https://www.occitanica.eu/files/original/2cf0914fa8ce1a9c1507982ab4eb1090.jpg da49d5c84964e86b0d7477bdc213dda8 https://www.occitanica.eu/files/original/01b774cfbd845b664ba1ef62d0d20027.pdf d3c1eab7c30089d0dd4d1dd0dcbe457d PDF Text Text �VIURE REVISTA OCCITAN A SOMARI TRIMESTRALA Escalier C., Lo Vacarès, Gamin de Generac, NIMES Director • : per R. LAFONT. Comitat de Redaccion SOBRE L'ALIENACION Robèrt Lafont, (III) 1. p. : • FESTIVALS D'OCCITANIA J.-P. BRENGUIER, G. FABRE, J. LARZAC, Felip GARDY, Gui MARTIN, Ives ROQUETA. per » Joan Larzac, p. 10 MARSELHA LIURADA A KARSENTY per Pèire Pessamessa, p. 24. Abonament per un an : 15 F- Estrangièr: 17 F (210ptes). Lo numéro : Estrangièr • LA CAVALA 4 F. Conte d'Elèna Gracia, p. 27. 5 F. (60 ptes). C.C.P. BRINGUIER, 1566-54, Montpellier. • POEMAS de Sèrgi Ottonelli, p. 35. Estampariá BARNIER, Nimes. Lo Gerent • : .1 oan-Pau BRENGUIER CALENDARI Cl. Fabre, Joan-Loïs Guin, Joan Enric Richard e Ives Roqueta, p. 37. per Larzac, N° 8-15 d'Abril de 1967 �Per pareisser lèu : PO ET AS D'OC « » Colleccion bilinga, diregida per A. BERTERO a las edicions OSWALD. JOCS FLORALS DE LA LLENGA CATALANA Any sis de llur Restauració MARSELLA, França, 1967 Escrivèires occitans vers e catalans, demandatz Los Amies de la Cultura 4, Carriera Charles de Foucault numeroses • entresenhas prèmis vos son Catalana, — MARSELLA (4) reservats ; entre autres : Premi Antonio Conio.. dotât amb 500 F. per « Lo Calen » de Marsella, al millor treball sobre el tema : « Las relacions catalano-occitanes, en record de la col.laboració d'Antoni Conio, historiador marsellès, amb l'Institut d'Estudis Cata¬ lans • las : ». Premi Calendau, ofert réservât al millor per la poema en «Maintenance de Provence» i llenga provençal, dotât amb 300 F. • Premi Occitania, dotât amb 3.000 pessetes pels Amies de Mis¬ tral, al millor assaig sobre tema lliure, escrit en occità. �Supplément n°8 de VIURE au et au n°22 d'ACTUALITAT OCCITANA Aux adhérents et amis du Comité Occitan d'Etudes et d'Action (C.O.E.A.) une année nouveau, le Comité Occitan d'Etudes et d'Action a entrepris passionnant et dont les résultats apparaissent déjà largement positifs. Pour faire sortir 1'occitanisme du "ghetto intellectuel" où sa spécifi cité risque toujours de l'enfermer, des actions ont été menées dont vous avez pu recueillir les échos dans la presse, si vous n'y avez Depuis un travail pas participé. Après la campagne par tracts de l'été dernier, notre C.O.E.A. est. entré résolument dans la collaboration avec les divers organismes, partis politiques, syndicats et clubs, qui à la suite du colloque de Grenoble de 1966, voulaient étudier les problèmes de la régionalisa¬ tion démocratique en France. Nous avons été présents aux rencontres de St.Brieuc, Lyon,Marseille, Brive et Mourenx, nous constituant le plus souvent en interlocuteur de l'équipe directrice nationale qui présentait un rapport "Décoloniser la province", très satisfaisant pour nous. C'est ainsi que nous avons pu, avec nos amis bretons, corses et basques faire passer dans un programme en gestation de la gauche fran¬ çaise l'autonomie régionale (assemblées régionales élues, exécutifs régionaux, projets d'autonomie budgétaire) et la défense des langues et cultures régionales. Nous pensons que, quel que soit l'avenir politique, immédiat et loin tain, en France quelque chose est changé, dont tout le monde devra tenir compte. Après quatre ans d'existence le C.O.E.A. a inséré l'occitanisme dans une conjoncture nouvelle, qu'il a contribué largement à créer. Cela a été possible grâce au dévouement de ceux de nos amis qui n'ont pas économisé leur temps, leurs forces et souvent leur argent, faisant face à toutes les éventualités, au fur et à mesure qu'elles se présentaient. On comprendra par là que nous n'ayons pu pendant cette pé riode continuer la publication de notre bulletin ; nous n'en avions pas le temps, et d'ailleurs cette publication risquait d'être dépassée par Nous y reviendrons pourtant bientôt. Par contre nous avons fait une grosse distribution de nos documents l'actualité! antérieurs. Nous avons réédité notre brochure de Principes. Tout cela a engagé le C.O.E.A. dans des dépenses qui n'ont pas été couvertes par les ressources normales. Nous appelons donc nos amis à nous aider. Nous ouvrons ^me souscription exceptionnelle ; de sa réus¬ site dépend notre action en 1967? l'élargissement de la brèche faite dans 1'opinion publique. Versez le montant de cette aide au Cep de H.Richard 710.92 Montpellier En 1967, pour la démocratie et pour la décolonisation des terres d'oc., un nouveau combat se dessine. ��SOBRE L/ALIENACION (III) CARGA DE PASSAT E SOBRECARGA D'AVENIR dire mai que l'alienacion occitana, del biais procès istoric. Per identificar lo fenomèn e mai lo cernir n'i a pro amb una vista sus l'istòria. Mas pr'amor que se pòt pas far sens la nocions del se e de l'autre, que fondamentan lo concèpte d'alienacion, e qu'aquô son de nocions filosoficas, plaçadas al centre de tota filosofia, es indefugible que se daisse lo terrèn de 1' « istòria dessenhada » pel terrèn de 1' « istôria pensada ». Auriàm adonc, nosautres occitanistas, de nos situïr a respièch d'una literatura filosofica abondosa ; e d'efièch i a una filo¬ sofia de l'istòria, benlèu trastejanta o redda de trop, en cò de totes aqueles qu'amb nosautres denóncian una alienacion etnica e la vòlon desfar (2). Al fons, o sabèm, la causida decisiva es entre l'essencialisme e l'existencialisme, dins lo sentit mai larg de las paraulas. Tôt analisant los fenomèns del « temps que cor » e del « temps gelât », denoncièrem l'alienacion dins l'immobilizacion a-istorica, dins la mitificacion dels existents successius d'istôria. D'aquela manièra, se se vòl plan admètre que lo desrabar de l'existent de sa contingéncia ne fa una esséncia (3), se comprendra que per nosautres l'essencializacion es una quita poirison d'istôria. Essencializacion, alienacion, mitificacion se rescontran a la crosada de la desfacha istoAL dire que e se'n parlèt aici (1), es un rica. fasèm avis Pr'aquô las causas son pas tan simplas, e se als fâches, a la realitat contrarotlada, deurem rendre compte d'una mescladissa generala, que semblariá obligatòria. a dins lo temps d'istôria encaminat una temps I preséncia de gelât, que jôga un rôtie grand, segon totas las copas que podèm far. A totes los moments, quora es viscuda una situacion collectiva, la consciéncia istorica es barrejada d'una refraccion a-istorica, jos la forma d'una intervencion dobla : del passât sul présent e del présent sul passât, cadun justificaire de l'autre. Cada cap d'Estat se fa una idèa de sa « mession » partir de çô que faguèron los grands d'aperabans, o que a �erei que faguèron. Cada familha esperitala es encordelada e d'un jutjament sus aqueles sovenirs. Cada clas¬ sa a sas referéncias d'anterioritat. E mai lo prolétariat que comença d'à ver sa « legenda ». D'un biais superficial, aquò son las famosas tradicions, que cadun a las sieunas. Mai fons, aquò's una esséncia elaborada, un mit o un sobre-se anti-istoric que los ômes, las classas, las comunitats etnicas o culluralas s'impausan e que lor impausa d'actes. Aital l'istòria se fa amb lo temps que cor, qu'aquò's sa matèria, mas tanben amb l'immobilitat dels parangons etnics, culturals, politics. Lo recorvament e l'enduriment del temps dins las consciéncias es totjorn aquí. L'istòria sembla de cabir de sovenirs necessàriament en ela una anti-istòria, e de L'anti-istòria seriá pas un motor d'istòria ? se far amb aquò. Es aquela question que nos pausam ara, e que podèm empachar de la pausar. Parèis que siá la clau d'una compreneson melhora de la quita alienacion. pas nos FRANÇA E ANTI-FRANÇA Se l'essencializacion d'istòria, la traparem La destoscarem dins los procèsses liures d'istôria coma dins los procèsses borrotlats. França ne baila un image jos nòstres uèlhs. Prengam quauques moments-claus, quauquas situacions de grand volada. Lo moment per exemple ont los Capecians, al sègle XII, un côp concebuda la territorialitat francesa (la Francia occidentalis), la vòlon realizar. Es un grand moment d'istôria ont se farga febrosament una anti-istòria. L'Abadiá de Saint-Denis élabora la pensada de las cançons de gèsta e los mits reialistas (lo sacre de Clovis, l'aparicion de la Co¬ lomba celèsta a Romieg, la parentat amb los Carolingians). Lo rôtie donat al Capecian per l'assemblada de Noyon, pasmens sorgent d'una legitimitat —, sembla pas bastant. Cal traspassar l'eveniment per ajônher una motivacion mitica. Cal un reiaume que siá pas pus contingent, e pr'amor d'aquô cal penjar l'existent-reiaume a l'esséncia de França (4), lo poder concrèt del rèi a la Corona sacralizada. en cô dels vencèires coma es en un motor cò dels vençuts. — Puèi lo moment satge del reiaume societat amb sègle per o un a de Francés 1er. Era lo temps mai de modernitat : abandon de l'assèti feudal acabar), d'un renovament pas- de la (caldrà mai d'un renovament e centralizacion de l'adme- nistracion, modificacion culturala que la question religiosa n'es l'aspècte mai actiu. E mai engrandiment territorial. 2 �Nòva creacion a-istorica : los drèchs mitics de la dinastia son fondamentats pel trabalh dels juristas e dels escrivans (Ron¬ sard bèl primièr), las vistas sobre la lenga francesa son em- peutadas sus una acronia radicala, qu'expremís du Bellay. Al francisme capecian suecedís en apondon un galicisme. L'esséncia de França se desliga un pauc mai de l'istoricitat quora lo « Rex Francorum » es sonat « Rex Gallorum ». Ara lo moment de la Revolucion. Entre totes foguèt perilhós. França alara es a la risca de l'istòria qu'ela fa. D'un band lo contracte nacional de la Fèsta de la Federacion plan- tèja la nacionalitat dins l'adesion, e doncas dins la contingéncia. De l'autre lo caractèr politic de la nòva nacion la dobris per principi a de gents que foguèron pas jamai francesas, e que pòdon dintrar en França amb lors lengas e lors culturas prôprias. França se desgela : se desfà coma esséncia a dicha que se fa en existéncia. Mas del metèis moment la reaccion essencialista es encaminada. Lo vièlh concèpte de territorialitat justifica l'adesion a França dels Avenhonencs e dels Bearneses tan coma, sus un plan fondamental e nontactic, la lucha contra los « Chouans ». L'essencialisme cultural buta a l'uniformizacion linguistica. França contunha coma esséncia. Es facil de veire qu'aquelas acronias tan potentas son marchapès d'istòria. Los Capecians, provesils d'un mit que los santifica, e darrièr eles los Franceses justificats per avança, se mandan lèu e de pertot dins la conquista. Quora de Paris e quora Angevins anaràn lèu a Tolosa, a Ais de Provença, a Roma, a Palermo. Parièr al sègle XVI. E al XVII, al XVIII. Contunha aital l'escorsa d'aquel impé¬ rialisme assimilaire, egocentric, tan desparièr de l'imperialisme polietnic e ecumenic que s'acaba justament amb Fré¬ déric II, òme e mit (5). Parièr dins l'ondada revolucionària França reprèn la politica expansionista de l'Ancian Regim, e la Republica va cap a l'Empèri. fin finala de Convendriá de se demandar se i a pas aqui tanplan una d'alienacion. Un existent es desvirat de sa destinada naturala al profièch d'una idealitat, coma un autra pèrd l'escorsa del tèmps al benefici de son vencèire (6). Lo gèl del temps e l'essencializacion apàrian las doas desviacions. La diferéncia es que l'existent en desfacha istorica s'aliéna mena que l'existent liure, es a l'idèa que se fa de s'aliéna. E la poirison es pas parièra : l'alienacion al sobre-se tira pas la collectivitat, confortada de mits actius, a se l'autre, luòga que 3 �fòra l'istòria. Al rizacion, contra la buta a « devorar » l'istòria. Cance- contunhar amb d'images biologics enquistament son las doas fàcias de l'alienacion. — per —, e D1ALECT1CA DE LAS ALIENACIONS Pr'aquò se pòt pas que sián pas ligadas, d'abord que se desvolopan dejôs un rapòrt dialectic vencèire-vençut. Los fâches o Al mòstran clar. capecian, la mitificacion del destin francés la sotmession dels Occitans a la Corona. E'n còp la sotmession facha, quora s'entamena l'alienacion occitana en primièra pèrdia de movement Creator, son los Occitans que van portar al centralisme sas armas melhoras. La revolucion juridica aprofiècha lo drèch roman cultivât en Occitània ; Guilhem de Nogaret servis la causa de l'unificacion que moment aprepara destrusirà sa cultura etnica. Vesèm aital que lo desplaçament cultura endecada de cap a la cultura de l'usatgièr del vencèire, d'una es pas aquela recèrca del temps que cor, segon que o diguèrem, mas tanplan un fenomen corruptor. L'alienacion es pas fugida qu'en susfàcia ; mai fons se desplaça e ven noirir l'essencializacion dins l'existent qu'aculhis. Aital Rivaròl, qu'es doblament aliénât, genoés e occitan d'origins, servis l'imperialisme linguistic francés. A la Convencion, la sobreestimacion de l'unitat linguistica es d'un gascon, Barrera. Sul plan politic, lo simbòl mai naut del fenomèn es Buonaparte. Caliá, per butar al tèrme lo nacionalisme fran¬ cés, un òme que portés en el coma una macadura lo desrasigament etnic, lo filh d'un combatent de Paoli passai a l'enemic, un aventurièr quichat pel mal de la nacion (7). Al sens contra las doas desalienacions, sembla que se pòrten ajuda. L'afar se présenta gaire dins l'istòria de França. I trapam son que d'indicas : lo moment 1830 en cò dels intellectuals, remonta de l'etnia bretona e de l'etnia occitana, revision de l'istòria de França (8), protèsta morala contra l'imperialisme de las conquistas al luènh. Indiças emportadas pel ronfle del nacionalisme francés que remanda las renaissenças etnicas dins lo lateralisme, las aliéna mai e son que aliéna las consciéncias francesas al centre. Pr'aquò ne sèm ara que las indiças tôrnan parèisser, mai Tôt es en trantalh del destin francés. Cargat de far quicòm amb aquel existent istoric a la davalada d'un destin grevas. 4 �impérial, de Gaulle jòga un grand jòc de consciéncia nacionala (çò que sos predecessors n'èran incapables, o cal plan dire). 0 jòga en plen dins l'alienacion. Pènsa la França-esséncia coma bensai degun la pensèt pas jamai. Ins¬ truis un rit collectiu, qu'es una injeccion majestuosa d'antiistòria dins l'istòria : rasona amb la França entitat e non pas amb los Franceses concrets. E d'un biais n'arriba a far bolegar las causas, a transformar un pauc las desfachas en recuperacion de destin. Jos l'escapa gigantèsca de la grandor essenciala, dobris un pauc lo camin a l'evolucion, afavoris lo movement de l'existent. Mas es pas gaire qu'una escapa. Lo gaullisme es pas qu'una forma transitòria, esquichada d'urgéncias politicas, d'un fenomèn mai lent e fons, — qu'a l'esquèrra lo trapam tanplan amb la granda paur : paur de pèrdre França culturalament dins l'americanizacion, politicament dins Euròpa. Es l'enquistament entamenat, l'aparament que pren la plaça de la conquista. L'identificacion a l'esséncia, que pòt pas mai far que França dévorés l'istòria, de l'istòria la tira. L'alienacion se replega. Comença de se dessenhar un grand Felibritge francés. Tant i a que lo desgèl del temps es segur mai dins las revolucions etnicas que non pas dins la mantenença del Centre. L'evolucion creairitz d'istòria passa tornarmai per çô que foguèt longtemps latéral. 