Recèrca

Tipe : Article

« Calandreta »  [kalɑ̃'dretɔ] es lo nom balhat per sos fondadors a la primièra escòla associativa e immersiva occitana qu’obrís a Pau lo 5 de genièr de 1980. Dins lo meteis temps, un projècte similar menat a Besièrs, sens ges de concertacion amb lo primièr, se complís amb la creacion d’una autra escòla en setembre de la meteissa annada. Lo tèrme « Calandreta » es adoptat a Besièrs, çò que federa los dos establiments : atal espelisson la Calandreta Paulina e la Calandreta l’Ametlièr.1

Alauda calandra e Alauda brachydactyla - By Baldamus, A. C. Eduard; Blasius, J. H.; Naumann, Johann Andreas; Naumann, Johann Friedrich; Sturm, Fr. [CC BY 2.0 (http://creativecommons.org/licenses/by/2.0) or Public domain], via Wikimedia Commons

De qu’es, una « calandreta » ?

Emplegat dins l’espaci occitan mediterranèu tot, d’Alps a Pirenèus, lo tèrme « calandra » o « calandreta » (que n’es la fòrma diminutiva) designa en occitan una espécia particulara d’alausa : la Melanocorypha calandra (en francés «  alouette calandre ») e la Calandrella brachydactylacalandrelle »). Per extension, lo tèrme pòt tanben, d’un biais generic, designar tota alausa.

Lo mot « calandre », en mai del mascle de la calandra, designa tanplan un aprendís.2

« Calandrons » e « Calandrins »

Coma o ensenha l’emplec del sufixe diminutiu “-on” (al femenin “-ona”), que se retròba per exemple dins « pichon », lo calandron es un aucelon, lo pichon de la calandra ; en mai d’un escolan de Calandreta, lo tèrme es tanben utilizat per designar un toston.3

Lo calandrin es, el, una alausa jove. Es tanben lo nom balhat als regents a venir per lor annada de formacion a l’establiment d’ensenhament superior occitan Aprene.

 Caladrix : détail du Bestiaire d'amour de Richard de Fournival -  Source Gallica-BnF : http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b8452195w

Dins un domeni tot autre, lo calandrin es en mai lo nom occitan del caladrius o caladre en francés, una creatura legendària descricha dins mantun bestiari medieval amb la semblança d’un aucèl, sovent blanc, del cant melodiós e dels poders medicinals e devinadors. Aprenèm atal dins Aiso son las naturas d'alcus auzels e d'alcunas bestias, imitacion anonima del sègle XIII, en occitan, del Bestiaire d’amour  de Richard de Fournival :

« S’òm pòrta un calandrin davant un òme qu’es malaut et qu’òm lo gete sus son lièch, se lo Calandrin agacha l’òme a la fàcia, aquò’s signe qu’es per garir mas se virala coa, aquò’s s senhal de mòrt. »4

Noms de familha

En occitan, l’alausa pòrta mai d'un nom. Per designar los membres d'aquesta familha dels Alaudidats (Alaudidés en francés) s'emplegan los tèrmes generics « lausa », « alausa », « alauda » o « lauseta » e las variantas « alauseta », « laudeta »… Mas aquestes tèrmes pòdon tanben caracterizar en particular l'Alauda arvensis (alouette des champs en francés).
La calandra (Melanocorypha calandra) es tanben nommada « gratisset » (n.m.) o « torrolha » (n.f.)
La Galerida cristata  (cochevis huppé en francés) se sona la cauquilhada o la capurlada.
La Lullula arborea (alouette lulu en francés) se ditz, ela, lo cotoliu, la cotolina ou la bedoïda.
Enfin, l'Eremophilia alpestris (alouette hausse-col) a per nom occitan lo de « calandra mejancièra ».

