https://www.occitanica.eu/files/original/40f511ab38b4f3652ca2e39f383d7c0a.jpg 2c43d6ec12659a6c55e031783eee492a https://www.occitanica.eu/files/original/fc26f469eb8a9af8e4a501677082759b.pdf 9667d6bb4c4ada7cf0678e2f1a978180 PDF Text Text VIURE �VIURE REVISTA OCCITANA SOMARI TRIMESTRALA Escalier C., Lo Vacarès, Camin de Generac, NIMES Director ® Viure, ® R. LAFONT. : Comitat de Redaccion CONSCIENCIA OCCITANA LITE RATURA Santat : BRENGUIER, FABRE, J. LARZAG, Gui MARTIN, Ives ROQUETA. ® UN FILH DE SANT SALUDA LA FIN DE CION : per Lo numéro Estrangièr : : an fin dels temps per J. Larzac, Opinion de J.-P. Brenguièr, G. Abonament per un Estrangièr : 17 F. o : 2. p. J.-P. 1. p. : 15 F. • Joan Cardonnel, p. 7. DOMENGE U1NQU1S112. p. LI MAIRES D'ANGUILAS (tròç) de Robert Lafont, p. 16. 4 F. 5 F. ® POEMAS de G. Suberròcas, p. 27. C.C.P. BRINGUIER, 1566-54, Montpellier. • L'AVENTURA DELS TRASPORTS per Estampariá BARNIER, Nimes. Lo Gerent • Joan-Pau BRENGUIER p. 28. GARDY, R. CALENDARI per : Enric Espieut, Felip Ives p. 31. PERSON, Ives LAFONT, ROQUETA, �SUPPLEMENT AU N° 5 DE LA REVUE VIURE Avec ce n° 5 commence la deuxième année de VIURE. L'accueil que notre revue a rencontré auprès du public des éditions occitanes, mais aussi d'un public nouveau, jeune et dynamique, nous permet d'envisager l'avenir avec confiance. VIURE est maintenant plus qu'une revue : un foyer de pensée et d'initiatives occitanes, un lieu de discussion entre des tendances diverses que réunit un même souci et un même espoir, un même goût de la liberté critique. Ce n° est envoyé à nos abonnés. Nous remercions ceux leur abonnement est banal de dire abonnés. Ajoutons si les rentrées se ont déjà adressé le montant de pour 1966. Nous sollicitons les autres. 11 qu'une revue ne peut vivre que par ses que son administration se trouve allégée qui nous font à des dates régulières. Afin d'agrandir notre public, nous faisons dès ce nu¬ méro le service de VIURE à un certain nombre de person¬ nes. Ce service sera d'un seul numéro. Si les destinataires effort, qu'ils sachent nous le dire abonnement ou une lettre. correspondants les plus fidèles nous adressent personnes à qui nous pourrons nous faire cette façon. sont intéressés par notre sans tarder par un Que nos des listes de connaître de l'expression de Acceptez, M nos sen¬ timents occitans. Lo Comitat de VIURE. typographique de dernière heure fautive notre C.C.P. dans le n 4. Ce BRINGÛIER 1566-54, Montpellier. L'abonne¬ ment est maintenu à 15 F. pour la France. Il est désormais de 17 F. pour l'étranger. Adressez la correspondance pour Viure et son Comité à M. J.-P. Bringuier, nommément. Ceux de nos abonnés qui, par accident postal, n'auraient pas reçu un n° de l'année 1965, peuvent nous le faire connaître ; nous tâcherons de le leur remplacer. P.S. donné de C.C.P. est — a Un accident façon ��CONSCIENCIA OCCITANA DEMPUEI très meses, d'un es coma se quicòm cambiava a còp nòstra votz perlongava nòstres entorns e se se innombrables. Tôt ven animés, contradictòri, dificil d'encapar. La consciéncia occitana escapa als occitanistas de vocacion. en ressons De milièirats de tracts s'espandisson contra la situacion economica malastrosa. Nòstres camins grands se cobrisson d'inscripcions que degun s'esperava pas de las legir. Aqué's l'òbra, segur, de gaire de còlas e que son pas d'acérdi totjorn sus lo contengut de la revindicacion occitana. Mas de milions de gents veson, s'arrèstan, s'interrògan, pensan que i a un problèma d'éc e que, coma que vire, ne caldrà téner compte. De milions, n'i aviá davant los postes de telé per assisLorenzi, « les Cathares ». Aquelas retrospectivas, discutiblas istoricament, romanticas coma un poëma de felibre albigeïsta, faguèron faire pr'aquô tir a las doas emessions de la consciéncia occitana podèm ara mesurar las rengadas d'autos a Montsegur dempuèi, e ausiguèt pas los prepaus que s'escambiavan, comprendrà pas que i a quicém de cambial per a totes los jorns. Qui Grandmercé nosautres. La un veguèt a pas que pas Lorenzi. Renaissença d'Oc dempuèi d'elèît mai un sègle èra un afar desvelhat. Ara pesa sus nosautres la lèi dels grands nombres. La desalienacion populara comença o Mai que creacion. mens jamai es de besonh de la comprenença e de la Es amb d'idèas justas, névas, amb lo signe de la pensada e précisas, amb d'ébras de la lenga que podèm bailar una forma avenidoira e duradissa leva. Del fuéc que landa, cal far un fogal exigéncia granda. a la pasta que occitan. Es VIURE. una �LITERATURA ! ^dels Tem„ ? QUI la question pausada per una recenta cronica de Joan Larzac dins LES CAHIERS DU SUD dont Viure, uèi, publica la revirada dels passatges essencials. La responsa nos apartén pas. Els als nòstres legeires — als escrivèires mai A que mai als ostals d'edicions occitanas e — de dire ara lor pensada. Arriba als fuòcs de garriga de s'acossomir l'estiu cima d'un sèrre. La flamba i vèlha la nuòch ga sa marcha qu'espertesis gals e ralhas a la favor de fuòcs mai e bèls. a la lo jorn amaPòdes pensar ja se sarra del pus espés e leva d'autres fola vièlha béluga panlèva l'asuèlh a la cima de sas muflamejantas. La poësia d'òc a tanben d'aqueles que revivais. A QU1NA EDAT S'ESCRIU EN OC ? Fagam-nos, un bricon, sociològs. A quina edat per exemple, s'escriu en occitan ? Es una pròva de santat e la santat, van plan, mercés. Se la mejana d'edat dels poètas de FE es de seissanta ans lo pus jove dels escrivèires pré¬ — sentais dins las al n° 182 n'a quaranta-tres — un escandalh fach publicacions non-felibrencas daissa aparèisser un autre percentatge quand foguèsse que per Provença : la generacion jove, la de Joan Guin, J.-M. Petit, C. Mazenc, G. Suberrôcas e F. Gardy es jove, força jove. Lo darrièr nomat a dètz-e-sèt ans quand baila a las edicions del M.J.O. son Ora de Paciéncia. La literatura d'òc ça que la a pas quitat de se rajovenir dempuèi una mitât de sègle. Amb totes los a-pauc-près de rigor ensagèri de practicar sièis « copas geologicas » dins las seissantas darrièiras annadas de produccion occitana, m'acontentant de notar solamenl l'edat dels autors a la sortida de son primièr libre. 2 �1°) Autors nascuts cap a 1860, Estiu, Perbòsc, V. Bernard, Bertàs, Spariat, M. de Brageirac sens comptar l'ôbra quasi tota inedicha de A. Marin, Boissièra, Devolui : 36 ans. 2°) Autors nascuts cap a 1870 : M. André, F. de Gèrda, Camelat, d'Arbaud, Grenier, Lobet, Chesa, Palai : 34 ans. 3°) Autors nascuts cap a 1885 : Eyssavel, Pestor, L. Paulin, S.A. Peyre, M. Drutel, D. Dariò, E. Chabrol, J. Ber¬ nât : 46 ans. 4°) Après aquel cap de d'èsser optimista. Autors Nelli, Camprós, M. Roqueta, (i ajusti Rebol isolât entre davant) : 31 ans. pas l'avielhiment la corva quita nascuts cap a 1910 : Mozat, Cordas, Allier, Baile, Galtièr aquesta generacion e la de 5° ) Primièra generacion d'après la guèrra 1939-1945 Castan, Delavouët, Lagarda, Bec, Lesfargas, Espieut, Lafònt 28 : : ans. 6°) Abans darrièira generacion : Ravier, Rapin, S. Bec, Pessamesssa, Allan, I. Roqueta, Larzac : 24 ans... LO GRAND SILENCI BLANC L'analisi poiriá nos rassegurar. Que nos amague pas pr' aquò un segond fach. Entre la primièira òbra publicada e la segonda se fa sovent un grand silenci. S'es força parlai del silenci de Pau Valéry o de Corneille. Es pas de dich que per nôstres autors la retirada aja la metèissa significacion. Aquelas copaduras se fan de mai en mai nombrosas e durablas fins a faire problèma al sociològ de la literatura. L'ôbra abondosa de Perbôsc s'arrestèt pendent sètze ans. La d'Estiu dos côps : un per dotze ans, l'autre per onze. La de V. Bernard dos côps tanben : per onze e per vint-e-sèt ans. Marius André publiquèt pas ren de vint ans, d'Arbaud d'onze, Filadèlfa de detz-e-sèt. La votz de Camelat se faguèt esperar un côp vint-e-un ans, l'autre còp catôrze. Entre los Jòcs del Désir e del Desaire e son recent Florilègi, Pestor metèt trenta ivèrns. La metèissa chifra val per Rebol de coma val Terraire Noù a sa Chausida per Chesa dins lo période precedent ont pr'aquô los autors publicavan força. Paulin, Barrué, Dariô, Chabrol an donada tota son ôbra dins l'espaci d'un an. 3 �E ara ? Ara nos cal ben constataique Max Roqueta se calèt vint ans, Bayle trenta-quatre, Allier sètze, Lesfargas tretze, Galtièr, Cordas, Delavouët detz, Espieut uòch. E ara fa catòrze ans qu'avèm pas legit un recuèlh de Castan ; dotze de Lagarda ; quinze de Mozat ; onze de Ravièr; detz- e-uòch de Camprôs ; dètz de P. Bec ; uôch de Allan. Ja los darrièrs venguts s'endormisson sus sos laurièrs. Sergi Bec se manifesta pas pus dempuèi cinc ans, Rapin Roqueta dempuèi sièis. Se vei. La situacion es mai e I. qu'espauruganta. E, per fulos poëtas que venèm de citar son pas d'aqueles amators d'escriure que lo demòni arrèsta de los tafurar après l'adolescéncia o la publicacion del primièr libre. Los uns, coma Espieut, amolonan de manescriches dins sos tiradors. D'autres, coma Rapin, Cordas Galtièr publican dins las revistas. D'autres enfin arrestan d'escriure coma foguèt per Max Roqueta, Ravier, Lagarda e coma es ara per Sèrgi Bec. E pr'aquô la maja part d'aquestes s'afortiguèron poëtas plan bons. Paraulas entà tròç de prima, quand publiquèsse pas ren mai, asseguraràn a Ravier una de las primièiras plaças dins nòstra poësia mo- gir tota equivòca, cal précisai- que dèrna... LO MALASTRE D'ESSER OCCITAN De que s'es donc passât ? De qu'es donc que condamna las letras d'òc a aquela contunhosa e pr'aquò cada còp pauc durabla generacion espontanèa e nos tòrna menar en sègle XVIII re, o al començament del segle XIX quora al los escri- vèires se fasián un nom famós aicí amb una ôbra unenca ? E mai encara ! D'aquel temps las òbras complétas èran ré¬ sulta d'una vida. Entre que ara la darrièira ôbra es sovent la primièira... Quantes d'autors franceses contunharián d'escriure se regularament publicats o encara, simplament, la de tirar quauque benefici de son ôbra ? lor èra levada l'idèa d'èsser pus Es aqui puèi la situacion ont se met volontàriament tôt escrivèire que causis l'occitan per de rasons afectivas, esteticas o quitament eticas. Es que, de fach, la posicion economicô-politica d'Occitània condamna l'edicion occitana per doas rasons cuits de 4 : una per que, en defôra de tota vida culturala distribucion, Paris es e de sos cir¬ venguda impen- �sabla dempuèi la liberacion de la capitala (foguèt quicòm pendent l'ocupacion de la zòna nòrd) : l'operacion susvida parisenca de la revista d'Ais YArc ne foguèt, fa gaire, la pròva ; e puèi perque, escriure occitan quand jamai foguèt pas après al pòble d'òc a legir dins sa lenga, aquô's coma se un Josieu del sègle XIX aguèsse escrich en ebrèu en pensant al futur mas encara plan ipotetic Estât mai — — d'Israël. EMPLASTRES SUS CAMBA DE FUSTA E d'aqui ven que nôstres escrivèires ne son reduches finançar els-metèisses o reciprocament las edicions. Aquò baila mas a nôstra literatura tanben abrasuca Alara, de a a un polit accent volontari, la fin de còlas entièiras d'escrivèires. fan los autors ? A desesperar de se vèire puregularament coma escrivon, legissent de còps que i a en revista un text signât de son nom ont ja se reconoisson pas pus pr'amor qu'es vièlh de dètz ans e, forçadament, « desfasat », finiràn que cercaràn un exutôri a son talent dins lo jornalisme (Allier, S. Bec, Allan), dins la lite¬ ratura en francés (Maria Mauron, A. Chamson) o, per èsser que blicats tan utils la Causa, dins los estudis universitaris tocant lo do- a mèni d'òc (Camprós, Mozat, P. Bec, Ravier). D'autres perd'escriure amb la possibilitat d'escriure dins sa lenga (M. Roqueta). Ajustatz a tôt aquô que los pus atissats Mistral, Perbòsc, Camelat ; Nelli, Espieut, Lafònt — se devon improvisar linguistas, etnolôgs, istorians, folkloristas, economistas quand es pas ômes politics, per sosténer fins a sas darrièiras explicitacions l'engatjament de l'escrivèire. don lo gost — Ont es lo temps de l'independéncia marselhesa, quand las primièiras premsas de la Ciutat estampèron son primièr libre : Obras e rimas provençalas de Lois de la Belaudièra ? Ont es Colomièrs estampaire de Tolosa que publiquèt Lara- da, Garros, la Vida de Nòstre Salvador, las Ordonanças e Costumas, Les Joyeuses Recherches de la langue tolosaine e las ôbras de Peire Godolin ? Ont es Romanilha, editor de Mistral, Romanilha, Aubanèl, F. Gras, Fabre, e mai e mai ? Ont es Aubanèl, sos Classiques d'Oc e son Prèmi Teodòr Aubanèl ? Ont es, anavi dire, l'I.E.O. quand la Paciéncia d'Ives Roqueta, prèmi quinquennal de las Letras Occitanas de 1962 espera sa recompensa, caler esperar cinc ans coma R. la publicacion ? Es que li va Allan, grand prèmi de 1955, 5 �o mai encara, coma totes aqueles « Prix Mistral » : Moutet, Vianès, Bonnel, Jouve, Millet, Baile, Farfantèla dont la putacion espéra l'espròva del lector ? re- Tant val dire que l'escrivèire d'òc deurà lèu, coma ManOdas, Delavoët per sos Cantics e coma Allier totara per son Solstici publicar a compte d'autor o se provesir d'una premsa de braces ! E aiçò al moment que l'U.R.S.S. publica dins sa lenga e revira dins totas las lengas del Païs los escrivèires de quina que siá de sas republicas... ciet per sas Joan LARZAC. Amb aquel article de Larzac — tirât del n° 336 dels CAHIERS DU SUD amb l'autorizacion de la di- reccion de la revista marselhesa — nos sembla pausada l'evidéncia d'un drama de la cultura d'òc, creacion e consomacion, ligat a una situacion economicò-politica d'Occitània e denonciat pel caractèr episodic, velleîtari, de las flambadas literàrias en agradarià força que, sus la basi de! text de Joan Larzac, un larg débat se dubriguèsse aici. Coma o disiàm totara, i convidam en primièr cò nòstre. Nos los escrivèires nòstres que Larzac metèt en causa, tanben totes aqueles qu'an fach de la literatura d'òc lo subjècte de sos estudis o, simplament, de son afeccion. De questions mai précisas pensam pas mas qu'ajan ges de limits dicar de a d'utilitat. Volèm pas ensajar de la pensada, de barrar de camins sens pausar o obligatòris. VIURE publicarà las d'inres- ponsas. Las paginas escrichas metèis temps fan ja una per J.