0 qu'ara dèm tenir lo rôtie dificil SABER ESSER « se REACCIONARIS Re-monta, re-naissença : se poiriá qu'i passés, avén. » cal mainar del prefix. Signid'à rebors. fica que las re-ssorgidas etnicas corron lo temps Son istoricament reaccionàrias. Sèm nosautres contra l'istôria facha, a en reaccion protestar contra çô que se seriá po- gut far pas. Planhèm l'escrancament de l'occitanitat de la rega ideala d'una occitanitat perseguida en Sèm los ômes de las virtualitats istoricas. Aital la se po- nos posicion de nôstres adversaris es de al nom libertat. melhor tenir que non pas la nôstra. D'unes, los mai ferotges, nos convidan a far lo pas darrièr : a tôt abandonar de l'occita¬ nitat per nos integrar sens bestorns a una cultura francesa univôca. l'istôria Reconoisson lo fach d'alienacion, mas ajustan que fa totjorn amb d'alienacions acceptadas e tras- se 5 �passadas. De fach una se pòt dire alienacion arribada cultura originala es a son esvalit, se que cultivam terme, quand la malaisança : lo sovenir d'una destrusis d'esperela. D'autres, los amies a mièjas, admeton nôstra existéneia integrèm, las riquesas nòstras, a un des¬ Eles voldrián far de l'alienacion (en gé¬ néral defugisson la paraula) una integracion matisada ont se perdriá lo mens per gasanhar lo mai. Cèrca d'un ponch condicion que las tin francés equivòc. a d'equilibri sempre amenaçat dins l'eterne desequilibri del bilinguisme. De tôt biais ara nos reconoisson, totes, de l'istòria, e l'istôria se pòt pas far sens lor filosofia. Dison plus ges, coma Mistral Bossuet laïc, que dins l'ordre divin tôt se Mas pensan que l'istôria es pas reversibla. de victimas victimas, çò ditz quand jogava al fai pèr un bèn. coma Aqui lo picar de la dalha. Nosautres tanpauc o cresèm foguès reversibla. Lo temps que cor dins los afars dels ômes va totjorn cap a l'avenidor. Mas traversa lo pré¬ sent. E i trobam nôstre compte. Una re-naissença (en mai del prefix, avisèm-nos del radical ; e dins reaccion, i a tanplan accion) se plaça a la salida del présent. Es una interrogacion apassionada sobre çô qu'es a mand d'èsser. Aquô nos baila una presa sus nôstres contradisèires, qu'amb eles lo ponch d'arribada de l'istôria es totjorn un présent absolutizat, replegat sus el e barrat de cap a l'avenidor. Nos convidan a l'integracion dins una realitat aplantada, dins una França que se traspassa pas. Imaginan un futur semblant pas que del présent. La reaccion d'istôria es d'anar fins a rioritat per sasir una realitat sacrificada, ponch d'antequ'es nosautres un coma cultura, coma pôble, e d'aqui remontant en vertat seguir l'aventura d'aquela destinada interiorizada, reducha, alienada. De tant qu'aquela aventura càmbia, mas contunha, tant apaurida siá, demôra coma una virtualitat d'istôria, fins au présent. E s'aquela virtualitat dins lo présent se trasforma mai, ela es, coma que vire, una béluga d'avenir. La carga de passât que remontam d'un potz d'oblit, s'es rica e viva, es una sobrecarga d'avenir que sentèm dins nôstres actes. I a pas aqui verbalisme e mistica facila, mas una lèi verificada de l'evolucion. Las renaissenças de forma nacionala foguèron al sègle passât, tan pastadas de languison istorica que 6 las vejam, de motors positius d'istôria en Euròpa. E, se �cresèm En Thant, tant ne poiriá èsser ara en Africa e en Asia. Lo mal vertadièr es pas lo renforçament d'una virtualitat jutjada mortinèla, mas l'absolutizacion del présent. ne Nòstra analisi nos bris pas res autre que d'un existent. Aquò's per nos fa clar qu'aquela absolutizacion recolo gèl del temps, l'essencializacion mètre d'aise. La remesa en circulacion de las realitats etnicas en França es pas un culte artificiós dieus morts. Es una lucha largament desalienaira, a totes de los nivèls, comprés al nivèl nacional francés. Çò que ne seriá, d'alienaire, seriá d'afavorizar, en nos netejant la memòria de nòstra cultura e nòstre asuèlh de nòstre espèr de vida, un aplant de la societat ont vivèm. LOS PONCHS DE DESALIENACION Tant i a que se trapa dificil de fixar lo ponch alienacion es capitada e una desalienacion d'istòria alencòp illegitima e impossibla. Superficialament per nosautres seriá la data de la mòrt de la lenga d'òc abandonada a sa régres¬ sion regulara. Mas la lenga mòr totjorn per una familha, un òme o un vilatge. Mòr pas en se. E trapam d'aquela amira que de situacions corpusculàrias, pas res qu'excuse un aban¬ don collectiu, un jutjament generalizaire quin que siá. La clau de la compreneson es endacòm mai, dins la dialectica de las alienacions. De tant que se viu en termes francés de ont una fenomèns alienaires, e del mai sentèm la collectivitat francesa al perilh de se gelar, es legitim e possible de se servir de las virtualitats sacrificadas coma d'armas contra l'enquistament. La recuperacion totala d'una lenga coma la nòstra voja dins lo présent d'esplèchas de movement. Nostra reaccion es revolucionària. 0 aviá plan comprés L.-X. de Ricard quora rasonava sobre la prescripcion istorica (9) : « Nous ne pensons pas qu'il y ait prescription dans les jugements historiques, et que parce qu'un crime s'est accompli dans des circonstances s'accumulant, abominables il y a six cents ans, les siècles, en aient rien enlevé de son abomination. Je dirais plutôt qu'ils y ont ajouté, parce qu'ils nous permis d'apprécier, dans toute leur succession logique, les conséquences pernicieuses dans lesquelles il s'est perpé¬ tué, pour ainsi dire, jusqu'à nous ; et parmi ces conséquen¬ ces, les plus déplorables ne sont-elles pas l'exemple et l'en¬ couragement légués aux malfaiteurs qu'il sollicite à imiter ». « ont 7 �Se se despuèlha lo moralisme d'aquela pensada, se i destosplan la vesion, dins una « succession logique », destinada desviada. Aital Occitània vençuda al sègle carà pro d'una XIII représenta una virtualitat enclausa dins lo destin franprotèsta de contunh contra lo nacionalisme descadenat. La desalienacion occitana es de far de la protèsta plan mai qu'un pentiment : una morala politica activa, que s'in¬ carna non pas dins la França intemporala e elausa, ont l'essencializacion un còp per totes nos rend l'intrada impossibla en tant qu'Occitans, mas dins lo progrès de la realitat que prenguèt la forma existenciala de França. Transformacés que cion del dedins e del déféra d'aquela realitat, dempuèi lo passât réactivât de cap a l'avenir preactivat : aqui lo sens de nôstra intervencion. La data ultima d'una recuperacion nos es pas donada las condicions de la dialecE mai vesèm que las causas van aital. Es la nécessitât d'un ròtle d'istôria, e non pas la santat practica de la lenga que fa dempuèi quauques ans las per un fach estadistic, mas per tica d'istòria ont sèm implicats. vocacions occitanistas. se Mas del côp se cal mesfisar. Una recuperacion de destin fa dempuèi un présent movedis. Se fa pas abstrachament. Es ara que détermina nôstra actitud Croce escriguèt sus aquô de paginas respièch de Vabans. plan importantas per nosautres. Conoissi de gents que se senton esmoguts al sovenir de Gergovia (qu'èra en Occitània !). Mas cresi pas que Gergovia siá ensenhaira per uèi. E de uèi partis cap a Ger¬ govia pas ges de camin senon lo del remembre sentimental. Luôga que de uèi podèm anar a Montsegur. Simplament perque los protagonistas de Gergovia son los uns e los autres plan enterrats dins l'istôria. Los de la Crosada Albigesa son sempre dialecticament ligats a un procès d'istôria. Las metèissas paraulas tôrnan e mai tôrnan. Fin finala a devèm èsser nôstres desalienaires, coma creators, o disiàm, creators d'istôria, o vesèm ara melhor, nos cal garar de l'anti-istòria. Nôstra error capitala seriá de creire a l'èsser d'Occitània, tan coma a l'èsser de França. Cal sortir dels mits (10) per inventar aquel estil d'istoricitat se coma sèm devents. que ne Integrats temps passât a França, la « nacion de las nacions », e comptables d'un existent que jamai s'essencializèt pas que per alienacion reductritz (11), avèm aqui la tasca dificila, mas plan modèrna, de porgar l'istôria de las esséncias-Molôcs. 8 Robèrt LAF0NT. �(1) cf. las analisis primièras sobre l'alienacion dins VIURE, n°1et3 (prima e automne de 1965). (2) La critica facha per J.-M. Domenach del concèpte d'alienacion dins lo n° de décembre 65 d'ESPRIT es justa per una bona part, la part de critica ; mas, coma o diguèt F. Gardy dins lo n° 5 de VIURE, s'apila lo metèis essencialisme a-istoric que se ne fa un crim als autres. Nòstre article es escrich per esclargir un pauc aquela peticion de prinsus cipis, qu'es generala dins la pensada francesa nacionala d'ara. (3) Lo vocabulari mistralenc es clar (es totjorn a el que cal torrendre compte de l'aventura ideologica occitana) : Mistral fi¬ nis que parla plus ges que d'una Provença en idèa, l'esséncia de Provença, au dessús de l'istòria. nar per (4) Pren aqui partença lo concèpte de « France incréée », analisat per Efflam Dreger dins lo n° 1-2, 1965, d'Ar Fa/z. fonsa- ment (5) Perque l'imperialisme la florason mitica del aviá roman milenarisme. La sos mits, e mai s'acabèt dins diferéncia d'el amb l'imperialis¬ francés, sul plan aquel, es qu'el consomls de mits médiats (traversan lo destin sacrat de la Roma antica) e d'aquè arquitecturats en cicles ; luòga que lo mit francés es immédiat (sacraliza e essencializa França al moment qu'aquò's necessari, à partir del quite contengut sociopolitic de la nacion) e rabent (servis sul còp a d'actes de conquista e me d'anexion brutals). (6) De fach avèm ja emplegat la paraula d'alienacion per aquel fenomèn, a perpaus del jacobinisme : La França, nation révolutionnaire aliénée par le centralisme autoritaire (Ar Falz e Bulletin du C.O.E.A., octobre 1965). (7) Se'n manca de gaire que Buonaparte non sià qu'un aprèp Termidòr se sap que volguèt ofrir sas armas al Egipte somiava de venir un rèi musulman. Lo qu'ara als l'objècte d'un culte nacional, i avià de moments a Santa planhià de s'èstre pas fach rèi dels Corses. mercenari : Sultan ; en Invalids es Elena que la conviction profonde que nous n'avons pas Thierry (Lettres sur l'Histoire de France) a perpaus de la resisténcia dels Aquitans als Francs e de la resisténcia occitana a la Crosada Albigesa. (8) « d'histoire Je de (9) Qui sens en moi France », escriviâ A. nous sommes ?, La Lauseta, 1878, p. 27. (10) Las lançadas renaissentistas d'ancian temps podiàn pas se'n garar. Aital Peir de Garros farga una intemporalitat gascona, e inventa de mits aquitans que respondon en resson als mits galés. (11) Al moment que França concèp Occitans luchan contra ela al ditz tôt de nom son primièr nacionalisme, los de valors progressistas. Es çè que long la Cançon de la Crosada. ¥ S �FESTIVALS DOCCITÀNIA SETA. La França venga se jaire dins escura espéra que le solelh teatres de plen aire. Aici pèr alucar los fuòcs de las i èrsas luôc sos se'n fan pas : lo fort Vauban amb sos grases sembla una cauquilha pausada a l'òrle de la mar. Totara aquela proa va trau» car los sègles pèr nos establir, fora de las categorias de iuòc e de temps, dins l'endacòm e l'un-còp-èra, entre que lo jorn de uòi se debanarà plan-planet amb los lums d'una barca de pescaires, sus la nuòch e l'aiga mescladas. a un coma Sèta dins l'esquina. Es pas la « ville lumière ». Platja-pobèla que presentèt la T.V. — e qué poirià far la Comuna quora l'amenatjament del territòri la doblida e que los terrens son proprietats d'un ministèri de l'Estat ? pont de la gara escrancat e que remplaça pas la palanca definitivamer.t provisôria sai que coma las d'Agde — populacion que sos joves elèits seràn pas anuôch al teatre, pèr la bona rason que son pas pus dins Sèta : 863 pescaires, 5.000 salariats de l'industria en comptant Frontinhan ; lo licèu Pau Valéry trabalha pèr l'exportacion. Enfin, un tricentenari plan garrèl, marcat mai que mai pèr una espelida magnifica de hold-ups. nos — Jègan Meurtre dans ta Cathédrale. Es un pauc gràcia a ieu. Pèr tricentenari, aviàm pensât, amb lo decan de Sant Lois, que se poirià far una representacion dramatica sus tèma religiós. Es aquela peça qu'aviàm prepausada a Joan Deschamps, que monta lo Festival. Finalament, la causa se faguèt pas,, que Deschamps demandava un milion, plan trop pèr nostra borsa, mas aviá escricha la peça d'Eliot al programa de sas viradas, de Normandia a Marselha (aquest an a daissat tombar Frejùs). Se vei que lo mot « Festival » deu pas engarronar : Que siâ davant los barris de Carcassona, dins lo teatre antic d'Arle o a Sèta, davant lo mur grand de la mar, o encara a Marselha, a Vilanôva d'Olt o a La Rochelle, es totjorn mai o mens la metèissa mesa-en-scèna, lo » luòc » i es pas per gaire, amb Deschamps L'ai vist aquest an se trompar de sortida, e tornar traversar lo platèu pèr disparéisser de l'autre band. las fèstas del Se volètz far cridar Deschamps, parlatz-i de Vilar. E vice-versa. Es benlèu pèr aquò que Vilar, qu'es natiu de Sèta, se i es pas manifestât pel tricentenari. Per Vilar, Deschamps es un pastissejaire, que salopèja lo trabalh e qu'escruma las platjas. Mas Deschamps fai remarcar amb quauqua rason qu'òm vira pas amb los dotze milions que li garantis la municipalitat de Sèta coma amb los cent milions qu'assegura Avenhon. Empacha fai es 10 pas mens que dotze milions aqul, dotze autres alai, finis que chifra. E que d'un autre band, s'òm o vòl plan dire, Avenhon atanben ren mai qu'una virada. Pèl XX0 Festival d'Avenhon, sus una �quatre espectacles dramatics, doas represas (Georges Dandin e Les Troyennes) e doas creacions solament, que seràn sai que una mena de repeticion per la sason parisenca : me rapèli pro aquela Antigôna, ont Catherine Zeller jogava coma un massacre tant que totes desira- qu'una causa, de ne finir amb ela coma Creon. Dins una mesaen-scena remanejada, foguèt lo triomfe de l'ivèrn a Paris ! E de qué sembla mai lo grand platèu de Chaillot que lo mur tan vuège del Pa¬ lais dels Papas ? van pas ★ ★ Viradas Joan Vilar, Deschamps e Cia Pèr plan o dire, Sèta e ★ Avenhon representan, amb quauques autres, lo metèis tip de Festival-virada, pro caracteristic. Al començament, un actor, a Paris, sens tropa ni teatre, e que tant aimariá de montar son afar. Lo còp es de trapar un luòc pro tipic, una municipalitat qu'ajude. Aquó's évident qu'òm traparà melhor dins son pals, e coma Vilar, Des¬ champs, Bernard Gauthier, Jaume Rousseau, los musicians Rogier Calmel e lo Paire Martin son del Miegjorn, aquô tomba plan, que lo Miegjorn l'estiu a recampat los parisencs, just quora las salas de la capitala fan relâche », e que lo climat i permèt las representacions de plen aire (anatz un pauc veire al Festival d'Angers, se riscatz pas de i agantar una « angevina » 1). Es aital que, sus 76 festivals mençonats en 66 pèr las Fichas de Torisme, n'i a 46, e los majors, en Occitània, çô que fai un pauc mens de 2/3 dels festivals per 1/3 de la superficia de França. « Pèr lançar, lo Festival deu mostrar son originalitat, mai que mai Es aital que lo Paire Martin promet de donar a Masamet en quauquas annadas l'integrala de las cantatas de Bach ; que lo Festival d'Alauch s'especializa dins Pagnol, lo de Bellac dins Gi¬ raudoux ; que Joan Deschamps créa dins lo quadre dels merlets e de las torres de la Ciutat la Chanson de Roland e promet la Cançon de la Crosada ; que B. Gauthier a Aigas-Mèrtas, causls Daudet, coma ditz, » en acòrdi amb la région ». Lo luèc, contunha, « impausa la causida dis òbras. Antau, l'aspècte miegjornau a l'encòp, e orientau d'Aigas-Mòrtas, an influit sus la causlda de Tartarin ». La Torre de Constança sembla pro a un molin per i legir las Letras. Es aital encara que Rousseau vol far quicòm de médiéval e d'occitan a Moissac, e que los organizaires del Festival de Lengadòc a Montauban especializan sa vila dins la presentacion del teatre espanhôl, dins l'encastre d'una bêla plaça d'arcadas. Aital que l'Ais del XVII° va faire decèr a Mozart, que lo mur d'Aurenja sonarà de Coregias anticas. Mas pèr tornar al mai tipic, espeluquem un pauc lo cas d'Avenhon. se dins lo programa. se presentèt a Vilar, un vèspre de represenl'Atelier, Vilar avià cap de teatre a Paris, ges de scèna que lo Festival d'Avenhon : aquô's son que quauques meses mai tard que i devián fisar lo T.N.P., en setembre de 51. E foguèt pas qu'en 53 que Quora Gérard Philipe tacion a lo T.N.P. lo «sol se carguèt del Festival. Fins a aquel moment, Avenhon foguèt tremplin» de Vilar. Consl i èra vengut ? En 47, dins una galariâ 11 �du Bac, a Paris, Zervos, que monta una expausicion de pintura al Papas, se capita amb Vilar. Li suggeris una representaoion pas qu'una — de Meurtre dans ta Cathédrale en Avenhon. Très jorns puèi, aquò's Vilar que II prepausa très creacions. Cal d'audàcia, quora òm comença ! E coma Zervos marcha pas, Vilar pren lo tren, vai trapar lo Dr Pons, cônsol comunista de la vila pontificala, e i desraba lo morcèl. Sera tota una epopèa : cal faire amb lo pauc qu'òm a, comptar sul volontariat dels artistas mai fisèls, emplegar lo seten bataIhon de Gèni per lo material, pintrar los costumes qu'òm pòt pas brodar, e ajustar als 500.000 frs de subvencion ministeriala e als 300.000 que baila la vila, unes autres très cents mila de sa pòcha, e vaga de declaracions : cal tornar lo teatre a sas dimensions primièras e vertadièras en de luòcs ont la grandor naturala siâ lo sol decôr. Lo resplandiment e lo prestigi possibles de Tespectacle tornaràn totes en¬ tière al luòcs que i se seràn espandits. E los beneficis, se n'i a, permetràn de tornar començar en pus grand ». Adonc, « exactament lo rue Palais dels — « contrari nadas de çò que se de festwals, mas ditz una virada ». amb lo T.N.P. : Lo demai, una o tropa sabèm. Vint parisenca an- en re- presentacion provinciala. E força parisencs que son pas jamai anats al teatre a Paris, e qu'un jorn se dison : « Ten, s'anàvem al teatre, jògan dins lo Palais dels Papas ». En vacàncias tôt es cambiat. Las distincde classas disparèisson quand siàtz totes en eslip de banh o en blue-jeans. Mas de qué tôrna als luôcs qu'an prestat sa grandor natu¬ rala ? Poiriàm parlar finanças : la municipalitat de Sèta, pèr exemple, a perdut cinc milions, la d'Avenhon quatre, mas lo comèrci i ganha. Parlèm puslèu d'animacion culturala. E primièr, quina es la part del mond del renvèrs dintre los espectators ? Vilar se planhissiá l'autra ancions nada que los abitants d'Avenhon s'èran pas encara pro interessats a Festival. I auriá, suis 90.000 estatjants, entre 8 e 10.000 qu'assistirián a las representacions, çô que farià 1/10 de la populacion, e 1/12 dels espectators. A Sèta, aquò's la metèissa constatacion : « Cresi », me fai lo Director, M. Morelly, « que los espectators regionals son son força. Au val es sa contra, causa los setòris d'eles. an Cresi comprés talament a la pas pas pro encara que lo Festi¬ preséncia d'un fum d'estrangièrs ». Ça que la, anuèch, ai pas rescontrat força mond conogut, e siái de Sèta. Mas si ben qu'ai ausit de gents que ponchejavan, e mai de lengas germaniscas o saxonas. Mas metam que, coma a Aigas-Mèrtas, ont bailan al pòble çò que volonta — de galejadas — levât qu'a Sèta an pas encara comprés que cal jogar la commedia dell'arte a una populacion importada d'Itàlia Cmas es verai qu'aquò val pas a Carcassona e a La Rochelle], metam que i aja, al pus melhor, 30 % d'autoctôns, 20% de regionals, e 50% de toristas (amb 10% d'estrangièrs del déféra), aquela mena de Festival demèra un exemple de colonia¬ lisme interior segon lo principi de l'amenatjament del territèri : de societats parisencas s'apodèran d'un luôc privilégiât de « passatges », e espèran los tordres pèr los emportar dins sa biaça cap a Paris tornarmai. ★ 12 < �L'evangèli ven de Paris Es que totas aquelas companhiás, o doblidèm pas, davalan de la capitala. S imaginan pas, a l'ora de la « non-directivitat », que « la província pòsca produsir quicòm de per ela. Vilar es lo tip per excelléncia d'aquel paternalisme cultural que multiplica los servicis socials de la granda entrepresa, e sos propagandistas nos assucan de lònga amb las chifras dels lièches e dels repais bon mercats, dels rescontres cul¬ turels e te sabi encara... l'infrastructure caritativa es en plaça pèr la Bona Novèla parisenca. E pas solament a Avenhon. Nòti : Orchestre » de Chambre de Versailles, Orchestre de la Société des de Paris (Ais, Menton, Bordèu), Çuatuor Conservatoire Concerts du français de CMoissac), Quatuor instrumental de Paris, Chorale du conser¬ vatoire de Paris (Serinhan), Octuor de Paris (Bordèu), Opéra de Paris (Brantoma), Ballets de Paris (Sant Joan de Luz), Chorégraphes de l'Ecole de Paris (Li Bauç), les Comédiens Mimes de Paris (FosAmfós), T.N.P., Théâtre de France (Bordèu), Comédiens de Lutèce (Milhau), Comédie Française (Tolosa, Aurenja, Milhau, Sant-Joan-deLuz, Besièrs, Festival des Trois Vallées), Conoissi gaire que io Festival d'Aigas-Mòrtas que siá pas tele-guidat dempuèi Paris. Autrement, aquò'e amont que vos caldrà cercar Deschamps, Rousseau, Calmel, Dussurget (dir. art. del Festival d'Ais). l'O.R.T.F. Cal dire que de còps la participacion locala se limita pas als ma- quinistas e als figurants : lo - Quintette à vent d'Avignon » e l'Opéra de Marselha an participât al XX° Festival d'Avenhon, l'Orcheste symphonique de Bordeaux al mes de Bordèus, l'Orchestre de chambre de Tou¬ louse al Messidor toulousain, e « l'Orchestre du Languedoc » acampava pel concert folkloric de Serinham d'instrumentaires de Cazols, Cessenon, Sant-lnhan, Creissan, etc... E mai M. Calmel assegura que los amators èran pas del band qu'òm poiriá creire, quora los mesclava a las formacions professionalas. Mas om vei lo risc : e a Moissac no'n mainèrem plan, quora los joves de la vila donèron una farsejada qu'era pas quitament del nivèl d'un patronatge. ★ * 100 mitions contra 5 miliards * S'aquô's plan tôt çò que se pòt esperar de la « provincia », siàm a comprene los parisencs. Mas caldriá pas doblidar ça que la que bona part dels artistas que nos tòrnan l'estiu de Paris son occi¬ tans de naissença. Vilar pèr començar, e lo torn d'el, i aguèt Sorano e Gérard Philipe, e Deschamps, que recampa ara Crauchet, Remy, Bousquet, Barjon, un autre setòri, aqueste e mai. La tropa de Moissac ela tanben es a majoritat occitana. Alara ? prestes Alara nos trapam davant aquela paradôxa qu'Occitània, que fornis parlem pas del music-hall : a Sèta, siàm los pus forts, amb Brassens, Boby Lapointe, P.