautiés e « gaug. se michan- de estrambôrd L'ôdi de l'occitan venguèt mai tard, ans l'unitat fasié me Mai D'occitan, de dirié l'autre, ». convèrsas, l'unitat d'Occitània tota, Mon tas IV va aquô coma part entière Sentiguère dins li dier l'eroïsme dralha integrar, tôca primiera citans de lis amb ela fasiéu de ; V Ma uganauda fuguèron mon West. Li cami¬ sards fuguèron mis Indians. Representavan per ieu lo bèn sobeiran coma li dra¬ Rèi representavan lo gons dau mau. Aqueli racontes de l'eroïsme uganaud, li legissiáu mentre lis Alemands passavan dins nôstras carrieras. Li dragons dau Rèi vestits provençala. Un Jorn pâtés, cridère raparlar francés coma gents parlavan m'interessava elementària pas qu'una causa : contèstas secularas das. tôt iiteratura una que mi bènt : paternalisme. III l'escôla A tissié e França. Aguère doas grèvas, faguère de nacionalisme de poesia criptô-simbolista. Reen �balave subjècte de poëma lòng o de mai de très ans, arribave un novèla dempuèi l'escriure. pas a experiéncia d'orne a qu'èra lo mieu. Sabiáu qu'en disent io pais anariáu fdrça mai luenh que se cercave de m'averar dins io juòc dis images, que d'images vertan'aviàu diers fin-finala pas ; cada còp dire Voliáu lo tras mon païsatge Amb aquè legiguère li poëtas occitans comprenguère fin-finala de qué n'èra de la poësia : sa realitat carnala ; aquò l'aviáu totjorn pensât ; mai solament pen¬ sât, que la poësia segon la paraula d'Etiemble : aquè se manja ». Quant e « d'Occitans que sentisson mau la la de França, pèr eli es poësia, per- estrangiera. que Causiguère ma lenga, e se tracha pas solament de la causida de l'occitan, cau¬ podiáu fargar, i avià pas que la rusca de costumas culturalas que l'escòla francesa m'avià baihada pèr presènt. Arribave pas siguère li paraulas dins l'amor e mai que li paraulas, li formas de sintaxi ont s'arrapan li gonfons de nèstre èime. m'avisave a desforrelar me li detràs que ; mon parangons dire passava jorn au dessus dau pais, desrasigat, tot- dins dis esséncias platonicianas. Çò i'aviá de mai important pèr ieu, es a cèu lo que dire l'endrech faliá ont Cada jorn mut. tustar, demorava Sesansònhas mai perdiàu la tòca. guissiáu lo fiu decadèntas. Cercave acostumat una di incarnacion, ere dau pals e dins lo lo voliáu cantar, retro- quista de l'esperit en triangle latin que bave la Lorrena dau La causida libertat : l'aviàu, la tirât una l'aufa. me i pensave, pichôta causa dins çò que sobrava de ma lenga, e ne sobrava pas gaire ! Era força desparier de çè qu'ëscriviâu en francés ; aqui au mens ges de literatura, de Ieu sobeiran ges aclapat sota una cultura estrangiera : pas que lo mond coma lo viviáu vertadierament, retrobave la toca. Escriguère una primiera version de mon poëma : ma eituacion, la vesiáu clara, limitada, esquematizada tanbèn, mai pèr un còp i anave de drech : mon èime lo giblava pas pus una sintaxi la D'aqueu ponch istèria. coma li èra liberacion libertat Li a l'aisit e espèr, lupèr deman. nèstre es encara d'autenticitat, decas m'èran agachère tant claras vias. VII licèu, en quatrena. Sèmpre recordarai dau primier cors d'italian. Au guèt un cors se esbarlugament fasià dins un ; me Fo- ara comprene. Lo is escèlas, licèu, professor agrégat ensenhava una len¬ pas un pâtés e vaqui qu'aquela lenga èra quasiment pariera au pâtés que tot¬ jorn mi gents l'aviàn parlât. Estudière l'italian amb passion, li paraulas veniàn cant dins ma testa. M'apassionère de tant, que quora me venguèt a vint ans lo besonh dau viatge, pèr « oublier les pe¬ tits maîtres analystes », causiguère Itàlia. I partiguère per sièis mes, i demorère un butère. Escriguère m'avià fach repas mai de començave cham, mai es pas mon aviáu lis idèas pron claras pèr saber qu'èra una expe¬ riéncia d'ensajar : èra lo tèmps que parlave pas que de Jung e de l'inconscient collectiu, mai fasiáu de tôt pèr defugir un acarament vertadier au problèma. Ere en plen dins l'inautenticitat. Un jorn pasmens, L'occitan, aviàu : Me autra Barrés. Era de la lenga de prene conssentiguère deliure. En legissènt lis d'Oc, escrivans comprenguère que ma liberacion èra tanbèn la que l'aviàn trobada e que la cantavan, li com¬ prenguère dau dedins. Comprenguère perqué sentissiáu çè qu'èra una liberacion, ieu qu'aviàu pas jamai sentit çè qu'èra la consciéncia, ciéncia. régionalisme e sabiàu que lo régionalisme es una malonestetat, d'abòrd qu'amaga lo païs vertadier après n'aver mena de jónher l'autenticitat una estrangiera. ga, très I ans. aguèt, primier, l'amor d'aqueu lengatla nécessitât de me faire italian de- ge, mèst lis Italians. �E francés fasiá duraaquel estranh d'exilh. Legiguère lis amaires d'Itàlia, dempuèi lo président de Brosses fins aquela passion cerquère d'explicar coma dissa, besonh tù se Barrés. Fin-finala a « la vir- qu'au Stendhal agradava o lo rampèu dau solèu que l'ausis tota mena d'orne dau Nòrd, a çò que ditz lo cantaire d'Aigasmòrtas, m'anavan pas. Cerquère l'enrasigament italian e d'abord que restave a Turin legiguère lo Pavese, mai li colas que li cantava me remandèron au pais. Cada cèp que tornave en Occitània, Itàlia s'alunchava, repreniá sa plaça verta» diera dins ma vida. Ai d'aqueu temps, disiáu lo Bachaleirat retrobat : occitan, en diari un S'aviáu passât « Itàlia me sérié estada necita ». La darriera annada de mon escorreguda italiana, tornère en Occitània per Pascas. Una amiga d'enpas fantesa èra sentiguère moririéu, mòrta, que en vesènt ieu tanben lo aqui es son crôs, jorn voudriéu laissar que que ma carcassa. I avié foguère maurrassian. Maurrassian coma pòt o èstre un fiu de pacan de la Cevena, comol fins a la gargamèla de protestan¬ tisme liberau, valent a dire que rebutave dins \'Action Française, tôt çè qu'es tipicament maurrassian racionalisme, lo trinitat m'empachava pas destorbava de dormir, mai « l'auforça. Virave la difficultat en afortissent que fin-finala dins Maurràs, l'important pèr uei, èra l'òdi amagat de l'Estat e fasiéu remontar sa pensada a sis origins