-P. Brenguièr del primièra responsa : Quauques pcnsaments sobre la Cultura Occitana de uoi... 6 �J'Aoccitana s'es dich deuna part dau bilanç l'umanisme positiu de actual l'empresa contribucion e sa a sus lo plan individual, possibla sus lo plan collectiu, pro que capités. Volriá aquí sotaregar qualques ponchs negres de l'afar, portar un vejaire sus qualquas implicacions de la renaissença entamenada oficialament amb Mistral e la dificultat qu'a de capitar bonadieu çò positiu porgit fins ara. Tocarem mai que mai de causas practicas, que semblan significativas d'una manca de buf e de portada d'aquela respelida al temps que sem, de çô que l'occitanisme, e mai ca¬ pités dins son ensag de bailar un contengut concret a la senestra, auriá noirit d'espers vans bailés pas mai qu'un aise material al pòble occitan. Pausadas las valors — sempre tala, discutiblas cal futur idéal, ne coma lenga tolas condicions de vida, non dins un utilizar al melhor çô que pot l'estre dins — de la respelida de l'occitan cercar mas dialectica creacion-difusion per s'encarrairar cap a aquel futur e butarai fins a dire que dins l'ancola que i es la difusion de la pensada d'ôc la fauta n'es tant del « creaire » com de la situacion especiala de l'occitan. Per « creaire » una comprendrem escrivèire com occitanista « public » que sera tôt lo pôble occitan. qu'opausarem a Primièr lo creaire auriá de téner compte dels imperapublic. Per lo que trabalha uôch oras per jorn, amb força bona volontat poirà consacrar benlèu, donat que l'aimés, una ora per jorn de mejana al legir ; es amb aquel mond d'aqui que deu comptar l'occitanisme se se vol vertadierament al servici d'un pôble e non escantir una passion d'intellectual ; es aquel mond d'aqui, cabissent la brava majoritat del public que farà l'avenidor e que lo farà occitan o pas. Que a tôt aquô de qué portarà de mai l'ensenhament escolar ? O cal pasmens, mas basta pas : l'agent tecnic, l'emplegat de banca, l'ôme d'afars, l'engenhaire de qué farà de sa cultura d'ôc elementària un côp acabats sos estudis ? Pas res, pas mai que dau latin s'aquela cultura tabosca pas dins una vida culturala larga e asaptada a el. E que un d'aquel d'aqui consacrés son pichôt temps desliure a se gimblar sobre la cultura d'ôc, dintrarà dins un mond gelât gairebén, s'isola dels autres (amb quau discutir de tala o tala ôbra occitana ?), li semblarà que s'embarra dins una especialitat intellectuala ont, amb plan d'afan, capitarà de costejar qualques caps-d'ôbras. Quau farà aquel emperau ? Quasi degun. tius del 7 �Pausats la lesta aquels imperatius d'aqui, anam far portèsson dins los fachs, rendrián mai eficienta, çô me sembla, la cultura d'ôc sens que siá de besonh per çô far de cridar encontra la situacion que sabem. Vers lo parlar, primièr. Es una vergonha d'ausir parlar occitan tôt còp d'escrivèires o d'occitanistas ; i a generalament ges de diferéncia entre lenga populara e lenga cultivada (si, i a sovent mai d'artificialismes, de refaccions, de gal¬ licismes) e jol pretext de servar una sabor terradorenca d'uns semblan plan a de pageses ; òm dobta aqui de son autenticitat rapòrt a la situacion occitana. Se poiriá parlar tanben de l'escagassament dialectau ont i se pèrdon amb plaser; eu los ausiriá ? Passan lèu al francès ont son mai seguits. Mas per de qué voler far parlar a d'autres una lenga qu'els parlan pas, que els, especialistas sabon pas parlar ? Vers la lenga escricha e dins la forma dels texts nous, i a aqui un estacament sens eime a l'especificitat morfologica o lexicografica dins una lenga que a encara ges de diccionari utilizable ; estacament aqui tanben al « parlar » ; se contunham se demandarem lèu d'ont es lo parlar de V. Hugo, de quauquas a remarcas que, Flaubert ? Autra empacha encara per crear un aise, un plaser del legir : la pluralitat ortografica ; i a très principalas ortografias : la catalana (veire col. Messatges, los quaserns de Pons, Cerdà e los texts de « Oc »), la de Alibert e la fonetica de Mistral, sens comptai- las fantasiás e la decas. Anatz vos i reconòisser ; cal força bona volontat, mas aquò se compra pas com un libre. E tôt aquò passariá benlèu se òm sentissiá que la lenga ven d'aise, es naturala raja sauvatja, mas se sentis pro sovent lo trabalh de lima e de malh d'ont per malastre subronda artificialismes e gallicismes. Se passa trop aisidament d'un iperoccitanisme a una revirada directa del francés. Quau se quitariá embelinar per tôt aquô ? En çô que tòca la lenga anciana, reedicions, edicions saberudas, aqui tanben cal remarcar l'embolh ortografic que las caracteriza ; aquô d'aqui rend empachatiu tôt legir a-de-reng d'una ôbra, afastiga lo lector, e isola la literatura anciana en fargant un valat que i es pas entre passât e pré¬ sent ; lo non especialista de filologia legis las òbras, quora o fa, soncament dins una traduccion d'abord que a l'embolh ortografic se ven mesclar las dificultats de vocabulari o d'intelligéncia. D'aqui benlèu l'idèa de lenga d'òc mòrta apassat-temps, ara pâtés, alara que basta d'una epuracion ra8 �didicala de l'ortografia amb quauquas notas per las paraulas ancianas per actualizar lo text e lo rendre legible per tôt Degun l'a fach fins aici. Pense a l'antologia de P. Bec exemple ; se comptaràn los que legiràn lo text occitan. Encara una escasença de perduda. Es antau que degun pòt legir las obras occitanas de l'edat mejana. Lo metòde de purificacion poiriá e deuriá estre utilizat per totas las reedicions ; non se tracha aqui del drech del cap-d'òbra, impecable, intocable ; se tracha solament de l'utilizar, de lo rendre mai que mai actual, de far un servici public — s'aquò's una tòca de l'occitanisme Quitarem la sciéncia filologica als « garris » de bibliotèca » en esperant una Acadèmia occitana. un. o als Troubadours « » de Nelli per —. l'ora d'ara, delargat. Trop de poësia, pas que de poësia e amb aquò voler respelir una lenga dins l'usatge parlât ! Quant de mond legisson de poësia ? Saique ne i a mai de los que n'escrivon que de los que ne legisson ; çò mai facil de n'escriure, çô E puòi espiarem çò mai dificfl de ne que es, a legir. Mas que se trapés encara a l'ora d'ara dins çô que se vol una literatura nacionala una dicha que toqués la mort de l'occitan coma lenga de natura, sembla puslèu un senti¬ mentalisme o dins lo melhor dels cases un simptôma de neurôsi qu'un empach a la liura expression o qu'una esca¬ l'espeliment d'una ôbra granda, e la dificultat d'utiesplecha recàpia pas mai que la vesion d'un public rar. Non pot en degun cas empachar lo que escriu per nécessitât interiora de fargar una ôbra de valor ; menarà puslèu a un estequiment de la pensada, a eissaurar lo terrador que poiriá fach grelhar, se levés quauque gèni, un capsença a lizar una limitât e d'ôbra. Aqui se tracha benlèu de causir entre creacion artistica butada cap a un nivèl que en dobte l'autenticitat de l'escrivèire — i a d'un latz la metés lo pas mai que cerca un public, una glorieta de letrat de sotaprefectura ; i a lo « bilinguista », lo que viu e pensa e sentis en francés e que, temps en temps, escriu un poèma liric en ôc — e d'un autre latz la difusion, la vulgarizacion s'es de besonh, del capital intellectual occitan. Se encara nos i a viram ara del costat de la de problemas braves. prôsa, veirem qu'aqui 9 �Remarcarem d'en primier que lo lector mejan que per còp d'astre s'es intéressât a l'occitan a pas res a legir. Donat que li calga dos romans per mes, ont los traparà ? Adonc a dequé li servis son occitan ? Aqui cal parlar sobre tôt de literatura populara, quauqua ren que cadun pôsca le¬ gir. Lo cap-d'òbra se deu venir, vendra en sus d'aquò. Se poiriá pensar despuòi lo policier fins al roman de mors, mas ont son ? De tan de menas de romans qu'existis, ont son los representaires occitans ? O perqué pas, manques d'avenatge, de reviradas forastièras d'òbras ineditas en francés... Se parlàvem de las qualquas ôbras paregudas, ne conoisse quasiment pas que sián al mitan dels problèmas actuals, ges que toquesson la vida concrèta de l'occitan de uòi : crisi de lotjament, vaga, dimenjadas-relax, lo taulatge de carn sus la sabla l'estiu, lo descloscatge de la télévision o son apòrt positiu... ges d'òbras que n'en faguèsson senon son esquelet, au mens son encastre o son contraponch. Sem dins una mena d'estetisme o de destrolhatge d'intellectuals. La languison del temps passât, del mond pagés tradicional s'es cambiada en languison de viure ? Saber se es vertadierament per lo lector que s'escriu ? Mas tornam a çò que se fa. Que pòrtan de valors o d'agradiu, de modem, las revistas que parèisson ? Res ! de repatpiages de retirais que pòdon agradar en degun, e mai Letras d'òc » per exemple, que se vòl quicòm, a un biais talament vielhòt que sol li conven per portar de causas vielhas de sabe pas quant d'ans. Consí poiriá interessar de mond que an tant de revistas de qualitat a portada de man. Del costat de la difusion, per de qué i auriá pas dins cada ciutat granda un depaus de libres en ôc amb una tilheta pro vesedoira que tôt òm sacha ont ne trapar ? Aquô poiriá estre la tòca de l'Institut d'Estudis Occitans, per exemple, a luòga de servar sos libres dins la clandestinitat. La manca d'interés del public ven tanben del servici que li « es fach. Com se fa que se siá pas créât encara un ostal d'edicion dins lo biais « Club français du Livre », per exemple, près ôme d'afars ? Que se lo libre d'òc se vend n'i a pas cap a vendre ni mai a comprar e d'ont mens n'i a, d'ont mens se ne pot vendre. Abans d'acabar, uòi se poiriá laguiar de l'abséncia d'una critica literària vertadièra, que s'es pas despassat encara, çò me sembla, las congratulacions recipròcas davant tôt çô qu'esen mans per un pas es que 10 �d'un nogal los autres. seriós amb qualquas còlas felibrancas de las mai activas agropadas a l'entorn de quauqua revista. Com se fa que d'unas d'aquelas se contentés de donar la benediccion a tôt çò que pareis en lengo nostro », d'autras a repotegar sistematicament sens vejaire atencionat a tôt çô que nais pas « jos lo cabucèl ». Es estomagant de pensar que amb lo nombre d'occitanistas que i a, a l'ora d'ara, a un temps ont de tôt costat i a un public madur o inconscientament a l'espera, i aga pas mai d'espets, tôt contunhés sus son plan-plan tradicional e quasi admenistratiu, parallèl a tota vida-vidanta. Cal a l'ora d'ara que los occitans volguèsson non pelís dins l'òrt occitan : se poiriá pensar mai intellectual ont cadun pogués espiar e criticar Com se fa que existiguès pas de dialòg critic « s'embarrar dins un occitanisme artificial e dessecadis. enriquiguèsson son occitanisme d'una activitat umana larga e viva, doberta a totas las compausantas de l'òme, que tirèsson d'aqui unas dimensions nôvas, un alargament. Que se tracha aqui son que d'un projècte existencialista collectiu que tôt occitan a d'autres preoccupacions a i integrar, e non d'un dôgma, d'una fe gaireben religiosa. Alavetz traparem dins l'occitanisme quicôm mai qu'una literatura del dimenge, viulon d'Ingres, pels uns, o qu'una mistica, pels autres, que per lo poder de la suggestion pro i embarrarián sa vida tota e del metèis còp se tancarián dins un mal mas pas. Joan-Pau BRENGUIER. PRIMIERA RESPOSTA A LAS D'UNA EDICION OCCITANA NECESSITAIS DELARGADA «LO LIBRE OCCITAN» SOCIETAT ANONIMA D'EDICIONS 82 LAVIT — 1966 : Juli CUBAYNES : SALMES Joan BODON : LO LIBRE DE CATOIA Joan Francés BLADE : CONTES DE GASCONHA Anóncia per ★ ★ ★ Rensenhatz-vos, soscrivètz... 11 �UN FILH DE SANT DOMENGE SALUDA LA FIN DE L'INQUISICION de 1965, pel Motu Propio « Integrae Papa Pau VI anonciava la supression del Sant Ofici, tribunal mai conogut jol nom d'Inquisicion. Aquela décision intervén al moment ont los eveniments de la Crosada albigesa tòrnan a la consciéncia occitana, al moment que la « reabilitaLo de 7 Servandae cion » viure. e », décembre lo istorica d'Occitània (sus totes los plans) ven una força de Es pèça del grand débat ont siám ara, òmes òmes una d'òc. Publicam aqueste crit del còr e luires de l'èime qu'es- pontanivament nos foguèt mandat. 'AMOR es pas quicòm que porte plan a l'apologetica. E puòi ai pas a defendre çò que ne siái segur : Aime trop la Gleisa, Ecclesia Gentium, — poissença divina de ligams entre los òmes —, per l'aparar e lo rasonar. Ni mai anarai pas justificar çò qu'es pas justificable, jamai de la vida ! Aqui rai, que rasonar l'inquisicion tira mai del fana¬ tisme que de la fe. La Glèisa vouguèt justificar una procedura que foguèsse distinta de la dels poders publics. Voliá rasonar l'erètge per lo sauvar de la força coërcitiva d'un Empèri seglar que vesiá dins la ruptura d'amb l'Unitat de la fe una amenaça per el tôt primièr. Pasmens, la Santa Inquisicion de la Fe se faguèt sèunes lèu-lèu los procediments dau poder que i voliá primitivament desrabar los erètges. E per ela, la Glèisa Catolica prenguèt lo biais d'una poissença qu'o plega tôt davant ela. Ren que siá mai en contradiccion amb l'Evangèli del Crist qu'aquel exercici de la poissença suis ômes. Quora se trapèron sens braç seglar per forçar l'assenti¬ ment, los ômes de glèisa vouguèron manténer una empresa suis esperits. Cau dire qu'a l'instint de poissença se mesclava aquel pensament d'aparar l'òme vulnérable contra las influéncias interessadas a l'asservir. Aquò foguèt lo Sant-Ofici, que tre las premièras sessions de Vatican II foguèt mes en causa tant per sos procediments coma per son inspiracion. 12 �L'eretatge de l'Inquisicion vestida en Sant Ofici, pesa côps, que i a lo crestian e lo fraire presicador. La simpatia immensa per l'Umanitat, pèr lo Mond, dins mon ordre coma dins la Glèisa tota se trucava a un pes de dog¬ matisme que sas rasics son pas dins l'Evangèli del Crist. Quite faire sas acrobacias a los que vòlon tôt justificar per las costumas del temps : òm pòt pas contrénher un sol orne a jogar tota sa vida sul « Désarmât », l'Innocent, l'AntiPoissença, a mens de faire dau primièr e dau darrièr mot de la Vida lo cimon d'una ierarquia tota comandada per la Poissença que força los òmes a plegar. sus ieu dos Quora i a pas lo climat a la fisança, al dialôg, a la contestacion mutuala, aquò's la suspicion que ganha. Inquisicion e Sant Ofici aiceste ne gardant los procediments, alevat lo lenhièr desenant impossible — meton las relacions — umanas jol senhau de la suspicion. La Glèisa Catolica pren l'engatjament solemne davant l'Istòria de viure la risca dau dialôg e dau servici ; aquô la mena a fôragetar la suspicion e tota volontat de poissença. Foguèt lo Cardinal Ottaviani, incarnacion dau sistèma ! que trapèt lo melhor biais per dire la conversion radicala, la revolucion necessària qu'aquô représenta : — — L'Inquisicion es abolida. E aital disparèis lo Sant i substituïs la Congregacion per la Doetrina de la Fe... La diferéncia granda amb lo Sant Ofici es l'abolicion dau biais inquisitorial e repressiu. La Congregacion pren desenant un biais propulsiu : son pretzfach es de promôure estudis, conversas e trabalhs d'erudicion sus la doetrina ca¬ tolica. A passât temps, l'autor d'un obratge jutjat pas ortodôxe èra mes en acusacion, sus una denonciacion venguda dau defôra. Que l'instruccion, menada jol secret, venguèsse a pausar sa culpabilitat, èra condemnat, e aqui las mesuras presas d'ordinari contra el : insercion de son obratge a 1 ''Index dels libres interdichs, reparacion de sas errors, e, pel cas de contumaç, las censuras canonicas pels elèrgues, e las censuras sacramentalas pels laïcs. Ara la procedura es cambiada. Los dominicans qu'avián la fonccion d'inquisitors fan pas pus partida de la Congregacion. L'acusat a mai aisit de se defendre, d'expausar son punt de vista, de discutir... » (Interviu a la Revista Gente). « Ofici, que se Siám dins per un temps que n'acabar amb l'arbitrari força societats fan son possible — l'O.N.U. e Joan XXIII se 13 �capitan afortir los drèches de la persona, de cada pere per l'escriure dins los fâches. E la Glèisa qu'aviá encara una juridiccion d'excepcion ! La suprèma Congregacion del Sant Ofici emplegava d'usés contraris a las nòrmas objectivas de la justicia ensenhadas per la teologia morala tôt çò que i a de mai clara. Conoissi d'òmes que foguèron condemnats sens qu'aguèsson agut la mendra possibilitat de se far ausir. Sabi de prèires sotmeses a un regim de censura per d'articles dont pas que quauquas frasas èran estadas legidas. Eran pas assabentats en ren de las errors que -se tenián prestes a corregir. sona per umana — Lo sovenir de l'Inquisicion èra talament aïssable que tôt poiriá lo revertar es completament netejat : ligats istoricament pèr lo fanatisme de quauques uns demèst sos membres au tribunal que se reelamava de la Fe, los dominicans figuran pas pus dins la nòva organizacion. Es establit ça que la que Sant Domenge a pas volgut atalar son ordre a la sola lucha contra l'eretgia. En mescòrdi sus aquel punt amb Simon de Montfort, e amb Folquet de Tolosa, Domenge escampilha los presicadors, li requèsta d'èstre paures, dé¬ sarmais, de se téner forts de la sola Paraula, e non pas de se faire los auxiliars espirituals d'una entrepresa militara. Ni per aquela dins l'espaci de detz-e-uòch ans los dominicans venon l'armatura de l'Inquisicion, e, a fauta dels lenhièrs, n'i a que ne gardan l'èime e los procediments. Lo cardinal Ottaviani reconois publicament que la Suprèma Congrega¬ cion deputada a la defensa de la Fe s'era alunhada d'un anament evangelic en tenent pas ges de compte de las personas, de son drech elementari al respièch... « En substància siám tornats a la procedura prevista per la Constitucion Sollicita ac provida » de Beneset XIV. Deve reconóisser que dins lo cors dels sègles lo Sant Ofici s'èra alunhat d'aquela procedura i ne substituissent una d'autoritària. Es plan dolorôs de n'èsser arribats aqui, e mai es pro dificil de dire consí òm i es arribat benlèu que la « Suprèma » Congregacion èra pas pro contarrotlada... — Om agira pas pus en policiers o en jutges, mas en paire, en paire plen d'afeccion, e que cèrca a corregir, dins un esperit de cariçò que « — tat. » Ne prenem acte. La Glèisa se ditz de recórrer pas pus de procediments policièrs. E pèr