-J. Vaillard, Serre, etc... — es sus plaça sotadesvolopada, e qu'a de besonh d'una ajuda de tip neô-colonialista, vist que son sos enfants que i tòrnan pèr i embucar la culture parisenca. Los fâches son aqui : Occitània, amb lo quart de la populacion francesa, a pas que los 25 % dels Centres a Paris sos actors coma sos musicians — 13 �Dramatics, los 10% de las tropas permanentas (en comptant lo T.Q. de Marselha, plegat en 66, e sens comptar lo teatre del Cothurne a Lion, dubèrt la metèissa annada). E se comptam las subvencions recebudas de l'Estat, nos mainam qu'aquò représenta pèr Occitània pas que los 2,2% de las distribuidas als centres dramatics, los 1,6% de las tropas permanentas : un total de 100 milions, quora lo demai de França, ont segur Paris ten la part bêla (mai de 5 miliards), tòca 5 milliards 662 milions sia 1,7% de las somas consacradas als teatres dramatics e lirics ! (Me demandi pas quai paga, finalament...). — Amb aquò, om s'estona pas que lo Festival d'Avenhon sòne WilBéjart de Bruxelles e Planchon de Lion, sens trapar dins Provença, que se donava per tòca d'animar, una tropa valabla. Lo centre dramatic d'Ais alatèja dempuèi que valsa entre las mans de sos directors successius que coma Fabbri demòran mai sovent a Paris que non pas a Ais. Mas qu'ôm compare per exemple la situacion de Genève, vila de 200.000 abitants cinc teatres permanents — amb la de Marselha ont venon de plegar lo Théâtre Quotidien e los Spectacles de l'Etang de Berre, de tal biais que demòra un polit zerò ; o la si¬ son de Paris, — tuacion de Tolosa, — amb 10.000 abonats e 400.000 abitants lo Grenier de Toulouse, mejana per cada especta- ont — 16.000 espectators en cie, devon viure amb 48,5 milions de subvencion. SUBVENCIONS ACORDADAS ALS PER TEATRES E L'ESTAT PER LAS COLLECTIVITATS CENTRES DRAMATICS NACIONALS, E TROPAS PERMANENTAS (Chifras de 7965. Lo ministèri a anonciat lo 23 de setembre 1966 una augmentacion de 100 M. en favor de/s centres e de las tropas permanentas). Subvencions de l'Estat PARIS Teatres lirics 3M.M. 770 M. (1) (1) Comédie Française (1) Théâtre de France (1) T.N.P. 268 M. 150 750 M. Tréteaux de 247 M. 870 .. Théâtre de l'Est Parisien (1) Tropas permanentas Guilde (2) . 15 M. France .. . . Populaire des Flandres Théâtre de Caen Comédie de Nantes Comédie des Alpes Théâtre du Cothurne (3) 14 150 M. . : PROVINÇAS NON OCCITANAS Théâtre de Bourgogne Théâtre de Champagne Théâtre collectivitats .. 9 M. 4M. 25 M. 7,2 M. 6,8 M. : 9 M. 0 8 M. 0,8 M. 9 M. 16 M. 8 M. 6 M. 15 M. 0,45 M. �Subvencions de l'Estat Centres dramatics : Centre Dramatique du Nord Comédie de Saint-Etienne Théâtre de la Cité .. .. banne) Bourges Centre Dramatique de l'Est Centre Dramatique de l'Ouest . PROVINÇAS OCCITANAS e . . Lo . Sud-Est Tropas permanentas : Théâtre Quotidien seille (5) problèma financièr 60 M. 6,6 8,5 7,5 9,9 19 M. 85 M. 37 M. M. M. M. M. : (Auriacombe) (Ais) Centre Dramatique du Langue¬ doc (4) du 7,2 M. Orches- de Chambre Comédie 50 M. 50 M. (Villeur¬ Comédie de Grenier de Toulouse collectivitats de 45 M. 3,5 M. 3,5 M. 40 M. 60 M.? 60 M. 7 Mar¬ 15 M. tanben la clau 0,45 M. permet de comprene las dificultats d'una autra mena de Festivals, que poirem sonar, segon lo biais que foguèron creats, d'iniciativa tocala. Es dins aquela cate- goria que se rengan es lo mai ancian e que lo mai célébré : Aurenja e Ais. (1) Cal apondre a las subvencions de privilègis coma lo logar, l'entreten, l'esclairatge, etc... a gràtis. (2) vengut dempuèi Ostal de la cultura, amb 180 M. de subven¬ cions. (3) chifras pèr 66. (4) Probable solament, pèr 67. (5) En falhida. ★ ★ ★ Lo pus vielh e lo mai grand Aquô's en 1869 que dins lo - Cièri » escassapenas desensauvatgit, Ripèrt e Antony-Real — d'Aurenja totes dos — faguèron jogar Joseph », de Mehul, e « Les triomphateurs », d'Anthony-Réal, davant 7.000 personas, célébrant la Victoria, en preséncia de l'estatua d'August e de Frédéric Mistral en persona, dels arts servidors de la Patz : Agricultura, Industria, Arquitectura, la Pintura, l'Eloquéncia, la Poesia e la Musica ; èra lo temps de la fe dins l'an que ven, dins la sciéncia e lo bèu Bèu ! Troubadours du Midi, triomphez par Mistral I cantava la Wertheimber, e lo Mèstre s'aplaudiguèt força, e i anèt de son madri¬ gal : La Provença benurosa — creseguèt lo cèu dubert — ignorant qu'èra amorosa — d'un demòni, o Werteimber ! ». Mas los desaïcis avién pas mancat abans lo triomf. Antòni Real a contât sos viatges a Paris, e mai a quant de portas li calguèt tustar pèr trapar d'artistas Félix « 15 �volguèsson davalar que moment esperar — 1874 e 1886 Un », en provincia De notar que pensèt pas un aquò explica que calguèt de l'organizacion materiala — ». amb los emmascaments pèr donar d'autras « coregias de fach granda donada teurs « tustar endacôm mai. E ont ? Tôt anar a ». dins aqueles primièrs espectacles, es la part d'ôbras d'artistas provençais : aprep « Les Triompha¬ notar, d'Antony Réal, « L'Empereur d'Arles », de l'Avenhoneno Alexis Mouzin, « L'Ilote », de Pau Arena, « La Revanche d'Isis », de Pau Ferrièr, » Citharis », de Mouzin, « La légende de Cœur », d'Aicard, « Dio¬ nysos », de Joachim Gasquet, « L'Arlésienne », de Daudet, jogada sièis còps fins 1954, en « Laure et Pétrarque», d'Emili Ripert, «Mireille», donat très còps fins en 59, son mesas al programa tanben d'ôbras de occitans : Deodat de Severac, Fauré, Milhaud, Chabrier, V. D'Indy, G. Auric, Enric Tomasi. E d'ôbras d'inspiracion occitana : Guillaume d'Orange », de L. des Rieux, « Guillaume le Taciturne », de R. Berton, « Bertran de Born », de J. Valmy-Baysse, etc... e l'inevitabla Copa Santa, pèr una sisclaira o pèr tôt lo public. Lo Festival d'Ais, o d'a-z-Ais, coma se ditz aval, deguèt sa creamusicians « cion tanben a una iniciativa locala. Era en 1947, l'annada del primièr Festival d'Avenhon, e l'idèa venguèt d'un la Comtessa Pastre. Ne parlât a Gabriel grand mecènas de Marselha, Dussurget, qu'èra director del Bureau des Concerts », e totes dos veguèron de se far ajudar pel Casino d'Ais, que se carguèt tanlèu del finançament. E foguèt en 48 Cosi fan tutte. Lo Festival sérié un Festival Mozart. Mas aquò fasiá pas doblidar que la vila de Nicolau Froment, Puget, Belaud, Campra, Vauvenargues, Van Loo, Cézanne, Granet, Seyssaud, Chabaud, l'abat Bremond, Blondel, d'Arbaud es uôi la de Darius Milhaud, e la musica occitana o d'inspiracion occitana i trapa sa plaça : « Mireille », segur, i Bauç, mas tanben d'ôbras de Campra, Mondonville (a Sant Maussemin, aquest an), Auric, Milhaud. Aquô's pas tan talament mal, quora se sap que lo Miègjorn représenta pas que 16% dels musicians franceses dignes de figurar dins un manual coma l'istòria de la musica d'E. Vuillermoz. La participacion — pas solament d'artistas, coma Regine Crespin, la cantairitz, o lo flautista marselhés J.-P. Rampai. — « fan carrière internacionala, mas d'artistas demorant a-z-Ais, coma Maurici Gay, organista de Sant Sauvaire, e de formacions de¬ morant en Occitània, coma l'Orquèstra de Cambra de Tolosa (Dir. Auriacombe) e lo « Grenier de Tolosa » (Dir. Sarrazin) es encara mai notabla, a costat dels artistas e de las formacions vengudas del mond que Mèstre tôt. Es que, o cal plan dire, nhon pèr de rasons esteticas deguèsson cridar los fanatics d'Ave¬ politicas (Vilar es lo mai pichon denominator comun de l'esquèrra culturels), Ais représenta quicôm mai qu'una entrepresa de colonialisme culturel parisenc. Los artistas son causits de pèr lo mond demèst los melhors interprétas de las ôbras mesas al programa : s'agis pas aici d'una virada, mas d'un acamp excepcional, un rescontre d'ômes e d'ôbras que se tomarà pas capitar dos côps. Se comprén que pèr exemple dos cent cincanta argentins ajan frétât un transport pèr anar a-z-Ais, que la radio danesa, sueden16 ne o �la T.V. anglesa sián al rendètz-vos : Ais es unie, Avenhon non E Aurenja tanben, foguèt unie, del temps que P. Anthony Réal podià escriure, en 1902 : «Aurenja, sèrre de Roma e d'Atènas, va ve¬ nir un fogal lumenôs de decentralisacion artistica, e los nòstres grands actors van congrear, dins l'immense emicicle de son teatre roman, d'emocions coma ne fasián nàisser los grands actors de l'antiquitat. Dins aquesta encencha ampla, van largar d'efièches scenics que son pas possibles dins nòstres teatres clauses ». ca e pas. Disi foguèt, pèr Aurenja. Dins quauquas annadas, quai sap se pèr Ais ? Sérié daumatge, que lo Festival comença d'interessar lo mond de Provença : suis 90 % de franceses demèst los espectators del Festival, n'i a ben 74 % de provençals, en tôt 76% que son occitans, contra solament 17% de parisencs e 7% dels autres despartiments. Lo Festival perdèsse de sa quaiitat, coma lo d'Aurenja (ont i a tamben los 75 % d'espectators regionals), o deguèsse se trasportar, metem, dins lo Nord, sérié pas solament l'ostalarié que perdrié, mas la vida culturala d'una région auçada al nivèl de la creacion mondiala (e non pas, o torni dire, parisenca). Quai sap pèr exemple se las « Jeunesses musicales », qu'amb quauques autres organismes, resquilhan — senon de las representacions — au mens de las repeticions a gratis, comptarién alara coma uôi sos dos milas e deuriéi pas o escriure tamben mai d'aderents ? Colonizacion ? Mas de qué se passa liurat a una pichona Worms & Cia, les Chantiers Navals de la Ciutat. lo Festival es en perilh ? Me lo libret de presentacion de 1957 e lo de 1966, a la pagina «Amies del Festival». D'aqueles benfachors, n'i a 22 a-z-Ais en 57, pas que 14 en 66 ; 6 a Marselha e sa banlèga en 57, contra 2 solament en 66 ; e zéro a Paris en 57 ; contra 3 en 66. De 57 a 66, la Shell Berre es arribada (fau pas lo compte aici de totas las societats nomadas sens donar lo sèti social), mas son partits, a costat de Lagier-Rédio, Paquet, los motors Baudoin siéi e ? Quai ditz que comparason entre Om pòt seguir tanben, a travèrs los librets-programas, la coloniza¬ cion del Festival d'Aurenja. Comencèt en 1888, quora Pau Marieton e los cigalièrs de Paris » se ne carguèron. D'aquela data, Aurenja ven caça gardada de la Comèdia e tomba dins la mena dels Festivals viradas. En 1938, las finanças essent pas bonas, se fai apèl a l'Estat, e lo Festival passa jos l'autoritat artistica del Ministèri de l'Educacion Nacionala. Aquô's lo director dels Teatres Lirics que ne pren la direccion : Aqueles illustres teatres », comenta Agis Rigôrd, « se desplaçan en çòs. Enfin, suprèma consecracion, lo Président de la Republica onoraré de sa preséneia una vesprada ! » Aquela absorpeion seré completada en 1954, que la « Chorégie du Théâtre Antique d'Orange» ven la « Chorégie du Théâtre Antique National d'Orange ». En fach, i a « « 17 �pas fach ra chorèges » (désignais pèr la comuna). La municipalitat amb subvencion, mas « las coregias son vengudas en de representacions oficialas de la Comèdia Francesa e de l'Opé¬ me ditz Agis Rigòrd, l'istorian felibrenc del Teatre antic. E Sèrgi me pren a despart pèr m'explicar tôt lo sicut : de pus tèrna » Bec « pagar, I aviá ben se voliá instalar a Aurenja, sabes, dison. Fasiá de - teatre au vilatge », a Casanova puèi a-z-Apte. Mas li radicaus socialistas d'aicl ne vouguèron pas. Li balhèron tot-bèu-just 200.000 a. frs. pèr una setmana teatrala e poëtica que capitèt rèn qu'a mièjas. Li donèron pas mai, e s'anèt ins¬ talar a Bedarridas, a tretze kilomètres d'Aurenja, ont lo cònsol U.N.R. li donèt un ostau vièlh pèr amenatjar. Fau dire que Saigre es un fadat que fai mai de politica que de teatre, manifèsta contra la bomba e li fusadas e se fai mau vèire dis inspectors primaris que li cèpan lo ro¬ binet dis escolans pèr si representacions... Autrament, pèr Aurenja, ai demandât sovènti fes, mai que mai dins d'articles, que lo destin de la Coregia non foguèsse abandonat a un o dos ornes que son fachs pèr comprene quicèm au teatre coma ieu i matematicas puras. « « Aqui Paris amb coma se tropa que una Présence du Théâtre que », passa : i lo delegat municipau i bèus-arts monta a cambarada de la municipalitat, e van sonar a la Comèdia Francesa, que, pèr eli, es fin finala lo cimèl dau bèl art dramatic, lo un faire lo plen dau teatre antic e que trucarà pas li consciéncias. un pauc amb M. Escande : « E de qu'avètz de polit a prepausar aquest an? » — « Aiçô », fai l'autre, « e aquè » — «Ten, avètz d'aquô, e ben, botatz-me'n pèr una bèna liura ben quichada » — Venètz o veire anuèch En 1966, aquè's a J.-L. Barrault qu'aviàn fach rampèu. Doas peças : « Amphitryon », e una creacion mondiala, Numança », de Cervantés, asaptat pèr Joan Cau. E mai dos opéras : «La Tosca », e « Samson e Dalila », Bilanç : 30 a 40 milions d'à. frs. de déficit pèr la municipalitat. Tanben, en 1966, aquè's lo Sénher Biasani, dau Ministèri, e Maurice Escande, que davalan en débuta d'an, e qu'explican çè que cèmptan de faire jogar d'ôbras que dison quicèm au public. M'as comprés : finida l'audàcia, e las experimentacions corne Numança. Se vai tornar donar de « valors seguras », e zo ! as aqui « Cyrano de Bergerac » pèr la Comèdia Francesa, e « Le songe que pou Se charra « ». « d'une nuit d'été » amb J. Fabbri. » Doas representacions — e d'aquel nivèl — fan pas un festival, e amb 8.000 espectators (e 6.000 pèr Shakespeare). E coma la sub¬ vencion de l'Estat es suprimida dempuèi très ans, per virar, fau trobar mai quicèm mai. Benlèu far amb una tropa jova, prèsta a se petar los pèr far quicèm de nòu ? Pensa-te I Lo cènsol anència un « programa complementari di melhors causits », amb Jean Ferrât, gala de catch, Claude François, « Coups de Soleil » e campionat bolista... rencs ★ ★ 18 ★ �Pèr Ais, aurosament, siám pas aqui ! Mas fan remarcar que cal pas que pèr los costumes e décors de Pelleas et Mélisande » en 1966, calguèt 20 milions, e que lo «cachet» dels artistas pot anar dusca a dètz milions pèr vesprada I Ges de Chariot, 37 milions des sous! comparason pèr l'orquèstra, ne que, « Paris, ont possibla amb Avenhon, ont los actors vènon a ges de decèr, pas qu'un podium, ges i que de d'orquèstra, pas 4.000 plaças e una tropa que vira tôt l'an. Aquè fai que l'an que ven, aprèp lo déficit que pel primièr cèp engreva lo Festival, èm pot pas estre segur que i aurà un XX° Festival de Musica. Es impossible », déclara C. Coq, président dels Amies del Festival, « d'alestir un programa tant que sauprem pas sus quinas ressorças poirem comptar. Cau assenhalar que la subvencion antan acordada per l'Estat es estada totalament suprimida dempuèi très ans, e lo Ministre d'Estat encargat dis Afaires Culturaus a demandât que li collectivitats localas prengan desenant la relèva de l'Estat. E fau pas força comptar qu'aquela subvencion sià restablida aquel an. Pèr équi¬ librer si ressorças amb sis obligacions contractualas, la Societat dau « Casino deurà diminuir lo crédit consacrât au cachet dis artistas, e alèr de crénher, au ponch de qualitat que n'es ara, que lo Festivau pèrda la maja part de son public, e — li causas van lèu-lèu alara — sià forçat d'aici quauquis ans a tancar si portas. Avèm la flaquièra de creire que sérié aquè, coma o declarèt M. Malraux a la tribuna dau Sénat un grand malheur pour l'art et pour la France ». Me demandi se ni Coq ni Malraux en demandant que las collecti¬ vitats localas se carguen del Festival se son mainats del punt ont ne son aquelas collectivitats. Aguèsson coma ieu fulhetat la pagina dels Amies del Festival », se seriân apercebuts que l'argent es partit enes « « dacôm mai. l'Estat tome restablir las subvencions : a el de glèria pèr França d'aver Ais a costat de las bombas atomicas. Om sèmia... de cèps que la subvencion sérié pro fòrta pèr aver a-z-Ais las plaças al pretz dels teatres parisencs subvencionats... La culture borgesa, coma ditz mon amie Morelly, a la portada del pro¬ létariat... régional ! Aquò's justament çè que m'anóncia Roger Calmel, que demanda una subvencion pèr la vesprada occitana de l'an que ven, a Serinhan. Mas tombam aici dins un autre capitol, lo dels Festivals de creacion autoctèna, los que benlèu nos apèrtan lo mai. ★ ★ ★ Demorarié saber s'es Amb l'accent ponchut Vèli pas Mont Dore, a mens, tôt que una parlar aici dels Festivals Pont de Salars es tanhaires Sonalh e sa de lo contrari d'estrangièrs, del lo cas a » — la folklorics coma n'i a tants al alhors. Lo folklore es, pel moment au creacion, la mantenença — sovent pèr e Sant-Pons ont un nordista de formas vielhanchonas e bailèja los mai « cas- petrificadas, plaça dins l'amenatjament del territòri revèrta força una mena de prostitucion. Cal veire a Aurenja o en Avenhon las drèllas mascaradas provençalas pèr aculhir lo public dels Festivals pèr comprene ont nos mena lo folklore. Ensajatz un pauc de li parlar provençal, a aqueen 19 �las mirèlhas ! Mas parli de pertot ont lo Festival es manifestacion d'un plaça e convit als abitants de luòc per i partici¬ pai-, Pau Mari, lo cònsol de Coarasa, vei pas autrament sos « Rescontres de Poësia » los X°, en 1966. Cap d'organisme exterior al vilatge i a pas de part dins l'organizacion e las responsabilitats. Coma s'agis de rescontres entre poëtas e responsables de revistas poëticas, los vilatjòls a priori semblarián que ne foguèsson en defòra. Aquò's vistable que las conferéncias los interèssan pas força. Mas i a los réci¬ tals de poësias e de cançons. E aqui, l'assisténcia es nombrosa. La résulta, benlèu estomaganta, mas ja^ tangibla, es que lo nombre dels jovents qu'escrivon es força important pèr rapòrt al nombre d'abitants. Tant que los organizaires se demandan, aprèp aver dubèrt las portas a Letras d'Oc e a Viure, se sérié pas bon, ara qu'un vilatge d'òc es vengut un centre de la poësia pels pòbles d'Euròpa francofòna, de i faire la metèissa experiéncia pels palses occitans. E sai que sérié mai trabalh de cultura sus — coarasenc encara ! aquò's quicòm mai : de joves seleccionats dins un espèr exemple a Montpelhièr — vènon complir dins la vila de Molière son estagi nacional d'art dramatic, jos la direccion d'Andrieu Croq e de Regina Lacroix. Aquò baila d'espectacles de la melhora qualitat. M'ensoveni d'aver vist aital La Mégère apprivoisée jols Arcèus de Montpelhièr. Avié pas ren d'envejar als profesionals de Joan Deschamps. Ara, tombam totjorns dins lo metèis problèma que Coarasa nos a fach sarrar : metam que i aja força participaires a l'estagi dins los joves de Pesenàs e de la région, çè de primièr que li ensenhan coma dins totes los corses d'art dramatic, aquô's de doblidar son accent, darrièr rasigatge de sa lenga. E de mond coma Regina Lacroix o an plan comprés, qu'ajudan tamben als estagis de l'I.E.O. E mai un cèp se faguèt un estagi occitan paralèl al « nacional », dins Pesenàs. Mas aquô's luènh de s'instucionalizar. E contunhan de ponchejar en jogant de Goldoni, Barouf sus lo port, a vista de Sèta. Me tòrna çè que disiá lo Gauthièr a-z-Aigas Mòrtas : « Pasmens, pensam que lo Teatre es un art especific, e que devèm pas cap de concession i gosts locaus è tradicionaus dins la mesura qu'entraïnarién una degradacion de la produccion artistica. Antau foguèron descaçats lis « ac¬ cents dins Tartarin », e tolerats tan solament coma esplecha tecnica dramatica ! A Seguret, que non, an pas perdut l'accent ! A Pesenàs, tagi mai local » — « ». ★ ★ ★ vilatjon de Vauclusa ont podètz, coma ditz la «las pus polidas nuòches del Comtat-Naut dins un estable a La Crupio, club privât ». Mas se i tombatz un très de setembre, sera un autre remenadis, sus la plaça. Los « Amies de Seguret » an aqueste vèspre onze ans. Mas las annadas an rajovenit son vilatge. Tôt lo torn de la torre del relètge e de la font vièlha, los ostals engrunats se son tornats bastir, o alara se son cambiats en pertèrras de flors pèr menar lo mai agradivament que se pòsca fins a la capèla de Santa Tècla, ajocada entre cèl e tèrra, que se i ten la Xll° expausi- Seguret reclama, 20 es passar un '/jJnkrjîrO LdUUUdllt? I �dels Artistas de Seguret. Tôt comencèt pèr aquí, puèi i aguèt lo Nadal lo mistèri « Li bergiers de Seguret », qu'aguèt l'onor de la T.V. alemanda, la taula d'orientacion, enfin YOfici cion Festival, en dau Teatre 57, e per Provençau, que se creèt en 63, e que ten son sèti a Se¬ guret. Aquò's lo Sénher Cl. Faraud, vici-president dels « Amies de Segu¬ que respônd a mas questions : « Desempuèi detz ans, bòna part di tropas que viran dins Vau-Clusa, Bocas-dau-Rôse e Gard an parti¬ cipât i Festenaus : la Coqueta, lo Calen, l'Escola de la Mar venián de Marselha, l'Avenir e l'Esforç artistic arribavan de-z-Ais, YEscandilhada ret », de Malamort, li Baladins de Tavèu, e d'autris... Au nivèu locau, i a una bòna còla de joves, li de la seccion teatrala dis « Amies ». Siám ajupèr la municipalitat de Seguret, e mai pèr la de Vaison-la-Romana, rapòrt au matériau de scèna. La joinessa e lis espôrts nos balhan 400.000 a. frs, e una autra subvencion nos ven dau consèu generau daumàci l'O.T.P. A la débuta dau Festenau, i avié ren que de pèças en très actes. Mai dempuèi uech ans, aqueste prenguèt son biais definitiu : pèr part pèças d'un acte e danças folkloricas, pèr part concors de cant e de declamacion, e per claure, una vesprada de danças fol¬ kloricas Li demandi se las peças — n'i a cinc, que son estadas preparadas dins los estagis d'ivèrn — son pas susfisentas, pèr qu'èm i mèscle encara de folklore : « Era necite », me fai, « se voliàm amenar lis estivants e li non-provençalizants. La programacion d'una vesprada compléta de teatre en lenga provençala risca de trobar un public qualitadôs, mai malaurosament pas pro nombrós pèr curbir li frais, e mai aqueli sián redusits daumaci la generositat e la compreneson di tropas que participan. Mai jamai de la vida pensarem pas d'apondre dats ». de peças en francés a aqueli vespradas estrictament provençalas. sens o dire que fau pas comptar sus ges de benefici... » Enfin, creacion me disi, as trapat un un perilh : lo del teatre de regut. Om davera pas l'universal a travèrs una la que lo Festival Vos daissi jutges, aqui lo resum trapa, e non ça de Caries Festival que siá vertadièrament de l'intencion dels abitants. Mas i cloquièr. Tant m'agrada qu'o ajan corque pel viscut quotidian ont ôm se cultura d'importacion. Aquel universal de Seguret lo capite pas aquest an. d'una peça jogada en 66, L'Adobaire, locala, créât pèls abitants a aviá crenti Vai pas que Galtièr : L'adobaire, aquó's lo garissèire. Lo vesem dins son oficina, reçaup, al mitan de las potingas que rabalan, sos malauts mai o mens imaginaris. E per començar una femna un pauc sarra-piastras. Li baila • aquò la vai garir dins mens que d'ensenhar los numéros ganhants de la lotariá nacionala. D'aquí tota l'istòria. Un client pas content li ven demandar los 12 Francs que i a fach pèrdre en li ensenhant lo marrit numéro. L'adobaire vai sonar la policia, lo temps que la serviciala explica a l'autre que son mèstre es al dentista. D'aquel moment, l'orne s'atissa, pren la blòda de l'adobaire, e suenha los malauts... » M'arrèsti aqui. Tombam, coma a Moissac, dins la farsejada de patronatge. Mas aici es en lenga d'oc. un ren. fiasco emplit d'aiga del robinet Nòstre adobaire en : mai se vanta 21 �A Moissac, èra en francés que jogavan los amators. Los profes- E i a aqui bêla diferéncia lo projècte capitava, un d'aquestes ans. Mas tre 66, lo Festival portava lo nom de « Nuits Occitanes », metiá son programa, en revirada, La Loba, de R. Lafont, amb de cançons en òc, e de sota-impressions occitanas al micrò ; patronava una exposicion del libre occitan, e lo Guy Vassal i donèt « Le Temps des Troubadours », d'el e de Zimmerman, d'aprèp la Cançon de la Crosada. I èrem quauques uns, lo 24 d'agost, que nos prenguèron pèr montar los gradins fàcia al nartèx de la glèisa que deviá jos sa crosada d'augivas — benlèu la mai anciana del pais — abrigar las colissas d'un teatre montât pèr la tropa amb de material prestat o logat de Tolosa 0 de Montauban. Lo mond de Moissac èran aqui, per donar d'estôfas, pèr cordurar los costumes, pèr sègre las repeticions. Los actors son d'amies de J. Rousseau, los uns son pagats, d'autres simplament noirits, totes de joves professionals. Quauques uns tenon ja de rôties importants dins de grands festivals coma Maria Verdi del de Cartage. L'atmosfèra es de trabalh. Cal pas comptar sus ges de subvencion de la comuna ni de l'Estat. Solament sus una idèa qu'aguèt, aital, lo J. Rousseau, coma jogava, l'an passât, un montatge sieu suis trobadors. N'aviá agut l'enveja de jogar de teatre occitan e èra tombât sus La Loba, dins una librariá. Ara nos trapàvem totes aqui, setats sul defôra d'un café, e préparant la vesprada poëtica occitana. Aquel mond, que sionals aurián volgut tôt donar en occitan. amb totes Seguret. O puslèu i auriá, mai o lo Trencavèl èran occitans mens de l'emession de se te caliá veire lo Gui Vassal, sabètz, Lorenzi, far de declaracions sus l'onor — del pals e sa dignitat de manténer ! — fasián la descubèrta de sa lenga, amb las exclamacions ma] biaissudas de lo que se vei pel primièr côp dins un miralh : lo Vassal, pèr exemple, èra estât l'escolan de Nèlli, mas avià pas après a legir la grafia occitana. N'i èran que lo 1 calià metre en grafia figurada... E lo vèspre, dins lo teatre comol de las 500 personas que podiá téner, foguèt la batalha. Lo public, qu'èra vengut mai que mai pèr la farsejada, risiá cada còp qu'entendià un mot de lenga d'òc. Calguèt lo sériés doctoral de Lafont, la flamba d'Ives Roqueta pèr que se desrevelhèsson, revirats, avent compres qu'aqué's sa vergonha, de n'èsser a n'esperar pas de sa lenga que la galejada. E alara auriá calgut veire lo Joan-Glaudi Duffau d'una votz mal desruscada te balançar la del boièr e de Joana d'Aymé. E Gui Vassal dire d'un ton golaud : « A ! solelh de mos uelhs... » jos los aplaudiments d'un pèble retrobat. La partida èra ganhada. Esperam l'an I aurà las viradas costumièras e lo T.N.P. del sègle Brechtian. Benlèu Joan Deschamps enfin aurà desrabat aquel poste d'administrador d'un cen¬ tre dramatic en Occitània, e tanplan se sovendrà de sos projèctes de quora èra jove e plen d'idèas, del temps que somiava, amb Gérard Philippe, a montar lo Poema dau Rose, sul Rose, e d'una plaça a l'autra sera encara d'Arle. mai Benlèu se que ven. lo Teatre sovendrà Francés del Cabaret Occitan de Carcassona. A Montauban, pot èsser qu'auràn pas doblidat aquela annada ont i avià 22 Un Vassal . , SliliPiriHl �part pichona pèr la poësia d'òc, e a Nimes, lo côp qu'Hermantier « Les Albigeois », de M. Clavel. E puèi quai sap s'a Ave- una aviá montât nhon auràn de leiçons de pas tirât son « Rescontre 66 » sul desvolo- pament cultural régional ? Se i èrem estats, benlèu li auriàm esclairat la calèlha. Erem endacòm mai... ont se fai un trabalh lent, mas prometedor : a Lodèva, que l'an que ven se i donarà un oratorio en occitan, Sant Focran, tèxte de Léon Cordas e musica de Josèp Rocairòl, lo qu'ensaja d'animar lo païs-bas de Lengadoc pèr sos concèrts d'Orguenas, a Sant Guilhem mai que mai. A Serinhan, que Rogièr Calmel vol consacrar a la resurreccion d'òbras occitanas dels sègles passats las de Estève Molinièr, l'an que ven, puèi las de Giles e de Bouzinhac —, e que serà en 67, en esperant d'oratorios en occitan qu'èm se promet d'escriure, dins la colegiala restaurada, l'encastre d'un réci¬ tal de poësia occitana, a l'auçada d'una arquitectura nèbla e simpla. E puèi tornar Moissac, lo mes d'agost. — la cultura destacats de son mitan natural de cultura, e que demandan pas qu'una distraccion vacancièra, aqueles espectacles pèdon convenir a la tabula rasa d'una Occitània venguda pas que lo luèc ont l'estivant culhis sens esfèrç, lo solelh, la mar, lo flirt, la cultura dins lo prètz global del sejorn gracias a d'animadors de tota mena. Mas aquè pèt tanben se passar dins un terraire d'ornes, dins un mitan de rescontres personals amb d'òmes que pèrtan un nom e que son aqui pèr far quicèm, e mai Los Festivals — s'o creacion o nos pausan tôt net lo problèma consomacion. Estudiats pels toristas que bailan. Amb de passan, joan LARZAC. l'ajuda de : (Avenhon), Sergi Bec (Aurenja), José Fabre (Ais), B. (Nimes), Cl. Faraud (Seguret), Pau Mari (Coarasa), M. Morelly (Sèta), Agis Rigord (Aurenja), J. Rocairol (Montpelhièr), R. Lafont (Nimes), R. Calmel (Paris), e del Secrétariat del Festival d'Ais, del Club « Démocratie Nouvelle », de Marselha. Robèrt Allan Gauthier ★ Vèn de parèisser : Robert LAFONT La Révolution Coll. (un vol. ★ : Régionaliste IDEES, Gallimard 3 F. dins totas las librariás) Pèr parèisser en octobre : Sur la France del metèis autor Prefaci de J. MADAULE, Gallimard, ed. �marselha liurada ^QUEST an, a karsenty Marselha se vai capitar sènsa teatres, alevat l'opéra municipala. Podèm pas donar lo nom de teatre a una sala coma lo Gymnase » que s'acontènta d'aculhir lei viradas de passatge e que jòga lo rôtie, mai o mens, d'un establiment d'ostalarià, a part que li serve pas lo beure e lo manjar. Una experiéncia que durèt una se desena d'annadas ven de faire sei darriers badalhs, « le Théâtre Quoti¬ dien de Marseille ». Miquel Fontaine, son director, donèt aquest estiu a Cassis sa representacion ultima. - De autra tropa profesionala « Les spectacles de l'Etang dempuèi quatre ans assajavan de faire soca dins la région dau grand Marselha, elei, tanben, venon de plegar bagatges. de mai, Berre una que » MONEY OR NOT MONEY. Amb aquô, es una pagina de virada dins l'istòria de la vida culturala de la metropòli marselhesa. D'aqui en avant, sera un fach conegut que lei marselhés son de brutas bèstias e qu'entèndon ren au teatre, per elei li fau lei cantaires amb la grôssa galejada, lo pastis amb la partida de bôchas. Mai que nos anèsson pas parlar dau teatre, de quauqua ren aitant relevât. Marselha per totjorn perduda per lo teatre e liurada, pès e ponhs ligats, ai viradas Karsenty e ais especulacions parisencas sus lei cantaires. Entenrin que a Ais, lei causas van pas parier, aqui amb « le centre dramatique du Sud-Est », avèm sota la man una tropa que dura e que jôga per un public esclairat. Tala vila, tau public, diriá la saviesa populara. Ais rèsta donc la darriera restanca dau teatre en Provènça. Mai, a i vèire un pauc mai près, avèm de s'avisar que lo centre d'Ais es bastit subre una fondamenta solida, es sostengut amb lei sòus de l'Estat, d'una faiçon tala que son assèti éco¬ nomie es perfiechament assegurat. Aquô era pas lo cas dau « TQM » que recebèt totjorn de la vila o de l'Estat de subvencions trop maigras per faire viure un teatre que per d'autrei rasons que veirem totara leis espectators aviàn tendéneia Car i fasiá flòri aguèt e a fonhar. un temps, gaire luenchenc, que coneissiá una vida febrosa ; d'aqui a Marselha lo teatre vèn bensai aquela re- putacion d'èstre un public « dificil » que uei se mescla dedins l'uniforamb la passivitat de l'òme assetat dins un fautuèlh qu'espéra l'espectacie. Tôt lo sègle passât, lo teatre fasià viure bord de gents de tota mena dins la capitala provençala. misme generau DE BENEDIT A Se prenem per cas lei vint darriereis annadas dau sègle, s'avisam que la ciutat comptava amb sièis salas « L'Alhambra », : « Les Varié¬ tés », « Le Palais de Cristal », « Le Gymnase », « Le Théâtre Chave », 24 GORLETT. �L'AIcazar », e que de 1880 fins a 1900 foguèron donadas 159 peças miegjornaus, 159 creacions sènsa comptar lei represas ni mai lei succès de Paris que de côps que i a descendién ben fins aicibàs. Siá una mejana de 8 peças escrichas, jogadas per annada, 8 peças creadas que devián rèn en d'autors parisencs e que venián s'ajustar a un repertòri ja conséquent. De segur, aquelei peças èran de nôu parts detz escrichas en francès, mai força conteniàn de scènas occitanas e avem pas d'oblidar que dins la primiera partida dau sègle d'es« d'autors nòstres crivans Bellot e coma Benedit avián Chailan, Thobert, donat a la Reymonenq, scèna marselhesa Pelabon, Benoni, dobras realistas foguèron de lônga jogadas puei e que en 1913, mai, dins tôt just veniá de s'inaugurar, leis actors donèron Nais, de J.