anarquè-sendicalistas. Aquô pèr la rason. Mai me » ideologia politica s'enrasiga Aqui Maurràs me fasié gaug, me convidava a aimar una França mòrta, una França qu'existis pas pus, aplantava l'istèria de França a 89, adonc aplantava mon alienacion, la rebuuna tanbèn dins la dins lo mon mau, me lis estadisticas fes qu'un biais de dire son de soventi messòrgas chifradas, pasmens crese que i aurié una estadistica pron intéressants que séria de faire : estudiar quant d'Occitans alienats s'enamorosisson pèr una lenga romana, e clarament mostrar pas a per qu'un l'occitan e detràs tôt aquò i e decebut que dessauput Occitània. amor per de Près coma lo E lis Occitans dins lis toti Occitans. Diguère Non, rebutère. d'abord que venguère reialista reialisme E lo tuat endormissié imaginacion colonizacion. Li Occitània, mai son istèria per Petain, orne dau Nord, avié pagat, eu darrier Rèi de Fran¬ ça, lo crime di rèis de França, en liurant lo Nord a l'enemic, en se replegant sus enaurant lo Occitània, en Mèstre de manescau lis sus autars de la patria. maurrassisme pas pus significa estre francés. ma vo- IX una l'ensenhament de l'istèria de desliurar nos encadena, la Martegau avié arrestat sèmpre. lontat de de qu'en luòc foguère coma de toti passât, antau vendicava en Crosada e de Francés avién benlèu Mon mecanica sensibilitat. la Malhana VIII lo ; toritària tava que » lo terme tradicionaia » maurrassiana monarquica decentralizada « tornar. Sabe lo M'agradava conservatisme. dins aquela sensacion tôt l'artid'una contemplacion barresiana, mai i avié tanbèn quauqua ren de verai : Itàlia èra d'à fons esquichada, èra l'ora de fici : l'autoritarisme, primier politica », lo dins Maurràs l'antiparlementarisme, que compreniéu for¬ ça ben que li représentants elegits, un cèp dins la mecanica de la centralizacion, perdién tôt son poder. M'agradava dins la « Ara segur. me. siéu ? Força luenh d'aqui, Au revèrs benlèu. Dins l'occitanisont Dins ne un autre moment de consciéncia occitana. França èra republicana, e encontrère sus lo li camins dau Martegau. Adonc Es autre un occitan es prenguèt I fach afaire. L'unitat d'un de tant de camins orne que �J.-P. BRENGUIER perdequé som vengut a l'coccitanisme e als estudis occitans, que me menèron a una aquò se pot ? Dire los mil carrairons cat vesion occitana de l'òme e de sa preséncia al mond, sérié tornar far la genèsi simpleta e benlèu inutila de l'evolucion d'un esperit que cerca mogut per un côs que aima ; aquô es un afaire de vida e de viure, r\ IRE reclama Los las d'umilitat. mai mots i fan pasmens : descubrir los noms bèstias, los fachs psicologics de l'orne dins son de las plantas, de gisclar de natura, morals, lo biais d'un pòble parlufièr e pudic, moderna, puòi anciana, la descuberta del poëma pegant a la tèrra e que ditz la condicion de l'òme... perdequé èri nascut aqui e pas endacòm mai, a aquela ora e que èri, mai que tôt, ciutadan del mond. Aqui una causa. Parlarai pas ni mai de la consciéncia d'una lenga : aquô es un afar de tecnica se la tecnica es onesta, mas de la possibilitat a travèrs d'una lenga (que una lenga es sempre la d'un pòble e mai s'es dich que èra « una filosofia petrificada ») d'un umanisme total ; d'unes dison que i es ; disi que i poirié estre, que i es en virtualitat soncament. Aqui que desembocam sus lo problèma social, los efièchs d'una « colonizacion » : referéncias a de valors e de mits en fòra, aises d'origin dins una literatura nacionala, image d'una actitud tota, adonc impossibilitat de i dintrar sens dintrar primièr dins aquela maforastièra -, dins la literatura de referéncia que basta per emtèria brandar l'esperit d'un òme, impossibilitat tamben de conôisser en oc¬ citan los corrents nous de pensada universala : d'un costat una len¬ ga sens portada practica, d'un autre una cultura larga qu'es pas dins aquela lenga. Perdequé, ont son los Hegel, Marx, Unamuno, Kafka senon occitans, au mens en occitan ? Mai encara, ont es lo teatre d'òc que pòsca rivalisar amb lo de Cornelha, Rasina, Musset o Sartre ? Ont es lo roman, lo cinemà occitan ? E se l'activitat inteliectuala de l'oc¬ citan de uòi se limita a la poësia, en quina lenga los Occitans an legit la Belina de Camelat ? Colonizacion. Lo mot se pot pas negar, mas la situacion es aqui. L'occitan es un blat de luna : impossibilitat d'aver un « umanisme » que sa pensada e acte i sién entrevescats cap a una consciéncia sem¬ pre que mai espelida, impossibilitat de pas èsser occitan. D'unes se fan, per escapa, italianistas o ispanistas amb passion d'autres ipersos provèrbis practics l'existéncia d'una o literatura « franceses. un image, mas son que un image, de la condi¬ l'ostilitat primitiva del mond », la casuda crestiana ; lo problèma occitan li baila una dimension collectiva al nivèl de l'existéncia ont la reconciliacion es possibla dins un temps définit. Mas se parlam de desalienacion, puòi de descolonizacion, pòt pas estre fisança a un totalitarisme quln que sié ; la descolonizacion occi¬ tana ten un ponch de convergéncia comun amb la democracia, aqui que l'òme pren consciéncia de sa participacion directa al collectiu, lo jorn que cadun dels èssers que compausa un grop uman se dobris a l'esperit e a l'amor. Poiriàm veire cion umana fàcia aqui a « �Mas voie dire realitat cultura demorem dins la situacion concreta uòi : l'occitanisme, possibilitat d'una cultura qu'intégrés l'occitan coma una viva, un dinamisme, e crese pas m'enganar se dise que tota veraia intégra lo fach etnic e non i se pèrd dintre. Aqul prepausarai quauques quadrets Quora dise a mos companhs engenhaires : : « aqul un fach occitan » d'acôrdi son e de la mai afectivament, intellectualament ; parle lèu a de convertits estrambordats, tôt côp, m'aportés sistematicament tôt element que se présenta a els ; mai d'un côp s'entrèvan parlar occitan. Parlam francès e contunham... significatiu Quora aquel autre me ditz que arremarcat la tension que i que sabon la S.F.I.O. que n'es simpatizaire entre lo Nòrd de