çô que tòca la disciplina, s'atala a un larg movement de decentralizacion. Ça que la a 14 �tôt arribat ! Se desrasiga pas dins l'an una acostuvièlha de quauques sègles. Gaita que lo Sant Ofici pas eissamar dins cada curia diocesana ! es pas mança ane Lo Papa Pau VI demandèt perdon per totas las injusla Glèisa Catolica auriá pogut comètre. Ara los poders centralizadors de França e d'Epanha refusan praticament lo drech de s'expremir als òmes qu'acceptan pas sa dominacion. Manca pas d'istorians que reprôvan los procediments, mas que justifican lo résultat : « S'agis pas d'aprovar la barbaria de l'Inquisicion al servici del poder central francés, mas s'a contribuït fin finala a çò que venga França ? » Alara, aqui, cal èsser catégories : l'essencial es pas que venga França. L'essencial es pas que venga Espanha, l'es¬ sencial es pas que venga la Nacion. Sabi pas qu'una sola tòca a l'Istòria : que venga l'Umanitat, sempre que mai capabla de se dire liurament. E çò qu'anóncia la liquidacion de l'aparelh inquisitorial es aicí quicôm de plan mai capi¬ tal : la Glèisa renôneia verbalament per començar, qu'es una promesa de tradusir en actes — a la collusion amb los Empèris, amb totas las menas de poders. Anirà fins qu'a rompre amb los mitans que financiarament la fan viure per melhor i téner lo cordèl. Siám a las débutas d'una desapropriacion radicala, dins la linha dau raport conjugal de la Glèisa amb lo Crist. La Glèisa nosautres que la siám — vòl pas pus impausar una vertat que detén pas, que possedis pas : tôrna al sens primitiu de Ylnquisitio, qu'es recerca dau verai e non pas perseguiment dau copable. Perqué aplaudissi a la fin de l'Inquisicion ? Per çò que, al luòc d'estre complici de las poissenças que meton a la question los ômes liures, la Glcisa sera la remesa en question de tota poissença per los ômes deliurats. Una revolucion comença que lo Concili nos buta a i èsser non pas los frens, aqui rai ! mas l'agulhon. ticias que — — — Joan CARDONNEL, o.p. 15 �Il MAIRES D'ANGUILAS Dins un mas de pichòta d'orne s. Es maridada amb Abèl, drama per de consciéncia. Camarga viu Nadina, quel perseguis Publicam un tròç sa d'aquel enrodada vida dins roman un qu'es parèisser lèu. JAMAI d'aqueste decèmbre se foguèsse cresegut que la tempèsta venguèsse tan lèu. Li nivolàs comencèron de s'amontairar dins un tantôst de diluns. Quand Nadina tornèt de Nimes, devers la nuech bèn tombada, li raissas acaptatôt lo terraire. Lo tròn barrutlava pèr detràs. Lo tròn puèi calèt, mai li raissas se seguissián. S'endevinhava dins la nuech espessa a de lusors la terra moligassa di vinhas. Una odor d'argila s'aclatava a l'auçada di genolhs, e Ponge en rintrant au sieu ranconava que de plòure antau, un còp dins l'an n'i auriá pron, mai plòu totjorn a l'intrada de l'ivèrn qu'aquò fai ges de profiech pèr li terras. van Nadina èra ja cougada quora entendeguèt petar lo còp de fuòc dintre lo remenar de l'aurassa, entremitan lo batedis de l'aiga sus li côntravènts. Sautèt en fenèstra. Lo còntravènt i escapèt e bombèt sus la muralha. Recebèt lo ruscle en plena cara. Demorèt un long tèmps a se laissar jorgar, embornhada mai qu'a mitât, li pès lèu trempes di regolôus que se fasián de son pitre a si cambas. Puèi i sem¬ blât que de gènts se bolegavan au plus nègre, vers l'endrech ont lo valat, passât lo camin de Sant Gèli, se fai robina. I aviá la vòtz de Ponge, la de sa femna. Una lanterna se balançava. La femna quilava amb son accènt d'Espanha : « Es aqui, dins l'aiga ! » Nadina se getèt lo mantèu qu'aviá abandonat sus una cadiera, una miejora abans, e devalèt lis escaliers. Eran aqui recampats : mitât clinats. Lo lampa electrica fasián lusir de tròç de jargas mai la tela d'un paraplueja. N'i aviá très que Lo Ponget tanbèn aviá sortit. Aquò èra eu que 16 fanau e una de cauchó, e s'agrovavan. peutirèt d'un �la causa longaruda sus lo dralhôu, dins un chauchàs d'aiga e de bòla. La cara foguèt esclairada, amb sis uelhs duberts, la boca badiera. Avián sentit que veniá Nadina, i faguèron un pauc de plaça. Mai ela s'agrovèt pas, coma se vam Demorava quilhada, regolanta de plueja dins secotida de frejolums. Oc, èra Abèl. Negat. Racant son aiga nitosa sus sa camisa, mai sèns raufèu. Mòrt, segur, negat. Ponget desrabèt la camisa en fasènt petar li botons, estrifèt la tela, passèt la man sus lo pitre, e darrier, dins l'esquina. Ronquèt que i tenguèsson lo paraplueja sus la tèsta. Remirèt sa man. La tornèt passar dins li braias ; « Es pas tocat çò faguèt. S'es negat, pas mai. Sèmbla un cònte ! » La tèsta que teniá cabussèt sus l'espatla. Au tem¬ pe de drecha se vesiá un plastràs de peus pegós amochonats. La de Ponge quilèt mai. Nadina adonc se pleguèt, chaspèt la plaga. L'aiga a raissas entre si dets netejava la cara. « Una nhòca, fai lo Ponget, se serà ensucat ». Amb sa lampa electrica furnèt l'environa. Sus la terra se vesiá la marca de la limpada, d'aqui a l'aiga. I a en aquel endrech un vernhe qu'a lo pè dins l'aiga. Ponget s'arrapèt i sanhas e anèt esclairar l'arbre de près. Sus la rusca destria una escarraunhada. Una branca èra petada. Era pas la pena que o expliquèsse, que toti avián comprés de vèire. Abèl aviá resquilhat, e se poguèt pas tenir. Son tempe piquèt sus lo pètge. Se tombèt dins l'aiga tèsta sota. 0 esperavan. si peus, Ponget remontèt. Amb son paire prenguèron lo cadavre lo carguèron, anèron au Mas. Bon astre que lo dròlle 1 siá pas, se pensèt Nadina, mentre que la lanterna que la femna teniá fasiá camin au cortègi. La plueja molava pas. Li vestiments estrifats d'Abèl sota eu plombavan, e lo mantèu de Nadina s'èra tôt embugat. Ela se sentiá pas, dins la ramada verticala, protegida pèr rèn d'aqueli tombadas d'aigas rejas que semblava pas de bon que foguèsson pas encara a mand de calar, una eternitat de plueja ferotja. e se proteccion, èra lo Mas. Un côp la porta tampada, de l'ausidor. Lis òmes desfan sa jarga, la femna plega son paraplueja. Ponge prèn Abèl entre si cueissas, i arrapa li doas mans, e entamena lentament de gèts mecanics. D'un genolh quicha l'estomac, un riu giscla de la boca, s'esperlònga sus lo tapis. Abèl es afrós amb li parpèlas levadas, lis uelhs blancàs e lo degobilhatge que raja d'eu. Lo Ponget branda lo cap, bofa e sort una cigareta de sa pocha. Degun parla pas, l'aiga reLa una moflor de silènci s'apodèra 17 �gòla de contunh e s'entènd l'alen fortàs de Ponge. Sus aquò un relòtge pica li detz, dos còps. Nadina drecha regarda plus ges. Son mantèu s'es desfach e sa camisa empegada dessenha tôt son còs. En relucant Ponget abra la cigareta. Quasiment siblariá, mai sa maire a arrestat l'agach. Prèn Nadina pèr l'espatla : « Anatz vos cambiar, fai. Agantètz pas lo mau de la mòrt, qu'amb un sol malastre, n'i a pron ». tèu Dins lo mèmbre di banhs, Nadina quita caire son man¬ e sa camisa. Amb una servieta granda s'eissuga palm pèr palm, coma sortiguèsse dau banhador. I fau un mo¬ ment pèr agotar l'aiga que raja de si peus amechorlits. Chaurilha que Ponge a calat d'alenar fort. Segur qu'abandona lo sauvetatge. Aqueste còp, es bèn acabat. La vòtz espanhòla de la femna chuchuta : « Deviá arribar, amb toti lis afaires d'eu e de sa femna ». « Deviá arribar » chuchuta Nadina en se vesènt dins lo mirau dau lavabo, la cara linja freja. Sèns dolor, plueja mai, li lagremas i toml'aiga que trespira encara di peus se mesclan. Ponge a despenjat lo telefon. Sona un mètge. Nadina sortiguèt quand ausiguèt qu'arribava lo mètge, una ora après benlèu. Li Ponge avián portât Abèl sus un divan, dins lo salon d'à costat de l'intrada. L'avián un pauc netejat. Lo mètge poguèt que se faire debanar pèr lo menut tôt çò qu'èra avengut. Diguèt que l'òme aviá pas pogut arpatejar força, de tant que la nhòca èra bêla. S'èra, se pòt, un pauc batut contra la mòrt. Ponget faguèt remarcar qu'un di pès s'èran près dins un racinatge. Pèr lo trobar aquò aviá afavorit, d'abòrd que l'aviá tengut d'anar au fons, mai aquò tanbèn l'aviá empachat de se revirar, donat que se foguèsse pas ensucat ferme dins lo tuert. Lo mètge paupa la nhocada que s'embodonha. Tota una gauta es negra, e dempuèi totara lo negre a ganhat un uelh. « Qué volètz ? I a pas rèn a faire. Una seguida de malemparadas... » Mai lo mètge, li prèn una idèa. « Coma vai que l'aguessiatz trobat tôt just qu'èra mòrt ? L'esperaviatz ?» Es a Nadina que parla. Li Ponge amb lo mètge la remiran. Coma anava parlar, lo Ponget la còpa davant : « Avèm ausit cridar. Oc, a cridat en resquilhant ». e coma una ban dis uelhs. Lo plorum e Lo mètge ne demanda pas mai. Ajuda a portar Abèl dins la cambra dau primier, a lo vestir. Un quicòm tomba de la pòcha dau mort, 18 mai degun fai pas avis au Ponget �buta la causa sota lo liech. « Demorai amb vos », ditz la de Ponge a Nadina, quora lo mètge a partit. Nadina s'asseta a costat dau liech. Agacha sèns comprene aquesta que qu'agolopa li lums de mosselina e entela lo mirau la caminiera amb un lençòu qu'es anada querre dins l'armari. « Ensajatz de plorar, qu'aquò fai de bèn ». Nadina sènt lo plorum sèns dolor que tòrna banhar sa cara. « Avètz avisât la familha sieuna ? An lo telefon ? Volètz que li sòne ? » femna sus • Una resquillhada, pas biais, a en apondènt : l'enterrada. Nadina mai... Toti o o acceptèron d'aqueu mot que se diguèt força entendiá dins li mèmbres dau Mas fatala. Es un recampada la parentèla d'Abèl, una molonada de cosins qu'aviá pas agut vists aperabans qu'un ò dos còps. E mai ne venguèt que li remetiá pas. Aqueu mond parlavan tanbèn de la dignitat de la vèusa, estènt que la vesián pas plorar. Lo manit ? Nadina aviá decidit de lo laissar en cò de si parènts d'ela, que demorèron en Arle pèr lo gardar. Era vertadierament pas la pena de secotir un enfant de dètz ans amb talis emocions, toti o comprenián parier coma ela. Foguèt d'aquela maniera un rescòntre de la familha di Chabrol, e charravan rèn que d'eli entre eli. Finiguèron que demembrèron qu'Abèl èra maridat, qu'aviá agut un enfant. Quand s'emportèron lo còs au cementèri, Nadina foguèsse pas montada darrier la caissa sorna e vernissada dins l'auto, tant aurián fach que se'n serián pas avisats d'una estirada. Mai montèt e s'atrobèt tocant lo paire e la maire d'Abèl. Se parlèron pas fins a, Nimes, faguèron a l'esprèssi de pas jamai s'entragachar. Lo pals plan di vinhas fugissiá dins la mirada. Lo tèmps aviá finit pèr virar bèu. De nivols blancas se radassavan encara dins li relargs lavats dau cèu ; la frescor d'ivèrn luchava contra una tebor umorosa d'après l'auritge e mai de còps la traucava e s'espompissiá. Dins l'autò avián un pauc baissât li vèires. Lo sògre se levèt lo colet dau mantèu en sentènt venir la freg, mai parlèt pas de barrar. Nadina se laissava foetar pèr lo vènt de l'abrivament, sis uelhs se bevián la lutz palla. ont s'èra Au cementèri foguèt lèu fach. Era lo cementèri dis Uganauds : dins una grand sala sorna maugrat li parets emblanquidas, lo pastor larguèt son pròni, mai quau escotava li paraulas confias d'amenaças mai que d'espèr que 19 �pèr endessús la caissa, sèns ajónher rèn qu'un voide ? Puèi la tomba duberta... Nadina tornèt sola a son autò, qu'un parènt entre toti aviá menât dau Mas. Sola au Mas, n'aviá la costuma. Fasiá catòrze ans que i viviá. Un pauc après la guerra Abèl aviá agut de si gènts una part de sa fortuna, qu'èra fiu unenc ; ne comprèt aqueu tenement camarguenc amb de vinhas e de paluns. I meteguèt de ris, coma toti li proprietaris començavan de o faire dins l'encontrada. Puèi, quora partiguèt pèr l'Indochina, de son sicap, s'entènd, gaire de tèmps après — quant de tèmps au just, benlèu un an ò dos ? lo tèmps s'estrifa dins lo passât — Nadina ne prenguèt lo govèrn. Seguissiá lo baile Ponge dins li terras. Aquò's ela que levava lis obriers a la sason. Foguèron d'arabs primier, qu'un còp lo repicatge dau ris fach, rebalavan dins l'encontrada a pas poder tornar dins son païs. Venguèron puèi d'Espanhòus a la fin de Mai. Na¬ dina fasiá li comptes, li declaracions. Discutissiá amb lo gerènt de la cooperativa, amb lis emplegats di Contribupassavan ressôn desagradiu de potz De quichaments de mans. cions. Quand Abèl s'entornèt, après Dien-Bien-Phu, aguèt gaire 10 gost de s'entrevar de l'anar dau domèni. Adonc Nadina servèt la procura e seguiguèt parier. A son orne donava de sòus quora i fasián sofracha, e ne demandava sovènti fes. Malaut e tissés se teniá pas au Mas. Trevava lo terraire, partiá pèr de rendètz-vos a Montpelhier amb d'ancians de la guerra. Anava fins a Paris. Respondiá longament a toti 11 letras que recebiá. Fasiá si lònguis estanças d'estiu a Vi¬ chy, au moment que faliá donar is Espanhèus son pretzfach de desrabar la panissa entre li pauquets. La naissènça d'un dròlle en 50, très parts d'an après una permession d'Abèl, aviá pas cambiat grand causassa a aqueu viure. Lèu l'en¬ fant foguèt pron grandet pèr anar a l'escòla dau vilatge ò per seguir sa maire dins li vinhas. Nadina, que s'èra facha a aquela encontrada planiera, ne i aprenguèt li primieris agradanças : li jornadas dins lo barquet, sus lis estanhs margalhats di solèus e di sasons cambiadissas, lo galaupar sus un cavalòt d'à travers li patis fins a la sansoira ensucanta d'escandelhada, lo passatge di vous d'ivèrn, que cridan dins la nuech. Quand prenguèron una manada, lo domè¬ ni anant sèmpre en melhor rapôrt, la maire e l'enfant s'atencionèron pèr li bèstias, fasián companha au gardian pèr la tria, passavan d'oras a remirar li malucs, d'acime20 �sus li barras dau boau, e a sonar li buòus pèr son nom. Esperavan que tornèsse lo carri di vòtas vaunajòlas e s'agradavan parier pèr la bandida de vèire li bèstias bombir devers la manada que li rampelava. Guilhem aguèt lèu sa cavala, e venguèt que montèt coma fau. Pasmens, amairit coma èra, s'aparava di temptacions de caça. Son paire lo secutava pas pèr aquò. Lo menèt quauqui côps amb eu, mai l'enfant rintrava reduch de la lassiera d'un caminar despacientat. S'èra afeccionat pèr l'animalum quora viu e la bèstia mòrta i fasiá escòr. Amb la consentida de Nadina, un an que i aguèt sonhèt un coniu rèn que pèr lo largar un còp garit. Verai que crebèt trop lèu, mai se pòt de la preson que de la plaga. Nadina aviá quitat limpar catòrze annadas d'aquela alenada. L'enfant aviá trachit. lats desseparar de Licèu. Abèl, quand se i parlèt de lo metre en cò de si grands d'Arle, traguèt una risa estranha, mai diguèt qu'aviá rèn contra. Ela auriá pogut patir a la subita de la manca de son camaradet, coma o disián entre eli, se d'aqueu moment Abèl aviá pas... Sola, au Mas, après l'enterrada, es la primiera pensada que venguèt a Nadina, coma Abèl, la partènça dau drèlle l'aviá de seguida cambiat. Repassèt, pas pèr, toti li mòbles, Tant i a que dos mes ençà, aviá faugut se Guilhem : èra vengut son tèmps d'anar au despengèt un quadre e toti li miraus. Trabalhèt la vesprada sèns pausa. Tôt çò qu'aviá levât, — i aviá tanbén de libres, de papafards, un fusiu — o meteguèt dins la despènsa sota lis escaliers. Coma aviá pas ausat intrar encara dins la cambra ont lo mòrt aviá jagut, a la nuech se i roncèt d'un vam, dobriguèt l'armari, i prenguèt tota la farda sieuna, la portèt dins una autra, sus lo plan dau corredor, tampèt la fenèstra, e darrier ela faguèt bombar la porta sus la peça ensornida. Barrèt amb la clau e, la clau quichada dins la man, davalèt au planpè. « La patz ! » s'èra presa a bretonejar pron fort. « Rèn que la patz ! » Es a aqueu moment just que lo paire d'Abèl intrèt sèns picar. Ela aviá pas ausit arribar l'autò. Era sol ; segur qu'aviá quitat la parentèla gaire abans. Aviá fach camin d'un roncar de motor. Se rescontrèron dins l'intrada Coma ela fasiá pas mina de i dire rèn, eu butèt la porta dau sa¬ lon, tafurèt dins l'escuresina pèr trobar lo lum. Semblèt espantat una segonda en vesènt la taca violènta de color nova que fasiá lo papier de la paret aqui ont i aviá plus lo toti li mèmbres dau Mas. Ne butèt un dins un canton, 21 �mirau, e s'assetèt. Nadina s'anèt assetar en lo faciant, son det passât dins l'anèu de la clau, e esperèt. Demorava sèns mutar. Nadina, acomencèt lo vièlh, seriáu pas vengut — au coma pèr dobrir un consèu donava