En cançons

Tala coma la « gentille alouette » (« genta alouseta ») de la comptina francesa, la calandreta ten bona plaça dins lo repertòri musical occitan amb lo cant tradicional de la valada d'Aussau Au verdurèr, que lo grop Nadau tornèt interpretar en l'adaptar jol títol Pengabelòt :

Au verdurèr je me n’entrè
Tres arrosetas m’i trobè
Aussau ! Mas amoretas
Aussau ! Jo me n’i vau !
Tres arrosetas m’i trobè
Que las copé, que las ligué
A mas amors las enviarè
Mes qui serà lo messatgèr ?
La calandreta o l’espervèr ?
La calandreta ei cap-leugèr
E l’esparvèr qu’ei mensongèr.
Jo medisheta i anirè !

Lo cantaire gascon Marcel Amont consacrèt una comptina a la calandreta e a las escòlas que ne pòrtan lo nom :

(...) Mainadets, qu’avetz tot sabut
Sus l’emplumat e lo pelut
L’esgarrapiaire e lo cornut
Cercam en aqueste coplet
Qui vaden tots los poquets :
Canhòts, porins, anherets
(...)
E que hè la calandreta ?
Calandreta, calandreta
Ausereta valenteta
Pones beròis calandrons
Per Pau, Ortès, Auloron (...)5

E endacòm mai ?

Se las escòlas associativas occitanas an causit un aucèl coma emblèma, lors omològas bretonas se son mesas jos la marca de la tèrra en elegissent lo nom de Diwan, que signifca  « germenar ». Los Bascs de la federacion d'escòlas Seaska e los Catalans de las escòlas Bressolas an, eles, optat per la simbolica del breç.


1. cf. BACCOU, Patrice. L'aventure des Calandretas. In Confederacion occitana de las escòlas laicas Calandretas. Calandreta : 30 ans de creacions pedagogicas. Montpelhièr : La Poesia : Confederacion occitana de las escòlas laïcas Calandretas, 2010. 366p. ISBN : 978-2-914243-14-8. pp.358-362

2. MISTRAL, Frédéric, Lou tresor dóu Felibrige, ou Dictionnaire provençal-français embrassant les divers dialectes de la langue d'oc moderne. Aix-en-Provence : J. Remondet-Aubin ; Avignon : Roumanille ; Paris : H. Champion, [1878-1886]. 2 vol. (1196, 1165 p.). ISBN : 2-86673-113-1.

3. Ibid.

4. Cançonièr dich La Vallière. BnF, ms français 22543. Transcripcion e revirada francesa : Ives Roqueta per la mòstra De la natura de quauquas bèstias illustrada per d'òbras originalas de Pierre François (colleccions CIRDÒC).

5. Lou Cèu de Pau, Lous Mandragòts, LABARRÈRE, André. Chants du Béarn. Pau : Lou Cèu de Pau, 1984. 137 p.


 

Mise en ligne : 12/10/2019
Tipe : Article / Data : 2016-04-22
Vòstra question : Desiri obténer d'estatisticas sus la produccion editoriala en lenga occitana.

Nòstra responsa :
A la diferéncia d’una produccion nacionala que se pòt evaluar a partir d’estatisticas oficialas qu’espleitan de donadas reglamentàrias (depaus legal, declaracions obligatòrias, ISBN, etc.) amassadas dins de fichièrs oficials e contrarotlats, la produccion d’expression occitana, que se definís pas per un país o una region administrativa unica de produccion mas per la lenga de publicacion, a pas de fichièr d’informacion especific : es comptabilizada al dintre de las produccions nacionalas dels diferents paises, e regionalas dels diferentas regions, ont editors e productors publican de produccions en lenga occitana.