Guy Mollet, conservador, e lo Sud progressista, puòi que trapa curiós que lo mai fort taus dels oposaires a De Gaulle a las eleccions darrièras corres¬ pond a l'encastre occitan, e que i aguès un parlament occitan auriàm una majoritat de senèstra, sèm lèu d'acôrdi. an pro a a Quora aquel dessenhador me ven veire al burèu me demandar que dise « Sernhac » e pas « Sernac » corn tôt lo mond, es enclausit de l'explica e se met (es pè-negre) a estudiar l'occitan. Quora aquel autre arriba lo matin, me ditz : <■ Anam ben. Qué fasem encuei ? Je continue ce rapport d'axe... » sèm d'acôrdi sus la beutat del provençal. per Quora rescontre, en vila, d'escolans del Cèrcle Occitan, parlam francés... Tôt lo mond son d'acôrdis. Qué i fa ? E se ôm ensaja de quichar las causas, de parlar occitan, que sià literatura, de problèmas socials, de mecanica, de gaiejada o de çô que fa la conversa correnta i a un malaise ; es corn l'introduc- de tôt cion es d'un pas côs sériés estrangièr e, Testât de militant Alavetz vers sens e destorbadis dins un mitan omogèn ; ôm ôm es lèu petrificat dins los mai intelligents, arma. lo « dire » occitan sérié pas la matèria d'un jôc intellectual pur, la « clau » per comprene un fach uman exterior benlèu a tota vida fonsa (se disetz « ai I ■> quora vos quichan lo pè, sètz miegjornal, se disetz - oi I » sètz del Nord — caricaturi) que d'unes se n'apassionan com d'autres s'afeccionan del poquèr o de la pesca a la llnia, un exercici escolar que passa pas dins la vida. Es que parlatz de geometria per las carrièras ? o d'algèbre son que entre profesors especializats ? Parlariàtz puslèu de Tespotnik » luna IX » o de la filosofia de Einstein que l'algèbre ne foguèt lo lengatge... Anem pus luônh : que l'occitan aviàm pensât, es mai qu'una pura algèbra perdeque es lenga e la d'un pôble. Una lenga viu de la vida intellectuala d'un pôble e la vida intellectuala d'aquel pôble se noiris, se farga del dinamisme de la lenga ; n'es Taisina e lo luôc de « rescontre » uman. Tôt lo mond sap qu'aquela dialectica d'aqul es enganada : colonizacion, donc alienacion ; mas la desalienacion es possibla son que es que �los per passan que per l'escòla francesa, que la legisson literatura francesa, que van al teatre francés, al cinéma francés e mai qu'aquò, que ne se trason quicòm, es amb els, els que son nascuts a dire una conciliacion aqul, que vivon aqui e de que sa cultura vòlon com- vòlon viure. Aicí tòrnan (o tôrnan pas) a l'expression gras de sas exigéncias personalas. Arribats ont ne sèm, demandarai : « Es que l'occitanisme es pas una especialitat digam prene, occitana que lo segon reservada als sols professors de letras ? » viu dins lo mond d'ara, vesi pas que los professors pòdon viure una vida vertadièra occitana dins lo : contacte amb sa classa, l'estudi, la compreneson dels « fachs occi¬ tans » que remplaça la manca - d'incarnacion », de concret de la cul¬ tura francesa, o l'enriquls, mas que demôra dins la classa, perqué defòra parla francés e lo parlar d'una lenga en classa e son estudi baila pas cap de mejan ni mai d'enveja de la parlar en defòra. Son los sols, los professors de letras, dins la mesura que vivon dins una lo Per de letras que que d'una classa santat intellectuala e professionala normala, que pòscan projetar defòra l'occitan coma l'expression de sa vida tota, e quora o fan es que l'occitan perd pas lo benefici d'una pensada elaborada ? Per tocar lo concret venon lèu a la galejada amb lo pagés, pensar parlan de la luna, del solelh o de la pluòja... proletarizacion de la pen¬ sada. El solet lo professor de letras pot dire que lo roman francés o la poësia francesa l'enfecta e que sol val la literatura d'ôc perdeque causis la literatura d'ôc e perdeque conois la lenga e la literatura ; e mai causis coma d'autres causisson la literatura francesa sègle XIX entre que la del sègle XVII los enfècta. E pot dire aquò perdeque sa causida es rica de son experiéncia tota e pòt gonflar d'una saba per donar fuòlhas nòvas... Es vengut major, son occitan pòt escomenjar sos parents. Los autres o pòdon pas faire, e demòran francesa del orfanèls... Aqui benlèu l'aporia de l'occitanisme : mau d'un movement d'intel- d'obertura sus la via de l'accion al nivèl coilectiu ; tôt ensag es una parodia, lo messatge es de tôt biais mal comprés ; al nivèl del concret coilectiu es una fantasiá... Es que lo mau ten una metgia ? Mas que degun metge i perdès lectuals tanplan pas son Puòi pas : cap temps, ni mai son vam. que es primièr movement d'intellectuals, cavar mai aquela escasença. Dobrir l'esperit occitan a totas las audàcias pensada, crear vertadièrament una « pensada » d'ôc moderna e sa ; portar una sus l'orne. lum nòva non sus l'occitan e mai fons de la diver- sià de 1966, mas de » l'occitan, mas « a travers » I occitan individuais. Amb los grops constituits per quina rason que sià, crear de contactes collectius, endralhar un dialôg, lor portar quauqua res. Espelir un militantisme bestiàs mas actiu, se aquô es possible. E la tièra es pas limitativa. Se dins los faire militant contactes non umans « �ralas comprenián mai que plan la « lit¬ engagée » que se'n parlava tant aquela passada (2). D'unes sabiàn pren¬ dre partit quora o calià (3). Marisa ROS A Mas vesiéi L'ORA d'ara, cap d'ôme conscient a lo drech de gastar de temps dins de luchas marginalas, dins d'experiments que la portada ne sià pas univer** pas sala. A Fora que tracha de las aventuras se del mond, de la vida ornes, consi aver pas par pichonas las cas ? Es aquel de e la mòrt nôstras pensadas etnid'universal pensament a que l'occi- tanisme. lo biais dire, ara, qu'es l'occitanisme fa comprendre melhor e d'un me vertadièr. mai Cresi e pas èime un o mens per esperit un d'un autre essencials : per quicòm que poguèri jamai faire. De tôt çò que vesiéi que pas au trachava de se bon de se rambalhar de d'estrambôrds que sián pas, jove ieu es la lenga d'Oc de ieu i avià pas res que vos D'un band, i tanisme èra mentària, tat, es