idèa. Mai coma lo consèu Parlava naut se... mens ne de familha, i èra pas, foguèt tre li primieri paraulas estomagat, e reprenguèt mai bas : Vaqui ! Parlèm a la lèsta. Acabada la ceremoniá, ai vist lo notari d'Abèl, Mèstre Fraisse. M'aprenguèt... Sabètz de qué voie dire ? — Nadina faguèt òc de la tèsta, si dets jogavan amb clau. — Adonc Abèl vos a balhat la totalitat de son bèn. donacion es regulara. Foguèt aprovada de vos tanbèn. guis qu'aviàtz pèr una procura menar lo Mas la La Sedempuèi d'annadas. Es naturala. Nadina faguèt signe encara que si. Empacha pas mens qu'Abèl s'es tuat uech jorns après aquela donacion ! De la donacion, podètz m'ensenhar — la ca rason vertadiera ? Au raucar dau vièlh que de Nadina. — s'escura, respènd la vètz rau- Era malaut. Me o esperave ! Mai vos, sabètz bèn qu'èra pas ma¬ laut pèr morir. Me o faretz pas crèire ! Abèl nos veniá vèire toti li mesadas, e mai mai a la fin. Sabiàm pron que sa santat anava en melhorant. Era luenh l'anequeliment dau tèmps que tornèt d'Indochina. — Parla coma vesible, pèr — se a una enemiga, amb òdi, e mai faga tôt, tenir. Nadina s'arbora reja : Avètz dich que la donacion es naturala ! De qué cer- catz adonc ? — Nadina, vole d'Abèl tanbèn es que prometatz una causa : que la mòrt naturala. Es aquè, naturala ! ela crida. E de l'ausir cridar, lo vièlh se fai mai vièlh, se fai mai vièlh, s'acorchonis dins sa cadiera. — — Ara o Excusatz-me, Nadina ! Aviáu besonh de Siáu pas — 22 Vos conèisse pas mai qu'aquò, vengut aici très fes, tôt comptât. crese. S'aprèn qu'a vos ! o saber clar. comprenètz. �Abèl diguèt que vos filha d'obrier, e mai qu'aviàtz campejat amb eu luenh de vòstre ostau, que vòstri gènts sabián pas ont eriatz, vos vougueriam pas vèire. Mai benlèu qu'amb lo tèmps aquò auriá cambiat, i aguessiatz mes un pauc dau vòstre, Abèl e vos. Abèl vos a totjorn fach vesita ! — Pas a ieu solet ! Verai, quand voliá esposar, vos, una — — — Mai vos ? Manquèsse pas qu'aquela ! Vesètz pasmens que fagueriam pas endiga que vèstra vida amb Abèl siá pas estada aiirosa. Quora eu se vouguèt aqueste Mas, es de mon argènt que o faguèt, e aqueste argènt uei... Sa paraula vèn entrepachada força. Bada, coma se voliá perseguir, se i prèn a mai d'un còp. Nadina n'a quasiment pietat. Mai d'autra part una mena de ferocitat i dona la vòtz seca, e l'idèa giscla abans que l'aga adomenjada : comprar Aquel argènt, vos lo pòde tornar coma voudretz. L'orne aladonc desvira lis uelhs. Sèmbla que vai s'aban- — a un gèst de flaquiera, se mordriá li ponhs ò se rosegariá lis onglas. Non, Nadina, qu'Abèl èra mon sol fiu. Sa fortuna, sabe que vos la deviá pèr una part granda ; avètz pron trabalhat pèr eu, pron trabalhat pèr Guilhem. Es a Guilhem que pènse uei, lo sol Chabrol que demòre pèr l'avenir. donar — — — fiu ! Es tanbèn mon I contra. Mai aqueste vau pas fiu, gardatz-lo Cha¬ brol ! se Nadina tombèt la clau sus lo bardat, deguèt se dinar e botar de genolhons pèr la prene. Tant auriá pogut s'es- parnhar aqueu gèst, que lo vièlh Chabrol aguèt lo tèmps de s'arborar e sa vòtz se n'empliguèt de vòlha : — D'un costat, Nadina, avètz força balhat a Abèl. Parle pas di sòus. Mai abans de venir masiera aici, au Mas di Pins, dau tèmps de la guerra avètz seguit mon fiu dins son barrutlatge. Deguèt pas èstre sèmpre agradiu de faire companha a aquel oficier de l'Armada Sécréta, sèmpre en perilh. Sabe que i avètz fach d'uni de si messions. Quant aviàtz d'ans d'aquela epòca, Nadina Colomb ? Nadina se sènt dominada, o pòt pas patir d'aquela ma¬ niera, pèr aquel òme... 23 �— ra, se — Aviáu dètz-e-nòu ans. Vòstre fiu se raubèt una mino¬ volètz saber ! Consènta ! Consènta, segur ! E mai d'amor fòla ! S'es endreiçada a tocar lo vièlh. Mai es tan la domina encara. Linge coma Abèl. E mai Abèl — grand que li darriers luencha e la tèmps lo retipava. Li sofrènças de la guerra parieras au frònt, avián emblanquit gairebèn tant li peus, avián amaigrit li gautas e fach salir d'una pasta de carn un nas tant agut, en dessus d'una boca tan flaca e fernissènta. La lusentor de l'agach s'èra tôt parier amortida. Demoravan que li bofadas d'ira que passavan coma un fum. Abèl donava de mai en mai d'èr i Chabrol, aquela raça devalada d'en Cevenas que lo protestantisme a estampada de severitat. Mai quêta severitat ? Nadina sap çò qu'es lo vièlh Chabrol, quau lo coneisseriá pron. Abèl i parlèt antan quauqui còps d'aqueli violéncias enferonidas pèr pas rèn, aquelis atissaments d'òdi e puèi la retombada d'un enfantàs malaurôs. Aquela raça capabla que de faire patir son mond. De tôt son voler rebuta l'image d'un Abèl de la fin pèr tornar trapar lo jovènt de vint-e-sièis ans, parlufier e ninòi que se trasiá au perilh, semblant que cabussèsse dins una mar galòia. Es coma se malautiá avián cavat de rugas refasiá dins la cara dau vièlh una autra cara. Voudriá escafar li rugas. Comprendrà pas, lo vièlh que luche contra lo tèmps força mai que contra la mòrt d'Abèl ? Mai — un reprèn : Digatz de qué pensatz se quora volètz que mon fiu siá Chabrol. Deu pas èstre aisit de respòndre, que lo vièlh vai pèr s'assetar e se bolega un moment. Nadina es demorada drecha. S'avisa que li darriers rebats dau jorn an quitat la fenèstra. Ara es lo lum electric que se rebat dins lo vèire, amb l'image di dos que son, se faciant, embarrats. Déféra lo chin di Ponge jaupa. Enfin, o a dich : — Sabe, Nadina, qu'avètz près un Près ? Lo risible de la paraula a amant. permés de parar lo còp. Aqueli Chabròl se pòdon pas desfaire de son biais de parlar d'un autre tèmps. Emmantelats dins son dire vielhanchon, pausan sus la vida una messòrga que vela. Sabe tanbèn quau es. Mai conèisse pas vòstris inten— cions. 24 �— Avètz paur que l'esposèsse ? Pèr lo bèn ? Pèr lo pichòt ! pichòt, lo veiretz tan sovènt coma l'an passât. Aquò's ieu que vos lo menarai a Nimes. Es pas pron ! Podriàtz pensar qu'Abèl èra mon fiu ! — — Lo — — E ieu siáu mieuna ! Mesfisatz-vos que i a un sol mejan la donacion. Au nom de Guilhem... Me drech. — a — de faire oposicion balhètz pas aqueu veirai plus ges Maurici. Dins lo qu'Abèl foguèt mòrt decidiguère de lo plus tornar Vos lo balharai pas : moment vèire. — Coma, Nadina ? Aquel afaire d'un amant vèstra vida amb Abèl ? Me diretz qu'es contra Lo metèis signe que — De qué se èra ligat a Abèl, que... totara, dau menton clinat. passèt, Nadina ? cridar, afolit d'aver capitat au mitan de son reboliment d'eu quicèm que compendriá pas e mai Nadina o expliquèsse. E Nadina pènsa pas de bon de o explicar : es pas possible. Li mots vendrián pas toti, e li que podrián rajar de si bocas arribarián qu'a desfaire aqueu vièlh dins una vergonha terribla. Dins una misèria, ela e lo vièlh serián ligats desenant. I auriá que de dire : pensatz a vos, au patiment de vèstra femna e de vèstre enfant quora èra pichonet. Lo vièlh s'escrancariá, se picariá lo front tôt en¬ fant malautàs, coma parèis que fai, quand se trèba lo des¬ Es lèst faut que a lo desnusa. Mai Nadina vèu pas la misèria, vèu que se sauvar. A mes li dos ponhs sus son pitre e soina : partètz ! Eu fai amistós, es anat fins a prometre que vendrián amb sa femna au Mas vèire lo drèlle, que i aviá ges de rason de se aperabans. Prèn un biais de quistar l'aufasènt que lo Mas èra l'ostau d'Abèl, qu'Abèl èra son fiu... Nadina es a mand d'acceptar, e tèrna trobar un faire pèr escafar la malaisança. Tira una botelha e un gèt. Lo vièlh ditz que vèu rèn que d'aiga. Mentre empassa golaudament tôt lo veirat, Nadina agacha coma sa man contunhar mèrna, coma en tremèla. Puèi sèmbla de voler partir. que I a rèn a dire : perqué fau trantalhe encara ? 25 �la una rega drecha dins la vida d'Abèl. De son pretzfach dau tèmps de 44 a la guerra d'Indochina e de la d'Indochina a la d'Argeria qu'a pas facha pèr encausa de — sa malautiá. Vesètz ont ne vène ? Vese pron. Parlaviam gaire — compreniáu perdequé se'n anava d'aquò amb Abèl, mai tan sovènt. Vos aviá assa- bentat ? Eriam amb eu pèr tôt. Adonc voudriàm que s'abalifiu en pensant de mau d'eu. Voudriàm, e mai siá pas tant important que lo demai, qu'una part de sa fortuna poguèsse servir a çò que fasiá. — guèsse Disètz — : voudriàm. Quau Mai ieu, sa — vèire pas son facilament, siátz, vosautres ? maire, si parènts... a La embarrassai lo vièlh. question, es de Adonc respondrai a vòstra question primiera. La donacion, èra pèr qu'eli agan rèn ! — Nadina o a cridat. Lo vièlh la remira. Vesiblament es espantat. Se carga lo capèu, sèns saber de qué dire. Ela ne ririà. Ne ririà, mai quora tant la porta, empegada si paraulas rabèntas : Vos a a sortit, Nadina, di doas mans bu¬ la fusta, se bota a desbondar de dirai, Chabrol La mòrt d'Abèl, la vouguère. balha tant de laguis, es una besingènha dau darrier moment. De tôt biais auriàu aparat mi drechs e li de Guilhem. La sola causa de comprene, es que voliàu la mòrt d'Abèl. Perque l'aviàu amada coma una bauja, perque aviàu viscut d'annadas puèi desseparada d'eu pèr lo silènci mai que pèr un portau pestelat e pèr tota la mar, per que lo tornave amar dins la gelosià sieuna, perque me fasià trop rebolir, e lo plaser amb l'autre me fasià encara mai patir. Perque sabiáu qu'avià rèn mai a faire de sa vida que nòstre malastre de toti dos. Perque falià matar lo tèmps. Comprenètz pas ? Matar lo tèmps, la vida. Foguèsse pas mòrt coma moriguèt, aquè's eu que m'aurià — o La donacion que vos tuada. Robèrt LAFONT. 26 �SORDA PAUR Sus la paret davant lo sorelh blanc grana ombra l'imatge pariu deu higuèr abans d'immobilizà's d'aquò que fermiguè. qu'ei passada puish los grans corsèrs d'Eòl deus orizonts perduts qu'an alatat sus ahorests torrats devath l'oblica arrajada de la blava escurada Hens aquèth tombèu que m'entutoèi silenci puish horvari. Neient. Humada de la rosa que virola sus la gauba. De pèira-marme blanca paret devath la terra que s'ahona. Disen qu'au jorn navèth lo palle ausèth entà dromir que pausè un drinòt. Grèu silenci de nueit. E capvath l'escarpit que marchavi. Ved lo neient d'aci-baish, ventolèra deus cims Devath la negra voûta, holets be que m'espian a corretejar... N'èi pas vist un rosèr que'm hasèva signe dab desespèr hens la negreira que m'ahonsi tostemps mes prigondament E que vedoi Diana que hugèva au hons d'un vièr Mas fredas pelhas qu'espoussan branquèra de la seca e pròva seculara e sinistra. Pas mes que l'escuranha... E DANÇAIRA DESTORBADA Que pareishóc la dançadora dens vapors d'aigardent montada subre un camèth Hemna orientau que dancè.. dancè Hemna destorbadora que dancè Hemna destorbadora que dancè, dancè sua montadura uelhòquis escarcanhats, la quau, dab la sua longa e raspuda lenga ròsa lequè lo bonilh daurat de la dançaira destorbada La dançaira que trebolava reversada davant la deus cessé de dançar. Los badaires un moment esbaubits ja qu'esclatavan d'un gros arrider briagau. Gilabèrt SUBERROCAS. 27 �L'AVENTURA DELS TRASPORTS de l'Empèri Roman, e sot colonizaires, camins, traspòrts e postas estructuracion de remarca. Tant que podèm tandis afortir que l'entrevesc .de las vias ONG — l'impuls dels coneguèron una — mutatis mu- Romanas parèis engimbrada (tengut compte dels besonhs militars del moment) que la que sabèm de nôstre temps. Lo regne visigôt saupèt manténer en son estât una organizacion calculad?» e una admenistraeion complèxa. Los vesèm tanben se levai contra l'autrèg dels titols de traspòrt a gratis que lo flaquitge dels darrièrs Emperaires aviá multiplicat sens fin ni ter¬ me, mai que mai a favor de la clergia nauta. Las invasions barbaras venguèron tôt trevirar. En lors poderosas mansiones, que recampavan cambras d'auberga, restaurant, magazins cavals, obradors, forças de policia, pargues de veituras, lèu lèu los mestres de posta venguèron de senhors o de feudals. Lor fonccion subsistissiá pasmens e melhor de passatge — que l'Edat Mejana los a aqueles fonccionaris venguts ereditaris s'afalo trafèc e a manténer las estradas en estât. Comtes e cônsols prenguèron puèi consciéncia de l'interèst dels problèmas de traspòrt. Despuèi la conquista, vesèm los Comtes que los agents del poder reial prenon lor plaça, mas l'organizacion anteriora va demorar. Occitània se destria alara per lo desvolopament de las messatgerias consolaras. Demèst las ciutats, Tolosa, vila de transit nogal del païs afortis al sègle XVI una primàcia ja anciana. Sos messatgièrs e sos trasportaires li asseguran ce comunicacions contunhosas luènh e correntament. Aquel trelutz s'espandis de per lo tôt d'Occitània, tòca Paris e Lion mai que mai, e s'esperlonga de la man, d'ailà de las doganas cap a Castelha e Catalonha. Ges de ciutats pòdon li èstre mercés als drèchs pas inventais — nèron de favorizar son e (1) Publicam aici un dels tròces mai qu'es per parèisser. Es VI, l'Ancian Regim. toria d'Occitània, 28 originals de l'Is- trach del Capitol �en Occitània. Veircm Lion s'inspirar de las ré¬ sultas tolosanas, sens aténher a son espandiment e al perfièch de son organizacion. En Occitània, lo rôtie de Bordèu e de Marselha es mendre e, sens parlar de las relacions ma- comparadas ritimas, exercis mai que mai dins un relarg estrèch. Citarem encara de vilôtas coma Tula e Gap. Aquelas activitats van s'articular amb l'ensems tolosan e lo completan. Parallelament, las messatgerias universitàrias, sembla qu'ajam pas conogut en Occitània una importància que valga la remarca, entre que, en païs d'oïl, Paris e Normandia, exemple, obtenguèron de realizacions plan diferentas. excepcion qu'avèm de relevar, la de las messatgerias papalinas que religan Roma e Avinhon, e que Peiresc la per Una lausenja soventes côps. Aici vesèm que, e afortis son sa preséncia e mai al nivèl de la tecnica, Occitània dessenha sus las mapas los ôrles de terraire. Aqueste ôrle, los rèis de França aguèron lo pensament Degun sap pas perqué, mas a partir del rè¬ gne de François Ier los corrèires e los trasportaires espanhôls que s'encaminan cap a Itàlia se veguèron forçats de seguir un itinerari que de la dogana espanhôla ganha Bordèu, contôrna lo païs Lemosin, puèi Auvernha, per davalar cap a Lion d'ont rejonh Itàlia pels camins de las Alps. Aqueste itinerari singular a despertat las protestas de la Cort d'Espanha e dels Mestres de Postas de Saragôça e Barcelona, sens oblidar mantuns planhs dels Occitans, mas ribon ribanha, ne conoissèm pas cap d'autre fins a la casuda de l'Ancian Regim. Decidirem pas s'es un quite azard se coïncidis amb lo riban de la frontièra linguistica francô-occitana. Evidentament, un côp mai, la batèsta floris e mai a aqueste nivèl entre las forças vivas d'Occitània e lo centra¬ lisme del poder reial. Amb lo sègle XVI, las messatgerias urbanas, s'avisaràn de las supremir pas que d'un trach de pluma. Mas las ciutats resistisson victoriosament e los parlaments saupràn venir a son ajuda. Subre-Intendent General de las Postas de 1668 a 1691, Louvois va portar lo côp d'acabatge a l'organizacion occitana quora la supremis, quora l'intégra a las postas reialas. En 1705, tôt serà finit. Davant lo monopòli poderós de las Postas Reialas subsistis pas qu'una polvèra de messatgièrs de vilôtas e de vilatges. E pasmens, tôt remanh. Aquela polvèra, qui vos a pas dicli que s'engrana sens relambi, que s'organiza, que s'unide lo sotlinhar. 