-B. Astier, un acte de vers provençaus. Parierament un teatre, lo teatre « Chave », anava venir centre de cultura occitana força actiu amb sa pastorala, qu'èra dei mai renomadas entre toteis aquelei que Calènda faguèt espeiir. comicas un que teatre que Mai tôt lo sègle passât Paris ja pompava totei lei glèrias ; se lei marselhès que laissèron en plan sa ciutat per « escalar amondaut. D'escrivans, d'autors dramatics que aguèron son ora de celebritat, mai que uei restaràn per totjorn aclapats sota lo vèu nè¬ gre de l'oblit. Cu conèis un Mery, un Barthélémy que un jorn escriguèt l'homme absurde est celui qui ne change jamais » e que eu oblidèt pas de cambiar dins lo corrent de sa vida ? Cu saup çò qu'escriguèt un Guinot, un Gozlan, un Nestor Roqueplan, qu'inventèt lo mot lorette » ? E sensa Labiche e son « chapeau de paille d'Italie », lo nom de Marc Michel que lo signèt amb eu sérié sepelit dins la poussa dei bibliotècas. La vida dei marselhès ilustres a Paris precedié la venguda dau marselhès naturalizat parisenc. La guerra de 14 clavèt un période complèt dau teatre a Marselha. La veitura, la T.S.F. amb lo cinéma tôt aquò anava crear un climat nôu qu'encaminarié la scèna marselhesa a la desbranda, puei a la mort. De 1920 a 1945, lo nombre dei teatres demenis a Marselha, fàcia ai cinémas que ben lèu se meton a parlar. L'opereta conquista la plaça, amb Fortuné cadet, Andréa Turcy; encara amb de partidas occitanas se fai en 1920, puei amb Alibert, Sarvil, Scotto, Gorlett empiegarà, ben lèu que de brenigas de frasa, d'expressions popularas, un lengatge mesclat que fai rire e plorar. En 1940, se joga « Ll SIAM MAI » que de marselhès joves prenién sènsa dobte per de paraulas chinesas, mai que n'èra ren qu'una opereta francesa amb rèire-gost provençau. Lo cinéma que Marcèu Panhôl a emplegat per lo primier còp a Marselha vai se gonflar amb totei leis operetas filmadas. Una produccion artistica, autonòma, se mantèn doncas, bòrd degradada, qu'a ben barrutlat au ponch de vista de la qualitat, mai que pasmens a per meriti d'existir. Aquela après-guerra que sabem, vei Marselha que se deleuja lèu de tota entrepresa artistica autonôma. L'AIcazar que foguèt l'aut-luòc dau période d'abans, ara fai que vivotejar per morir dos côps. La radio que la T.V. dobleja soleta es aqui per donar una peça per setmana, l'opereta marselhesa se nèga completament e manca pas lei films de Marcel Panhôl que leis espectators fonhan a flor e a mesura qu'anam vers leis annadas 60. còmptan pas » « « 25 �E LO VUEGE ES TOTAU. Puei, jorn s'avisam que lo vuege es totau. Lei mejans modems un disparèisser d'un còp, lo processus de provinla T.V. dins cada fogau a l'ora dau sopar. E coma, dau ponch de vista artistic, totei lei poders son concentrats a Paris, estènt que per virar un film pichonet fau de cré¬ dits que s'atròban plus dins la région, es pas per deman que Marselha vendrà un centre pichonet d'industria televisada. Oc, de segur, a partir dau mes d'abriu se laissan plus comptar leis équipas que davalan d'amondaut per virar un film quente que siá. Mai tôt depende dei burèus parisencs e d'ordres de mession foligauds. La tele escapa de massa cializaeion a an fach es acabat amb l'arribada de tôt la contrada. Adonc, que leis espectadors martota veritat plòu d'amondaut. De vèire quasiment totei côrrer luenh dau pais per recampar gléria, trabalh e picalhons, an cregut facilament que tôt aquò vengut d'aicl valià pas un piés. An fonhat aquèu « TQM » qu'aviá près Marselha pèr sèti e que anèt fins a crear de traduccions francesas d'obras occitanas de Galtier e Delavouët. Que li joguèsson de Brecht o de Sean O'Casey, èran pas tant desvariats. Ja Paris aviá consagrat aqueleis autors. Mai dins lo fons, en de qué serve lo teatre provinciau ? Dins una Occitània que s'es fonsament destructurada, lei soletas manifestacions possiblas son aquelei dau mirau, dau rebat dins l'aiga de la granda metropéli parisenca. A Paris, d'un autre costat, se perseguis selhès una vos diga, es pas sosprenent que foguèsson dau bon persuadits autra obra de que destructuralizacion, aquest còp. L'esperit francès destructor, Geist, der stets verneint » diriá Gcethe, que ara l'escala a se se nèga internacionala, totjorn revira contre se « e Der se La classa intellectuala, completament embugada d'an¬ glo-saxon, ara crei plus dins l'engèni propriament francés. A travès dau lengatge télévisât e de la premsa mieg-literària e mieg-artistica, s'entamena, ara, la carn viva dau lengatge antan-sobeiran. Aqueli gènts qu'an mespresats lei « patois » de Marselha e d'autre luôc, finisson per s'enganchar dins lo boisson de sei prejutjats e per mespresar aquela lenga risibla d'un pichon canton d'Euròpa que se parla gaire a NewYork. Cu maneja lei pèiras s'esquicha lei dets. mossega la mai coa. Dins aquelei condicions, dins una vila tenguda per leis estaquetas, provincializada dos còps amb una vétz estencha, solet, a l'ora d'ara, resta l'aparelh de cultura primària : la télévision que fai oblidar lei carrieras encombradas, la fumada deis autos, lei motors que bronzisson e lei fuécs que s'amòçan au crosament. La télévision que se fai a Paris e qu'amb leis estraç d'una vida culturala autonòma véu far oblidar ai marselhès, ais occitans que vivon dins un pais desperzonalizat, un pais qu'a plus drech a la cultura sanida, aquela que se fai d'esperela, dins lo pais metèis, amb d'ormes enrasigats que seràn pas for¬ çats de s'expatriar a Paris o a New-York per viure coma li agrada. Pèire PESSAMESSA. 26 �LU <H yi u MjQUÊL Una mas butèt lo portai de l'estable e sentor de fedas l'atencionèt pas, que s'aplantèt sul lindal. de pastura fresca li sautèt a las narras, dempuèi lo temps l'aviá pro acostumada. e Miquèl faguèt un li respondèt. Lo dròlle aladonc dintrèt dins l'estable e s'adralhèt cap al fons, aqul ont s'ausissiá lo trepejar d'un bestial sus de palha seca. La cavala, quora lo gojat arribèt fins al cortilh, virèt lo cap devers el e espolsèt de la coa. « E ben I Polida, l'as fenit aquel plan-ponh de treule. Aquò's bon lo treule dalhat de fresc ! Mas ne cal pas chapar de trop, o sabes, pr'amor que puèi las colicas rojas t'emponharián. alaval dins l'escur de la jaça. clapèt de la lenga dos còps. Un endilhar doç Una cadena tindèt riset e de temps que lo gojat la descabestrava, la alen caud dins lo còl. Miquèl ne riguèt de plaser. Oc, Polida ! O as encapat. Soi pro content d'istôria, la sabiá e lo mèstre m'a pas charpat. An ! vira-te Del — un paus que te destaque ; es ora beure ». cavala li bufèt son de vespre. La leiçon Los companhs, cau27 �Basta que me daissen canha. vistes. Sai que segan canicas amb en patz. Los sa mecanica nova. los ai pas encara Que voies ! Sèm tôt me- autres, ara. fremin correguèt jos la pèl Un de la cavala, long de l'esquina, e Miquèl li paupèt un pauc lo morre. Emponhant puèi lo cabèstre, la faguèt virar e la menèt defòra. la bèstia cabeceguèt. Lo dròlle li arribava tôt bèl cavala just a l'espatla e d'una brandida, la ; mas tôt al contre baissava lo de nonent, l'uèlh atentiu, coma s'escotava lo char- l'auriá pogut escampar morre caminava e pel soi radis del mainatge. Si ben I veniá mai Miquèl, deman es dijòus. Vau pas a l'escèla. jornada tota. Se vos, poiriàm anar dalhar Truca-Mendilh. Son plan polidas sas mecanicas, mas quora se tracha de faire los recantons, mala sòrt ; pèdon pas tan solament virar. Te ramentas de l'ivèrn passât ? Consí aurián laurat lo Clôt de Nadal, e Rovièra, e Cantaucèl, se t'avién pas aguda ? Es pas amb son fotralàs de tractor que las aurián traucadas aquelas tèrras. De segur I — Nos veirem la La cavala levèt de la pila son morre que l'aiga polsèt. Lo drôlle li amanhaguèt longamai lo cambls. ne rajolava e s'es- Mas non, te disi, contunhava el, te vendràn pas. Aguèsses pas Mas de que dirián pas per nos charlas espatlas. Una ància pasmens lo paupèt al fons de sa pocha la peireta el. Aquè èra son esconjura-sòrt. L'avià amassada très ans en ça, enamont, al pè del cengle, lo vèspre just que la Maria se maridèt. La joventa veniá de quitar l'ostal, fasià una ora, amb son nèvi e Miquèl sabiá que tornariá pas mai veire la sieuna sèr — d'aquela. O dison, òc ben I pinhar a totes dos ? E jonhèt quichèt a la garganta. D'ausida, blanca que carrejava totjorn amb paur franc de quant en quant. Maria... Lo piquèt del ponh sus las la Maria ? Per de qué l'avià laissât solet amb los autres ? Son que ela lo sonava Miquèl. Los autres, la maire bela primièra, li disián angròla, taupet, mascle de nièra e quai sap qué encara. Son que ela lo potonejava, de cèps que i avià, quora èron solets e qu'èra pas trop aclapada d'èbras. Los autres, Mi¬ quèl los rambalhava a tengut : « Tira-te d'aqul, badaluna !... Vai-t'en ancas veire a de la a l'èrt gojat, las maissas clavadas, cavala. se Per de qué èra lai soi, estequit ! partida, » Era partida, la Maria... Miquèl passèt una ora, aquel vèspre d'aqul, escampar de pèiras contra lo bauç. Las clapas picavan la paret. Redolavan puèi sul penjal e demoravan estadissas a sos pès del d'un pauc, Miquèl, arroît, s'agromeliguèt sul clapàs e joguèt suau-suau amb las pèiras. N'agalaqul una lisca coma un cèdol de ribièra. Aquela autra, de regas pus claras la sompartisson en très o quatre sisas. La blanca, sa cèsta es talhadissa coma la d'un cotèl ; Miquèl se ressèt un pauc l'espés del poce e lèu un glop de sang ne gisclèt. La pèira, ela, demorava pariva, tala coma aperabans. Lo drôlle la gaitèt de temps ; la quichèt, dura e frèja, entre sos dets ; e mai la drôlle. 28 Al cap �tastèt amb ont las lenga. Coneguèt aladonc que, dins aquel mond viradis pôdon anar, solas las pèiras vos son pro amigas per sa se n sors cambiar pas ? Dempuèi aquel vèspre, Miquèl recaptava totjorn al fons de sa pòcha, la pèira blanca trapada al pè del cengle. E quand avia de besonh de s'arrapar a quicôm d'imbrandable, la sarrava entre sos dets e tôt s'amansissià La a la lèsta. cavala, levada l'estable. sa set, se revirèt e s'encaminèt d'esperela — Miquèl, los dets totjorn nosats cap pèira, la seguiguèt. Passèt la cadena dins l'anèl de son cabèstre e, pensatiu, demorèt drech contra ela. La cavala, doçament, frelhava son morre contre l'espatla del dròlle e la cadena, a cada cabecejar, tindava sus la petaroga. Miquèl saquegèt lo cap. a sus sa Paura Polida ! Ne delembri ta cidava, çò diguèt. As rason, pas- servis pas a res de se lanhar aperavança. que te vendan, e te vendràn pas. E puèi pas mai E d'abord, vèli mens ; E d'un còp brandable de pas ! de pè als postes que barravan lo cortilh, marquèt l'imvoler. Anèt puèi al fons de l'estable, dobriguèt l'arca son recapta la civada, ne posèt dins una caisseta e la vogèt dins lo morre de la cavala. « Aqul, manja, ma Polida, manja, que se i avié pas que los autres, te regalariás pas sovent. Per te faire trabalhar, òsca ! Mas per te gaubejar un pauc, an totjorn lo temps. » que se i la grépia, jos se barrèt subran e son agach sos las ussas d'una rancura que la devià amagar de longa. Ara, cèstas car, çò dison. Las mecanicas fan mai de trabalh que tu, e au mens quora trabalhan pas, manjan pas tan pauc e òm a pas de besonh de se trachar d'elas ? Lo trabalh qu'as fach dempuèi quinze ans que siàs a la bèria ? Paura Polida I Siàs trop brava tu per acimar qu'aquò compta pas a son idèa d'eles ». Lo drôlle, sa cara nosadas venguèt greu fèrre, penjada a portai e estrilhava la cavala ». E ieu ? Creses que cômpti de cap de biais per eles ? Me o tenon de dire, lo paire, e mai los fraires, qu'a dètz ans, eles fasián aiçò e aquò, e çô autre. Que m'ameriti pas lo pan que mangi. Que soi pas qu'un cura-me-l'òsca. E patin, e cofin. La maire, li fau vergonha, de tan pichonet e mendrigol que soi, al mitan d'eles totes ». Tôt un en charrant, lo drôlle avié près l'estrilha de clavèl darrèr lo Miquèl s'aplantèt una brivada. Per de qué l'amarum jornadièr de sa uèi ? Res de tôt aquô non èra novèl. E mai abans que Maria se n'anèsse, se sentissiá de trop dins l'ostal, quant l'aguèsse pas conegut aladonc tan clarament coma ara. Pausèt sa gauta sul pel sedôs de la cavala. Aquela bèstia, aquô èra sa sola amiga. Somièt pasmens una brivada a l'agaça que l'avià amistançada tre que Maria se n'anèt e just abans qu'atencionèsse la cavala. Joanèl, lo pastre, èra dintrat de gardar un vèspre, amb un agaçon agantat al nis e l'avià bailat a Miquèl après li aver resonzat las alas. Primièr, lo gojat s'èra son que amusat de veire l'aucèl sautejar per la cosina en se desgargamelant. L'agaça, espaurugada, fugissià a tôt pèrdre quora qualqu un fasiá vida l'esquichava tant 29 �Sotlevava sos trooets d'alas e alandava un bec fons s'espetavan de rire, franc la maire que la butava dé¬ de balaja pr'amor que l'agaça li cagava sul paviment. Miquèl, l'amistat li venguèt per l'aucèl lo jorn que los sieus fraires s'imaginèron de faire bandar la Margot. Li preparèron de pan banhat de vin e lo i faguèron engolir. L'agaça beguèt très o quatre tréces de trempas. S'arrestèt puèi desvariada per lo gost novèl d'aquela pastanaga ; cauta-cauta, ne beguèt mai un bocin o dos e se sampèt a la lesta tôt çé que sobrava. Se botèt lèu-lèu a sautejar coma una bauja. L'Amfòs, amb una bréca, l'atissava mentre que lo Pèire li peltirava las plumas de la coa. L'aucèl se revirava, verdinèl, e ensajava en dobrissent sas alas trop cortas de lor sautar a la cara. Mas lo vin embromava ja son cap menut e l'agaça s'amorrava dins la posca. Lo gojat, li semblava qu'aqué èra el que los fraires secutavan ; quichava las maissas e paupava la sieuna pèira al fons de sa pocha. L'agaça, dont mai anava, dont mai trempalejava e dont mai aviâ pena a se tornar levar cada cép que l'Amfés amb sa bréca la virava d'esquina. Finiguèt per s'aclatar a plèc e brandèt pas pus e mai los dos jovents la tafurèsson encara. Alassats per lo jéc, abandonèron l'aucèl. Miquèl l'amassèt e doçament alispèt las plumas espelofidas. L'agaça, res faguèt pas méstra que s'avisava de la patz retrobada ; e mai Miquèl la creguèt mérta un pauc de temps, d'aqul tant que s'estrementiguèsse l'aucèl e qu'ensagèsse penosament de dobrir los uèlhs. Gaitèt Miquèl un brieu, mas son agach èra fosc jos la pèl clara de sas parpèlas e se tornèt en¬ dormir sul cép. Lo gojat l'anèt amagar dins la randissa del prat darrèr l'ostal pr'amor que finiguèsse de dormir en patz. En d'aqueste jorn, l'agaça venguèt çé que mai comptava dins la vida de Miquèl e l'aucèl coneguèt lèu que lo drélle èra son sol amie mina de se sarrar. que jamai. Totes féra a bels céps dins l'ostal. segonda dolor de sa vida, aprèp la partença de Maria, aqué's de l'agaça que la li porgiguèt. Un vèspre, coma tornava dels camps, Miquèl trapèt l'aucèl agromelit jos lo banquet contra la porta de la cosina. Sas plumas èron banhadas e la borra mancava a bocins sus son ventre. Amagava son cap jos sas alas mièg confladas e tôt cép, badava en estirant la lenga. Miquèl la sonèt doçament. L'agaça ensagèt de faire un pas cap a el, mas sa pata se pleguèt jos ela e Miquèl s'avisèt qu'èra copada. Amanhaguèt l'agaça un moment, la fa¬ guèt beure amb un culhièr coma un nenet, mas l'aiga ragèt de cada costat del bèc sus las plumas ; li engulhèt de grans de civadas un per un dins lo bec ; mas lèu l'agaça virèt lo cap e s'aclatèt pel sol d'un èr ablasigat. Lo drélle, destenembrat, demorèt césta ela sens res faire franc de quora en quora, que li alispava del det las plumas de la tèsta. Joanèl, quora dintrèt a la nuèit amb las fedas, paupèt lo ventre de l'agaça que cridèt d'ausida e tibèt lo col. « Deman, serà mérta, ton agaça, çé diguèt. Qualque can te l'a esquichada, solid. Se li a escapat quai sap consl ; mas val pas melhor per aqué. La deuriás negar, que aital sofririá pas pus ». La la mort Mérta, l'agaça ? Miquèl la gaitava mai que mai desvariat. De gents n'avià pas jamai vist. De bèstias, si ; de polets crebats que la mòrtas 30 �maire los lo escampava de fotra al fems ; de côps que i aviá, un anhèl e pastre renegava tôt en l'enterrant. Mas qualqu'un que li tenguèsse al còr, jamai. Gaitava l'agaça e un codonh d'angoissa se li conflava A moments, l'aucèl s'estrementissiá. Quilhava un pauc lo cap e badava. Miquèl, son còr li fasiá polset. Se s'anava sauvar ! Mas lo còs menut s'aclatava mai e brandava pas d'un pauc. La nuèit èra venguda. Miquèl vesiá l'agaça son que dins lo rebat de la porta. Los autres sopavan. Om ausissiá lo varalh dels culhièrs sus las siètas. De côps, cridavan lo drôlle. « Veni sopar, tarnagàs ; que la faràs pas tornar, ton agaça ! » El, sarrava las bocas. Quora ausiguèt lo raspar de las cadièras sul paviment, comprenguèt qu'avián fenit e qu'anavan sortir e començar, solid, de se trufar d'el e de l'agaça. Agantèt l'aucèl plan doçament e, cercant un recanton per se i amagar, s'anèt agrolir al fons de l'estable, contra l'arca de la civada. dins lo pitre. Miquèl, l'estrilha a la man, l'anèt gaitar, aquel recanton ont èra son agaça. Fasiá de temps, pr'aquò, qu'avià pas pensât a ela. Era son que dins sa mementa, un ponch tendrin coma un vielh crètge. E çè que mai subrondava d'aquelas oras, aquè èra lo sentit de tendresa que li aviá porgit lo bufar caud de la cavala. Semblava, aquela bèstia, comprene sa dolor. Son remenar, dins lo sorne de l'estable, lo confortava, al mainatge ; e lendeman matin, quora trobèt l'aucèl, d'esquina, sas patonas plegadas sul ventre, bramèt longamai contra lo pitre mèrta de la cavala. d'amistat, de charradissas fisançoamagadas als uèlhs de totes. La li tuarián pas, son amiga d'ara. L'agaça, un can l'aviá poguda escrancar entre sas maissas. Mas Polida, ela, tôt s'esvartava quora picava lo camin de son fèrre, cans e galinas, gents e fedas. E Miquèl, quilhat sus son esquina, gaitava lo mond de naut e se sentissié son mèstre. Fasià dos ans d'aquè de trabalh tanben sas, « uèlhs Non I Te vendràn eslhauçavan. e ; de pas dos ans gaugs ! venguèt un cèp de mai lo drôlle ; e sos » Miquèl gardava las fedas per las cantaranas que, de las terras pè del cengle. Li fisavan aquel prètzfach lo dijèus o pendent las vacanças quora avián besonh del pastre per los ajudar a quicôm mai. Aquestes jorns, caucavan. Passât ièr, l'escosoira èra a la bèria sieuna. 