un biais dire de rons avién eles una patois », emportèsse. que l'occi¬ cultura una una supleespeciali- de superioritat rason - nous : l'entorn a mond d'Aver. Disián vers que lo originalitat, una vilatge mon vre a avià per los avons borgeses encore un : de li¬ los autres vinhei- e parlavan la lenga melhor qu'eles, libres de de verses, son que quauques papièrs vielhs escrichs per quauque papeta festejaire... Alavetz, pensèri, que se'n ane al diables lo pâtés s'es « pas una aver De » cap causa escricha l'autre que e pas encara cresiéi que aqueste en reveiacions se moment de venguèron que libres, de mèstres, ieu, que res d'autre de çô que cadun, quin que siá, pot comprendre d'amies e : me semblava que me Personal : pas de comprendre, vaqui venguèt mai que mai preciosa la d'un biais d'èsser tipicament ! Descobriguèri doncas una modalitat especificament mieuna quora me trapèri debanar de paraulas qu'aviéi pas jamai dichas perque mon èsser francés las sabié pas. Tornèri trapar del metèis d'èsser sià que de cresenças, d'un biais (1) Es las : descoberta Mas pòdi que lo ligam amb la trachava pas que de la conservar e crentavi sobretot aqui una mena d'individualisme (e mai foguèsse collectiu) que, tôt lo mond o sap, es una tissa que s'amaga de pertot. Pensèri alavetz que d'autras luchas èran melhoras d'entreprendre e los laissèri. lenga dels l'enveja de las tra- faguèt reguitnar força temps me ; térature d'unes pas band, i avià la pòdon los autres ! de mond mai joves qu'avián un vejaire mai modèrn. Las siás pensadas èran pas soncament cultu- còp una vertadièra Es causas. lo parentèla miracle dels amb mots las de Max Roqueta que me desvelèron una mena d'apartenéneia a un luòc de secada, de soletat qu'èra lo mieu. Lo sentit d'enrasigament foguèt per ieu mai d'ordre poëtic que non Aquel pas istoric. experiment de singularitat tanben lo d'una libertat fonsa lavi ôc sentissiéi me sens : èra quora par- contèsta, ina- tacabla dins ma quita especificitat. Parlar ôc èra cridar aquel drech d'èsser çô qu'èri, una mena L'occitanisme èsser, e èra de repotegament testut. pas un aver doncas, lo drech n'èra mas sacrat un I Mas tanben sabiéi que çô que en ieu èra d'ôc èra tanben en çô de força au¬ tres, qu'aquela singularitat èra la de tôt pôble. Cerquèri en çô dels Occitans qualitat de frairetat, mai naturala e mai vertadièra que la que fa lo voler o benlèu lo partatge d'opeions mai fonças. un una �Es d'aquel de singularitat etnica sentit totjorn amenaçat dins d'èsser drech son que me venguèron las rasons de luchas : parlar ôc es pas soncament cridar un drech d'èsser Personal, mas coilectiu : e, a mon vejaire, i a pas cap de descoberta se qu pòsca valer qulcôm se sap pas enauçar en aquelas dimensions collectivas. d'aquel Negre que francés se en d'aqueles pòbles vôlon son, pas dire l'occitanisme tôt, valdriá gaire tanpauc s'èra al nivèl del grop pas etnic una que autra d'individualisme. mena Fin finala, d'òc dièra consciéncia etnica a òm una pas sensibilizat al drech qu'es de cada ôme quin que siá pòdon dire, mas es una valor mond n'an de força mond besonh ; es verta- èsd'èsser çô pòt ser sabèm una : e aquò, lo que causa que que melhor veire de l'ansiá l'òme que nega, del sieu voler, dins una societat color e sens èime. La sabèm sen¬ sens crei que de aquela pietat d'aquela vila que se'n perque se trufa de paures bardots i vòlon ensenhar la siá lenga. Pietat Ivan MICHEL i en que de cantar Pietat mond i se pan vei ben que d'èsser ôme creire, res es a qu'universal). pas l'orne trair (qu'es ni mai pas au¬ Mas çô que sérié mai, cresi, sérié d'oblidar en no¬ coma en çô dels autres çô que lo traïr sautres fa benlèu a conèisser. especificament nosautres. E qu'es çô d'unes l'Eime. sonan pas fan profession de fe en l'òme la sabon pas totjorn veire (e mai los crestians tôt còp). Nosautres benlèu tir, e trement nos Mas, justament quand ôm se o a l'encoratjan far lo brave (e segur qu'an racal ben, primièr) mas que soscan respechar la lor dignitat d'èsser... balhar desfautar Vòli per (1) Quora disi « ieu », vôli pas parlar de las incidéncias de la pensada occitanista en çô de quauqu'un que s'encapite al rescontre de diferents corrents, o puslèu biaisses, de pensar dels que estudiants de las annadas 60. (2) Mon estonament mai grand foguèt de trapar de poesia en ôc dins la revista « Action « (3) Sobretot, l'article Al tôt primièr, l'Orne l'Ase Negre »). « Poétique ». ». de C. Anatoli : (Dins la revista VOUGUERE un jorn pôdePasmens, pas dire qu'estent aviéu entendut parlarvenir de lapoëta. Nimesenc, provençala. poësia pas en qu'aviéu descubert la poësia a tras li mits poderôs de sa manifestacion francesa, auriéu pas jamai somiat de me botar dins un felibritge repapiaire e tranquiliet. L'escasença me faguèt encontrar un poëta occitan que m'assabentèt de la situacion poëtica occitana, e mai me faguèt prene consciéncia de çô que demorava d'aquesta lenga dins mon biais de m'exprimir. en francés, uèi escrive en lenga d'ôc. M'es demandât perqué de ma causida e puslèu de ne testimonial M'agraparlar de testimôni, valènt a dire de presentar amb la maja Escriviéu de dire lo da mai de simplicitat lis eveniments vertadiers, au mai, ne faire l'interpretacion puslèu que d'ensajar de me justificar amb d'idèas o de sentiments que puèi, me'n avise, pôdon sèmpre èstre anequelits per d'autris ideas tan plan veraias. �Adonc, escriviáu en francés, escriviáu de poëmas força marrits, digam puslèu, sènsa ges d'unitat. Foguère mes en preséncia de la lenga d'òc, amb ela escriguère un poëma, es çò qu'es, mai me sem¬ bla que rejonh una mena d'unitat e qu'afortis una posicion davans la vida, mai autentica que la qu'encontrave dins mi poëmas francés. Per ieu lo poëma demòra lo testimòni Aviàu doas iengas davant ieu, lo mai évident. L'acte poëai causit de fargar ma libertat en occitan. Vaqui, escote pas qu'aquela vòtz. Li rasons presentadas per lis occita.nistas son segurament bònas, mai es pas aquò que me faguèt causir. E