29 �fica. mas Aquesta tendéncia tanben dins lo se rescontra subretot Bordelés, en Provença en Auvernha, endacòm mai. e La Revolucion aplantèt aqueste movement, sempre combatut, renadiu. D'un autre latz, vesèm los Mestres de Postas reials que s'avisan que son occitans ; quand amagestran de cabalas contra Louvois, aquelas cabalas recampan Guiana, Lengadòc, Provença, Lionés, tant val dire lo tôt d'Occitània. I a mai. Amb la practica de la venalitat dels oficis, avisam los fonccionaris reials que se constituisson d'apanatges postais, de monopòlis territorials que, totjorn discutits, totjorn reconstituits, ensajan de rejônher a cada còp la totalitat del terraire occitan. Atal, l'aventura dels traspòrts long de l'Aneian Regim es atrasenta a mai d'un títol e per l'istoriador e per l'Occi¬ tan. Es très còps segur que d'estudis menats sus d'autres plans de la vida sociala, economica e admenistrativa nos donarián de résultas comparadissas, de résultas que ja podèm resumir : permanéncia d'Occitània e batèsta sempitèrna dels Occitans per aténher a l'èstre, a l'èstre-melhor, a seinpre l'èstre occitan. Enric ESPIEUT. > APRES LO SUCCES DEL PRIMIER DISC DE CANÇONS OCCITAN AS, UN SEGOND ES A MAND DE PAREISSER i 6 CANÇONS E POEMAS CANTATS, DE C. CAMPROS E R. LAFONT Gui Broglia canta la Terra d'Oc Demandatz a la Seccion dau Gard de l'I.E.O., 67, carriera de Barcelona, 30, NIMES Un dise 33 30 torns — — C.C.P. Franco 525-25, : Montpelhier 15 Francs �CALENDARI ACTUALITAT DE L'OCCITANISME COURRIER DE LA REPUBLIQUE, 25, rue du Louvre, Paris (1CT), N° 38-39 : « Une reconstruction démocratique de l'espace national ». AQUESTERépublique numéro especial Courrier foguèt delfargat en de la pèr d'Occitans del C.O.E.A., Bonnets Rouges, A. Delport e finalament P. Mendès-Fiance. Los capitols (<• La Région », « Des communes à la mesure des temps modernes », « Dé¬ mocratie et organisation de l'espace ru¬ ral », « Des communes aux districts », Les collectivités et le plan », « Créa¬ tion et gestion de services publics pa' les collectivités », « Les ressources des collectivités ») representan un trabalh tecnic d'asaptacion a la realitat possibla ara, collaboracion de Bretons dels •< l'evolucion donat de de la senèstra francesa, elaborats en ans. Après las principis quauques VIURE senhalèt amb la cò nòstre fa relacions que convencion de las (1) aquò's la segonda intrada importanta de l'occitanisme dins una part de l'opinion francesa. Institucions Republicanas Se discutirà las solucions juçai prepausadas a la malaisança regionala. D'unes las traun paràn timidas pauc ; d'autres se contentaràn qu'amb nosautres P. MendèsFrance aja avançat plan luènh del <■ ré¬ liminari la République gionalisme » de Moderne, e comprendràn qu'aici es dessenhada una bastison possibla, per lo mejan de la région, d'Occitània. ridicas Mas e segur de admenistrativas totes enfin sonada veiràn que per son la malaisança es nom : « Non sans analyser l'aspiration à la promotion (on pourrait presque dire à la raison, on a pu libération) de la vie régionale comme une réaction de défense contre une dépen¬ dance souvent assez comparable à la si¬ tuation coloniale classique : Dans culture de nombreuses domine provinces, l'agri¬ le secteur industriel ; elle oppose une forme évoluée, avec de grands domaines (qui, fréquemment n'appartien nent pas tochtone à la aux autochtones) à un type au¬ privé de capitaux, peu préparé modernisation et, en conséquence, anachronique. Si l'industrie ne manque pas de bases naturelles, la pro¬ duction de matières premières et leurs premières transformations l'emportent dans bien des cas sur les activités plus lucra¬ tives et les produits du sous-sol comme les ressources énergétiques sont expor¬ tées au profit de centres étrangers par¬ fois fort éloignés. Les réseaux de finan¬ cement, de commercialisation, de distribu¬ tion sont contrôlés par des firmes capita¬ listes extérieures qui calculent leur ren¬ tabilité selon leurs propres impératifs et en suivant le jeu de concentration qui ex¬ ploite les points faibles et favorise les points forts. Le marché du travail est mal protégé et l'émigration de la maind'œuvre libérée par l'agriculture et des salariés urbains sous-payés et constam¬ ment menacés par le sous-emploi, est un phénomène permanent. Il est donc vrai de dire que plusieurs régions de France sont dans une situation coloniale, tandis que d'autres risquent d'y être assujetties peu à peu. parfois 31 �Elles » sont au surplus dépourvues de élus à politiques de dé¬ Leur seul recours tionale moyens administratifs et fense et de protection. le rôle, en ce qui concerne est l'Etat dont régionales, est paternaliste. Il y a là encore une correspondance entre l'administration directe du système colo¬ les économies nial de au développement E ». nòstra, qu'identifica nòstre combat amb lo civis¬ : La France « annulé a en elle-même pendant un siècle et demi les chances que représentent les initiatives régionales, elle nivelé a elle selon territoire son modelé a les administrativement, culturelles consciences moule unique. C'est ainsi qu'elle indistinct où seule la tête est responsable du destin national. Il nous faut pour demain des institutions démocratiques qui réinstalle¬ ront le pouvoir des citoyens et de leurs un devenue est échelons de la vie na¬ cutants et plus seulement les servi¬ éloignée des protégée des regards... » non d'une autorité centrale teurs contrôles et VIURE. service du même genre aquesta conclusion, la fasèm me les qui feront des fonctionnaires et des techniciens les conseillers et les exé¬ centralisée, administration notre et l'une et l'autre tous et comme un corps (1) Se legís dins AR FALZ, n° 1-1966 (Bureau 31, Maison du Peuple, 2, place de l'Harteloire, Brest) la comunicacion facha Convencion, la a lo 12 de març passât Robèrt Lafont : La gauche et l'Idée Régionale », en mai d'aquò un programa per régionale » élaborât Groupe Breton d'Etudes et d'Ac¬ tion » en vista del rescontre de Grenoble. De legls tanben dins lo darrièr n° del jornal « L'Omnipraticien médical Fran¬ çais » un article del Dr Joan Grimaud, président del C.O.E.A. : « Il faut décolo¬ « Pour la Démocratie per lo niser « la « France ». LAS LENGAS E LO MOND MODERN Lo coma professor Andrieu Martinet, considérât un de/s mestres mondials de la lin- es tructuralista faguèt I' 11 de de 7965 a l'ostal de Bretanha a una conferéncia d'un interès màger sul bilinguisme. Nôstre amie breton Ives Person i èra e mandèt a VIURE aquel rendut-compte qu'a sa demanda J. Boisgontier revirèt en gascon. guistica març Paris L'orator plan de desvolopèc las consequéncias las mei extrèmas la de se placée d'aviada suu prospectiva mei hardida e que la a'nse soa analisi, en desbrombar tots tôt los nos convidar prejut- nôstres jats. Lo gùista. bilinguisme que nèish deu contacte lengas que son pas jamei plaçadas suu medish plan e, quan es generalizat, son tostemps los parlaires de la len¬ ga d'envath que hèn l'esfòrç d'aquesir l'auta lenga. Aquesta, que la recèrcan pas practic, econoque per rasons d'interès micas au sens larg deu mot. Qu'i a donc un movement que ten a pujar las grasas de la piramid linguistica : la volentat politica que pot destardar aqueth movement, no'u pot pas cambiar. Lo de duas piramid qu'a un som, on i a qu'ua sola lenga que posca prénguer plaça ; e aquera lenga qu'es uei la len¬ ga anglesa. Aqueste privilègi, que creish Mès tota Sénher Martinet que'ns aprengoc tot-un a la passada que la soa lenga de mainatge èra estada parlar francôun 32 enquèra que eth, hilh de regent, no'u parlèsse pas a casa. Que'ns assolidèc qu'aqueth bilinguisme nadiu èra pas estrangèr a la soa vocacion de linprovençau, pas �medish, no'u poirem pas véser d'eth lit, abo¬ cataclisme mondiau guèrra atomica, per exemple —. que ara, una — un universau que torque bastiré ua navèra cultura la Mès per naré vàser de las céners, piramid parièra, dab ua auta lenga, benlèu. Coma que siá, lo professor Martinet qu'es convençut que la totalizacion de realiza sus un ritme mla sens mancar a ua lenga mondiau unica que, au segur, serà pas lo francès. Atau, a partir d'un certan nivèu, los matematicians francés d'ara qu'espravan ja lo besonh de parlar anglés, maugrat que publiquen pas en aquel'umanitat, que se tostemps creishent, lenga. ra de la prospectiva, que vei mei que cadua pòt durar quaumilenaris. Suu plan d'ua estapa, ques Los contactes los entre pòden òmes hèr mens que se multiplicar, e lo bilingiiisme que's va desvolopar redde cadun que deurà aquesir, en sus de la soa lenga mairana, l'usatge d'ua o mei que'ns eau ahanar d'empachar lo varat de s'eslarguir entre la paraula e l'escriut. doncas aver pas paur de hèr reformas ortograficas radicaus. Que's planh mei que mei deu peguèr de l'ortografia francesa, que'u sembla ua vertadèra catastréfa pedagogica. lengas enquèra qu'auràn tan plan convergit que las paraulas seràn pas mei que signes que's pòden mudar e entercambiar sus ua estructura comuna. Alavetz que poiràn abandonar sens mau de còr totas las lengas vielhas per la lenga deu som de la pira¬ mid probable l'anglés —. La volentat politica aurà benlèu lo poder de destardar aquera evolucion, mès la poirà pas cambiar de sens. Lo Sénher Martinet que vei en tôt aquô la consequéncia immancabla e necessària de construccion la d'un mon totalizat, socializat e governat per la tecnica. A la fin finala, totas las vivas — i lenga, d'aqueras que's tròban lo mei près possible deu cim de la piramid. d'ua > Totas cion de las de mei lengas mei entà entà mei que van hèr ua evolumei rapida (e non pas lenta, corn poirén ac l'ensenhament generalizat e aus mejans audiò-visuaus). Ara harà pas mei en aquera evolucion no's divergir. Cada lenga se va motlar sus la lenga de contacte mei vesia deu cim de la piramid. Que s'agish d'ua convergéncia d'estructuras plan mei que de vocabulari (aquesta que va sens dlser). Lo professor que cita força exemples significatius de la dériva deu francés cap a l'anglés (courir un risque, négocier un virage). Aquô qu'es a sens unie. La lenga deu cim, l'anglés, evoluïsh per involucion e calca quasiment pas las autas lengas. Aquô que sembla hòrt bon au professor, que se trufa — créser sens que, en lo tôt pensar a nomentar dens aquesta — d'Etiemble passada ; pensa transitòria, que serà la fin deu bilinguisme nécessitât, qu'impausa ua constrenta tôt moment. Atau, l'energia immobiliza- Alavetz pas per de per aquera constrenta venguerà ponibla per la recèrca. da Non serà pas ça que dis- la fin de tôt bi¬ linguisme. Lo professor que crei hèrt, d'efieit, au poder de l'òme sus eth e a las possibilitats d'espandiment de la cultura. E quitament quan la lenga universau sia tanben lo parlar de tôt jorn, practic e tecnic, que demôra convençut que los grops umans que volhan manténguer la personalitat e las valors que l'esprimishen, que's poiràn sauvar ua cèrta coneishença e ua certana usança de las soas lengas vielhas. Mès aquestas que seràn forçadament estancadas e paralizadas, tà non dlser mòrtas. Lo perfeccionasoa mejans d'ensenhament, la dumei longa deus estudis e ment deus rada tostemps l'organizacion deus lesers que permeteràn, probable, en aqueths lengatges de conservar una vita reala, au contre de çô que's passa dab las lengas ancianas nòste ensenhament classic. deu 33 �La discussion que seguiscoc que despr'amor de l'orientacion politica pro mercada de l'auditòri. Lo professor Martinet que botèc l'accent ça que la suu poder creishent que l'òme pòt exercir eth medish e la soa cultura, sens qu'aquô li permeta d'escapar aus impeiatius d'ua vièc lèu, societat mondiau. Per ble la de part, que'm declari incapa¬ prononciar suu hons d'aqueth Se la prospectiva deu profes¬ mia me devisadis. Martinet sor èste justa es miejas a e — que —, ne vesi pòt pas l'avénguer de cim la dita piramid sonqu'ua plaça mancar, d'ora gas Enta modèstas tura d'un tard, o on — Que's —. van i a pas etrobarsens nivèu de las len¬ au qu'avèvan volut escanar. aquestas d'arrèras, aquera egalizacion que seré ua forma de sauvament mes que los sons defenseires ajan sabut trobar pro força e pro constància enta manténguer la soa preséncia dens la cul¬ d'un grop pòble viu uman en — un mot, de prénguer part, dens la soa personalitat, a l'edificacion d'aqueste mon en via de convergéncia. conscient hòrt negre enta las lengas de grans prequ'an lo malaûr d'ocupar pas lo tencions A PERPAUS D'ALI ENACION ESPRIT malaise breton, une et culturelle faite à plusieurs provinces françaises, on n'en disconvient pas. Mais une aliénation bre¬ « Qu'il — tonne, un aliénation occitane ? une reculer ait y économique injustice Ce serait deçà d'une histoire commune, où la part de l'adhésion, du libre choix s'est mêlée à la part du destin subi ». Es aqui una di conclusions de l'estudi consagrat per J.-M. Domenach a l'alienacion, estudi que foguèt présentât au « Congrès Esprit » de 1965, que lo tèma n'èra lo en nacionalisme. Marx n'arriba metèis part de ex lo concèpte d'alienaissènça — Hegel, puèi prenent sa a fa ne — a d'un d'alienacion machina desseparats sens de » d'un d'un autre que analisi una mostrar son a en toti trôç sarrada, latz que perdut una devenent lo li que de se son ont lo mot granda « deus sentisson èstre, e la nocion de desalienacion, tant emplegada eia tanben, es pas qu'una faussa solucion dau problèma pausat. Mas sembla que fin finala lis idèas expausadas per Domenach siân pas tan nòvas que se poiriá creire. De fach siàm aici en preséncia d'un concèpte que per sa definicion pròpria, es lo signe d'un proces34 PERSON. Décembre de 1965. — puslèu que d'una realitat istorica ben Çò que Domenach parèis doblidar tre la començança de son estudi : sènsa se pausar ges de question sus la legitimitat d'aqueu principi, ensaja de tro¬ bar la justificacion d'un estât présent de l'istòria dins l'istòria passada, présenta, e de venir, en prenent l'istôria non coma processus, mai coma realitat superiora arbitrària. D'aquest biais, tôt negant çò que sòna la « voracité du moi », fa intrar dins son sistèma de pensada una autra voracité », qu'es ela bèn mai exigenta que la primièra — e tanben plan mai perilhosa — que se poiriá dire « la voracité de l'Idée ». Antau, per lo mejan sus précisa. « Domenach, nacion Ives de sanctificacion la moment — si d'un moment d'istôria qu'es totalament desseparat de motivacions e dau istoric processus donat naissènça, e que desempuèi l'a despassat — Domenach liura i que l'ôme a au voler d'un Nos sòmi. trobam aqui, mutatis mutandis, davant una sancti¬ ficacion que la dau Sancti¬ de la metèissa sôrta mistralisme de ficacion de la « Tôt aquô fa que sai que la darrièra causa e de l'Idèa. l'analisi de Domenach es faussa a sa fonper çô que si referéncias interessanta, damenta. Faussa » epôca. �filosoficas e politicas desvelan un essenqu'es en contradiccion prigonda amb l'usatge de l'istòria coma justificatiu d'un Estât. Dins quauque domèni que sié, Domenach, coma plan d'autres, considéra la preséncia d'un principi « centrau e centralizaire » coma necessària. Principi que pas cialisme question trôba d'esséncia-òme sa istéria d'existir rason dins l'istòria e trôba son sens dins aqueu principi. Tôt essencialisme mena, coma que se faga, a una tala antinomìa. E es segurament pas lo personalisme que pòt que la trespassar. Mai i a quicôm d'autre, que me sembla força mai important, en çò de Domenach : essencialisme, au davant di fachs d'istòria, vèi son unitat primiera arroïnada. E benlèu mai seriosament que se poiriâ pensar. « Tout compte fait il vaut son mieux débarrasser nous envahissant », ditz de vocable ce Domenach en conclu¬ E pasmens, tôt lo volent destruire lo sion. En cion sus problèma demôra. concèpte d'alienalo plan filosofic e practic, es Jean-Marie Auzias LA PHILOSOPHIE : arribat qu'a cambiar lo donat de la pausada, sensa per aquò cam¬ biar la question. Es aqui l'encausa di concessions fachas tôt au long dau rasonament, e qu'autrament se poiriàn pas comprene. Son lo signe d'una crisi qu'una filosofia essenciaiista que se trache — quala que sada arcaïca d'esséncia-idèa o —, siá, pòt pas ne sortir que trasfigurada, e, a la perfin, destrucha. Crisi que la vesèm au centre de tota la consciéncia francesa e que se définis mai que mai au nivèu di causidas politicas. Crisi que l'empèri encara grèu d'una pene arcaïzanta la manten si- lenciosa. Quala que siá sa résulta, es pas la solucion perpausada per Domenach que l'ajudarà entre un a se desligar : Moi en désaliénation perpétuelle et « anxieuse » aliénation son e un existence », da. Pr'amor que per l'orne ET « Moi originelle, e LES per tota qui, acceptant son en fait la base de causida sérié marri- significarié una desfacha lo mond. pe|jp qaRDY. TECHNIQUES, P.U.F., 1965. libre sobre Philosophie Q 'Ufaga N occitanista qu'es latanben filosôf un et les Techniques comol auriá « de son VIURE, sen de que lo tema e », tan qu'aquel coma libre sié d'informacion, felicitar un amie i de del libre foguèsse pas l'occitanisme pot pas defugir. D'efièch consi poiriàm ignorar que l'alienacion occitana passa per la reprecisament de mesa un que nôstre tecnocratas, sort entre las mans de l'irresponsabilitat civica de la tecnocracia a per fondamenta la dicotimia catastrofica de la pensada espee que culativa e de la tecnica dins lo mond mo¬ dem ? Nosautres que per vocacion sèm del costat de la pensada, mas per voca¬ cion tanben en demorar d'Auziàs per pas segon dent e un d'una praxis, podèm indiferents a l'entrepresa cèrca acordar filosofia e tecnica, matérialisme istoric al còp pru¬ condrèch. per referéneias essencialas Gasset, Bachelard e Gilbert Simondon. Es dire que son trabalh es pro larg d'orizonts. Mas n'arriba a una conclu¬ sion d'una clartat granda : « C'est par une tâche incessante de formation philo¬ sophique des techniciens que nous contri¬ buerons à donner une vie spirituelle réelle, et non surajoutée, à l'organisation géné Auziàs Ortega raie ten y de culture, notre société. Les hommes de la de leur côté, créateurs et ensei¬ gnants doivent considérer comme boiteu¬ se toute démarche dont la pensée techno¬ logique, le logos de la Technique, serait exclue ». Aquò sotmés a la reflexion dels escrie pedagògs occitans que nos apreparan un avenir de pòble. vans Robèrt LAFONT. 