1er a uèi, lo paire e los fraires, e mai Joanèl èran anats dins las bòrias prôchas per tal d'ajudar los vesins. lauradivolas, escalan fins al Lo drôlle aimava pas gaire de gardar. Estimava mai que li fisèsson carrèg amb la Polida, o qué que sià, mas amb la cavala. Quand lo mandavan gardar, pujava totjorn cap en amont. D'aqul estant, vesiá lo un pais tôt e son monta-davala e de rastolhs. Podiá de camps e de pradas, de tèrras lauradas espinchar la bôria sieuna. Uèi, èra partit de racacôr mai que costuma e bôria, ara, quasiment de contunh. Lo paire, son èr li gut tôt escàs a Miquèl. Lo gaitava l'espepissava, la avià pas conven- de reire-uèlh e romegava. Los frai¬ risián a l'amagat. La aquô a lo ben dire... dins aquel temps richonejavan entre eles e maire brandissiá lo cap. Res de novèl dins tôt res, 31 �pastissejant sa pèira, cercava pasmens çò que la lanha costumièra. Quand èra dintrat de gardar, passât ièr, just lo jorn que caucavan a la bòria, aviá crosat Patrac, lo caraco, que se'n tornava. Sul moment, l'aviá pas atencionat, aquel rescontre. Un jorn coma aquel, n'i a tantas de gents que s'arrèstan o que venon a bel exprèssi per tal de beure un còp o de faire ajuda. Lo vèspre d'aquel jorn, a taula sus la fin del sopar, lo paire entamenèt una discutida amb lo Maurèl e lo Sabatièr, que de tèrras sieunas tòcan d'unes camps a el. Miquèl escotèt pas la conversa. Viviá totjorn rebarrat dins son univers a el e n'entredobrissià pas plan sovent la porta. Las paraulas picavan son ausidor sens arribar fins a sa comprenença. Trucamendilh... Rovièra... La Farga... « Tant de blat, ongan, disià lo paire. — E ieu, tant ! rebecava lo Maurèl —. Cal estre rasonable, fiulava lo Sabatièr, e voler pas engarçar los autres quand òm es lo primièr a prepausar un afaire. Un afaire que t'asenga mai a tu qu'a nosautres. Vos asenga a vosautres tôt parièr, Sabatièr, e mai aguèssetz pas de mecanicas. A luòga de cambiar de tenement, contunhatz del quite vam e perdètz pas de temps. E puèi, çè qu'ai fach ongan, lo faretz l'an que ven o l'autre an. — Disi pas de non ; mas per l'ora, aquè's tu que n'as mai enveja que ieu e se voles, te cal ajudar un pauc. » Oc !... Miquèl, tôt lo tafurava mai en que — Miquèl, lo sòm lo prenià a belis paucs. Pasmens abans de resquilhar d'afons dins l'inconscient, aguèt lo temps d'ausir lo paire renar : — Macarèl ! Sabatièr ! Trucamendilh e Rovièra contra ton flôc de vas pas a paupas... E tu, Maurèl, de ton recanton de Cantaucèl ! Vietdase ! Me la Farga ! Lai — Non ! li veniá suavament Maurèl ; mas cent mila francs en mai prenetz per Rotschild ! cent mila francs, aquè's lo tieu. Quana puta, aquel òme ! cridèt lo boratièr. E pr'amor que te desfautan, aquelez cent papièrs, aquè's ieu que los te devi bailar? Tôt just ! badinèt Maurèl ; puèi, sériés : escota, mon camp los just çè que me manca per crompar un tractor coma — — val, los cent mila de mai que lo tieu, me venguèsses pas çai contra. De ta cavala que n'auràs pas mai de besonh, ne tiraràs ben dins los trenta-trenta cinc mila. Lo fems e la cidava que te manjarà pas e que vendràs, aqul ton compte. Un compte que a Miquèl l'ausiguèt pas pr'amor que s'èra endormit plèc. Mas d'aquesta ora que gardava, tôt aquè li virava per lo cap, en galis del paire, la vesita del Patrac e aquela longa e fosca discutida entre los très òmes. E d'abord, per de qué l'avián mandat gar¬ dar uèi ? Joanèl non èra anat caucar amb los autres. Aviá de curar l'agach Oc-ben ! Mas d'aicl estant, Miquèl rebotilhèsse vesià l'anar venir del pastre e de son carrièt. Pr'aquè lo molon de fems èra de bon veire e la maire se cargava de l'estable, çè diguèron. los uèlhs aici sèm ; non fissar los cura-me-1'òsca. Miquèl, tôt per un cèp la certitud l'aganta que quicèm s'engimbra qu'èm lo li vol escondre. Quicèm contra la cavala. Aquel pensar lo sanglaça al drèlle. « O sabon que vèli pas que la vendan. Lo farièn 32 �l'amagat ? me dire ? Mas per de qué ? Pr'amor que los enfaguèssi veire al mond ? O benlèu per se melhor trufar de ieu quora tornarai ? » L'angoissa lo sarra mai que mai. Lo solelh es pas pro bas encara per se'n poder tornar a la bòria.Las fedas, escampilhadas sul penjal, paisson a son aiset e sas esquillas fan un varalh gaujós. a fectariá sens res que me Miquèl, qu'avié quitat un pauo de temps de gaitar cap en bas, lo pren d'ausida. Açaval, sul camin grand que mena al masatge, s'alonha un autò que lo dròlle la coneis plan d'abòrd qu'un remòrc destrech e naut la seguís. Aquò's la maquina de Patrac. Mas quai sap se sortis just de la bòria o se li ven son que de passar Cos¬ ta, coma tantes de còps ? Miquèl, sa cara e mai son cès tôt fernisson del lagui que lo borrotla. Sas bocas se sarran o sos cantons cason coma se lo gojat anava plorar. Sa man arpateja amb fèbre la pèira blanca e son agach trantalha a tengut del tropèl pasible que contunha sa caminada a la bôria estadissa ras lo camin voide. Lo solelh arriba pas a trescolar de vèspre e Miquèl desaviat rebofa l'enveja de davalar quant e quant per fin de s'assegurar que Polida es totjorn dins l'estaple. Subran se'n manca d'un brave pam que lo solelh toquèsse la linha de la sèrra Miquèl pren una décision. « Darrèr, Bergièra ! » e se bota a davalhar lo penjal a tota corsa. A son darrèr, las fedas s'encaminan amb lo gos que lor japa al cuol. Lo drèlle, sens se mainar del tropèl, corris per la clapareda, corris que corriràs. Una despaciença irotja ara lo ponhis e dont mai se sarra de la bôria, dont mai son la¬ gui se confia. Sus la dralha, puèi sus l'estrada, l'auriá mai facil de corrir. Mas d'abord s'es desalenat a non plus ; puèi, l'angoissa lo quicha tant ara que non pot pas mai faire abans. La bôria se sarra pr'aquè un baticòr — — a cha pauc. Lo drèlle, piquetât a l'intrada de la cort, engolis penosament son escopinha. Puèi, coma un baug landa cap a l'estable. Lo cortil es voide. Miquèl, li sembla que son cor tança de polsar. Siás aquí, cacibralha ? brama la maire darrèr el. Mas... e las fedas, o ont las as daissadas ? Ont es Polida ? crida Miquèl. Ont es Polida ?» E sos uèlhs lugrejan. A ! A ! A ! la maire s'escana de rire. Lo bel tarnagàs 1 Lo cresiâs que la te vendrián pas ta cavala ? Paure piot ! E ben l'avèm venduda. E lai pèdes corrir darrèr se te conven. Lo Patrac la ven de prene fa una ora. E sabes per la menar ont ? Al masèl, mon bel aucelon. E nos a promés un trèç de carn per deman. Dès que l'aimas tant, ta cavalha, ne poiràs manjar un flòc ! « « « Miquèl, las paraulas de sa maire curan un trauc endacèm pitre, un trauc que ne partisson d'ondas fregelugas. Un vomit se confia, e per torn se demesis dins sa garganta. Sa boca, una dins son leugièr l'omplis e una claror eissorbanta grimacejanta de la borratièira. tebesa aiga l'empacha de veire la cara 33 �Doçament, pas per pas, s'encamina a travers de la cort, coma a La sieuna maire l'agacha un brieu, esterlucada ; puèi escupis paupas. darrièra bramadissa una : guèita de tornar amb lo tropèl ! Se que non i aurà de fum ! » arribat al camin se botèt a corrir, coma se la cridadissa de la borratièra lo fissava. La fedas, pasmens corsejadas pel gos, dintran dins la cort e s'adralhan cap a l'estable. Mas Miquèl non s'aplanta. Corris mai cap al cengle, aqui que i recapta, dins la soletat, sas lanhas E « Lo drôlle e angoissas. sas Lo borratièr pleguèt son cotèl e totes se levèron de taula. Tôt çô que manja tòrna ! diguèt un còp de mai veire arribar. Mas bota ! un carpan, aqui son sopar ». « var la maire. L'anatz E se botèt a la- la vaissèla. jonhèt las espatlas. Anèt puèi fins al camin e fintèt un mo¬ pas. Lo pastre jonhèt mai las espatlas. Se son mond se'n mainavan pas, d'aquel drôlle, per de qué el se carcinarià ? Tant valiá s'anar jaire, que deman farià jorn d'ora. Lo pastre s'adralhèt cap a l'estable. Se jasiá pas jamai sens bailar un cèp d'uèlh a son fedum. Butèt lo portai e aluquèt lo lum. Joanèl ment devers totes los caires. Res bolegava Dins lo cortil de la cavala, penjat a la fusta grôssa que passa just dessus, lo côs dei drôlle se balandrejava doçament. La corda ja dintrava dins la carn tendra de son còl. Elèna GRACIA. PER PAREISSER A LA RINTRADA poëmas de Sèrgi BEC amb d'illustracions de Gérard GUIGOU Un volum de bêla cuberta mes je en soscripcion e bèu papier pretz de au : 8 F. pot soscruire vers : Serge BEC, Résidence Saint-Ex, Avenue des Arènes C.C.P. 34 1163-04 — MARSEILLE — 84 - ORANGE �Sèrgi OTTONELU assenhalèt dins VIURE vais occitanas Ottonelli, un son n° 5 la naissença d'una d'Itàlia. Sèm aïiroses de presentar uèi a/s jove d'ailà, ja pub/icat en revistas e nòva dins las legèires Sèrgi poësia nos très antologias. LO JORN Es la a poncha dai jorns que's sagnan tas talheiras Sant Bastian pòt arribar qu'ilh mueron li òmes a la poncha dai jorns. Aquel vielh poîá l'émpler amb una vòtz la nuech mas n'i a agut pro d'un bren de clar pèr lo crucificar chai ben que lo jorn renda a chasca maison son ombra auta es i d'aqueli l'ombra mas coma que se son anats lo cèl degun que poia la nos rendre. vejaas ni manca elas se reconoisson a la poncha dai jorns las maisons e las quintanas son grandas d'una mira que benlèu t'esperdriás te siás esperdut Sant Bastian e chasque jorn cerchem a tastons tas talhairas. e a De LI TIMBOS ilh fangala li timbós pèr las quintanas mas que son ombra t'anariá après la nuech que te'n venrés. Ilh an fangala li timbós an sòna-li pas e i e la terra li vòl pas a trop de pèiras de rejas de pèira bardòla son ombras e elas pesan la terra mai qu'un ème sas a que vòl pas muérer. Estrema-te d'à rèire tuch li la nuech que te'n man a man uèis venrés que sas côstas fusteaas 35 �respondre van ilh coma an a sa ti pas vòtz li morts qu'avèm eissubiats II morts qu'auriá pas chalgú 'nterrar. LA DARRIERA BALADA Trobarés que l'aura la pojaa de Seletas pèiras. Las vòses qu'as auvit l'autre temps es l'aura que las a entorçuas esquichaas. Es de pèiras qu'elas an pas de sang pèr plorar ni de raices pèr muérer. Trobarés que l'aura a la pojaa de Seletas a de es e s'ilh criarén d'una vôfz li batalhs dai te chalré es coma portais prejar perque se sonèsson la passaa pèr aqueli que's viravan e ilh la an marca de sa Trobarés que a la pojaa de e i auré a rèire laissât dessus li vèires pas man. l'aura Seletas ren de luna qu'ilh l'an brifat li chocs quora ilh quilavan pèr las vias ambé sas golas de lops ambé si uelhs de mainats ilh l'an golia la luna. Es qu'avián paur das ombras als caires de Seletas. ★ ni : dralhòls, caminets ; timbós : cans de bard, de fanga ; uèis : portas ; man a man que : a dicha que, a mesura que ; eissubiats : eissoblidats ; la passaa : lo clas dels traspassats ; chocs : embriacs. Dins aquel parlar, coma dins las Alps de Provença, tomba d intervocalic : veja(d)as,, entorçu(d)as, passa(d)as. Lo futur es fornaré, tornarén per tornarà, tornaràn. manca fèrs 36 ; mas : quitament pas, ni mai que : son que ; bardòla quintanas ; : �CALENDARI ECONOMIA E POLITICA COP D'UELH SUS L'ECONOMÎA OCCITANA AVEM mantes còps mantengut lodinsmieglos bulletins dau C.O.E.A. que jorn de França patissiá d'un sota-desvolopament économie que durava dempuèi d'annadas ; avèm mantengut que lo biais de centralizacion, coma se vesiá pèr lo govèrn, èra pas qu'un biais per se trufar dau pòble ; avèm dich tanben que la bòna volontat de quauques fonccionaris cargats d'aquel prètzfach, non poiriá capitar sola d'arrestar la maquina dins sa davalada. Uèi, podèm afortir qu'aviàm rason. Es aquò que devèm rire, mas puslèu contunhar de picar sus lo talh per faire pas per entendre la vòtz de dins las la d'Occitània, économie Lo rason. coma tablèu que, enganar quora E 10 perquò, aquelis organizacions an pas biais revolucionari. Podètz cercar dins 11 paginas, dins li regas, entre li regas de pròsa dels notables acorcossonits que la i escrivon, de solucions que podrián me- jorn a quauquis bònas escaufadas. Que non ! Totes los mots son pesats, menar un surats. « « Adonc, Aquô vai Aquò vai aquel mond escriu : gaire » ; podètz dire : pus ». Pasmens, veiretz d'alarma es brandussada. pas la campana Avèm fach lo torn d'Occitània, publicar de molons de chifras que veire tot. de trôçs amassats un anam ; pauc pas solament de per- LO ANONCIADA GOVERN A MELHORACION Economique ditz » RES. : : mouvements Et, il faut prévoir de 1965 à 1970, la disparition de 3.500 emplois agricoles, de nombreuses exploitations pouvant être « considérées « comme Dau de la sèm « non viables. refuser de voir le désert ga¬ Il faut lèpre un des plus hauts gner comme une lieux de France. rendut Cambra sortir » compte de Décembre 1965 de Comerci de Dinha, fa- : L'année 1965 est désastreuse. Il faut redémarre, si Ton ne veut pas voir le chômage s'instaurer dans la région, si Ton ne veut pas voir le commerçant, petit, ou moyen, fermer ses portes. » que ça Aqui ara quauques tròç dau jornau de la Cambra de Comèrci de quora pas Le Lot Les PER migratoires démon¬ trent clairement le sous-emploi dont souf¬ fre le Lot ; 400 départs par an d'éléments jeunes qui ne trouvent pas à s'employer sur place. « de segur, auriàm preferit nos disiàm : « Lo miegjorn vai crebar, lo miegjorn creba ». negre, « COPS COMA BALHAT publicacions de Cambras de Co- Cambras d'Agriculturas, Cambras de Mestièrs, Cambras d'Industria, es tan mèrci, DE TANT vei pintrat se DECENTRAL1ZACION LA « réductions res, « Pau : les conflits sociaux, les d'horaires dans diverses affai¬ L'automobile, ont diminué le pouvoir d'achat. — Industrie métallurgique : » l'amenui¬ de commandes et leur plus en plus courts laissent pla¬ certaines inquiétudes pour l'avenir. sement des carnets termes ner de 37 �« Tanneries — la situation reste dra¬ : locales. Deux leur activité. matique pour les entreprises entreprises ont dû cesser » Chaussures — : baisse investis¬ des provoquée par une chute des sommes dégagées par auto-financement, conséquence d'un blocage des prix ne se préoccupant que des effets et non des sements du causes mal Aguèsse pas paur de tirar trop de long, poiriái contunhar de paginas e de pagi¬ nas d'aquela pasta. A bels côps trobatz, a cada pagina : « stagnation, régression, marasme ; un còp, un jornalista tròba : équilibre de misère ». » « Mai, aquô clas oficial, que la situacion dels encara mai marrida. Perde- prôva una trabalhaires inflationniste. lo restontiga que es es lo trabalhaire s'ausis pas, el ; escriu Que sià lo carbonièr de La pas, el. Grand Comba, que coneisse, que sià lo jove sens trabalh, que coneisse, e que corris los trepadors de Nimes, que sià lo pescaire de Sèta, que ne'n parla, j. Roqueta, dison pas : « Il existe un marasme passager », mais dison : « N'avèm nôstre sadol d'aquela puta de vida ». que « Industries — n'ont traditionnelles les hom¬ : démérité, le département non plus qui depuis 40 ans a donné des milliards de kw. hydro-électrique et Lacq des milliers de mètres cubes de gaz à la mes France. pas » Dins lo « Gard Economique quauquas regas ofieialas », trobam : Aqui vengut lo moment « Le tions grave retard des télécommunica¬ été mis en évidence par la confé¬ a régionale des P.T.T. (M. Lamberge, Directeur régional des P.T.T.) par suite du manque d'investissements et du manque de renfort en personnel. » rence L'Essor de la Bigorre de veire que deman bar que ploguèsse : « mença » se (Tarba) copoiriá arri- remedis « au Occitània sofris de lonialisme interior d'aquô très jornau parisenc province ». Anèm, i Lo : de camin a — UN Aucune situation tentative ne se dessine handicap dont du fait de leur géographique excentrée... Si notre département ne veut pas pié¬ pendant plusieurs années sur la voie l'expansion, c'est sur lui qu'il doit compter, beaucoup plus que sur la sollici¬ tude particulière dont il aurait pu être l'objet à l'occasion du V™ p/an. Encore de faudrait-il à cet effet que nos départementales et locales réduites à l'impuissance par ne tation les 38 co¬ i a de fach. La mitât. plus luenh. qui en a tendance plus, de toute à collectivités une liberté soient REMEDI il — QUE N'ES PAS UN. qui Una acampada de « notables », davant prefecte, fasiá dire a son président (Chambre de Commerce et d'Industrie de Provence) : un tiner plus escrich Le permettrait d'atténuer le souffrent nos entreprises « malautià dau reconegut. Veire mau comme « la L'avèm ». E legissèm uei dins un « Il faut décoloniser la ans. cinquième plan semble admettre inéluctable, sinon souhaitable, le dépeuplement de nos campagnes... « de cercar los Avèm dich, mantes côps : mau. pas « Nous ne pourrions vraiment et pleine¬ ment conduire les études et mener les ac¬ tions, si des mesures trop rigoureuses de limitation de nos budgets individuels nous rendaient penses ces impossible la couverture des dé¬ productives que ces études ou actions entraînent nécessairement... réglemen¬ priver, d'action. de » » le Pourrai-je souhait me que, permettre de progressivement, formuler soient �les attributions et le caractère accrues re¬ présentatif des commissions de dévelop¬ pement économique régional... La réussite complète et totale de l'ex¬ périence qui se fait (il s'agit des timides tentatives de décentralisation) se mesure¬ ra à la part des responsabilités qui sera faite progressivement aux interlocuteurs que nous sommes. Si elle était minime, à plus forte raison inexistante, les résultats pourraient certes être efficaces grâce à la compétence et à la valeur des hommes qui l'auraient conduite, mais ils l'auraient « fait conduite dans l'isolement, et de ce en fait, l'expérience aurait perdu son sens profond et serait restée une solution pure¬ ment technocratique d'un problème hu¬ main... Fait plus grave : ceux qui y auraient apporté leur adhésion, et certains leur « enthousiasme, auraient le de l'insatisfaction Aquí et sentiment amer de la frustration. » pròsa que nos fai plaser. Rei trobatz « problème hu¬ : main, frustration... ». Aquela condemnacion una marcatz de de e actuala picam de mans paraulas d'aquela las idèas caminan. es quora mena. Bôna una Pròva causa bôna legissèm es que tanben que d'òmes tradicionals, soventes còps barrats a una idèa nova, prenguèsson aquel biais de veire. Aqui se vei que n'an pro d'èstre de comitats consultatius. Mas, disèm lo remèdi nos sembla camba de fusta. Cresèm pas qu'una Cambra de Comèrci, facha coma son fachas, ara, posquèsse cambiar gaire, mai se i balhariá de poders mai grands. Auriàm paur de veire lo remplaçament naturau d'una cola de tecnocratas nacionaus pèr una còla de tecnocratas regionaus, sens mejan, pèr lo pòble, de poder contrarotlar. Sus aquel ponch, sem d'acòrdi, pèr un côp amb un jornalista parisenc conegut que ditz a pauc près : <. La résistance opposée au centra¬ lisme parisien par des organismes de ce un emplastre que sus una forme essentiellement une des apparences sous humanistes ment vague¬ ». Es verai. Non podèm nos acampar per quicèm amb de comitats tradicio¬ cambiar nals o se volètz, amb de notables conser- vators. III — UN — REMEDI D'AUTORITAT. lo fons dau problèma foguèsse la melhoracion dau viure dels trabalhaires, podèm èstre segurs, dins lo temps que ven, es a dire dins lo temps de las eleccions, que lo govèrn farà qui¬ cèm. Veiretz, dins li mesadas que venon, a la T.V. força realizacions espectaclosas. Per un temps se pot tanben que se sentiga un mièlhs-èstre. Lo govèrn un pauc mai paternalista pot ensajar de decentralizar un pauc mai. Sus aquel subjècte po¬ dèm pas dire melhor que lo ditz M. Bos¬ quet dins <• Le Nouvel Observateur » : A pensar que que la tecnocracia causa, genre, revêt réactionnaire « bré, Centralisateur, étatiste, Monsieur Den'aura aucun scrupule, pour le bien forcer la main aux grands français, s'il estime que l'intérêt national l'exige ; pour si, des raisons électorales, il juge souhaitable que de grandes industries modernes s'installent dans telle région de l'Est, du Nord, du Midi ou de l'Ouest, et y créent des mil¬ liers d'emplois, il ne se bornera peut-être pas à des incitations indirectes. » de l'Etat à trusts Adonc, los lausenjaires dau govèrn, que Vesètz, aviàtz ges çô que volètz, l'avetz ». Dins aquel cas, de segur, podèm paréisser des rondinaires o de reborsièrs. mancan de pas, rason diràn de : « badar ; l'escrachament écono¬ en res serà pas cambiat. E se disèm que lo remèdi d'autoritat es pas çô que farà un mond nèu e viu, es que non podèm nos acontentar d'èstre soMas mie mai lament mandam disèm que vergonhàs, convidats pas a la taula servida. De- la caritat. 