fin-finala devon n'èstre contènts qu'aquò pròva la preséncia vertadiera de la lenga, e mai siá pas parlada. Preséncia de la lenga davant mon désir de liberacion. desiiura. tic Vint de pòdon pas laissar la consciéncia sènsa dèpossibla la naissènça d'un vers francés dins un poëma que se fai en occitan. Es d'arremarcar pasmens qu'aqueli vers exprimisson totjorn un iatz negatiu de ma preséncia au cas, es ans francés aquò per que crese mond. E puèi se vertadierament me butavan encara per saber coma s'es passada ma conversion, respondriáu qu'ai causit l'occitan perdeque en ieu lo francés èra vougut per çò que causis totjorn e malastrosament la polida 'messôrga. francés Ives lo e parlavan POJÒL UN COP D'ASTRE "" costat de maire ma sènça granda de fins la an l'occitan una coneis- au — mens generacion de mi grands —, dau costat pairau, pèr de rasons diversas, i a a ges Tre de coneissènça. enfança mon l'ostau. Mai lar sián lo « a mis provençau pâtés parlère entorns li que tafurèt cercar francés entendiéu que a par- l'usavan di- ». Confesse que de cinc me pas perqué e que d'uni e e cés. IVfl A venguda a l'occitanisme, aquô'e un côp d'astre. Que, se mi gènts dau lo provençau, o parlavan compreniàn lo provençau, o compreniàn pas que lo fran¬ quora francés a onze pensère parlavan ans aquò jamai quora a lo Mai l'azard foguèt que demòre dins lo vilatge ont Robèrt Lafònt passèt quauquis annadas d'enfant e que mi grands an conegut si parènts. Quora partiguère pèr lo Licèu, me conselhèron, naturau, de se- guir si cors de provençau. Es vertadierament aqul qu'aguère la rede l'occitanisme, per l'estudi di tèxts e pèr li discutidas força liuras que se'n seguissián e mai copavan lo cors. Aqueli cors, e mai foguèsson facultatius, èran seguits pèr un grop pron constant de vint escolars. Un viatge dau cercle en Andôrra e l'estagi de Bedarrius velacion acabèron E mai m'avisère prompta aquela vista d'ensèms. la Facultat, a Montpelhièr, a que i a pas ges de disciplina �levant li en — dicina citanisme bandir sens una sociologia, E etc... me sciéncias fisicas pòsca que — se e la me- desfaire de l'oc- desconèisser la realitat ò sòrga d'explicas : lingùistica, istôria, psicologia, legislacion, semblât, — es totjorn mon de vèire li diversitats que eompopulacion coma un pecat originau. La democracia vertadiera, i fai companha una reconeissença de la diversitat d'aqueli que la compausan en i rean pas pausan sa coneissènt li metèis drechs. Pèr l'economia politica, sciéncia jova, adonc dinamica, èra lo sol mejan pèr lis occitanistas — agropar consciènts de la situacion pèr ipòtèsi — e lis occitans potenciaus indiferènts a tôt e que renegan sis origins. L'economia politica es, a o faire lèu, lo sol mejan pèr pausar la question que resumis l'occitanisme dins li quauquis annadas que : vènon, de milions d'occitans — que fan pas un pòble a rason di mescladissas di populacions que venguèron a cha una lo territòri occitan, — mai que fan sus una etnia amb sa cultura milenària digna d'èstre aparada, es que van abandonar exèmple en granda Bretanha se comprèn qu'un Escocés se diga escocés, un Galès, galès e un Inglés, inglés. Au contra li païs que son pas forts se presentan monolitics pèr o semblar. Es en acceptant si particularitats qu'un païs se définis. Au sègle XIX es en ac¬ ceptant li particularitat dis immigrants que lis U.S.A. grandiguèron. Antau devèm nos lo problèma contemporanèu pensar sus dau Quebec. Fins en 1965 li canadians francés vivián dins un ghetto de naciona¬ lisme virât vers lo passât. Uèi li cana¬ dians se viran vers l'avenir. Desgatjan sa passât, o se van tornar prene aqueu passât a son compte per faire d'Occitània una région que, au ponch de vista écono¬ mie e sociau, siá una region-pilòt de declaracions opinion — que son França e d'Euròpa ? Ĺ'OCCITANISME ES UN UMANISME çò qu'es l'occitanisme : es un enrasigament. Un enrasigament necessari li plans sus individuau, regionau e navòu pas Lo que conèis pas son païs, que conèisser son païs tomba dins l'estat d'un caraco fondis. L'occitanisme es intelectuau e s'apre- reconquista au es pas folklore e Se volèm luchar contra lo un que Per jogar sus sangflac dis nacionalisme esa restablir cerca biais de pensar. Se pot dire que lo deses una explica de balhar pèr la manca d'enrasigament politic que lo pais ne patis (1). Partèm de l'ipotèsi qu'un païs modèrn qu'un regim démocratie l'avenir eau que l'occita¬ s'incarne amb la mesa en valor de l'economia de l'encontrada. Mai aquô se farà pas se la mendra dre remembrament, lo se e virât vers nisme Perqu'aquel enrasigament es solidari de l'acceptacion dau mond de uèi e de si industrializat enrasigament potenciaus, eau, e lèu, levar de declaracions en favor nòstra dis intellectuaus dau mond entier. Coma tôt umanisme, l'occitanisme a vocacion pèr l'univer- nau e un Occitans de provincias. rasigament occitan : l'avenir. de passât. Mai l'occitanisme es pas actitud nacionalista de subversion. L'occitanisme tacat de levan sau. una nèstre una e dins l'opinion universala. Dau tèmps que desvolopan l'industria e l'agricultura que faràn dau Quebec la region-pilòt dau Canada, fan regrelhar la cultura que serviguèt de basi a sa revindicacion. Una ponhada d'òmes vouguèt la renovacion Vaici cionau. cultura vertadiera dau folklore autòstrada, lo cavament d'un menca- lo plantament d'una fabrica veson levar de contra de grops d'aparaments o basats sus la paur e lo maltusianisme. Aquela renovacion, lo trabalh de l'occitanista es de la faire acceptar pèr l'occi¬ tan. (1) cf. R. Aron, Démocratie et Totalita¬ p. 172 e sq. risme, �A VEM Per l'onor. Nos imaginam un procès a l'lstòria. d'obténer damnatges e interesses. E puèi l'enquista tira de long. Se'n mancarà pas per faire arremarcar qu'avèm pas lo cadavre, que benlèu es pas qu'un raubatòri, e que cai abans de sasir la justicia assegurar lo succès de França. Sera temps, puèi, de s'ocupar de l'Afaire, d'impausar que la lusticia passe — e tanplan benlèu aurem d'aqui aqui un