35 �LITERATURA in provenzale di Frassino (Cuneo) (Antonio Bodrero), « Il nuovo Cracas », FRAISSE E MEEL, poesie di Barbo Toni Boudrié Roma, 1965. ed. Una « colleccion dialettale Diapason actualas pòrge de e P. los dins -un publicada a Roma », d'òbras poëticas dialèctes d'Itàlia, nos libre occitan. Causa de remarca, d'una mai Se vèi pas remarca. pubiicar una rejoncha de poësias peitavinas, normandas, borguinhonas, o quitament bretonas, occitanas. Mas Roma es pas Paris ; Itàlia es pas França. E mai es verai que l'expression dialectala ailai a pas res a veire amb un régionalisme, un provincialisme. Al sens contra, es prova de réalisme, l'abansguarda se i atenciona, e mai los grands los e dels dialècte en al vius es milanesa, etc. E . Dos Escriure França es cargar lo pois pluma. E l'onor de la poësia just aiçò, que se destria del dialectalisme desonòra d'ara. en bec de la occitana escrivans literari. En Itàlia l'occitan se'n manca ! parlars occitans de las vais piemontesas son de parlars petits, sens larguièra d'emplèc o de vistas, que i plomba ensobre en mai de l'usatge nacional (l'italian) o régional (lo piemontés) un poirison subtila de part del francés (los usatgièrs dison « patois », e òc I, corn un descervelat vulgar d'aiçaval). Tanben la Renaissença que comença d'aparèisser es felibrenca vilatgesa, amb una « Escolo dóu Po » e de rimas fôrtas, e patrialas, e provincialas ; e l'aventura poëtica, pargada e censurada. Très : dins aqueia situacion dus quichats fa gisclar un poëta l'esquina, dels pon¬ vertat ; amb lo signe qu'es primièr de la preséncia d'un poëta, sens la 36 noblesa d'arma liura una terraire son Adoncas que la pas sobre un programa, aquel terren de vertat, dins blos qu'es lo de las montanhas e l'aire de la consciéncia Tòni amb d'el, Los : fachs de ma estent ni mai frairià, es-a-dire retorn sentèm ai arribèt dificil existis- libertat, viscut en van ; verses per la lucha fins : modestes ieu la liberacion, primièrs mos dialècte en rescontram fraires nos vida ? Non mòrt per la la justicia, amb mas adulta, Nos Boudrie. li doni la paraula, que val lo còp e son la présent. non sus mas Escriure, mièr la fin, a per un l'innocéncia. a parlar sentiâ dialècte en solament la d'en pri¬ : félicitât, mai e ela s'assaborèt amb una ràbia tan suprema. Sentiâ la lenga de mon paire e de mos grands (ma maire, provençala de la val Maira, malastrosament aviá ja cedat a ta maldicha lenga piemontesa usurpairitz ; ça que la aimi plan las doasj venir una rébellion e una suprema. los escriure, que se la pren tota sus e de la misèria fa la grandor, autre programa se de s'acostar a la creacion valdostana, romanhòla, friulana, pas mai : de ara Seghers d'un mainar se violéncia de la paraula vertadièra, el man¬ da al mond dels pervenguts lo testimòni bandièra que Puèi de rébellion. Ela rebella ieu a m'èri daissat desnaturar per las len- gas escolasticas (veire los XIII del ' Convivio » capitols XI, XII de e Dante e pluie de feu » d'André Pézard), ieu rebelle a tôt, e mai a la poë¬ sia intencionalament profetica e revolucionària ; perque contra los rabents de tota faccion i a res que valga son que l'acusa<■ Dante cion sous la doberta, amb lo las nom e lo nom petit, papièr timbrât, amb los tirans l'atentat, amb lo propdan opressat e opressaire al côp la pacienta educacion civica facha d'exemple, primièra ca- sus plaças, sus �la lu- viure, objectiva lo propdan e ça que la so/esa ; la poësia e lo silenci ; lo vilatjon e l'infinit ; la vida e ça que la la mòrt. I a blada de Aimar lo propdan ritat. char e ça que ; Cinc d'aquô dialectals de tôt lo mond unigam-nos, luchem per l'autonomia locala, cantonala, umana, per la federacion per la tenga internacionala, sola a costat de la locala, e totas doas rèinas. Grandmercège lo Senhor que mas gents parlèron sempre en dialecte amb nosautres. A aquela fidelitat devi çò gaire qu'ai de bon, l'afeccion gelosa per la vertat e la simplicitat, que fa de ma vida una invec¬ tiva gaireben de contunh, sevèra e pietadosa. serena e mai galòia. Amor d'aquô mon vilatge, sas formas caras, sa s vesions, aparicions, malsomis son mon mond ; vertat sa es unenca e ensenha L'autre mond, aquel de las fôlas lengas oficialas, babelicas, incomunicantas, robôts farisaics per remplaçar l'arma falhida e /os messias e /os profètas, qu'avalisca ; sols /os dialèctes, l'aramaïc al cap, nos sauvaràn. Quand dobrissi tantes de libres de las lengas famosas, presic. sens descòr I Pas gairetas se sauvan, quitament pas la Blblia tota ; /os Evangèlis, si fach, maudespièch lors discorquante dàncias. Lo demai tenèbra. es poësia passadissa, s'es que atubada, que s/à tenèbra. Ai doblidat de Que ma paura s'atuda a pena la luseta dins la contar vida. ma Mas aqui l'avètz. Quatre facha de : la poësia d'aquel òme es deslas retoricas. Es notacion del vilatjon, ti- pastada d'enfança. Dialòg amb que landa e amb las estèlas. qu'en dialecte qu'es possible. Amor parla se passion ça que la. E pacana, e tanitat Ça de i cal : pas demandar filologica, al Testimòni. que melhor o la, vaqul dins Fraisse na legir, per son una lo fuòc una occi- mòstra lo parlar vestit d'ara, transcripcion e per occita- : Avén carque pairie, l'aire di estéle çinq ou s/es : d'aquél d'amoùn août, la tèro, toutto, findi'n tee arùbbo lou souléi, lou souléi de tùcchi i fràire; ai que de fràire ! e pei jô mai vegù, i e vihiarèn; i-à la pairio pus chàoudo, fa rouhàa, la nosto, l'escartoùn, Z'è Rèire; l'èçe libre e chantà souègn e goi. Mè minquiàgge sén louègn, noste pairie Schoudà per la pourçièro di pus e qualque pairia, cinc o s/'è/'s : estèle e d'Aquel d'amont aut, la terra, tota, fins di'nte arriba lo solelh, lo solelh de tuti i fraires ; ai que de fraires I e puei jamai [veguts (vistes), i velharem (los veirem); i a la pairia [pus chauda, ç'es la roà (borgada), la nôstra, l'escar[ton (lo canton), 'schaudà (escaudada) per la polsièra di [pus Rèire s ; e l'èsser libre e chantar suènhs (somis) [e gôi. Mas mens qu'i aja (de côps) sèm luènh, [nôsta pairia. Bonjorn, Fraisse ! Avèm l'aire di Robert de POESIA CATALANA DEL SEGLE XX. Per J.-M. Castellet i J. LAFONT. Molas. Edicions 62, Barcelona, 1963. Per nant ara sabi per aver tan d'un — pas qu'aqueste obratge e tardât que amb l'ocasion de libre mai apassiovesi pas d'excusa me a dèu saludar esser per d'una revision la sortida nosautres gaire ben la poësia d'audàcia e d'onestetat critica, un convit a confrontar totjorn que mai nôstra creacion a las realitats occitanas del moment e la prôva radicala catalana de — nòstre vejaire un sus exemple 37 �tanben qu'una fin de compte literatura trapa totjorn en l'istorian que s'amerita e pas qu'aque! d'aqui. Antologia, donc. E antologia qu'apòrta de nòu dins la mesura que nos baila a legir un cert nombre de textes qu'inhoràvem completament. Poëtas revolucionaris de las annadas de la guèrra. E mai, prèp de nosautres encara, Vallverdû e Bauçà a quai es vengut urgent que nôstra jove poësia s'acare per totes los mejans : la lectura, lo collôqui, lo trabalh en comun Mas antologia de batèsta tanben, ont tracha se mens de distribuir de medalhas de saber d'ont ôm ven, ont òm n'es e cap a ont ôm va, que de recercar las estapas de l'insercion del poëta catalan tradicionalament borgés, plan pensant e modernò-simbolista) dins lo mond e l'istòria. Disponibilitat al sègle, volontat modernista, aspiracions cosmopolitas, conquisque ta exaltacion e de la catalanitat, luchas la liberacion politica e sociala de l'òme : aquí los camins ont Castellet e Molàs van cercar lo poëta. E aiçò doblidar jamai que lo poëma, messens satge o pas, es totjorn òbra e òbra d'art. Mas amb la volontat totjorn de pausar enfin al lum aquel long e dolorós procès per l'egalitat, menèt la poësia catalana del simbo- que lisme idealista de la las annadas nôve cents histôrica » aue e causit d'aparas. L'ensag que duèrp lo libre, long, docu¬ mentât, sabent, d'una granda intelligéncia polemica, se legis coma una aventura ont. a poësia Castellet camin « realista Molas bordelan fasent, i an de valors, s'es- clairan de problèmas, apareisson dins toirremplaçabla de caras de poètas grands, son meses en question ta sa fòrca d'analisis precedentas C'a de Triadû per exemple), mòntan al jorn de corrents de pensada, de moralas de tecnicas poëticas, longtemps resconduts mas que res pòt pas pus arrestar. E libre lo causas tancat, las coma l'estetisme pòt se veire las pus de vesiàm davant. A cosmopolita, volontés, modernista e catolic un pauc endormiscat en quai se resumèt longtemps per nosau¬ tres l'esfòrç poëtic catalan, se substituisson una ira, una votz blanca de pietat, de révolta o d'ironlá que luònt de Riba, de Carner e coma se Segarra avià pas jamai existit, las joves generacions catalanas eiretièrs de Papaseit, de Foix e de Torres, an Quart e d'Espriu, apresas prèp de mèstres borgés incontestats. La revolucion talha. de es E Tríadú se enganat que, tanlèu sortit lo li¬ bre de Castellet e Molàs, faguet una no¬ i es pas de son antologia (J. Triadû : Antologia de la poësia catalana. Selecta. 1965. Barcelona) ont son dintrats en fòiça e en massa los poëtas per quais edicion va Nòva dos los autres batèron. se Mas Triadû sent, demòra dins l'expectativa. Doas opcions fondamentalas. Sosqui d'una aquô se confrontacion poëtas Vida se a generala e dubèrta ont los participariàn atanben. A ! occitans Nòva venir una se decidissiá quauque vertadièira revista jorn ! Ives ROQUETA. P.S. — Devi Ai parlât de Quart assenhalar que e d'Espriu. l'ôbra poetica d'aqueles dos grands poëtas ven d'èsser publicada en volum. Son dos libres que cal legir. Las doas antologias, ça que la, vos donaràn enveja. LES TROUBADOURS II, Le Trésor poétique de l'Occitanie, René Nelli et René Lavaud, Bibliothèque Texte et traduction par Européenne, Desclée de Brouwer, 1966. LO primier volum òbra aguèt dels d'aquela grands. Donava pel un resson primièr còp riá, 38 mas en edicion correnta de librapolida endicion sus papièr en de Blblia, laufré, Flamenca e lo Roman de Barlaam saur » cercles e de de Josafat. La l'Occitània realitat classica romanistas e d'un sortiá « te- dels s'impausava a �l'atencion del public cultivât dels paises lenga francesa tan coma d'en cò de nòstre. Lo tom II del « l'idèa i es de çò que es força mai antologic, mas » l'explica encara. Tôt la terra occitana porgi- tesaur guèt dins sa lenga a la civilizacion europèa : lirica amorosa, totes los tèxts essencials guts e tan cono- pas Béton, de Fierabràs, de Blandin, Cornoalha ; çons, sirventès, sèms de fins uns quauques trôces de Girart de Rosselhon, de ; Daurel de e la de poëmas cançons literatura guerra, d'istôria filosofica, can; en- critica, la geomancia ; ensenhaments ; lite¬ religiosa. Un libre que se duèrp a l'entrada del temps clar e se clava la Nòbta leiçon valdesa dessenha a ratura amb amb l'aventura tota los Occitans se de nôstra deurián cultura. de l'aver Totes sota Parlèm d'aquel dessenh. Renat Nelli, trabalhava amb l'immense capital amontairat en collaboracion per Renat Lavaud e el, a causit la rega de presentacion mai capabla, verai, de nos impausar la consciéncia d'ôc en nos prepausant la que las òbras. esmòure mai Crosada e bota sa cita lo Causís dins la çò que nos Cançon de Mistral la de Calendal ; plaça un Pèire Cardenal, un Montanhagòl, un Guilhem Fi- en Guilhem gueira. Es pas de nosautres aie! de dintrar dins d'una presentacion al còp filologica e literària dels texts. Lo romanista Lavaud trapèt amb Nelli un compli¬ ment de sciéncia sociologica e de compreneson poëtica. Podriàm pas rès somiar de mai eficaç coma l'apariament d'aquels lo detalh dos Lor sèm devents ornes. per un temps long ara. Lo caminar cap als nòstres tèxts majorais nos es afavorit dins las condicions man. de beutat deu melhoras. Robèrt COR PRENDRE, poëmss de Bernât Lesfargas, Ed. de l'Escòla LAFONT. Jaufré RUDEL, Bordeu, 1965. Bernât Lesfargas escriu pas pro. A pròva aquel cor prendre ont, per arribar a barrar un recuèlh pichonèl, es obligat de publicar de causas coma « mos pinhièrs » o lo cant de la viena qu'es normal de las trapar dins los tiradors d'un vertadièr poëta mas de segur enlòc mai... pas E tretze ans separan pr'aquò los 15 poë¬ mas de Cap de l'aiga dels 18 poèmas de Còr Prendre ! Dètze-e-uòch poëmas, bons « o » marrits en trètze ans... Tôt lo drama de nôstra poësia se poiriâ plan que dins aquelas doas chifras. se disi de Lesfargas, de quai o De Lafont ? De Manciet ? mai ? L'amatorisme fa la lei e grands, pels plus grands. pas ? E Grand. B. Lesgargas tenguèsçô que diguèssi De quai mai pels l'èsser. E mai n'es ja dins quauques poëmas aici publicats e que de los aver escriches poiriá pòt justificar una vida. De poëmas que sai que desencusan pas tôt, mas permetan d'esperar tôt, d'exigir tôt. E aimariái de citar entièr la en glèisa en roinas, lo m'agradariá de dire quin ton novèl de collòqui circula dins aqueles textes e çô que nôstra jove poësia i pot posar. Mas i a aquel poèma que me treva dempuèi très meses e ont esclata enfin lo poëta de la nuôch, de l'esquiçament, de la cèrca qu'avem tant de temps esperat : Bernât Lesfargas lo poèta del còr d'auca sauvatja, de l'esperit de pòrc singlar, de l'arma de tais, en quista del Rei l'alcalde, lo cementeri, paria a ma sòr, lavador. E bon, sens Citar, corona... pôdi pas. Mas convidar a legir que si que pôdi e de tôt non, crompar, a còr. Ives ROQUETA. 