39 �Vesètz la sola a pòsca téner drech : la possibilitat per los Occitans de cercar remèdi, eles, e pas los autres per eles, au mau qu'es sieu. Encara un còp, d'acòrdi amb M. Bosquet : nòstre la terça solucion, ara vejalre que Un état autoritaire peut « faire beaucoup de choses, mais il en est une fondamenta¬ le et décisive, aux qu'il peut ne pas : cons¬ démocratie, c'est-à-dire donner individus groupés, là où ils travaillent truire une là où ils vivent, le pouvoir souverain de déterminer ensemble quel monde ils et veulent bâtir et comment. D'acordi. Ni mai Un ôme chin es » pas una maquina. manda un òs quora a fam. « Lo bonur di trabalhaires » corne disiá Bigòt, non se pot faire dins lo un que se i monde vergonhôs d'ara, pas mai en Occitània que dins un autre caire. Se volètz : Occitània es pas sola a patir. Balhar a pais lo poder de marchar, drech e lo balhar tanben au vesin. E ieu nòstre liure, es pas que i Nos fau caminar crese arribarem sens lo vesin. amb los autres, los de uèi qu'an comprés, per conquistar la libertat. Se volètz, pèr lo dire d'un autre biais, vese pas Occitània menar son pretzfach soleta. Devèm cercar dins França los que son decidits de seguir la metèissa dralha. Podèm dire ara que nôstre vejaire s'es pro espandit, es pro conegut, e de bòna volontat que de molons d'ornes nos ajudaràn. Valent-a-dire que vese pas dos caratges au mot : Democracia. Existis pas una democracia d'usatge nacionau democracia d'usatge e una regionau. A nosautres de causir los que balharàn la man De causir dins Occitଠnòstra òbra. a déféra d'Occitània. Solets, podèm gaire. Amb los autres, po¬ nia, tanben mai dèm tôt. en Per ieu ai causit. A senèstra. Enric RICHARD. F. DAMETTE, Données et réflexions pour un plan national de l'aménagement du territoire (« Economie et Politique, novembre de 1966). ARTICLE prudent, comunistas an tropmal,prudent. tota Los de coma l'esquèrra, mai benlèu que d'autres esperits d'esquèrra, a conciliar la reanimacion regionala amb son centralisme tradicional e sa eles vista mai unitarista de la nacion. Per per quai que siá, la reordel territèri es un problème mai que mai d'ordre économie, quasi estrictament, çè que buta a demesir, fins a far coma se se pausèsson pas brica, totas las questions levadas per una colonizacion qu'es tanben politica e culturala. Aquela jos-estimacion de la complexitat que ganizacion del fach colonial impossibilitat ment un 40 de de França doblada d'una concèbre lo desvolopa- en quauques encastre pas zonas perifericas dins solament exagonal, mas dins un ensemble de relacions naturalas enfin desliuradas, pesa sus tota l'analisi e entrepacha pro la recèrca de solucions d'avenidor. Aquè se vei pro plan quora F. Damette una reparticion nova ensaja de dessenhar de l'espandi exagonal : los critèris adopd'ordre idrografic mai que mai, son économie apuèi, etnic jamai. Al contrari. tats E tôt pas, i se passa coma se, conscientament o avià partit-pres de negar las etnias minoritàrias dins de guèsson menadas a descopatges ont fopèrdre tota especifici- tat, al benefici fin finala del nacionalisme de l'etnia dominanta. Lo prejutjat nacionalista de Damette de Bretanha dins despartiments e sostén l'insercion région d'Oèst de 14 que una la de 4 despartiments oc- �dins citans ensemble lionés-borguinhon, un un silenci pauruc sus la situacion economica e culturala dels Bascos o dels que fai de França, Catalans de définir lo rôtie mia nacionala : esclata quand s'agis de Paris dins Paris « l'econo- lo sol grop es in- dustrial non-periferic. Pr'amor de sa localizacion e de son implantacion es un élé¬ ment irremplaçable a'unitat nacionala e que ven mai preciôs encara dins lo quadre de la iiberacion Nòrd régions del una can certa mesura, d'èsser dels escambis. dins encastrats economicò-geografics situidas Rin e dins lo rôtie de fonccion driá que bacins los Paris de esser deu se direccion concentracion en l'escala a cara a limitar aquô a la que causa po- la Cal per europenca. tanben una complementaritat economica, ligam estructural entre Paris e aquestas régions ». La granda paur banèja : demesir la tiranià politica, administrativa, economica, prospectiva de Paris, adralhar la provincia de cap a una cèrta autonomia dins aqueles domènis, e es tota una idèa de França, tôt un complexe de pensada nacionala qu'es sentit en chancèlas. A s'acarar amb la geografia, las butadas las economicas, realitats comercials o naturalas culturals, res dels pot empachar — levada la tiranià generalizada de la capitala e lo servici incondi- pas cional, per tôt lo territôri, de Paris — que Bretanha espie cap a l'Anglaterra, Alsaça de l'autre band de Rin, los Bascos cap a Santander, lo Rosselhon devèrs lo Princi- pat, e aital e aital, plan mai que cap a Sèina. La question que pausavi al collôqui de Marselha es al centre del débat e servis pas Demandèri lo se a res la nacion desvolopament encastre natural. de dels Es cercar d'escapas. deviá primar, o dins son ornes la question que tôrni problematica de Dalmetre. Que quauques Alsacians passan lo Rin cada matin per anar trabalhar de pausar davant la quilomètres de populacion que par¬ lenga, e n'i a pro per far quauques metèissa una ornes de drecha, França intoxicada pel metéis ver¬ tige nacionalista. Ara, que un miègjornal se dega expatriar a 800 quilomètres de çô sieu, jos un autre climat, e dins, per exemple, la metèissa Alsaça, aquô's quicôm mai. Aquel ôme, aqueles milièrats d'ômes puslèu an pas passât lo tabô de una frontièira va, : la morala nacionalista es sau¬ òm pot cutar los uôlhs. Evidentament los miegjornals passavan en Espanha, pausarián, a l'esquèrra coma a la dre¬ cha, un sens-fum de questionassas. Mas, dieumercés, Espanha es paura. Es ela, al contrari amb l'Itàlia que porgis al miègjorn de França de milièirats de jos-proletaris pels emplècs de misèria que los miègjornals vôlon pas pus téner. Alara ? se un escambis tota se pas la a demèst sisclar dels marxistas als d'ensembles economica lèu remesa la band, ostal son sas basis son d'Escaut e de Itàlia del Nord. De en Las de l'Est e mai, dins las Alps del Nòrd ris- e l'autre tôt seguis. Lo li¬ Paris-provincia demôra las perspectivas de Dalmette un li¬ gam, mens o mai clarament exprimit, de complementaritat dins la dependéncia. D'autors, ço ditz, dins un passât recent, Alara, evidentament estructural gam dins « son anats fins ble del a far de Paris lo responsa¬ jos-desvolopament d'una part de França. Aquô's exactament l'arrevèrs que se pot constatar, ara. Es jos l'influéncia de Paris que la région Paris-Sud es sortida del jos-desvolopament. Cal donc, per de mesuras autrament amplas. espandir aquela influéncia positiva sus un territôri fôrça mai larg. » Aquô rai : lo poder gaullista parla pas autre lengatge. Paciéncia, brave mond, vendra quauque paciéncia, vôstre torn jorn. Per ara ne siám a organizar lo pais a 50 o a 100 qm de la Cité. Un jorn o un l'autre arribarem ont siátz. Ara, vos cal siá d'organizar qu'un ostal voide, qu'un pais desertat. Del temps qu'anam mètre sus pè una capitala de 14 milions d'estatjants, o 17 benlèu, amb tota una « qu'alara corona de vilas seràn pas mai alunchadas del centre que la banlèga plan dire mai una causa : i a pas res que aisit 41 �d'ara far vosautres daissatz plan lo », que lo jorn que nos vosautres, tôt serà mai veiretz e void se tracha- simple De tôt biais l'espandiment del desèrt, aquô's la promesa d'una re-colorem de que ara. al nizacion d'èsser çàvem noble del tèrme. Comen- sens l'estrech dins Paris. E a vesètz ben que nos espandissèm, que nos descentralizam dins lo bacin Parisian. Un jorn vendrà que serem a l'estrech, tanben, dins aquela bacinassa. Alara, ajatz pas nos espandirem cap a vos. Serà l'ora de Bretanha, d'Aquitània, e mai e mai. Pel moment avèm besonh de vos, de lagui, vòstra de paura tres de vòstra paciéncia, per far virar nòstra région parisenca ont tantes de vòs- compreneson, vòstra electricitat enfants tre gaz de Gaulle. anats son s'establir, de vòs- de vòstra bauxita, de vòstra sal, de vòstras platjas en agost e en julh, de vòstres proietarís, de vòstres fonccionaris. Aidez-moi ! crida Paris après e « » M'agradariá de colhonar. Mas colhoni brica. La région per Dalmette a pas qu'una fonccion solida : servir un interès nacional mai o mens confondut, jos l'escapa de la globaiitat, amb lo de sas ré¬ gions privilegiadas. Del temps que lo ba¬ cin parisian e que Paris metèis devon far l'objècte de totas menas d'atencion — e stapas bliment d'una de Paris corona de vilas a l'entorn Orléans, Rouen, Saint Quentin, Amiens, Reims e Troyes de 350 a 850.000 : estatjants caduna las industrias ça « ; manteniment Paris de a qu'an naturalament dins la région parisenca » : « sa pla¬ d'un band las industrias de poncha, las qu'exigisson un personal de naut nivèl tecnic, d'autre band las industrias de sintèsi, es a dire las fan apèl de produches d'origin de merça finida » del metèis temps, çô ditz Dalmette, per las régions jos-desvolopadas i a « néces¬ sitât de concentrar l'accion sus un ponch d'appui » religat... a las régions industrialas (sic) pr'amor de formar un axe de desvolopament. L'organizacion de l'espandi francés es tala que la causida d'aquesque divèrsa — « 42 per a fargar de dificultat : portuàrias ». Marselha-Fôs, Nantes-Saint-Nazaire, Bor¬ deaux-Gironde, serián aital dins la contites ponchs présenta deuriàn nuitat èsser de sa las pas zonas vocacion coloniala. Marselha acabant d'organizar la fugida del material cap al nòrd de l'axe del Rose, Bordèu e Nantas cap a Paris. La quita excentricitat dels ponchs d'appui causits, lo perilh de despopulacion ligat a la causida de ports per impulsar una région, tôt aquò sembla Dalmette qu'aluôncha « dins escapar a una segonda fasa » la creacion dels re¬ lais regionals sols capables d'estructurar, de començar d'estructurar, lo pais en arrèr dels pòrts. Es qu'aquô vendrà pas trop tard ? De l'utilizacion sus plaça de las ressorças regionalas, Dalmette ne parla pas jamai. Dins l'optica nacionalista, es una question que se pausa pas : lo gas de Lac pot far 500 quiiomètres cap al nord, mas sautar Naurosa, non pas. La sal de Miègterrana es pas facha per donar naissença a una industria quimica e de las matèrias plastica dins Erau o Gard. las L'electricitat del Massis Centrai, de dels Pirenèus, sa vocacion es parisenca. Lo petrôli es pas a Marselha Dieu que lo cal rafinar. nos garde de l'egoîsme régional, Dieu nos garde encara mai d'una proprietat regionala qu'entre las d'un poder politic régional mans podrià venir una esplecha de pression per obténer del poder politic mestrejant l'economia qu'industria de poncha, industria de sintèsi, poders de décision, instruments de prospectiva, e mejans financièrs quitèsson d'èsser jol monopòli absolut de Paris, que tôt aquò s'irradièsse non pas segon lo voler d'una capitala especializada en aumòrnas, mas segon lo bon sens e la simpla justicia. Alps e Auriài tort, ça que la, de donar a penlo trabalh entreprés per Economie et Politique sià talament negatiu. En primièr rend possible un dialôg que fins ara èra tampat. Cadun avança amb son pas¬ sar que sât, sa vista de l'istôria francesa, sas res- ponsabilitats istoricas, mas cadun avança. �Al nivèl de la conoissença dels fâches la volontat de descolonizacion serà la que de colonizacion una cèrta unitat se fa dins résulta d'esquèrra e es d'una impor tància maja que los economistas comunistas i pòrtan sa contribucion. D'aquel punt la los de mitans caldrà, vista téner cresi, compte d'aquela diagonala nòva (NE/SO) que l'ar¬ de Dalmette ticle per de metre ven valor, en exemple. Mai dificil l'istoric sera de la de de botar d'acòrdi eus e lo partatge se colonizacion las responsabilitats entre la traïcion de las borgesiàs provincialas, la politica dels trusts capltaiistas e lo poder exacte central centralizator. e pr'aquò Una indispensabla vista comuna la de solucions que sián pas solament de remèdis. Tota simplificacion de l'istòria es aie! perilhosa. D'un band pel nacionalista etnic que, a espiar lo fenomèn de colonizacion jos un angle mai que mai politic, es menât a concèbre irrealistament la liberacion poli¬ tica de la région coma una panacèa. De l'autre pel comunista e per l'òme d'es¬ quèrra en général que, en privilégiant dins es d'ara situacion son analisi de la lo e li per trapar caractèr économie coloniala social e problèma de desequilibris intranacionals qu'una planificacion socialista bastariá a i portar remèdi, sens per tant bailar a la provlncia l'autonomia de fach e de drech, politica e economica, que nos sembla necessària a son a un reviscòl volontari. Fauta d'aver comprés dins sa complexitat la vertat de la pausa un de còp colonizacion, cadun pre- solucions parcelàrias. Encara trapam davant la nécessitât de prene al sériés los dos tèrmes del nos qu'avèm concepte mes en abans : colo¬ nialisme interior. Davant la nécessitât tanben d'una granda disponibilitat d'esperit de cara a las realitats d'un corrent amb totas totes la part se cal las los sacrificis dels « de volontat naciona- de pensada de revisions qu'aqué provesits » — suspausa o que, senon, de reaccions passionadas, anarquicas benlèu, violentas e periIhosas dins las régions efectivament colonizadas e pas solament en crisi econo¬ mica. La segonda es que del dinamisme desliurat per la presa de consciéncia esperar a d'una situacion coloniala pot pas que sor¬ tir una organizacion de l'espandi nacional, dels modes de governament, dels grands centres de décision, bravament diferents de los que conoissèm. apreciar colonizacion, finisson per réduire la situacion e — politlcas, adminis¬ tratives, legalas ara per ara en vigor e que los novators devon admètre sa contingéneia, sa fluiditat istorica. Doas causas, aici, son de pausar clar. La prlmièira es Dins aqué se pot pas mesconéisser perilh lo rôtie que devon jogar las régions equilibradas e mai que mai Paris per permètre a la consciéncia regionala de prene son ample sens faussa vergonha, per ajudar a l'installacion de centres de décision vertadièrs en provlncias, per impulsar dins lo sens de l'autonomia e de l'interdependéncia las activitats de régions trop prigondament ligadas al destin nacional per se faire da se. L'article de sens Dalmette tar consl a finalament lo meriti de la fondamenta remen- dependéneia provinciala de fach es la d'una solidaritat fran- de pausar d'un dins aquelas condicions plan d'adobament nacional per définir las urgéneias, combatre l'anarquisme, aparar un equilibri écono¬ mie global dont lo desvolopament local es forçadament, ara per ara, solidari. Un tal plan, es évident, pot pas èsser sola¬ ment la soma garrèla de plans regionals. Mas pot èsser, dèu ésser (es çò que Dal¬ mette doblida) la résulta democraticament establida dels besonhs expremits per las régions enfin organizadas e de las iniciativas prepausadas per los responsables regionals, meses en plaça democratica¬ ment e venguts per de bon representatius. E Dalmette sentis pian aquela nécessitât quora, en concurréncia amb un movement de desvolopament radiocentric parisenc. amôda tanben un desvolopament radlocesa la e nécessitât 43 �centric ders for, cèrt régional e que, al costat del secpichòt grop d'aplicacion practica del plan, définis la région coma ♦ un grand ensemble de concepcion que deu èsser tanben un nivèl de representacion politica Lo jorn que Economie et Politique butarà l'analisi a fons sus aquel punt, lo de la representacion politica e dels po». RAI MON à OS I L VIURE de voldràn desencusar d'aver lèu mai aquò lo dise grand pas de plan présentât Raimon, mas portava pena, perque Raimon es pas Brassens, ni mai Brel e encara mens me Mirèlha tablas De Mathieu... verai amb ni se'n e de satira la societat, a coma S'agis puslèu d'una crida débuta del cançon, de les a monta que la darrièra crida facha d'amor per los ornes, dolor Crida dise fins e tanben coma d'esperança. cridèt en 1937 un de Bregadas Internacionalas, Malraux (es lo metèis qu'es ara en França Menistre de a çò que dison). Malraux cri¬ dèt vertadièrament dins lo desèrt. L'Espèr se càmbia en desastre, Espanha venguèt fascista, coma Alemanha e Itàlia ; França faguèt un bocin de camin amb elas, e puèi tôt tornèt se mètre en plaça tôt docetala Cultura, ment amb quauques milions Alemanha, Itàlia, França 44 se de morts. maridèron tor- Republica, e dins aquel référendum conoissèm nosautres fa una pas¬ ne Los la monarquia. a òmes an viscut, e coma ditz Rai¬ : Hem vist la por llei per a tots... Hem vist la fam ser ser dels treballadors... han mes a la presó de raô... pa Hem vist que Homes plens Uèi, da Malraux trenta coma Diguem : Mas dar. no dins es abans, cri¬ ans ! lo desèrt que sembla cri- Oc, dins lo desèrt. 