dorsièr mai solid, e de fâches novèls : per exemple engatjat pas lo cadavre Tant d'Occitània I testimoniar que morts d'un genocidi man• Thirry, mas que sèt sègles an préméditât. Aguèsse capitat, auriàm bèl aire de rapelar que la reiissida justifica pas la rason d'Estat per lo sens de Tlstôria. Sabèm tanben que lo fracas condamna. Avèm un autre procès de ganhar. Per aiceste, lo de l'occitanisme, podriàm pensar qu'es pas encara Tora del testimoniatge, se la vida èra pas sa pròpria justificacion. aimam benlèu, cat coma autrament lo côp de Bastien • Avètz ausit los testimônis. Totes an pas metèissa clartat, metèissa val. Me vau pas pagar lo ridicul de dire quai creire ni quai sospechar. Totas aquelas posicions, nos n'es pro que siân viscudas per i legir ont ne siàm. Tant i a qu'es pas una revista que fai l'occitanisme, e mai dins la revista los vejaires i son santat. de que Un testimòni çô que còps pro desparièrs. Siàm pas de la vida, per veire ont vai. Sens levar testimônis, far val la a preséncia immediata de l'escôla, a cadun son d'entre los pot ça que la ajustar quicôm, non pas per los « codel defôra, mas tant se ditz del dedins : las posicions s'esclai- » ran ren escòla ni mai una se l'una per l'autra, l'autre sens se'n lament aquela e Tinterrogacion que pausa l'un, repôsta : voldriàm ponctuar soveire çô que ne sortis. pro sovent li fornis mainar conversa, e sa L'experiéncia de la lenga es lo primièr ponch e la justificacion primièra d'aquestes testimônis. Quai ten la lenga, ten la clau se podriá dire, coma cercatz la femna dins un embrolha policièra. Mas quina lenga ? Mistral escriguèt en ôc per èstre legit de sa maire. Quantes siàm ara, que nôstra maire comprenga e que legiga l'occi¬ tan ? Fagam donc las presentacions : Quauques occitanistas de naissença, coma Nelli, d'autres, son pauques, que sa lenga maternala èra la lenga d'ôc, mas que la vida a desoccitanizats : aicestes tôrnan pas a l'occitanisme que per miracle. demandât de testimoniar aviàm letra. Qui facit veritatem jamai lo lum mai crus, venit nos A e respondèt ad lucem. promèt Andrieu prova que Delteil, per mai Chamson, pas que quitament crentèt que a i la pas tard, de desemboihar los �fils de experiencia un sotbassament ribat pro i an lèu per : d'ôc una « ». espessor Madaule, que l'estampatge, pas jamai apresa dins un de crements son testimôni franceses nos es pas sus ar- la lenga d'ôc que la mitan borgés mespresôs deI pâtés. se maina que sap Mas la maja part dison sens vergonha : Lo francés foguèt ma lenga maternala. Emmanuel va mai luònh. Ditz : l'inglés. Desoccitanizats, n'i a que se veson ara trop luônh de la lenga, e que sentisson l'occitanisme coma una batèsta exemplara que /os concernls coma tôt orne digne d'aquel nom, e benlèu un pauc mai, mas qu'es definitivament perduda au mens per eles personalament. D'autres n'i a que se dison amb Madaule : ara senti que cal faire mai ». Volôn pas demorar en defòra, e se son meses, joves o vielhs, a l'estudi de la len¬ ga o al mens a la lucha culturala o politica. Parlèri a Michel Legris aprep sa tièra d'articles suis parlars maternais en França. Li demandavi s'ara se sentiá coma un dever d'anar pus luônh, mas non : Aviâ fach son mestièr de jornalista, aprenguèt de causas. Dintrèt pas dins una aventura. L'occitan lo mai desoccitanizat pot pas apréner son istôria sens saber que la fai encara. « Alara i a lo rescontre amb la lenga. De côps sera retrospectiu : de son paire, Madaule de la carrièra o de la bôria de sos grands. Ives Roqueta se referls tanben a un autre mond, un mond marginal, e que li èra tampat. Casuda Allièr parla dels renées e de las cançons Brenguièr. Mas aquel rescontre a besonh d'un catalo biais pro diferent qu'an cadun de sentir sa lenga. D'unes, serà quauque reviral de la vida : Nelli mescla l'amor d'un R biarnés sus las bocas d'una fringaira a la descubèrta de l'occitanitat. Lo personatge de R. Lafont dins Li Camins de la Saba, trapa sa « petite madeleine » dins Rabasson, l'amie d'enfança que li tôrna Aiganhièrs e son provençal. I. Michel, Pojôl, un occitanista s'encapita sus son camin : Se poiràn amusar a far la genealogia de nôstra familha que s'espandis tant per iniciacion (e aqul pensi al Saurat) que per generacion. Iniciacion per lo Libre, sovent, que représenta lo miralh ont l'occitan se justifica a fauta d'un miralh social. Quin libre ? Un temps foguèt qu'èra per totes la Biblia de Mistral. Per Allier e Nelli, foguèt la Miugrana. Mas ara sembla que la tendéneia siá a un libre escrich dins son dialecte : Ives Roqueta e Marisa Ros nos parlan dels mots de Max Roqueta, Sèrgi Bec nos parla de coma descu- originala, avança lizaire. D'aquel catalizaire vendrà briguèt Mirèlha al temps qu'om descubris lo mond. Mas i una experiéneia mai decisiva, sembla : la descubèrta de la lenga dins la creacion d'una ôbra seuna, e per ela. Ivan Michel nos n parla, e mai Joan tôt Guin. çô quora que besonh de se dire l'Evangèli e dins la lenga. E Allier pica sul talh aquela tissa d escriure séria pas vengut a Cubaynes escriguèt aquel pastava son arma, arremarca que sens �I'occitanisme. I pot aver l'experiéncias contràrias (ieu per exemple me per donar una òbra a la lenga d'òc) mas demòra aquò segur : lo vertadièr rescontre de la lenga se fai dins l'expression. E lo dilemna se pausa : o l'occitanisme serà pas qu'un afar d'escrivans (puslèu que de professors de letras), o alara l'occitan deurà trapar lo biais de s'expremir cada jorn dins la vida sociala : metèri escriure a que son literatura serà facha per totes. alara solament la de la consciéncia Crisi aqui lo segond ponch. Se la venguda a la situacion d'ara, un côp d'astre, consl pensar qu'anam capitar ? D'una autre band, es que i a pas una recerca de se ont t'escrivan pòt desfar sòs complexes, mas qu'interessan pas la massa del mond que los a resolguts autrament ? / a puèi tant de batèstas mai urgentas ont seriàm necessaris... Marisa Ros fa plan de pausar lo problèma. Vesi que d'autres, sens o