39 �Ll CAMINS DE LA SABA. Cronica de Robèrt occitan. MEFoguèsse, pentisse metem, d'èsserguarani, nascut m'auriás près siáu una amb aquí, lenga l'ère seriá ma a aegun que destrucha en ieu gest baug de un Luòga parladissa. d'aquò, très encambadas de tu, amb Una lenga qu'es vôu, ne sens te pas una o que me saber, que la comunicar, lenga... » E mai siá que jol prestanom d'un emplagat de Ministèri — que conta dins aqueste cronica son retorn a la lenga d'òc e sa pojada a una certa consciéncia, politica e linguistica — amb aquelas fra¬ sas de Lafònt, una illusion s'acaba. La que li permetèt de trapar per son Larsinhac la lenga e lo Tempo d'un roman modèrn. La que tota una generacion d'escrivèires partatjèron amb Lafônt, capitant a tèner a distància l'angoissa per una lenga de mai en mai malautejanta, practicant sistematicament dins totes los do- mènis de la creacion la fugida en davant perdent sai que força mond en camin, mas ganhant atanben dins l'intelligentzia francesa e autra una fisança e una atencion dont aviàm perdut tôt espèr. Foguèt lo temps del coma se. Caliá far coma se lo mal de nòstra lenga èra pas la quita marrana del pais ; coma se podiàn existir d'autras lengas que totalas ; coma se d'autras literaturas èran possiblas en dé¬ féra d'aqueles que son la totala expres¬ sion d'un péble ; coma se i avià d'autres pébles qu'aqueles que li baila la santat la responsabilitat de son autonomia. Aquel temps aquela illusion. Bodon es finit. O, en tôt cas, pas sol a cercar dins sos justificacion e lo sauvament de sa lenga. S'al secors de l'occitan, Bodon rampèla lo passât e lo futur (e gaire lo présent...), las religions e la sciéncia( e romans 40 es la Lafònt (I.E.O. 1965). ironia desesperanta, la sciénciaficcion...), Robèrt Lafont conois de malas¬ mai, tres semblants. Son gafet-romancièr dels Camins de la roman es pas que la pojada dels remembres levats pel retorn de la lenga e que totes mai o mens lo remandan al païs — al terrador, anavi dire, tant dins aquel libre Nimes ni lo vilatjon d'Aiganhièrs an pas d'autra irreductibilitat que la que li baila una lenga dont ren justifica pas plan la montada, puèi l'empersonatge, gratuita e volonpresa sul Saba dont lo tària — lo Pèire, donc, dels Camins de la Saba, mordit pel deméni de l'escritura, aqui que cerca una fraternitat pels cafés de Paris coma lo narrator dels grands jorns. Una fraternitat siá tanben que coma una justificacion. Non pas sai que aquela, existenciala e miserabla, que lo cancerés de Bodon trapava dins lo vin, l'amor amb las putas, las rèls convèrsas o lo amb curât de las filhas, Foncotut los (lo maca- narrator dels camins es un borgés e a pas brica enveja de sortir de sa condicion de bor¬ gés : se mescla pas) mas aquela frater¬ nitat de cap qu'en escrivèire avergonhit, n'a de besonh per justificar precisament son trabaih d'òc, la d'escrivèire fraternitat e d'autres d'escrivèire qu'espels cafés de Paris e dins totas las lengas del mond. « Ere ben aqui, escriu Pèire, força mieus qu'a l'ostal. Aqui me sentiáu pas estranh amb mon lengatge. I a ges de lenga estranha a Paris, dins l'espés de la molonada. Benlèu que, dins un centenau de cafés, parier lo mièu, d'òmes escriviàn dins de lengas tan pichétas, destemporivas, vanas ». E, crivon coma tanlèu, una cortègi, ont ornes, el, amara letania comença, un de prene plaça : Armenians, songòis, mabàs, otémis, karaïts, telogós, manxes, wendes. chibchàs « es aisit �dins lo Seine formiguier entubassit ont raja la lo pantais francesa, toti seguisson d'una tèrra luèncha e lo remembre d'ornes Dins lo chafaret de tota la parladissa se sent d'aise. Ma lenga, au bartàs di lengatges, as ta plaça d'arronze o d'ortiga. As pas besonh de justificacion. Siás coma lis autras, li pau- tré experiència son d'ôc nistèri, maridat amb sieus (...). barrat dins terra, ma per rassas... Oc. ». Robèrt, re Las paurassas ! siás de la que quand parla o sa lenga d'ôc, es filha qu'a pas E tu, Bodon aimada coma pauque, o de la segonda I persona lo nescas, dent. Ren de constat desfacha la dels pichòta borgesiá, aquè èra error capitala. Una d'aquelas tôt. Compreni pas, mas pas un mot per demandar a Lafont de prene per de bon a son compte çè que es d'evidéncia la carn e la sang de son libre. Es pas que ara que me maini de çè que l'èbra a perdut en eficacitat, pas, ieu, es en aquel sègle gents di nadas ni » escrivèire tantes avèm Uòi avançai. e confrères nosautres un mai que reconóisser ièr : ne Lafènt, es siàm. que ne traes Car ditz, • mas se bon còp calià parlar clar. Calià A fons e sens mistéri e que tôt i passèsse dins una sinceritat ferotja. E que Lafènt diguèsse ieu un bon cèp, arribe çè qu'arriba. Es pas una question de ton, se. de biais o comprenon vers ridicula èsser o Lo void amb vèire trabalh a sa es coma escri¬ li es estât refusât per tôt lo mond, familha, lo mond de sa vila, de son pais e aital, qu'aquel drech, un orne lo disi la condicion internacionala. d'escrivèire occitan, podià pas tirar un grand dins los Camins de la saba, i avià aquela ambicion e me'n vèli uèi d'aver pas, quand èra temps, quand legiguèri longtemps fa lo libre en maneslibre. pas que Cresi se que crich, demandât totes los mejans a Lafènt son libre una de a tèner per aquel nivèl del voler e de la sentida. Me sembla pas de bon d'aver pas alara comprés que mé¬ extraordinària. Mas i a bas, en naut, pertot. d'umilitat causiguèt lo métrés de naut. La résulta en mai dos ridicula, que non. Mas es pas lo d'èbra. Es trop agolopat per o èsser drama pr'aquè, lo de l'escriveire, èra pas cap Lo plan trapat De Es d'èbra granda que pèsca espelir sens èsser passada a travers d'aquel pari. Una Lafènt dins quauqua mestier. pas cèrda. cercar de / li pagesas mai Un parlar de d'impossibilitat practica de demorar puèi a mièg-camin de l'autobiografia e de la creacion romanesca. La résulta podià pastres ciutat e molofinis totjorn per se se pensa quand lo drech d'existir partis viure. pensa se / e li borgesas / comprenon de travers. Aiçò explica aquè. Sens pu¬ blic i a pas d'escrivan. Sens public ganhat o rasonablament ganhable. Es pas que aquela dis- a question d'atac de son subjècte, d'autenticitat absoluda puèi, exigida per l'èbra quand pas, coma mas o urbanas, gaire i del romanesca desre- virtut en aquel transfert, évi¬ es d'autra segur qu'es de pas par sinceritat, en a non chers « Miem- .rorna- pòt pas qu'en plena fugida en davant, en plen engatjament occitanista l'angoissa siá pas la pus fòrta. E aquel escrivèire qu'a pas d'autra environa que cerca francimanda, una sa tanciacion sián las precaucions que d'escrivèire e Lafènt una qu'apichonisson es aital. Aguèri velhaira Quinas d'orne l'esquina d'un emplegat de sus e situit a sa plaça vertadièira Lafont (lo sol gaireben de nosautres qu'aja justament capitat a èsser reconegut coma escrivèire a part entièira per e se sos semblables de França e quauques cèps d'endacèm mai) s'èra quitat anar a la vertat lirica, ges de dobte qu'alara nos aguèsse bailat lo libre, ni roman ni cronlca, qu'esperam dempuèi tant de temps e que jamai ven pas. Ai parlât totara de cap d'èbra, mas es pas tant 41 �d'òbra qu'avèm ara de grand testimòni nus de condicion. nòstra Quicòm qu'aguèsse enfin aquela iibertat, aquela innocéncia de fuôc, aquela sanissa impudor, aqueia for¬ ça dins lo crit qu'aimam encò dels aven¬ turiers de la vida : Henry Miller, Mezzrow, Bernanos, Lawrence, Kafka. Lafònt cent còps diguèt que l'occitanisme es una aventura. Qu'aja pas capitat a ne donar un image probant vòl pas dire que l'aventura existls pas, vòl dire, çò qu'ai totjorn pensât, que Lafònt es un autor presonièr. Presonièr de la vida que mena e que per una part li fasèm menar : esparpalhada, una vida d'òme orquèstra. qu'aquò de besonh. Es Presonièr cap d'un d'el-metèls retenguda. I còmpte de Dire e de son art e de d'annadas que, rendent me demandavi quai es Robert Lafônt. La question me demòra après legir aquel libre ont pr'aquò metèt tant de çò qu'es la clau de tôt ôme : sa a l'enfància, l'adolescéncia de l'istòria del dins e vertat es que fiu Ponge a la dels buòus las Arenas i a lo subjècte de quaunovèlas terriblas ont es aisit de reconôisser las trevanças de Lafônt. Mas siám luôntes d'aquela davalada al pus fons del quotidian e del passât que farié petar totes los môtles e totes los car¬ dintrar dins a Es pas promès anonimat. son NI surabondància de vida, ni deses- res. pèr, ni lucha. Los camins de la saba l'an pas menât enlôc qu'a l'enterrada de son grand Antonin lo jorn qu'en mai de 58 Bastilha entre Nacion e s'enterrava una republica e que seguissià lo cortègi per ensajar de retrobar son amie Rabasson. Se pèrd dins una molonada amb laquala se mescla pas, dont la « lucha » es pas la saba i a pas de plaça que per de fruque lo concernls pas, escriu dins la lenga d'una nacion dont l'avenir, per tant qu'abance son diari, lo quita indiferent. S'aquel accès a l'escritura es per el una Victoria, es pas que sul plan psicologic (a trepar per son enfància s'es donat de jôia, amarganta a moments, mas pro sovent esmoguda e risolièira la, per exemple, d'imaginar un temps tôt nus e crus daurat tôt e aerian ont e papeta. un bèl, partis pel torn de França o corris la caraca) o sul plan artistic : la libre jôia d'aver fach quauque polit, d'aver tirât aquô de se. jove e quas De a la qu'aurià pogut èsser mai ? Dintrar l'I.E.O., corregir mas esprôvas, estudiar literatura una déneia Vesètz ben Es afar l'avenidor de occitana climat atanben, generala. Avèm de pas situacion los que libres que nos ameritam. M'expliqui Camins de la Saba desbocan pas : los sus L'ôme que lo rescôntre de Rabasson faguèt trepar pels camins de la Saba, res. lo acabat 42 lo tom de sos remembres, tôrna sabia chas E sègle XVI, pas escriure de quitran batre se l'escôla, a meu sul » Sabi que siái lòng, que Lafônt me va engolar d'èsser tan long, mas tant pièg ! Vôli ajustar quicôm mai. Es que pensi que se lo pari ambiciôs dels Camins de la Saba es pas estât o es estât mal tengut. aquô's pas solament afar de saber-far. la del d'occitan brave amie un cans. ora qu'a cima de la de plaça que o anar per coma IndepenMontsegur ? : « montada de de fru- de tant que per derisôrias. cresi la ieu qu'aquô literatura d'ôc coma l'occitanitat, sera demorarà o d'Occitània un sosc, ornamentala o concebut un en mit e aven¬ de pensada... Totes tantes que siém, e tant qu'aital serà, seguirem quora l'un quora l'autre l'enterrament de nôstre pa¬ peta. De que diables volètz far mai ? tura Ives ROQUETA. �Charles CAMPROUX, «Le Joy d'Amor des Troubadours», Causse Castelnau, Montpellier, 1965. et LO libre de especializat Caries Camprós es legir pas de far estudi un d'especialistas, a bliotèca escrich francés d'ara e cerca de onèst tor en s'es <■ libre de bil'honnête homme » esclairar l'occitan son èsser istoric. L'au- mas per per un qu'a l'ora que sèm, dins sèm, l'esvèlh de la conscién- mainat l'annada que d'òc se noirls d'una referéncia al cia ment illustre mai de la cultura desalienacion encaminada la nòstra. La de besonh de ridicule joie banale lo mit de la Tòrna prene doas idèas, en nascudas de fo- la linguistica, que son sieunas e que guèron ja expausadas : que jòi es pas lo mot francés joie », mas lo latin joculum; que l'occitan a perdut lo concèpte que lo latin rendià per oduim e lo francés per haine fde fach nôstra lenga faguèt « « on en¬ Revolucion francesa dins e : « la liber¬ égalité, fraternité que les troubadours estimé plus naturellement rangés dans l'ordre : fraternité, égalité, liberté, parce que la source c'est l'amour ». Es possible qu'aquel ensag sià una auraient civilizacion comprenença Adonc, dont té, fons. e classica. bêlante et chan¬ écœurante l'Abadiá de Telèmas, divisa de de Edat et glue trop souvent les troubadours ». D'aqul la conclusion, que lo jòì d'amor se tòrna trapar en cò de Rabelais, dins de fôragetant tôt aparèlh de notas, en utilizant pr' aquò un fais respectable d'estudis, los mai récents e los mai serioses, Camprós fai avançar, leugièr e agradiu, un expausat sus la civilizacion d'òc que va al pus conoissença nôstra de la a mo¬ puérile et tante, idealizacion de l'occitanitat, nôstra de timista una Edat mejana, susestimacion vista una occitanista. op- mena Benlèu ombras son doblidadas. Mas coma aquelas ombras son tôt comptât e rebatut menoras, e que, vertat' es, nôstra quauquas medievala es iniciatritz de la modèrna, degun pot de bona fe far lo contra a aquel enantiment dau Super-leu occitan per un orne que dessap res de çô qu'actualament se pot saber. D'un orne que viu en nôstre sègle amb las valors trobadorencivilizacion europenca cas. » d'òdi quicòm mai, e a pas près au ger- lo mot que manic lo francés prenguèt). En sobrepausant a aquelas consideraclons etimologicas tôt çò que se sap d'un biais de viure que fasiá de jòi un argument d'existéncia e d'amor una tòca morala n'arriba a dessenhar un quadre d'un am¬ ple remirables. Pòt arroïnar de prejutjats força espandits : « L'essentiel c'est le Joi civilisateur, ce « jòi » dont nous avons dit qu'il était une joie active et non plan las primièras pagi¬ apilat sus sa morala occitana restaurada. Camprôs enfronta las concepcions contemporanèas de i'amor. I aurà aqui de qué discutir, mas non pas l'intencion fonsa, de cercar prodèi e força M'interessèron nas ont, dins nôstre classicisme per viure d'ôme del sègle XX. L'erudit, l'occitanista e l'òme, Camprôs dins el los d'èime vida una recampa en armonia viscuda. Robèrt cette LAFONT. CHAUSIDA, poëmas de Jòrgi REBOL, coll. Messatges, I.E.O., 1965. I" A vôtz de Jôrgi REBOL, la sabem la fisança e de la seguresa Terraire nòu », « Sensa relambi », e d'uei Chausida : aqui li signes poëtics ^ de la « « » d'una ra de la mond greva e drecha. Si¬ ensenhan la mesura, mesu¬ marcha lônga, gnes que nos tèrra e dis ômes. Mesura d'un pastat de sang, d'aiga plana, d'ar43 �gela de lutz, d'un mond ont Io trabali paîsatges se bastlsson amb saviesa, sempre metèis e sempre novèus. e Ihaire Lo poëma li e sasons, amb de creire. s'étalonne dins la mai que e pasmens Par « l'univers ra- s'ordonne et A.-P. escriu » presentacion d'aqueu es Ont cada enauçament. Lafont libre tôt de l'encôp flèu pòrja son a vers cargament de riquesa materiala e verbala qu'a la cima de son avançada. Ont tôt es fin finala conquista. Conquista dins fins la patz o puslèu dins carculada de e tension gurada, a una totjorn ponch aqueu la quand poëtica desvèla lucha una s'acaba que vòtz. sas de e asse- Pausa dau viatjaire en terra de de tota exigenta, còps poëticament perfiecha e coneis- disiranças de la set e de la ta¬ lent, quand lo picadís dau còr e la regularitat dau pas marcan de sa greva susor lis oras dau segle. Cada causa se plega a la linda mirada dau poëta : dins Chausida aqueli minutas son nombrosas, que nos fan descubrir una volontat ufanosa d'arquitectura de vida e de lenga. « » Entremitan li silencis atissats ment a sa contunha amb fe e li e tasca caratges suava- jornadièra, Rebol noblesa sa cerca : pau- vers per un lo fins fons de mon temps de lugana pais ». sovèmi Felip GARDY. : Le Parcours du Piéton, de Paul MARI, poëmas, Millas-Martin ed. 1964. Dins Paul l'òbra poët.ca ja nombrosa de lo Parcours du Piéton repré¬ Mari, la senta lo que primiera poëta s'i revelacion longtemps. Un mond qu'es re pensar lorns. « escriu lo Cela Mari ; sieu mond pas desempuèi sènsa fai¬ ne fasiá l'in- lo que Boudou a dins ventari d'un enfangava Libre dels « aquest canton de l'arma e dau païsatge ont « très faiblement encore bat¬ tent les rythmes des bonheurs finis ». Tôt lo pes di causas es cia : siám entremitan li entre 44 dins son causas, abséncausas li causas, pèiras entre li pèiras, co- Max moment se càmbia e de Roqueta, luenchas, son moment au che nos dins E ditz au de toutes parts » d'efiech cadun de si poë¬ solitari ca, o que mòstra la rigor d'aquel itinerari C'i causas e lis òmes i aparèisson e i disparèisson coma d'ombras sèns importància vertadiera) que mena lo poëta (voliáu dire lo viatjaire : lo Parcours du Piéton es un libre escrich en langage de train ») fins a l'acabament de sa cer¬ mas ma causas Grands craque e ; ». sença ; paciéncias, Rebol l'emponha dins sempre darrier certitud. caminada, facha forma una ambé lei cants « Aquesta veniá vespre mai, indefugibla lui maduresa ont cada mot e eriam vendémias portât pèiras, li camins simplament, e mon e de ditz li nos lenta una son Adonc Setembre ■ e que que en devèn tôt li autras. estrangier, se desgruna molon de ferramentas un pas sansènhas lonhdan pasmens lo mond demèra cemènt, li vièlhi e totalament e d'autre abric tèmps pro¬ d'un tèmps a- d'un a l'encôp, perseguls lis ornes coma un cancèr (encara Boudou). Mai, se l'orne es presonier de son présent, sa fidelitat prigonda pèr li causas dona a sa marcha una significacion novèla ; significacion qu'es coma empeutada dins la realitat jornadièra, sens per tant d'alhors justificar la forma d'aquesta realitat : soncament sa preséncia. Dins aquesta amira Mari définis sa prôpria luciditat davant lo dever de viure, sèns ges de referéncia a un ipotetic ideau : « Je vis de croire comme s'il le fallait ». Çè que vôu pas dire que la cresença siá l'unenca rason e temporau que �marchar de la ; essencialament mai tòca un orizont fidelitat nòstra orizont un d'ornes. de non es causas, Avèm pas d'autra nosautres : <■ Au moment voulu vous viendrez, vous viendrez de par les collines, vous descendrez de la falaise que terre A dètz-e-sèt Felip Gardy es un lo biais e las rasons de son parlar s'enrasigan dins una experiéncia vitala. Disi parlar. Disi pas cant. I a pas de cant quora la votz treluca, se còpa o s'estofa... Gardy, Petit, Bodon, Suberròcas, Seguin : jamai la lenga d'òc cantèt tan pauc que dempuèi que lo poëta ven a la paraula, precisament, e gaire plus a l'efusion assolaira. ans, que Entendèm-nos. Disi pas que Gardy fa de literatura, al contrari. E tan pian se poiriá que foguèsse sus tèrra pas que per aquò far. Mas es causa estonanta de veire un jovent de son Temps s'agantar amb la poësia amb un parelh mespretz de l'anecdòta, de la romança e se filar aital amb una paciéncia de serp dins l'intrevesc de sos images un camin cap a el, al pus secrèt e sai que al pus dolorôs de pas son èsser. Perque, vertat, fa de gaire bon viure grand escrancament e tampat ont Gardy pas s'es aplantat après lo dins l'univers malaut l'enfança, solitari davant la nuèch e qui n'êtes pas : es pas Aquelas totara. voses Ara, que question Felip GARDY. Gardy. Sirventès, silenci que son son paisatge mental coma foguèron lo de Max Roqueta e d'Espieut. Gardy que carga las causas de dire çò sérié trop terrible de dire (aquela qu'es tombada sus tôt) coma es luônh d'aquel optimisme sanguin que trapam dins Joan-Maria Petit. De Lafònt, que Gardy a força legit, demôra mai que mai aquela disponibilitat a la dolor qu'alenava a grandas glopadas dins Dire e dins l'Ora. Mas trapl pas ren dins Gardy d'aquel pari sus l'avenidor que traversa totjorn tôt en çò de Lafònt. La quita auba que ponchèja de còps a cima d'un poëma sembla pas aportar cap d'esper. Amb Espieut èra lo cel qu'èra barrat. Amb Gardy aquò's lo mond e ni las legendas ni l'enfància ni mai çò qu'un pòble ensaj de se recordar. La poësia benlèu si, qu'es tanben una escòla de vi¬ da. Pensi a aquelas regas que Viure publiquèt lo còp passât e ont Gardy, poëta de la granda solesa lucida semblava venir disponible a tôt, plantât sus la plaça dels òmes... Per qué pas ? que abséncia Ives lo Simona Gay. devon tôt a J.