1966 : Franco a 96,5 per cent de si a son référendum sus la òme la amb tornèt sa, la Brel. Aici ges de corridas, ges de paella als toristas, e pasmens i a son pais, de Raimon. la ROQUETA. temps Espanha, al terme d'un Raimon, cara de pas mejans de liurar la batalha dins de narmai manca. avètz escotat quora d'una mai inevi- serem que Ives Prière pour « e un que ara perspectivas vesinas. être enterré sur la plage de Sète ! ». Aici s'agis pas de pé¬ dalo, de solelh, de vacanças. S'agis pas sa s'escrancaràn los e Brassens, que vos sembla folkloric mai probable contradiccions gaire luònh de trapar un lengatge comun mon e de l'Olympia, Musicorama du 7 juin 1966, C.B.S. lectors me politics regionals, nombre Constitucion. Lo pòble sembla aver Diguem si ! Mas aqui son d'aparenças, que Raimon ditz : hem vist la por... Aquò vol dire : conoissèm la paur. cantat ara pus : Alara lo si de encara. res borns » dire, e « senon les pistoles Franco vòl pas los que » « àntics tam- existisson tot- jorn. E Raimon Raimon decòr de se ? quilha aqui drech, dins d'injusticia sociala, misèria, un e �çò canta degun abans el aviá ausat que cantar. de Podèm ritat Primièr cietat bastida per d'autres Clos de las ge- neracions conoguèron la guèrra) sus l'injusticia sociala o l'acceptacion d'aque- tu no d'eixe som mon... que en qu'es — Jo pas una vull les no les chaumatge e solucion l'emigracion, moren mes tants amies que se Raimon n'anaren. sensible çô que se son pais e porta testimòni de la lucha d'un elèit intellectual, coma dels estudiants e dels es dins passa obrièrs a temps, son tôt : aquesta La da O de la en Mas es pas trapa dins se cia que solament sas eterna. umana un una L'angoissa son experiénde lome astrada : Tires la pedra se Lo ca biais de sap una aga- simplicitat, aquela simboli- elementària, aquela densitat se poirián trobar tanben totes los dins cants musica sa que la basi que n'es rejonh lo crit nos tôca, se tôca mai enca¬ qu'es plantât de drech dins la realitat, que crei a çô que ditz, que s'engatja per l'òme dins son epôca : sa duresa ha fet dels 17 anys ha fet d'aquells ulls, mans la tôca. a Se Raimon Gausiment de la vida, d'aquelles drech D'experiéncia que tôt òme fa, el desgatjar un sens qu'enauça fins a mena de lirisme (« tirar la pedra », char las mans). ra anirà ? se empeutarestaca a (jazz, flamenco...). qui sap on va... Qui sap l'home Que Què se naturals 0° vent, la pèira, las mans), çô que i baila tota sa densitat, del temps metèis qu'una simplicitat volontària anirà... Aixi és l'home on que d'elements cronicaire, que cançons davant l'incertitud de On simbolisme un fer... dedica als Capochins 0° poëma d'Espriu, Inici de el temple). cançon Sàrria càntic per cançon dire que nos poësia de Raimon sembla sus mena queda tant darrièra nosautres a d'emocion. dins Encara és forta la lluita i dir-vos del dise, sèm totes embarcats sus la metèissa nau. Cançon de circonstàncias, escricha per Paris, un maladrecha, mas plena pauc ninòia e viuen jo fine que pue maltractada llenga encara ens agermanen la lluita contra la por la lluita contra la sang Dins ven que amies que meua la lluita contra la fam... fabriques tants : » la lluita contra el dolor : estrangeres fàbriques on mare paraules i fets en lo ma aci crec amb la d'Espanha. Condemna flor... he deixat <■ perque la violénoia, las passions « àntics tamborns », las pistòlas, tôt çò que représenta encara la di¬ al crit, no He vingut Condemna inutilas, los vision mous ocell, O dins : Nosaltres me no que injusticia lo mejan de la solida- : Tu que m'escoltes amb certa por trapar doas parts dins sas cancontra una so: la révolta çons. la Amor de l'òme per tan pures ? ? : son public catalan, es Si, guanyarem Tesperança l'esperança de viure lliures i en pau. Claudi FABRE. 45 �LE PAYSAN DE LA GARONNE, par QUANTqu'il au titre, il s'explique par le de Danube n'y fait France... mon a En en pas conséquence, et étant donné j'ai considéré la Garonne convenable équivalent du Da¬ propos, comme nube. un » Plan mercés. Mas pèr t'engaronar, te Maritain : los païsans de Garona quand meton los pès dins la platada, aquò's pas pèr golar contra lo siás engarronat, Telhardìsme E mai la e cronolatria dins la Glèi- ela « de genolhs davant lo Mond », que dises, es que servis pas pus a ren de s'agenolhar. Amb lo canonge Benedetti e lo Michel de Saint Pierre (siátz mai curats que los curats, e de la bona mena !) as paur que sa. se son pas J. Maritaîn. la Glèisa se virèsse cap al mond ? Crenti plan, ieu, qu'aquò los interèsse pas pus, los païsans de Garona, partits pèr proletaris dins lo Nòrd, en França, pèr te daissar la plaça a tu, vièlh retirât improductiu, païsan del dimenge e que sap pas solament çô qu'es un bigòs, tolosan de la clica dels Inquisitors. Benlèu lo Tomisme dubèrt sus los signes del temps serà mòrt amb sant Tomàs fa sèt sègles. Terré tan pièg ! coma Joan P. S. a, Es un Fondât DE L'UNIVERSALITE DE LA LANGUE L'Acadèmia — coma se deu, bon ostal dels LARZAC. florals Jôcs coronat Jaume de pompas Maritain. funèbras. 1323. en FRANÇAISE, Rivarol, par édit. Pierre Belfond, 1966. I N ^ occitan apôstol cultural francés de l'imperialisme coronat d'una Acadè- d'Alemanha per aver dich mia : « Aquò's aprenguèt a neglegir la lenga alemanda ». L'especimen mai supèrb de l'alienacion. Lo Francés a per natura çô que desfauta de qualitats a las autras lengas d'Euròpa. Pèr exemple dels Alemands qu'Eurôpa la clartat : « base éternelle lan¬ de notre Ce qui n'est pas clair n'est pas français ; ce qui n'est pas clair est encore anglais, italien, grec ou latin ». Per exem¬ ple l'armonia, e aqui tanben cal creire que gue. lo franchimand Rivarol n'a lo tant sens agusat coma lo de la clartat e lo del ridicul : « On a fait dans notre langue, plus que dans aucune autre, des sacrifices à l'harmonie âme ou ; des : on dit mon de cruelles gens, gens bons ». âme pour de bonnes E ardit ! ma gens Tôt aquò's plan conogut. Mas a tornar legir Rivarol, òm se maina lèu qu'èra pas 46 inconsciéncia dins mai tan. sos d'un que sap pas. França es pas ja- representents oficials estada dins l'inhorança del fach occi¬ Mas o a tengut amagat, e a de- lònga falsificat son los istorians del los manuals fins tament istôria. sègle XIX ara l'informacion an a Tornatz e legir veiretz que filtrada conscien- de fins d'imperialis- Latin parlava, coma Aragon, de França. Rivarol o doblida pas, mas s'arrenga per o far doblidar : Per entanchar, n'i aurà pro de dire que França, partejada naturalament pèr Lèire, aguèt dos pâtés, que se i pòdon reportar totes los autres, lo picard e lo provençal... Del band del miegjorn florissián los trome. del Brunet pâtés « badors, e del band del nòrd los trouveurs. Aqueles dos mots que dins lo fons son pas qu'un, expremisson pron plan la figu¬ ra de las doas lengas. Lo provençal, qu'a pas que de sons plens, aguèsse prevalgut, aurià bailat al francés lo pet de l'es- �mas lo miegjorn de capitala e sens rèi. poguèt pas sosténer la concurréncia del nòrd, e l'influéncia dels poëtas picards s'espandiguèt amb la de la Corona ». Se vei la qualitat d'informacion, la falsificacion de la presentacion : França es étroitement donada l'universitat panhòl de l'italian e França, totjom ; sens d'intrada Frància- la lenga coma picard e del proven¬ çal. Aquò permet puèi d'oblidar la biparticion naturala, e de fondar sus l'equilibri de l'engèni miegjornal e del nordic, sus la posicion geografica centrais d'aquela França artificiala, la vocacion d'universalitat, digam d'imperialisme universal : « les opinions exagérées du Nord et du Midi viennent y prendre une teinte qui plaît à tous ; « par sa situation, elle tient à tous les états ; par sa juste étendue, elle Occitània, lo l'ensems coma e sortida comuna francés del liée à l'action politique et économique qu'elle précède, qu'elle ap¬ puie et qu'elle complète. Elle contribue directement à la puissance de notre pays sur le plan international ». Una armada de 60.000 ensenhaires fran- l'estrangièr, (35.000 destacats de 18.000 ; 15 a religioses ; 8 à 9.000 mèstres del privât), mai 120.000 professors de francés d'origin pas fran¬ a cesa trabalha aquela poissança. De ceses dètz a nòu lonias. son ensenhan dins las ancianas co¬ cal ajustar Ios ornes que pòrtan ajuda tecnica als palses jos-desvo- iopats tion, I : « où qu'elle s'exerce, la coopéra¬ directement ou indirectement, sert la guerra, e Rivaròl o ditz sens vergonha dins de Berlin : « quand on règne par l'expansion de notre langue ». Ça que la la diffusion du technique est devenue la tarte à la crème de la propagande fran¬ çaise ; on donne même l'impression que le reste, qui est pourtant l'essentiel, a fini par ne plus compter pour grand'chose et qu'on sacrifierait volontiers les droits d'aînesse de la pensée au plaisir d'ouvrir des ponts dans la jungle et de bâtir des l'opinion, a-t-on usines pire ? » E francese la mitât del » touche à ses venguda a un véritables limites moment d'alienacion culturala es politica rendabla que mai besoin d'un autre em¬ doblidant de sang-flac la furia e son istòria escricha Rivaròl sang, N'es ». la que assimila França aital Ios crims que amb e lo libertat, s'anavan puèi : L'histoire de l'Amérique se réduit désor¬ mais à trois époques : égorgée par l'Es¬ pagne, opprimée par l'Angleterre, et sau¬ vée par la France ». préparant complir en son nom quauques ans « « dans les déserts ! ». Astrosament, budget al Ministèri dels Afars Estrangièrs, 600 milions, passa ara a la cooperacion, e la maja part ne vai a l'ensenhament (alevat en Africa negra, ont représenta pas que 30 % contra 42 % a l'assisténcia tecnica) sens comptar l'ar¬ gent que passa pel Ministèri de la Coope¬ racion e lo Secrétariat d'Estat als Afars do- tanben las borsas pels estudiants. Se la maja part vai als estudis tecnics, 2/3 de las borsas culturalas van a de futurs professors de francés ! chaple d'Argeria, e votèm la cinquena republica de la patz contra aqueles U.S.A. assassins de nòstra Indochina batejada Vietnam I E visca la Francofonia e l'Aligança francesa ! Cal legir l'introduccion de Marc Blancpain pèr comprène que nòstras colonias ancianas an manjat son pan blanc lo primièr : l'Alliance française li pasta una la résulta d'aquela escalada espectaclosa : « La religion du français a besoin d'apôtres ». Per exem¬ ple, suis 60 milions d'Africans, 600.000 solament parlan franchimand, e pas que 100.000 arriban a pensar en francés I Me pòdi pas empachar de far lo comp¬ te : amb 180.000 professors, n'i a mens dins lo mond que parlan francés que autra d'Occitans • Prepaus d'actualitat, blidèm tanben comunion da del V™ Plan coma se vei : lo universala : « ; e se recoman- L'action culturelle est Algerians. I E es a pasmens pas en Occitània amb zéro fessors que parlan e pensan occitan pro¬ I 47 �Flandres Flandre même, il n'y le flamand n'était que la langue de l'étable et de la cuisine; aujourd'hui, il emprisonne le français en subre Oceitània que Marc planh. Çò que lo caganha, sango siá lenga nacionala de Centre Africa e que lo bilinguisme siá oficial en Mauritània, a Madagascar, al Cameron. « Lo desvolopament de las lengas vernacularas présenta a nòstres uòlhs una amenaça mai evidenta encara (que l'arab o l'anglés) ». Uòi dins los burèus Mas es pas Blancpain es que lo del Ministèri de l'Educacion nacionala la lenga mai correntament parlada es lo francés, mas lo wolof I pas Gantois belges ; en cinquante ans, Wallonie et lui barre la route. Pour de notre temps, afrós ». francés ausa faire. Çô que Rivarôl desirava : que Shakespeare siá un estrangièr dins son païs. Çô que l'educacion « nacionala » capitèt : que Joan Bodon siá un estran¬ gièr dins son païs. E pensi que cal causir, nosautres, quai es nòstre Senghor pèr lo mandar en França o al diable. Sai que Marc Blancpain es un •> dire çô que tôt imperialista Ausa ». Se planh del rasonament dels nègres que dins un pais partejat entre francofonia e anglofonia, mai aiman sas lengas : nos desseparan pas de nòstres fraires » ditz un nigérian : » Voici plus de cinq ans déjà que j'ai dit ma crainte de voir les peuples africains prendre le même che¬ min que celui qu'a suivi le peuple des « Joan LARZAC. REVISTA L1TERAR1A DE L'INSTITUT D'ESTUDIS OCCITANS Cap. redactor Abonament pèr 1 C.C.P. I.E.O. an : : Per totes los frabalhs adreçatz-vos a un : Crestian RAPIN 10 F. 1074-53 - TOLOSA d'estampariá lenga d'oc, en talhièr especializat : BARNIER 4, Carr. dels Lombards, 30- NIMES 48 les Maeterlinck est un auteur étranger. La situation de Senghor dans son pays sera peut-être, de¬ main, celle de Maeterlinck dans le sien ». de Dakar, pas a se �NÒVAS EDICIONS OCCITANAS... A las EDICIONS OCCITANAS Buòus, — LA TERRA (P. Pessamessa, Lei Seguins, Bonieus, Vaucluse) per ACAMPASSIDA, Novèla de Pèire Pessamessa — LO SETI DE J.-B. — 3 F. CADAROSSA, epopèa burlèsca de Fabre LO LOP EN 3 F. OCCITANIA, estudi de Glaudi Bar- sòtti — A las — — 3,5 F. PETIT CANÇONIER D'OC, d'Alan Ward EDICIONS DEL MOVEMENT DE 3 F. ... LA JOVENTUT OCCITANISTA, Besièrs (Erau), Escòla de la Dulaga RESPONDI DE, de Joan-Maria Petit 7 F. L'ORA DE PACIENCIA, de Felip Gardy 7 F. ... A las EDICIONS DE LA SECCION DAU GARD de 64, — — car. de Colleccion de dises 1. — 2. — « l'I.E.O., Barcelona, Nîmes POETAS D'OC » : OMENATGE A BIGOT (45 torns) AUBANEL (33 torns) MISTRAL (33 torns) Gui BROGLIA canta Robert LAFONT .... 3. — 4. — LI CAMINS DE LA 13 F. . . LI — — D'ANGUILAS, novèla de Robèrt Lafont, 1 volum las Joan Edicions de l'I.E.O., 75, — 3 F. 3 F. 3 F. Bd Carnot, Tolosa Bodon, LO LIBRE DELS GRANDS JORNS, roman -- 15 F. L'ESPIEUT, 72, Bd d'Estrasborg, Tolon FAL1BUSTA, tròbas d'E. Espieut OSCA MANOSCA, tròbas d'E Espieut F1NIMOND, poëma d'E. Espieut (Cap de Terra) A — 12 F. MAIRES A — 13 F. SAEA, cronica de Robèrt Lafont. 1 Volum — 10 F. 13 F. 6 F. Bernât Manciet, LO GOJAT DE NOVEMER, ro¬ man 6 F. Jòrgi Rebol, CHAUSIDA 7 F. �� Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Périodiques toujours sous droit Revista Item type spécifique au CIRDÒC : à privilégier Type de périodique Buletin d’informacion d’associacions e partits politics = Bulletin d’information d’associations et de partis politiques Région Administrative Languedoc-Roussillon Variante Idiomatique Languedocien Graphie Graphie classique / Grafia classica Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Viure. - Annada 03, n° 08, abril de 1967 Alternative Title An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific. Viure. - Annada 03, n° 08, abril de 1967 Creator An entity primarily responsible for making the resource Lafont, Robert (1923-2009). Directeur de publication Publisher An entity responsible for making the resource available Imprimerie Barnier (Nîmes) Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1967 Date Issued Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource. 2020-04-27 FB License A legal document giving official permission to do something with the resource. Certains droits réservés Relation A related resource Vignette : https://occitanica.eu/files/original/2cf0914fa8ce1a9c1507982ab4eb1090.jpg http://www.sudoc.fr/013416006 Is Part Of A related resource in which the described resource is physically or logically included. <a href="https://occitanica.eu/items/show/22550" target="_blank" rel="noopener"><em>Viure</em> (Acc&eacute;der &agrave; l'ensemble des num&eacute;ros de la revue)</a> Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf 1 vol. (48 p.) ; 20 cm Language A language of the resource oci Type The nature or genre of the resource Text publication en série imprimée Temporal Coverage Temporal characteristics of the resource. 19.. Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context http://occitanica.eu/omeka/items/show/22567 CIRDOC_D3-1967-08 Subject The topic of the resource Mouvement occitan Périodiques occitans Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Larzac, Jean Pessemesse, Pierre (1931-2018) Gracia, Hélène (1917-2010) Ottonelli, Sergio Description An account of the resource <div style="text-align: justify;">Laboratoire vivant de la pens&eacute;e politique du mouvement occitan, la revue publie reportages, enqu&ecirc;tes, t&eacute;moignages, d&eacute;bats et comptes-rendus engag&eacute;s. <em>Viure</em> contient aussi des textes litt&eacute;raires.</div> Source A related resource from which the described resource is derived Mediatèca occitana, CIRDOC-Béziers, D 3 Occitanica Jeu de métadonnées internes a Occitanica Portail Le portail dans la typologie Occitanica Mediatèca Sous-Menu Le sous-menu dans la typologie Occitanica Bibliotèca Type de Document Le type dans la typologie Occitanica Numéro de revue Catégorie La catégorie dans la typologie Occitanica Documents Contributeur Le contributeur à Occitanica CIRDOC - Institut occitan de cultura Cultura occitana = Culture occitane Musica occitana = Musique occitane Occitanisme = occitanisme