dire, an ensajat de l'occitanisme lo resòlver. tre d'una O : totjorn, dins es fach an batèsta mai la lucha occitanista situissent en universala, li demanda dins l'encas¬ mobilizacion de tota la vida : las situisson al nivèl de las valors implicadas dins l'occitanisme e que se trapan amenaçadas tanben endacòm mai : defensa de tôt çò que représenta dins lo mond un biais d'ésser collectiu, qu'enrèga los occitanistas dins l'aparament de la persona contra tôt biais d'aver, individualista per esséncia, e mai al nivèl d'una collectivitat. Aqui perqué Joan Guin se trapa naturalament del costat del vincut, e perqué trapam los militants occitans dins la lucha contra l'apartheid e lo jos-desvolopament, lo movement de la patz, lo sendicalisme, l'accion catolica e los partits de l'esquèrra. Aital rejonhon los rengs de la Revolucion. cion serà morala cion morala remplaçable serà una o serà : « serà engana sa primièra. Péguy : « La Revoluamb Mounier : « La Revolu¬ ren ». E pòrtan sa pèira ir¬ economica serà regionala, o pas morala e ». aquela lucha menada tôca serà o una formula del ajustan » revolucion Mas s'aquela actitud pabla d'embrandar nòstre per A la pas economica La que es generosa jovent sus tant e — sola de fronts, — e o cal dire sola camorala — i a lo perilh que l'occitanisme doblide mai Militantisme non pas de l'occitan, mas a travers l'occitan, ditz Brenguièr. Saber s'es aqui la vocacion de l'occitanista, se li cal pas — profeticament — sacrificar una accion ont risca de disparéisser coma taI : Quai sap s'un côp facha l'Eurôpa de las ré¬ gions, la nòstra, de région, serà encara occitana ? Personalament, pensi que lo punt d'insercion de l'occitanista dins la Revolucion es pas sul plan de l'economia e del régional, ont es un fach que per l'ora porta un messatge esperat de totes. Es puslèu sul plan moral que se situis dualista mes » son coma : especificitat o son los Cada comunitat, : « se pòt pas trachar nacionaiismes coma cada orne, » e es d'una los un « morala indivi¬ inter-nacionalis- èsser personal. �Avèm mession passa pas de faire encapitar als revolucionaris que la liberacion l'egalitat, mas per lo drèch égal a la personalitat : e aqui l'exemple e l'esplecha, los riscam pas de doblidar dins la batèsta per universala, es nòstre occitanitat e nôstre occitanisme. L'experiéncia de la dobla-nacionalitat sembla pas concluenta. pas sul metèis plan. La Francesa es ennegaira : Brenguièr mòstra plan que i a pas de cultura occitana quora tota la vida es en francés, e que la literatura d'òc es totjorn vista, au mens per lo legeire, en reteréncia a la vida francesa. Lo manifèst de 1952 sus l'Occitanisme e la vida provinciala acceptava la situacion : ornes de cultura, avem doas culturas a faire grelhar : una cultura provinciala e una cultura populara : tôt lo demai es ideologia fosca ». E n'i a que cridèron Victoria quora Aragon, dins la prefàcia de l'antologia mesclèt los pateses occitan, rus, inglés, italian, alemand per faire amb Racine e Nerval lo flume... francés. Sabiàm plan que la francofonia es la cultura universala. Mas sabiàm pas que Jamai las doas se situisson « parlava tant de pâtés ! Amb aquô, Aragon, que i aviàm demandât son testimôni, nos ditz — amb s os vòts de bona annada d'alhors, e lo grandmercejam, que nos sufis de saber çò que pensa de l'occitanisme. Es plan malaurôs mas non, sabèm pas. Per los - autors franceses d'expression oc¬ fai glôria de non servir de res » e s'estrema dins la poësia deI dimenge coma dins lo capèl d'un felibre. E mai s'acontenta lèu d'una •> lenga nacionala » que <■ l'empobolèron de paraulas doc ». Es a aquel nivèl d'inconsciência que n'es lo nôstre pôble quora engana sa fam amb Panhòl o Giono : lo pôble, el, a pas la tissa d'escriure, per aver encara la tissa, lo dimenge, de legir Max citana », sa que acceptan d'èsser lenga d'òc « se Allier. temps al benfach del bilinguisme. Uôi avem besonh de l'experiéncia bèlga per saber qu'una lenga caça l'autra, Avèm pogut creire un pas pais donat. Delteil escriu qu'a « la boca plena de pâtés ». parla francés. Brenguièr nota que los occitanistas, e mai entre eles parlan francés. Nos cal pas estonar que los mai desoccitanizats n'ajan amb França : Joan Guin nos diguèt sa « volontat de pas pus èstre francés ». Ives Roqueta diguèt pro en Avinhon que la França de la Nacion n'aviâ son confie. Emmanuel demanda un * Congrès Occitana ». R. Mesuret aima los franceses en França, coma Dieu los sus un Mas angleses. J. Madaule nota que « dins nostre pais i a lo ara, que la dominacion francesa a tuat una nacion que pas qu'a viure. Cal pas èsser traïdor ». !'occitanitat en termes franceses. Ives Ro¬ amb quauques autres, se metre l'espèr de I occita¬ Victoria d'una certa politica francesa es pas una novèla Se pot pas pus pensar queta se demanda, nisme dins la sentiment, demandava �la literatura risorgimentala de/s joves escrivans aquel emplèc natural deI terme de nacion pe/s novèls suggeris que aquel terma sérié melhor comptés que lo de De fach alienacion. occitans, e occitanistas région, qu'es encara relatiu (óm es totjorn région de quicôm. Qu'Eurôpa remplace França, pòt demorar l'alienacion). Coma ôm se pot demandar se i auriá pas una distinccion de far entre lo nacionalisme d'una nacion que reclama son existéncia, e lo nacionalisme d'una fai suprèma valor. Un cop balajat lo lo poiriàm pas adoptar lo tèrme, coma adoptam socialisme en balajant tôt çò que rebala de totalitarisme ? Siám pas totes d'acòrdi encara sus un ponch tan im¬ portant. Pensi qu'un numéro venent ensajarà de faire lo lum. Tre ara, podèm devistar dins aqueles testimònis una idèa que, tòrt o rason, reconoguda nacion ja e que se fascisme qu'endèca uôi aquela nocion, es que fai son La camin. desalienacion evocada çai-subre sovent es un problèma que rejonh aquela pro tilhosa question de mots. Alienacion suspausa que i a una pèrdia de se, d'un element constitutiu de sa persona, e que se cal anar cercar dins una autra : dins aquel embolh, ont