Cossí evaluam la produccion d’expression occitana ?
Lo CIRDÒC, dins lo quadre de sas missions de bibliotèca publica de referéncia e pòl associat de la Bibliotèca nacionala de França, aquerís la produccion d’expression occitana tota (libres, CD, DVD, particions, revistas, etc.) que pareis en França mas tanben dins los autres paises. Las basas de donadas d’informacion documentària del CIRDÒC permetan d'aver doncas una evaluacion de la produccion editoriala occitana contemporanèa. Se l'exaustivitat es malaisida d'aténher, de comparasons son estadas fachas amb diferentas basas de donadas documentàrias, e apareis que raras son las produccions d’expression occitana actualas que son pas dins las colleccions del CIRDÒC. Aquestas chifras que seguisson constituïsson pas una estatistica oficiala, donan pasmens un imatge global de l’estat de la produccion occitana actuala.

Periòde pres en compte per l’establiment de las donadas :
Las donadas aicí dejós son estadas produsidas sus de mejanas annalas sus un periòde de 15 annadas que va de 2000 cap a 2014 (punt 1.)
Pels títols de jornals, revistas e publicacions periodicas, las donadas concernisson las annadas 2002 e 2015.

1. Nombre de produches d’expression occitana editats en mejana cada annada :

(totes supòrts : libres, K7 o CD, VHS o DVD, particions, CD-Rom e docs multimèdias, etc. a l’excepcion dels jornals e revistas)
233 produccions d’expression occitana son referenciadas en mejana cada annada dins las basas del CIRDÒC. Sul periòde de 2000 cap a 2014, se tròba pas d’evolucion màger, las donadas son relativament establas contràriament al nombre de publicacions periodicas (de veire punt 2.)

Reparticion de las produccions per tipe (mejana annala 2000-2014) :

- Libres : 166 ;
- Supòrts sonòrs : 58 (CD en majoritat) ;
- Supòrts vidèos : 8 (DVD en majoritat).

Reparticions de las publicacions per genre :

(Totes supòrts confonduts)
- Òbras de literatura e de ficcion : 51 % ;
- Ensages, òbras scientificas e documentàrias : 30 % ;
- Òbras musicalas : 19 %.

Reparticion de las òbras de literatura e de ficcion per genre :

- Romans e novèlas : 35 % ;
- Poesia : 30 % ;
- Contes e faulas : 25 % ;
- Teatre : 6 % ;
- Umor : 3 % ;
- Autres (bendas dessenhadas e filmes de ficcion) : 1 % .

Reparticion dels ensages e documentaris per domenis :

- Lenga e linguistica : 34 % ;
- Estudis e istòria literaris : 32 % ;
- Sciéncias umanas e socialas, istòria, ensages politics, etc. : 18 % ;
- Autres domenis (sciéncias, tecnicas, arts, lésers) : 16 %.

Reparticion de la òbras musicalas e sonòras per genre :

- Musicas actualas : 41 % ;
- Musicas tradicionalas e regionalas : 41 % ;
- Musicas ancianas e sabentas : 11 % ;
Autres genres (tèxtes legits, collectatges e memòria sonòra, etc. : 7 %.

2. Nombre de jornals, revistas e publicacions periodicas d’expression occitana (comparatiu 2002-2015) :

En 2002, lo CIRDÒC aviá identificat 89 títols vius de publicacions periodicas d’expression occitana (revistas, jornals, almanacs, bulletin d’informacion, etc). N’i auriá pas pus que 50 en 2015, çò qu’indica una baissa importanta de las parucions periodicas imprimidas dins lo corrent del decenni, explicabla per una part pel movement general de diminucion dels periodics imprimits al profièch de sites e publicacions numericas.
Mise en ligne : 29/03/2017
Mise en ligne : 29/03/2017
Mise en ligne : 11/03/2019
Appartient à :
Corpus des enquêtes linguistiques sur l'occitan en France de 1790 à nos jours = Corpus : Répertoire des fonds de collectages sonores et audiovisuels en occitan

Tipe : Collòqui / Data : 2015

Affiche de la 2ème Journée Occitanica

Presentacion de la jornada :