-S. Pons amagan mal lo grand void rosselhonés ont tôt sérié encara possible a la condicion de pensar clar e ferme l'ave¬ nidor politic e cultural del pais e ont pr'aquò tôt se nega dins las neblas reL} qu'una d'eternitat. Simona Gay : LA GUERRA AL SOL. Poëmas. Tramuntana D RAZES, notre êtes notre ciel, notre terre qui aux cieux ». Fasem nòstra l'es¬ péra de Mari L'ORA DE PACIENCIA, poèmas de Felip Edicions del M.J.O., 1965. poëta vertadièr pied des oliviers de notre terre, au ROQUETA. 1965. gionalistas. Amb Brazés, amb Gay es un que s'acaba, noirit de neò-classicisme causas francés e d'atencion a las del pais, a çò que dins lo pais sembla escapar al temps, a un cèrt nombre d'acòrdis naturals. La tematica de Simona Gay es la de Pons e òm pot èsser sensible a cant 45 �dialôg permanent e dins l'egalitat amb granda literatura que se fa dins lo Principat. Pons, Brazés, Gay. Una font atarls, que foguèt polida. Un camin se tampa. S'un autre se duèrp sera en reaccion. Violenta de segur. I se cal esperar. Es vengut ne- aquela fidelitat de còr e de votz. Ça que la es pas sens meriti. Mas devèm dire que metre son pas dins las pesadas de Pons sérié encara mai perilhós que foguèt de voler obrar dins l'ombra de Mis¬ tral. Amb la libertat que Pons ajudèt bravament a reconquistar, de faire es ora en de nòu. E lo nôu cessari. en Rosselhon passa per Ives intellectuala rabenta, aventurosa, vida una la ROQUETA. HISTORIES DEL VETNAT per Edmund Brazès (Collecciô Tramuntana. 1965) NOS aurié força mai vertadièr agradat, vengut Rosselhon, comerci del emputat sus libre roman un son sègle, o en tôt cas un procediment narratiu un pauc nôu. Mas dont mai va, dont mai lo Rosselhon sembla se provincializar doblament. Coma provincia de França e coma provincia barcelonina. La folklorizacion : Espanha pas lo temps pus res, anonciant sembla d'una arrestat, quauque la vida intellectuala i es granda timidetat. E la collection tramontana pot pas èsser qu'a l'image de la produccion locala : vièlha e sens audàcia. Que Barcelona trape un cèrt plaser un toristicat a legir la prôsa de Bra¬ zés, amorosa del lengatge popular, lenta, pauc artista, sentimentala, pintoresca e agrasovent, mas sens cap d'ambitrop aisidament satisfacha de son diva pro cion e destemporat délicat amb Barcelona aquel accent e aquel ritme vilatgés, aquô rai : las capitalas urbanas son aital. An bel'environa, sonh de paradis quom far aime semblant mas a de crèire a un mièg-vilatge mièg-campanha dont jamai voldrién pas per elas, mas qu'es rassegurant. Nosautres non. Refusam que lo Rosselhon s'accepte dins la dobla desgaunhadura d'el que ne fan e Paris e Barcelona. L'amistat e lo respièch que portam a Edmond Brazés, poëta ver¬ tadièr mas escrivèire trop tard reconegut e trôp tard ajudat per una literatura de bonzes regionalistas, l'amistat donc e lo respièch nos pôdon pas empachar de dire nôstra decebuda davant un libre regionalista e que s'accepta coma tal, ninoiament sai que, mas amb trop de risetas, a trop « de » mond- Ives ROQUETA. EN TUTANT LO GRELH, de Henri Mouly. Un a libre mal côps de terès fargat, mal gorbiat, escrich Illisible. E sens cap d'indegun levât tanplan pels istopes. per de l'alienacion rians E mai occitana. fasié Cé¬ (nos'n Bodon o avié dich clar dins sa Santa Estèla) e son grelh roergat » es totjorn aquel vièlh d'aquô's que jamai valguèt pas très cents paginas : un gropuscul d'escrivans del dimenge perfiechament irresponsables; que parle d'el coma o Enric Molin es pas de Gaulle dobtàvem dempuèi lo primièr jorn. sar « 46 lo luôc s'acampan dempuèi cranta de tripons, maissar d'alexandrins e plorar sus un sort qu'an cent côps méritât, la poëtalha d'Avairon. ans per ont manjar Que l'aire sié vengut, en literatura, irrespirable en Roèrgue, En tutant lo Grelh môstra plan consl Molin ne foguèt responsable. Bavardisa, pigresa mentala, felibrenc, res campanilisme, trionfalisme manca pas a aquel pichòt perilh public roergat. Ives ROQUETA. �POESIE VIVANTE, n° OESIE n de la 14 (Boulevard Haussman, Genève). d'Ivoire Côte Pas ». sapièssem. Çò qu'es convengut de sonar la descolonizacion a pas brica arrestat la provincializacion de ren que non l'Africa. autres Al poëtas ivorians, felibres negres francofòns fan a l'usatge de Paris una òrra mescladissa de pintorèsc dich tradicional de e retorica Bernard mai o mens a la glôria locala, merceja lo bon Dieu de i'aver fach negre e Dadié, tantamèjan de ministres en esperant d'èsser quicôm. mièg de totes aqueles trepejaments una frasa que poiriá indlcar escapa possibla e un reviscôl verta- satisfaches, una Los mòda. los fâches utiliza per lengas naculàrias ont existisson de poèmas de desbartassar e que començam tanplan los mai bèls ». ver- dièr sas : Côte Ràdio « émissions d'Ivoire nacionalas nôu que son Ives ROQUETA. LIBERTE, n° 42, Montréal (Canada). TTNA revista canadiana d'expression francesa pausa la question del roman al Quebec. Aval tanben lo roman es anat mens luônh que non pas la poësia. Aval tanben, fauta de responsabilitat politica, d'autonomia vertadièra (politica amb lo Canada ; culturala amb la tradicion fran¬ cesa) l'esvèlh es lent, la ginal, la produccion mai da. Esser o literatura mar¬ mens asfixiaescrlu Gatien escrivèire, Lapointe, èsser un ôme tôt cort dins aqueste pais jos-desvelopat, jos-alimentat, « un jos-poblat, mutilât dins arma, son cions, sa sa lenga, dins son côr, son enfància, sas aspiracultura, sa civilizacion, abitant soi que i apartén quitament pas, estrangièr dins son ostal, ganhant son pan dins una lenga estrangièira, en un mot sens c ara ni patria, un miracle ». es un E, endacòm mai : « Consi crear una ôbra granda, aici ? ». E, Paul Chamberland, a la question pausada : » Quin es, per vos, l'avenir del roman Canadian ? ». « L'independéncia del Quebec. Disi pas que la condicion del pòble independent fariá melhor escriure los nôstres escrivèires, disi que l'independéncia en tant qu'accès a una condicion collective assanissanta es l'Eveniment entre que, pôt devenir lo punt rampa de lançament testimonial romanesc vam d'una realitat, — carnada Vesi autras fonccions, de referéncia e la decisiu d'un dellri — La sortida d'aquèu dise es per de esdeveniment d'importància dins la vida occitana. Per lo primier còp, descubrissem una cançon occitana qu'ensa- ja de s'enauçar se volent a au nivèu d'un public, en l'encòp originala e moderna. i donant ». pas res a ajustar. Ives BROGLIA CANTA R. LAFONT. Disc 33 T., 17 cm. Section du segur un en istorica, umana, in- ROQUETA. Gard I. E. O. cançon liberada de toti li poncius qu'entravan d'uei encara una part de la Una creacion occitana. mai aquò's pas pas perfiech : qu'una question de tecnica e de mejans. (Faudriá melhorar la qualitat de l'enregisTôt es 47 �ja onèsta, donar granda a la musica...). Li paraulas son bêlas, la melodia aisida, l'interpretacion sencèra e ja pron assegurada. Pense au « Legendari de la qu'es trament, benlèu dolor que, » pasmens part una mai mon vejaire, es a una gran¬ s'ameritariá d'èstre largaque coneguda. Dins una autra tonalitat, Passe carrièras » e « Aqui » nos plantejan dins un mond reau amb força da occitana », fau i donar tôt nos i devem lèu lèu desvolopar dins l'airal qu'es lo sieu : es a dire lo nôstre. Pr'amor que li camins d'Occitània passan tanben per la cançon : la causa « ment Lo jorn que comprendra [la poësia gonfon que crida tornarmai « reussida. Aqueu dise l'avem nos d'una toti môstra lo besonh que occitana per lis aquela « nova cançon cançon d'ara occitans «LES CATHARES Existis de una e » segrèta e vergonhabla istòria de qu'es aqui la revelacion capita- tators après an realizacion tala Lorenzi. de de Castelot, milions vèspres d'especqu'a la la nacion francesa sèt sègles dos en idillica la De estât crachament a sistematic sens d'un nombre, pôble de es- cap fons... Aquò los espectators d'Occitània a quai un govèrn imprudent, eissorbat pel miracle francés e sas pròpras messorl'an gas permetèt d'entreveire la vertat, sentit coma una nafradura, coma una re¬ velacion révoltants. La plaga èra mal bar« » rada. Mas revelèt 48 i a son Al pòble d'ôc l'emession esplendor passada. Que sià mai. prètz de quauques anacronismes quauquas descobert, esmeravelhats, forma orrors al simplificacions qu'aquela esplendor del sègle XII sià estada significada, importa gaire. Se sentis qu'a s'acarar amb lo temps de davant la crosada, a agachar onestament la civilizacion occi¬ tana del temps, très ornes de bona fe an de Toiosa lenhièr, un Felip GARDY. liurats al contan sus un vertat. d'istòria governamentala, d'autres images se pòdon e se devon opausar vilas cremadas, : ornes obligats per temptar de sauvar sa pèl d'escanar un can davant de monges venguts complicls del poder, bons ornes coma sus un l'ample de viure aura vincut le febre... » Aquela ventura es lo pretz de la nôstra e l'emession de Decaux, de Stellio sus se à la Télévision francesa la nacion francesa. E cresi la ample son trobar sa plaça dins lo public. Desenclavada de tota tradicion mau compresa, e dont ductible mond un l'escrancament irré¬ foguèt cri- minal. Crime d'alara. Esplendor d'un s'exprimis dins las cridas. « sègle que Occitània, Misèria d'ara. Las conclusions ». d'absolucion conformista « en Mas aquô faguèt la França » dels istorians de servici podián pas ren contra los images, los crits gisclats del fons del temps, testimoniant viure, cia d'un mond ont alara èra l'opinion, facha. que i pot passar plan pauc que se comprenga que de ment d'un côp èra a la misèria una fasià bon pas eretges. La denônUn trauc èra dobèrt dins eretges o mai per l'escranca¬ de uôi i a seguida logica. Ives ROQUETA. �VIURE — la librariá — » — » Lacour-Devoisin, Bd. Gambetta ôauramps, C. St-Guilhem — — — Roustan, 2 dau » C. Sauvages Sèta, a Alès, a Comtat, C. Pau Manivet en Avenhon, Quartier Latin, 68, Bd. de la Liberacion, Canebiera, a Marselha, la librariá Courty, C. La Maison de la librariá L. — — — » » » « - des Poilus la Presse, 9 C. Viven, C. A la Sorbonne », Edicions a 23 C. Récamier, 31 Occitanas. Lei (Buoux, 84). Pessamessa. Seguins. La Terra acampassida Béluga de l'Infèrn .... « R. J.B. Favre. Lo Sèti de Cadarossa 3 F. Gl. Barsòti. Lo Lop en Occitània 3,5 F. A. Ward. Cançonièr d'Oc. 3 F. I. F. Gardy. L'Ora de Paciéncia. J.-L. Guin. I a pas d'endrech. Cada volum : 7 F. I.E.O. 75 Bd Carnòt Tolosa (31) J. Bodon. Lo libre des grands jorns 6 F. Postes a » Niça, Peirigús, B. Manciet. Novémer 3 F. Movement de la Joventut Occitanista. Escbla de la Dulaga. Besiers. 13. J.-M. Petit. Respondi de. a des Lion. a OCCITANAS... J. . Hôtel C. de la Caritat 5 F. . Aubanha, a Decazevila, Bitard, C. de la Republica Juliette Laffitte, 156, e La Ciutat, a » de la Republica E. Vaillant NOVETATS P. Besièrs, a Tassigny las librariás la — Nîmes, Bouisson, Avenue Maréchal Foch » — a Montpelhièr, a J. Racine, Q. de Lattre de — — ES EN VENDA A Lafont. la Saba Lo Gojat de 6 F. Li Camins de 12 F. Rebol. Chausida . . Roqueta. La Paciéncia (en soscripcion) ... 67 7 F. 10 F. Seccion del Gard de l'I.E.O., car. de Barcelona. Nimes. 30 Dises Omenatge (33 a e 45 torns) Bigot ... 10 F. Aubanel 13 F. Mistral 13 F. Gui Broglia canta Robert Lafont Gui Broglia canta la terra d'Oc R. Lafont 13 F. 15 F. : — . . . . Li Maires d'Anguilas 10 < (en soscripcion) . . 15 F. �� Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Périodiques toujours sous droit Revista Item type spécifique au CIRDÒC : à privilégier Type de périodique Buletin d’informacion d’associacions e partits politics = Bulletin d’information d’associations et de partis politiques Région Administrative Languedoc-Roussillon Variante Idiomatique Languedocien Graphie Graphie classique / Grafia classica Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Viure. - Annada 02, n° 05, prima de 1966 Alternative Title An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific. Viure. - Annada 02, n° 05, prima de 1966 Creator An entity primarily responsible for making the resource Lafont, Robert (1923-2009). Directeur de publication Publisher An entity responsible for making the resource available Imprimerie Barnier (Nîmes) Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1966 Date Issued Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource. 2020-04-27 FB License A legal document giving official permission to do something with the resource. Certains droits réservés Relation A related resource Vignette : https://occitanica.eu/files/original/40f511ab38b4f3652ca2e39f383d7c0a.jpg http://www.sudoc.fr/013416006 Is Part Of A related resource in which the described resource is physically or logically included. <a href="https://occitanica.eu/items/show/22550" target="_blank" rel="noopener"><em>Viure</em> (Acc&eacute;der &agrave; l'ensemble des num&eacute;ros de la revue)</a> Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf 1 vol. (48 p.) ; 20 cm Language A language of the resource oci Type The nature or genre of the resource Text publication en série imprimée Temporal Coverage Temporal characteristics of the resource. 19.. Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context http://occitanica.eu/omeka/items/show/22564 CIRDOC_D3-1966-05 Subject The topic of the resource Mouvement occitan Périodiques occitans Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Larzac, Jean Bringuier, Jean-Paul Cardonnel, Jean (1921-2009) Suberròcas, Gilabèrt Espieux, Henri (1923-1971) Description An account of the resource <div style="text-align: justify;">Laboratoire vivant de la pens&eacute;e politique du mouvement occitan, la revue publie reportages, enqu&ecirc;tes, t&eacute;moignages, d&eacute;bats et comptes-rendus engag&eacute;s. <em>Viure</em> contient aussi des textes litt&eacute;raires.</div> Source A related resource from which the described resource is derived Mediatèca occitana, CIRDOC-Béziers, D 3 Occitanica Jeu de métadonnées internes a Occitanica Portail Le portail dans la typologie Occitanica Mediatèca Sous-Menu Le sous-menu dans la typologie Occitanica Bibliotèca Type de Document Le type dans la typologie Occitanica Numéro de revue Catégorie La catégorie dans la typologie Occitanica Documents Contributeur Le contributeur à Occitanica CIRDOC - Institut occitan de cultura Cultura occitana = Culture occitane Musica occitana = Musique occitane Occitanisme = occitanisme