siám, se s'es la cultura francesa que nos manjòrra, o s'es la culque parasita la francesa en çò nòstre. Saber s'es pos¬ sible de définir, e mai d'un biais dubert, la persona occitana. Saber se la filosofia petrificada » que représenta la lenga es la de l'ôme concret. Saber se i a una especificitat de l'umanisme occitan. Per sap pas pus tura occitana ' Brenguièr, dins /'estât d'atienacion que siàm, tôt camin de l'occitan a l'occitanitat passa per França. Ivan Michel arremarca que vint ans metam sèt segles — de francés, aquò daissa de dècas. Aurem totjorn de francés mesclat al pus pregond. Lo band negatiu de nôstre èsser, ditz Ivan Michel. Segur poirem pas jamai faire que « franceses del Nord e de! Miegjorn compliguèrem pas ensems nôstra astrada », e mai siâ pas la metèissa astrada. Mas se lo passât es lo passât, s'Argeria foguèt fran¬ cesa, d'unes prepausaràn de vomir la França de uôi, la sola que i podem quicòm. E sus aquel vuège d'una cultura francesa qu'es tanben una incultura, copada del pôble e de son viure, decadenta, benlèu a las escanas, tornar trobar lo caminar de las nôstras tradicions — prôprias, ditz Nelli, que pôt l'Occident non-classic » coma que sona que pôt venir cultura occitana. « nos : e ajudar a lo destoscar dins çô puèi i a la cultura universala, m lo procès. Mas red'exigéncias novèlas. Nostra accion se deu de gaitar los signes del temps. Benlèu ara sabèm melhor ont buta lo vent. A nosautres de plan téner l'esteva. Cap a deman. Joan LARZAC. Son pas dètz testimonis coneissem qu'aicestes nos que faràn ganhar auràn ajudat a pausar �NÒVAS EDICIONS OCCITANAS... A las EDICIONS OCCITANAS Buòus, (P. Pessamessa, Lei Seguins, Bonieus, Vaucluse) per LA TERRA ACAMPASSIDA, — Novèla de Pèire 3 F. Pessamessa LO SETI DE — J.-B. CADAROSSA, epopèa burlèsca de 3 F. Fabre LO LOP EN OCCITANIA, estudi de — Glaudi Bar3,5 F. sòtti PETIT — A las CANÇONIER D'OC, d'Alan Ward EDICIONS DEL MOVEMENT DE 3 F. ... JOVENTUT LA OCCITANISTA, Besièrs (Erau), Escòla de la Dulaga RESPONDI DE, de Joan-Maria Petit 7 F. L'ORA DE PACIENCIA, de Felip Gardy 7 F. — — ... A las EDICIONS DE LA SECCION DAU GARD de — car. 1. — OMENATGE A BIGOT (45 2. — AUBANEL (33 torns) torns) .... 3. — MISTRAL 4. — Gui BROGLIA canta Robert LAFONT (33 torns) LI CAMINS DE LA SABA, — Lafont. . . 10 F. 13 F. 13 F. 13 F. cronica de Robèrt 12 F. 1 Volum A L'ESPIEUT, 72, Bd d'Estrasborg, Tolon FALIEUSTA, tròbas d'E. Espieut OSCA MANOSCA, tròbas d'E Espieut — — A las Bd Carnot, Tolosa DELS GRANDS JORNS, 6 F. roman Bernât Manciet, LO GOJAT DE — — NOVEMER, ro¬ man 6 F. Jòrgi Rebol, CHAUSIDA 7 F. Soscrivètz a - LA la colleccion (Racontes 1961-62), d'lves ROQUETA. Letras occitanas 1962 ». A paréisser Prètz de soscripcion : 10 F. l'exemplar. l'I.E.O. — C.C.P. 1074-53, TOULOUSE PACIENCIA Grand Prèmi de Prôsa dins 3 F. 3 F. Edicions de l'I.E.O., 75, Joan Bodon, LO LIBRE — « l'I.E.O., de Barcelona, Nîmes Colleccion de dises « POETAS D'OC » : 64, « Prôsa Adreçar las soscripcions » de las ». a �� Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Périodiques toujours sous droit Revista Item type spécifique au CIRDÒC : à privilégier Type de périodique Buletin d’informacion d’associacions e partits politics = Bulletin d’information d’associations et de partis politiques Région Administrative Languedoc-Roussillon Variante Idiomatique Languedocien Graphie Graphie classique / Grafia classica Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Viure. - Annada 01, n° 04, ivèrn de 1965 Alternative Title An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific. Viure. - Annada 01, n° 04, ivèrn de 1965 Creator An entity primarily responsible for making the resource Lafont, Robert (1923-2009). Directeur de publication Publisher An entity responsible for making the resource available Imprimerie Barnier (Nîmes) Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1965 Date Issued Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource. 2020-04-27 FB License A legal document giving official permission to do something with the resource. Certains droits réservés Relation A related resource Vignette : https://occitanica.eu/files/original/bba4dc85de5a94a07e042a694b222e31.jpg http://www.sudoc.fr/013416006 Is Part Of A related resource in which the described resource is physically or logically included. <a href="https://occitanica.eu/items/show/22550" target="_blank" rel="noopener"><em>Viure</em> (Acc&eacute;der &agrave; l'ensemble des num&eacute;ros de la revue)</a> Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf 1 vol. (non paginé [52 p.]) ; 20 cm Language A language of the resource oci Type The nature or genre of the resource Text publication en série imprimée Temporal Coverage Temporal characteristics of the resource. 19.. Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context http://occitanica.eu/omeka/items/show/22553 CIRDOC_D3-1965-04 Subject The topic of the resource Mouvement occitan Périodiques occitans Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Martin, Guy (1933-2008) Bec, Pierre (1921-2014) Larzac, Jean Description An account of the resource <div style="text-align: justify;">Laboratoire vivant de la pens&eacute;e politique du mouvement occitan, la revue publie reportages, enqu&ecirc;tes, t&eacute;moignages, d&eacute;bats et comptes-rendus engag&eacute;s. <em>Viure</em> contient aussi des textes litt&eacute;raires.</div> Source A related resource from which the described resource is derived Mediatèca occitana, CIRDOC-Béziers, D 3 Occitanica Jeu de métadonnées internes a Occitanica Portail Le portail dans la typologie Occitanica Mediatèca Sous-Menu Le sous-menu dans la typologie Occitanica Bibliotèca Type de Document Le type dans la typologie Occitanica Numéro de revue Catégorie La catégorie dans la typologie Occitanica Documents Contributeur Le contributeur à Occitanica CIRDOC - Institut occitan de cultura Cultura occitana = Culture occitane Musica occitana = Musique occitane Occitanisme = occitanisme