Dempuèi la fin dels ans 1990, la numerizacion del patrimòni documentari a representat un objectiu estrategic de las politicas publicas als nivèls nacional e europèu.
Après dos decennis de numerizacion e de difusion dels documents al dintre de las bibliotècas numericas e portals culturals territorials o tematic ara es pausada la question de l’espleitacion d’aqueles jaces de ressorsas e de donadas immenses per tal de respondre a las practicas culturalas, educativas, informacionalas novèlas dels publics, e mai d’inscriure la numerizacion del patrimòni dins d’estrategias globalas de creis economic (innovacion tecnologica, torisme, marketing, mèdias, etc.)
L’enjòc de l’espleitacion de las donadas documentàrias e patrimonialas produsidas pels programas de numerizacion es d’autant mai important pels actors engatjats dins de politicas de promocion e de transmission de las lengas de França. Se son uèi oficialament reconegudas coma una de las riquesas del patrimòni nacional e europèu, constituïsson tanben un patrimòni linguistic viu particularament fragil, confrontat a d’imperatius de salvagarda d’urgència, classificadas que son per nombre d’entre elas coma lengas en dangièr per l’UNÈSCO.




La jornada « Numerizar, transmetre : la numerizacion del patrimòni per la transmission de las lengas de França » foguèt organizada amb lo sosten del Ministèri de la Cultura e de la Comunicacion - « Apèl a projèctes nacional patrimòni escrich », de la Region Lengadòc e Rosselhon, de Lengadòc e Rosselhon Libre e Lectura e de l’ensemble dels partenaris del portal interregional www.occitanica.eu.

Appel à Projet Patrimoine Écrit (Ministère de la Culture et de la Communication)

 

 

 

Mise en ligne : 04/10/2017
Mise en ligne : 19/07/2017
Tipe : Ressorsa ensenhament / Data : 2018

Entre BD de talha XXL, jòc vidèo e murder party, Qui a matat Francés Canat ? es una enquèsta interactiva imaginada per l’Atelier In8. Dins aquesta version integralament en occitan coprodusida pel CIRDÒC, cabussatz dins l’univèrs del polar mercés a la realitat aumentada. Lo dispositiu, basat sus la reconeissença d'imatge, es compausat de 7 panèls autoportants amb que lo jogaire interagís mercés a una aplicacion. Pòt èsser manlevat al CIRDÒC o aquesit alprèp de l'editor In8.

Qui a matat Francés Canat ? propausa atal un exercici ludic de compreneson orala de l'occitan dins sas variantas divèrsas (gascon, lengadocian, lemosin e provençal son representats).

Per anar al delà del jòc, la Maleta met a vòstra disposicion de ressorsas complementàrias :

1. Autopsia del polar

Al fial de 40 paginas, aqueste libret, concebut per l'Atelier In8 e adaptat per Yan Lespoux e Cecila Chapduèlh pel CIRDÒC, presenta un panorama de la literatura policièra. De Poe a Vargas e Vernet en passar per Manchette, d'Arsène Lupin al comissari Darnaudguilhem, autopsia d'un genre literari dels mila univèrses.


2. Qui a matat Francés Canat ? Lo verbal
- transcripcion integrala
- dialògs per telecargar


Per facilitar l'espleitacion pedagogica de l'experiéncia Francés Canat, lo comissari Naudèl vos balha accès a l'ensems de son dorsièr : totes los dialògs (tèxtes e sons) per telecargar. Para los spoilers !

Qui a matat Francés Canat ? es una coproduccion CIRDÒC/Atelier In8 sus un concèpte original de l'Atelier In8  (Qui a refroidi Lemaure ?).
Adaptacion : Danís Chapduèlh / Institut occitan d'Aquitània sus Qui a matat Francés Canat ; Yan Lespoux & Cecila Chapduèlh sus Autopsia del polar.
Comedians votz : Danís Chapduèlh, Carolina Dufau, Ives Durand.
Mise en ligne : 28/11/2018